Raadsvoorstel Programmabegroting 2025 .pdf

Advies

Aan:

de gemeenteraad

Portefeuillehouder:

Wethouder Van Diepen

Van team: Adviseur: E-mail:

Betrokken portefeuillehouder:

Burgemeester De Boer, Wethouder Augustijn, Wethouder Bais, Wethouder Camara, Wethouder Nanning, Wethouder De Vrij, Wethouder Zuiddam Openbaar

Kenmerk: 0000131734

Classificatie:

Raadsvoorstel-advies

Financiën Dolf Rientjes d.rientjes@denhelder.nl

Datum voorstel: 17 september 2024 Onderwerp:

Voorstel tot het vaststellen van de Programmabegroting 2025

Publiekssamenvatting: De programmabegroting 2025-2028 laat zien hoe aan de ambities van de gemeenteraad gewerkt gaat worden. We zijn een stevige (thuis)haven voor onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Een plek waar zowel inwoners, bezoekers als passanten graag verblijven. Den Helder is een gemeente die groeit. Als gemeente hebben we een faciliterende rol bij deze groei. Daarom blijven wij, ondanks de financiële uitdagingen, investeren in de stad en haar inwoners om te zorgen dat de sociaaleconomische positie op de middellange- en lange termijn verbetert. Hierbij focussen we ons op het zijn van een aantrekkelijke woonstad met een gezonde economische basis. In de begroting zijn uitgaven om de ambities te kunnen realiseren opgenomen, en ook bezuinigingsvoorstellen en lastenverzwaringen om de ambities te kunnen bekostigen. De bezuinigingen en lastenverzwaringen zijn nodig omdat de bijdrage van de Rijksoverheid fors terugloopt terwijl de kosten oplopen. Voor de inwoners betekent het dat de gemeentelijke tarieven voor de OZB, riolering en afvalstoffenheffing samen gemiddeld, naast de inflatie, met 6% extra worden verhoogd. Deze extra verhoging voor een kostendekkend tarief is geheel zichtbaar bij het tarief voor de riolering. De OZB tarieven en de afvalstoffenheffing worden in 2025 enkel verhoogd voor de inflatie.

In 2025 wordt een extra impuls gegeven aan het afronden van de projecten in de binnenstad, wordt de voorbereiding gestart voor een versterking van de haven, wordt verder gegaan met het realiseren van 1750 nieuwe woningen in de komende jaren en wordt extra inzet gepleegd op het schoonhouden van de openbare ruimte. Geadviseerd besluit: 1. de programmabegroting 2025 vast te stellen en kennis te nemen van de meerjarenraming 2026-2028; 2. een krediet van € 15.961.000,- voor de noodzakelijke vervangingsinvesteringen in 2025, onderdeel b van het meerjareninvesteringsplan 2025-2028, beschikbaar te stellen. Aanleiding en context In de raadsvergadering van 1 juli 2024 heeft de gemeenteraad de in de kadernota 2025-2028 opgenomen trends, doelstellingen en autonome financiële ontwikkelingen vastgesteld. Dit besluit is het uitgangspunt in de voorbereiding van de programmabegroting 2025-2028. Het college heeft tevens de opdracht gekregen om met een voorstel voor een sluitende begroting 2025-2028 te komen en daarbij zowel de teruggang in de uitkering uit het gemeentefonds op te vangen alsmede de ruimte te creëren voor de dekking van voorstellen voor nieuw beleid. De in de kadernota genoemde mogelijkheden en wensen komen daarmee terug in de afwegingen over 0000131734- pag. 1 van 6

de begroting. Ook de door de raad aangenomen wijzigingsvoorstellen en amendementen horen bij het uitgangspunt voor de opstelling van de begroting. Doelen en resultaten In de Kadernota 2025-2028 zijn de doelstellingen van de begroting vastgesteld. De hiervoor te verrichten activiteiten in 2025 (om deze doelstellingen te realiseren) maken onderdeel uit van de programmabegroting 2025. Per doel zijn één of meer activiteiten benoemd. Met de vaststelling van de programmabegroting stelt de gemeenteraad het financiële kader voor 2025 vast en neemt de gemeenteraad kennis van de maatregelen die vanaf 2026 nodig zijn om een sluitende meerjarenbegroting te realiseren. Kaders en omstandigheden Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (Bbv). Visie planning en control 2023. Verordening ex artikel 212 Gemeentewet (Financiële verordening 2024). In de kaders is bepaald dat de begroting van de gemeente jaarlijks vóór 15 november wordt vastgesteld. In de Visie op planning en control is vastgelegd dat de begroting compacter wordt opgesteld en de activiteiten meer concreet worden geformuleerd. Argumenten en alternatieven 1. Sluitende begroting Er is sprake van een sluitende begroting volgens onze toezichthouders als de begroting reëel is en in 2025 òf 2028 de structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten.

In 2025 en 2026 is er sprake van een incidenteel tekort dat wordt veroorzaakt door incidentele uitgaven. Het tekort in 2025 bedraagt € 3,6 miljoen en wordt voor € 3,6 miljoen veroorzaakt door incidentele posten. De grootste deel hiervan is de eenmalige uitname uit het gemeentefonds van € 2,3 miljoen door het rijk. In 2026 is er sprake van een tekort van € 0,6 miljoen terwijl er incidentele uitgaven zijn begroot voor € 0,6 miljoen. In beide jaren wordt een klein deel van de structurele ruimte dus ingevuld met incidentele uitgaven. In de meerjarenraming sluiten de jaren 2027 en 2028 met een klein overschot. Dit betekent dat er sprake is van een structureel sluitende begroting 2025 en volgende jaren. In 2027 is er nog wel sprake van een incidentele uitgaven, maar daarvoor mag niet worden onttrokken aan de algemene reserve. De incidentele ruimte in 2027 ontstaat door dat de kapitaallasten van een aantal investeringen vanaf 2028 structureel meetellen. 2. Weerstandsratio De incidentele uitgaven kunnen ten laste worden gebracht van de algemene reserve omdat de omvang hiervan ruim voldoende blijft om de nagestreefde minimale weerstandsratio te realiseren. 3. Uitkering gemeentefonds In de begroting is een verlaging van de uitkering uit het gemeentefonds verwerkt voor € 6,6 miljoen. Om deze daling op te vangen zijn maatregelen voorgesteld.

De maatregelen bieden zowel dekking voor de inkomstendaling als voor de ruimte die nodig is voor nieuwe autonome ontwikkelingen en de lasten van nieuw beleid. De daling van de Rijksbijdrage wordt door de gemeenten gezien als niet redelijk. In VNG verband spreken de gemeenten met het kabinet over het alsnog aanvullen van de gemeentefonds. Dit betreft niet alleen de korting maar ook de te lage compensatie voor prijzen en de ontwikkeling van de taken die de gemeente uitvoert. Ondanks de goede gesprekken is er nog geen zicht op resultaat. 4. Maatregelen Om te komen tot een structureel en reëel sluitende begroting en meerjarenraming zijn er maatregelen opgenomen die zowel de inwoners raken via de hogere lasten, als de uitgaven terugdringen. Onderdeel van de maatregelen is ook zorg te dragen voor lagere lasten bij verbonden partijen en het verminderen van taken. In het voorjaar van 2025 kan worden beoordeeld of de rijksoverheid de korting op het gemeentefonds heeft willen aanpassen, hetgeen mee kan worden genomen bij de totstandkoming van de begroting 2026-2029.

0000131734- pag. 2 van 6

Totaal overzicht ontwikkeling begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 bedrag * € 1.000 2025 2026 2027

2028

Vastgestelde begroting 2024 Eerste tussenrapportage 2024 Autonome ontwikkelingen conform kadernota Nieuwe autonome ontwikkelingen Inkomsten verhogende maatregelen Uitgaven verlagende maatregelen Ruimte vragers Saldo van baten en lasten

4.270 -1.126 -1.285 3.656 -4.464 -4.136 2.836 -249

-972 1.577 2.725 943 -2.139 -275 1.783 3.642

3.805 1.237 -1.660 2.591 -3.104 -3.904 1.724 689

4.270 -821 -1.460 3.822 -4.349 -4.120 2.317 -341

Autonome ontwikkelingen In de laatste actualisatie voor de begroting zijn de volgende autonome ontwikkelingen verwerkt: bedrag * € 1.000 2025 2026 2027 2028 Correcties onjuiste verwerking 70 71 133 133 Actualisatie rente en afschrijvingen -102 113 905 839 Inflatie en gemeentefonds -79 614 729 661 Opvang Oekraïners -1.043 0 0 0 Raadsbesluiten kredieten 2024 14 45 289 289 Beveiliging stadhuis 180 180 180 180 Leerlingenvervoer 100 0 0 0 Vrijval voorziening functioneel leeftijdsontslag Vervallen structurele dotatie bodemsanering Extra inzet vegen en borstelen Deels niet realiseren taakstelling sociaal domein Totaal autonome ontwikkelingen:

-21 -120 344 1.600 943

-64 -120 344 1.400 2.591

-37 -120 344 1.400 3.822

-69 -120 344 1.400 3.656

Belangrijkste ontwikkelingen zijn: - de hogere rentestand leidt tot een toename van de lasten in 2027 en 2028. In 2025 en 2026 wordt dit gecompenseerd door lagere afschrijvingen door vertraging in de investeringen - de compensatie in het gemeentefonds is onvoldoende voor de stijgende prijzen - extra inzet op vegen en borstelen nodig om de beoogde beeldkwaliteit vanaf 2025 te kunnen realiseren; - het niet kunnen realiseren van een deel van de taakstelling sociaal domein zoals deze was opgenomen in de begroting 2024 Inkomstenverhogende maatregelen bedrag * € 1.000 100% kosten dekking riool- en afvalstoffenheffing (BTW op investeringen betrekken in het tarief) Hogere kostendekking begraafplaats 100% kosten dekking omgevingsleges OZB verhoging 5% in 2026 en 7,5% vanaf 2027 Dividend Port of Den Helder Anterieure overeenkomsten Provisie leningen Parkeren Totaal inkomstenverhogende maatregelen

2025 -1.693

2026 -1.693

2027 -1.693

2028 -1.693

-15 -431

-30 -431

-45 -431

-60 -431

-

-800 -150 -

-1.200 -100 -150 -430 -300

-1.200 -200 -150 -430 -300

-2.139

-3.104

-4.349

-4.464

De maatregelen gaan uit van de mogelijkheden om te werken met kostendekkende tarieven en dekking van gemeentelijke kosten door externe partijen. De OZB is een algemeen dekkingsmiddel en geen kostendekkende heffing. De maatregelen hebben als effect dat de lokale lasten voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning stijgen met € 91 in 2025, wat neerkomt op circa € 7,50 per maand. Voor huurders van een woning is dit € 81 per jaar (€ 6,75 per maand).

0000131734- pag. 3 van 6

Vermindering uitgaven Bedrag * € 1.000 Kleiner College vanaf 2026 Efficiëntere organisatie Gemeenschappelijke regelingen 5% besparing

2025

-

2026 -120 -500 -750

2027 -240 -600 -750

2028 -240 -700 -750

-

-600

-600

-600

Plafond subsidieverordening evenementen Programma Duurzaamheid Tekpark Helders perspectief

-75 -

-33 -200 -75 -88

-33 -200 -75 -84

-33 -200 -75 -

Cofinanciering subsidies Samenhangend met de daling van de uitkering uit het gemeentefonds: Kleinere ambtelijke organisatie door maken van keuzes in ambities (geen activiteit betekent dat er ook geen menskracht nodig is). Onderhoud en beheer openbare ruimte Stimuleringsmaatregelen Fiets Stedelijke vernieuwing Re-integratie Gemeenschappelijk regeling Gesubsidieerde Arbeid

-200

-

-

-

-

-500

-500

-500

-

-350 -45 -50 -100 -100

-350 -45 -50 -100 -100

-350 -45 -50 -100 -100

-

-80 -25 -100 -188

-80 -25 -100 -188

-80 -25 -100 -188

-275

-3.904

-4.120

-4.136

2025 23

2026 49

2027 137

2028 165

-

18

18

18

-

354 -

354 67

1.150

1.000 269

67 950 269

WMO

-

Collectieve verzekering versoberen Twee wijksteunpunten minder Leerlingenvervoer pas vanaf zes kilometer Aanpassen overeenkomst Aquacentrum Subtotaal uitgaven vermindering Ruimtevragers Bedrag * € 1.000 Stadshart, afronding projecten (krediet € 2,8 mln) Stationsomgeving binnenstad west (krediet € 220.000) Fietstunnel Station Zuid (krediet € 6 mln) Dijkkwartier, 276 woningen in 2030 (krediet 5 mln) Spoorhaven Noord en Zuid Exploitatie en onderhoud Willemsoord en SEDH Willemsoord verduurzaming (krediet € 4 mln)

1.150

Maritiem Cluster (verbreding kade, krediet €11 mln) Samenwerking AYOP Uitvoeringsplan Toerisme (4 jaar) Maatregelen verkeersveiligheid (krediet € 3 mln, waarvan € 1,1 miljoen voor gemeente) Openbare ruimte bij woningbouwinitiatieven (Marsdiep, Vechtstraat en Flexwonen) Parkeerbeleid uitwerken Verkenning SMR Kustbus Jaarlijks maritiem evenement (3 jaar) Totaal

0000131734- pag. 4 van 6

557 50 150 -

50 150 75

50 150 75

50 150 75

100 100 60 150

82 -

114 -

114 -

150

150

-

1.783

1.724

2.317

2.836

In de begroting zijn de volgende incidentele uitgaven verwerkt: bedrag *€ 1.000 2025 Lasten

2026

2027

Quelderduijn

200

200

Toekomstscenario Jeugd

120

120

Helders perspectief (saldo)

300

212

Monitor Toerisme Evenement vrijheid Kanoroute Armoedebeleid Leerlingenvervoer na sluiting school

20 80 125 300 100

-

20 0 12 0 21 6 2 0 -

Maritiem Evenement SMR Voorbereiding Betaald parkeren Kustbus Gevelrenovatie

150 100 100 60 750

150 -

15 0 -

Baten Incidentele korting Gemeentefonds Saldo Opvang Oekraïne Evenementen

2.325 -1.000 -80

-

Saldo incidentele lasten en baten

3.650

682

70 6

2028

-

-

5. Implementatie Visie op Planning & Control - indeling programmabegroting De programma-indeling is gewijzigd ten opzichte van vorige jaren. Deze wijziging heeft plaatsgevonden naar aanleiding van de vastgestelde Visie op Planning en Control. De concrete uitwerking is voor het reces gepresenteerd aan- en akkoord bevonden door de Auditcommissie. Nieuw in de indeling is het apart presenteren van de algemene dekkingsmiddelen en de overhead. Daarnaast zijn per programma groepen van taakvelden gebundeld, zodat er meer inzicht wordt gegeven in de onderverdeling van de uitgaven. In de teksten zijn samenvattingen van bestaande beleidskaders vervangen door een verwijzing naar de kaders en een eerste uitwerking gemaakt van het meer concreet presenteren van de activiteiten zodat hier ook duidelijker op kan worden gerapporteerd in de tussenrapportages in 2025. Dit alles resulteert in een compactere begroting van circa 140 bladzijden, ruim 40 pagina's minder dan vorig jaar. Tot slot zijn de onttrekkingen aan de egalisatiereserves voor kapitaallasten gebundeld en als onderdeel van de algemene dekkingsmiddelen gepresenteerd. 6. Concrete formuleren activiteiten Voor het meer concreet formuleren van de activiteiten geldt dat hierin en stap is gezet, maar dat er meer tijd nodig is om alle activiteiten goed afgestemd te formuleren.

Ook de kengetallen en indicatoren hebben nog een nadere uitwerking nodig in 2025. Een deel is aangepast en verbeterd, een tweede deel zal in 2025 aan bod komen. 7. Effect tweede tussenrapportage In de begroting is geen rekening gehouden met het saldo van de tweede tussenrapportage. Deze rapportage wordt in september aangeboden en heeft een incidenteel voordelig saldo van ruim € 1,5 miljoen. 8. Herbeoordeling reserves Voor een aantal reserves geldt dat deze geen concrete bestedingsverplichtingen (meer) hebben en dat deze ten gunste van de Algemene reserve kunnen vrijvallen. Deze vrijval wordt voorgesteld in de decembernota. Daarmee wordt tegelijkertijd voorgesteld om bestemmingsreserves te vormen voor Hortus Overzee en de Buurthuizen, conform het bij de Kadernota 2025 aangenomen amendement. 0000131734- pag. 5 van 6

Duurzaamheid In de begroting zijn activiteiten opgenomen, die leiden tot een duurzamer Den Helder. De activiteiten voor duurzaamheid staan opgenomen in programma 3. Daarnaast wordt geïnvesteerd in energiezuiniger openbare verlichting en bedrijfsmiddelen van de gemeente. Voor de verduurzaming van het erfgoed van Den Helder is een apart krediet opgenomen. Bestuurlijke vernieuwing De begroting 2025 is voor het eerst ook beschikbaar als webversie. In de webversie kan gemakkelijker tussen onderwerpen geschakeld worden. In de toekomst kan dit worden uitgebreid naar verdiepingen op bepaalde onderwerpen en projecten. Financiële consequenties De begroting is meerjarig sluitend dankzij besparingsmaatregelen en verhoging van inkomsten. In de kadernota waren hierover nog geen besluiten genomen. Weerstandsvermogen en solvabiliteit Het weerstandsvermogen ontwikkelt zich als gevolg van de keuzes in de begroting als volgt: De algemene reserve en de weerstandsratio ontwikkelen zich als volgt: Weerstandsvermogen

2024

2025

2026

2027

2028

weerstandscapaciteit

21.589

17.947

17.267

17.607

17.856

risico's

7.275

7.275

7.275

7.275

7.275

weerstandsvermogen

3,0%

2,5%

2,4%

2,4%

2,5%

De solvabiliteit blijft gedurende de hele periode op 20%. Het weerstandsratio daalt in de meerjarenbegroting van 3,0 eind 2024 naar 2,5 eind 2028. De weerstandsratio is de verhouding tussen het beschikbare vermogen om risico’s op te vangen en de omvang van de risico’s. Afgesproken is dat de weerstandsratio groter dan 1,0 dient zijn. Deze daling van de ratio is vooral het gevolg van het incidentele tekort in 2025, het jaar waarin de incidentele extra korting op het gemeentefonds van € 2,32 miljoen moet worden opgevangen. Het bedrag aan risico's dat moet worden opgevangen is in lijn met de programmabegroting 2023. Het risico op de balanswaardering van Willemsoord is groter gepresenteerd en het risico sociaal domein lager. Dit laatste is mede het gevolg van het in de begroting verwerken van het deels niet kunnen realiseren van de eerder opgelegde taakstelling in het sociaal domein. De toegepaste systematiek voor berekening van het weerstandvermogen is conform voorgaande jaren. Voor de jaarrekening 2024 zal een beoordeling plaatsvinden of dit moet worden gewijzigd. De solvabiliteit van de gemeente blijft 20%. Gemeentefonds In de begroting is de vertaling van de meicirculaire 2025 verwerkt. In deze circulaire is de eerder aangekondigde daling van de Rijksbijdrage nog steeds van kracht.

Naast deze daling is ook zichtbaar dat er jaarlijks onvoldoende compensatie wordt gegeven voor de inflatie en groei van de kosten van de taken door intensiveringen. Gezien het moment van samenstelling van deze begroting is geen rekening gehouden met de eventuele uitkomsten van Prinsjesdag 2024. Uitvoering en Planning De vastgestelde begroting vormt de basis om het vastgestelde beleid in 2025 daadwerkelijk uit te voeren. Via twee tussenrapportages informeren we u in 2025 over de voortgang. Communicatie De begroting 2025 is voor iedereen beschikbaar via de website van de gemeenteraad van Den Helder. Over de begroting wordt een persbericht uitgebracht.

0000131734- pag. 6 van 6