Raadsvoorstel onttrekken van 2,9 miljoen uit de regionale bestemmingsreserve maatschappelijke opvang en beschermd wonen.pdf

Advies

Raadsvoorstel-advies Aan:

de gemeenteraad

Portefeuillehouder:

Wethouder Nanning

Betrokken portefeuillehouder: Classificatie:

Wethouder Camara Openbaar

Van team: Adviseur: E-mail:

Zorg Nienke Kloosterman n.kloosterman@denhelder.nl

Kenmerk: 0000577146 Datum voorstel: 7 mei 2026

Onderwerp:

Voorstel tot onttrekking van een bedrag van €2,9 miljoen uit de regionale bestemmingsreserve maatschappelijke opvang en beschermd wonen.

Publiekssamenvatting: De gemeente moet volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning opvang regelen voor mensen die dakloos zijn. Den Helder coördineert dit als centrumgemeente1 voor de regio Kop van NoordHolland. De locatie Nieuweweg 3 (voormalig asielzoekerscentrum) wordt momenteel gereedgemaakt voor het huisvesten van de maatschappelijke opvang. Verhuizing zal in juni plaats kunnen vinden. De doorstroomkamers (kamers waar dak- en thuislozen langer kunnen verblijven en toewerken naar uitstroom), volgen op een later moment. Voor het aanvullend in gebruik nemen van de Nieuweweg 3 voor winteropvang en ter vervanging van de huidige aanvullende maatschappelijke opvang in Hotel Den Helder is dit raadsvoorstel voorbereid. De raad wordt verzocht voor drie jaar 2,9 miljoen beschikbaar te stellen vanuit de regionale bestemmingsreserve maatschappelijke opvang en beschermd wonen. De middelen zijn nodig om op de nieuwe locatie een veilige opvang met passende ondersteuning, gericht op herstel en uitstroom, in te richten, waardoor de verwachting is dat overlast in de opvang en in de stad zal afnemen. Geadviseerd besluit: - €2,9 miljoen te onttrekken uit de regionale bestemmingsreserve maatschappelijke opvang en beschermd wonen voor de dak- en thuislozenopvang voor de periode september 2026 tot juni 2029, en dit te verwerken in de meerjarenbegroting.

Aanleiding en context Eind 2025 is de locatie Nieuweweg 3, voorheen in gebruik als asielzoekersopvang, in beeld gekomen als geschikte locatie voor de verplaatsing van de nachtopvang voor dak- en thuislozen aan de Spoorgracht, ook wel het Wapen van Den Helder in de Visbuurt. Met deze verplaatsing wordt de druk op de Visbuurt verminderd en ontstaat de mogelijkheid om de opvang te concentreren op één locatie. Op deze locatie is opvang in eenpersoonskamers mogelijk, wat bijdraagt aan rust, veiligheid en herstel van de doelgroep, wat zal bijdragen aan snellere en duurzame uitstroom, en tevens een positief effect heeft op het verminderen van overlast in de stad. Op 9 december 2025 heeft het college besloten tot het zo spoedig mogelijk realiseren van maatschappelijke opvang en een doorstroomlocatie voor statushouders op de Nieuweweg 3. Gelet op de hoge maatschappelijke urgentie, mede door veiligheidsincidenten in het hotel, de opvang en de Visbuurt, is ingezet op het nog vóór 1 januari bereiken van overeenstemming met het COA over het huren van de locatie. Uitgangspunt hierbij was dat de huurlasten passen binnen de bestaande begroting. In de afgelopen maanden is intensief gewerkt aan de realisatie van de units en het volledig in kaart brengen van de aanpak en kosten van maatschappelijke opvang op de nieuwe locatie. Dit beeld is inmiddels compleet. 1

Een centrumgemeente is een gemeente die namens een regio verantwoordelijk is voor de organisatie en uitvoering van bepaalde taken, zoals maatschappelijke opvang, voor meerdere omliggende gemeenten. Onze regio is de Kop van Noord-Holland, dat zijn de gemeenten: Den Helder, Schagen, Hollands Kroon en Texel 0000577146- pag. 1 van 5

In de afgelopen jaren zijn diverse alternatieve locaties onderzocht voor herhuisvesting van de maatschappelijke opvang. Deze bleken echter niet beschikbaar, betaalbaar of geschikt. De kans die zich eind 2025 voordeed aan de Nieuweweg is daarom direct benut om de Visbuurt op korte termijn te ontlasten en nachtopvang op één locatie te kunnen organiseren, waarbij verschillende groepen (mannen, vrouwen, jongeren vanaf 18 jaar) gescheiden van elkaar en in éénpersoonskamers kunnen verblijven. Hierbij is gedurende het proces gewerkt aan verdere uitwerking en onderbouwing van het plan en de benodigde besluitvorming. In de balans tussen snelheid en zorgvuldigheid moet worden vastgesteld dat het besluitvormingsproces minder efficiënt is verlopen dan wenselijk. De opgedane ervaringen worden meegenomen bij toekomstige besluitvorming over een duurzame 24-uursopvang. Stijging aantal daklozen De afgelopen jaren is landelijk een stijging te zien van het aantal mensen dat een beroep doet op maatschappelijke opvang. Dit zien we ook terug in onze regio en we ervaren dat de opvang sinds 2023 steeds meer onder druk is komen te staan. De huidige acht tot twaalf opvangplekken op de Spoorgracht bleken niet meer voldoende. Daarom wordt sinds eind 2023 aanvullend een beroep gedaan op hotel Den Helder om extra opvangplekken te creëren.

Volgens de Ethos-Light telling2 die in 2025 in de kop van Noord-Holland is uitgevoerd zijn volgens categorie 1 t/m 3 (in de openbare ruimte, in de noodopvang en in een tijdelijke instelling) 153 personen dakloos. In totaal zijn in onze regio 621 personen dak- of thuisloos. Gemiddeld maken eenentwintig personen per nacht gebruik van de nachtopvang inclusief hotelopvang. Er zijn meerdere oorzaken te benoemen waardoor de druk op de opvang toeneemt.  De krapte op de woningmarkt, waardoor uitstroom uit maatschappelijke opvang stagneert  Stijging van het aantal zogenaamde ‘economisch daklozen’, onder andere door echtscheiding, baanverlies of financiële problemen. Deze mensen hebben doorgaans geen meervoudige zorgproblemen en zijn zelfredzaam, maar komen door de krappe woningmarkt op straat te staan.  Toename van personen met meervoudige, complexe problematiek, veelal ook verslaafd  Het ontbreken van zorgplekken voor mensen met GGZ-problematiek  Het ontbreken van passende woonconcepten in Den Helder en de regio, zoals Housing First en ankerplaatsen, waardoor sommige mensen erg lang in de opvang verblijven. Groeiende groep met complexe multi-problematiek De nachtopvang wordt gebruikt door een groeiende groep personen met complexe multi-problematiek.

Dit zijn mensen met een intensieve zorgvraag, veelal ook een verslaving en gedragsproblemen, waarbij 24/7 begeleiding en/of toezicht gewenst is. Deze personen horen eigenlijk niet thuis in de maatschappelijke opvang. Wanneer de nachtopvang niet voor deze doelgroep zou worden opengesteld dan is zeer aannemelijk dat veel meer mensen zullen verblijven in de openbare ruimte dan nu het geval is. Dat vergroot gevoelens en ervaren overlast, en vraagt om aanvullende inzet van onder andere boa’s en politie. Vanwege het ontbreken van passende woonoplossingen en passende intramurale plekken, doen deze personen vaak zeer langdurig een beroep op nachtopvang. Aan al deze oplossingen wordt momenteel wel met partners gewerkt. We zien dat door de toename van dakloze mensen met multi-problematiek binnen de nachtopvang, structurele inzet van (meer) beveiliging noodzakelijk is. Invulling Nieuweweg 3 voor maatschappelijke opvang Voor deze functie/ doelgroep is het voornemen:  2 units: nacht- en winteropvang daklozen, gescheiden groepen  1 unit: doorstroomkamers/ short-stay voorziening dak- en thuislozen  1 kantoorunit: kantoor, centrale toegang, ruimte voor ambulante zorg, aanvullende functies zoals gesprekken met consulenten en straatarts (gedeeld met functies voor doelgroep statushouders) In juni wordt één van de units in gebruik genomen voor nachtopvang.

Enige tijd later volgt de unit voor de doorstroom-kamers. Deze verhuizing is passend binnen reguliere financiële middelen en kaders, inclusief de extra eenmalige kosten die hiervoor nodig zijn. Het college heeft hierover positief besloten op 6 mei jl. Op de nieuwe locatie is de wens en mogelijkheid om alle opvang gezamenlijk (mannen, vrouwen en jongeren) te organiseren. Dit vraagt om een uitbreiding van het aantal opvangplekken van acht naar dertig opvangplekken, met daarnaast ook nog de mogelijkheid om tien plekken op te schalen voor winteropvang. De nieuwe locatie is anders ingericht en wordt gedeeld met een andere doelgroep: de statushouders die daar verblijven in een doorstroomlocatie en wachten op definitieve huisvesting. Het terrein is groter, de nachtopvang heeft een buitenruimte en de toegang is anders. Hierdoor is meer aandacht nodig voor veiligheid en 2

De ETHOS-telling is een grootschalig, landelijk onderzoek (gebaseerd op de Europese ETHOS-methode) dat dak- en thuisloosheid breder in kaart brengt dan traditionele tellingen. Het richt zich niet alleen op mensen op straat of in de opvang, maar ook op 'verborgen' thuislozen, zoals mensen die tijdelijk bij familie of vrienden op de bank slapen, of in auto's, schuren of stacaravans verblijven. 0000577146- pag. 2 van 5

beheersbaarheid, waardoor andere personele inzet benodigd is. Op het moment dat de raad op 29 juni positief beslist, wordt ook de tweede unit voor nachtopvang ingericht en in gebruik genomen. Veiligheidsplan Voordat de locatie in gebruik wordt genomen zal een veiligheids- en beheersplan opgesteld zijn, in samenwerking met alle partijen die gebruik maken van de locatie, het COA, politie en brandweer. Hierin zijn onder andere alle nieuwe protocollen en afspraken vastgelegd. Doelen en resultaten Goede en voldoende opvang voor dak- en thuisloze mensen uit de regio. Deze locatie dient minimaal drie jaar als tijdelijke oplossing. Er is gekozen voor een tijdelijke oplossing gezien de grote prioriteit om de Visbuurt te ontlasten, en de maatschappelijke opvang veiliger en beter te maken. Omdat de nieuwe tijdelijke locatie voldoende ruimte biedt kunnen mensen in de meeste gevallen in eenpersoonskamers slapen (behoudens de winter als er meer vraag is), wat bijdraagt aan herstel en de kans op uitstroom versnelt. Omdat er voldoende ruimte is op de locatie, kunnen indien de raad besluit tot het beschikbaar stellen van aanvullende middelen uit de bestemmingsreserve, alle verschillende groepen (mannen, vrouwen, jongeren) op deze locatie gescheiden opgevangen worden, en is er meer zicht en regie op de groep en betere begeleiding. Dat zal bijdragen aan de afname van overlast in de stad.

Voor de lange termijn wordt onderzoek gedaan naar het kopen of huren van een pand. Kaders en omstandigheden Wettelijk:  Opvang: Volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) en internationale verdragen zijn gemeenten wettelijk verplicht om maatschappelijke opvang te bieden aan dak- en thuislozen.  Uitstroom uit opvang: De Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting (aangenomen door de Tweede Kamer in juli 2025) versterkt de regie van overheden op de woningbouw, met een sterke focus op versnelde huisvesting voor urgent woningzoekenden en mensen die uitstromen uit instellingen (zorg, maatschappelijke opvang, detentie). Naar verwachting is de ingangsdatum van deze wet 1 juli 2026. Gemeenten hebben daarna nog een jaar de tijd om deze in te voeren.  In het najaar van 2026 zal de regionaal afgestemde urgentieverordening aan uw raad worden voorgelegd, waarin de nieuwe, verplichte urgentiecategorieën zijn opgenomen. We verwachten dat deze in 2027 in werking zal treden. Beleidskader  Het Nationaal Actieplan Dakloosheid: Eerst een Thuis (2023-2030), heeft als doel om dakloosheid in Nederland in 2030 structureel te beëindigen. Het plan verschuift de focus van maatschappelijke opvang naar preventie en het principe 'Wonen Eerst', waarbij huisvesting als basis dient.

 Regiovisie Sociaal Domein Kop van Noord-Holland 2024-2029 Overige kaders en omstandigheden  De grond en gebouwen zijn eigendom van het COA; de gemeente huurt aangepaste en verbouwde units voor maatschappelijke opvang voor drie jaar.  Na afloop van de periode van drie jaar, bestaat, afhankelijk van de omstandigheden op dat moment, de mogelijkheid tot een verlenging.  De gemeente Den Helder ontvangt als centrumgemeente rijksmiddelen voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen voor de vier kopgemeenten.  De gemeenteraad is eerder over de verhuizing van de opvang geïnformeerd via een raadsinformatiebrief (kenmerk: 538824) Argumenten en alternatieven De argumentatie voor het besluitpunt en alternatieven wordt hieronder weergegeven. Akkoord te gaan met het beschikbaar stellen van € 2,9 miljoen uit de regionale bestemmingsreserve maatschappelijke opvang en beschermd wonen voor de dak- en thuislozenopvang voor de periode september 2026 tot juni 2029, en dit te verwerken in de meerjarenbegroting. Uit de integrale doorrekening blijkt dat de huidige nachtopvang met maximaal twaalf plekken en de subsidie aan dnoDoen ontoereikend is. Dit wordt veroorzaakt door:   

een toename van het aantal dak- en thuisloze personen; een complexere doelgroep, wat meer inzet van personeel (met name beveiliging) vereist; de wens voor meer inzet op herstel en duurzame uitstroom vanuit één locatie; 0000577146- pag. 3 van 5

 

de omvang en inrichting van het terrein; de aanwezigheid van meerdere doelgroepen op één locatie.

Voor de komende drie jaar is daarom aanvullende financiering voor met name aanvullende personele inzet noodzakelijk. De alternatieven en/of consequenties van niet toekennen van aanvullende middelen zijn:  Het continueren van de opvang in het hotel, met als groot risico dat er onvoldoende toezicht en begeleiding is. Dat is een risico op het gebied van veiligheid en het beperkt de kans op uitstroom/doorstroom. Daarnaast is de afhankelijkheidsrelatie ook een risico. Als hotel Den Helder zou besluiten de opvang te beëindigen, dan is er direct een tekort aan opvangplekken, waardoor meer mensen op straat slapen en de onrust en onveiligheid in de stad toeneemt. Indien er een andere locatie moet worden gevonden zal dit erg lastig en kostbaar worden.  Bij het niet in gebruik nemen van twee units voor nachtopvang op de Nieuweweg 3 kunnen niet alle doelgroepen veilig en gescheiden opgevangen worden. Dit betekent dat er een andere locatie gezocht moet worden voor deze specifieke doelgroep, bijvoorbeeld hotel Den Helder of het opnieuw in gebruik nemen van de Spoorgracht. Dit wordt ontraden omdat dit 1. extra personele inzet vraagt. 2. De Visbuurt niet wordt ontlast en 3. Afhankelijkheid van hotel Den Helder.  Een van de twee beoogde units voor de maatschappelijke opvang kan worden ingezet voor een andere doelgroep.

Dit alternatief is complex omdat opvang van andere doelgroepen op hetzelfde stuk terrein van de nachtopvang ingewikkeld is. Dit wordt dan ook ten zeerste ontraden.  Minder geld beschikbaar stellen betekent dat de capaciteit op de Nieuweweg 3 niet volledig wordt benut. Dit betekent meer mensen op straat, waarbij het risico op overlast en onveiligheid toeneemt. Dubbele kosten huur Voor de huidige locaties aan de Spoorgracht en de Binnenhaven heeft dnoDoen een langdurige huurovereenkomst met Woningstichting Den Helder. De huurovereenkomst voor de Spoorgracht waar de nachtopvang en het doorstroomhuis zijn gevestigd loopt tot 1 november 2028. De huurovereenkomst van het kantoor van dnoDoen aan de Binnenhaven loopt tot 1 augustus 2028. De gemeente gaat samen met de partners in de Alliantie Kansrijke Buurten en bewoners op zoek naar een passende, nieuwe, tijdelijke invulling voor de oude locatie van de nachtopvang en het kantoor van dnoDoen. Deze locaties kunnen ruimte bieden aan initiatieven of doelgroepen, die een positieve bijdrage leveren aan de leefbaarheid van de buurt. Het voorstel is de huurkosten tot aan het moment dat een nieuwe invulling gevonden is, te dekken uit de bestemmingsreserve maatschappelijke opvang en beschermd wonen, of uiterlijk tot aan het einde van de looptijd van het contract.

Dit vraagt een dekking van € 315.000 welke is opgenomen in het totaalbedrag van 2,9 miljoen. Op het moment dat er een andere invulling is gevonden, wordt het bedrag dat ten laste gaat van de reservemiddelen maatschappelijke opvang en beschermd wonen lager. Toekomst maatschappelijke opvang De locatie aan de Nieuweweg 3 betreft een tijdelijke opvanglocatie voor de maatschappelijke opvang. De locatie wordt voor drie jaar gehuurd van het COA. Voor de maatschappelijke opvang is het nog steeds noodzakelijk dat er een definitieve locatie wordt gevonden. In de beantwoording van de schriftelijke vragen met kenmerk 546750 is het college eerder ingegaan over de toekomstige invulling van de maatschappelijk opvang. Specifiek het antwoord op vraag 1d omschrijft dit goed: De ambitie is om de opvang uiteindelijk af te bouwen en mensen sneller een passend thuis te bieden. Dat kan een reguliere woning zijn, met méér of minder ondersteuning aan huis, of bijvoorbeeld een woonplek zoals een ankerplaats. Tijdens de beeldvormende avond op 17 november jongstleden is ook aandacht besteed aan de beweging van opvang naar Wonen eerst. De opvang helemaal afbouwen zal komende jaren niet lukken. Wel willen we in een nieuwe opvang meer ‘short stay’ in plaats van nachtopvang aanbieden. Als mensen voor een langere periode ‘vaste opvang’ hebben, betekent dat meer rust en stabiliteit.

Dan zijn zij beter in staat om te werken aan herstel en uitstroom. De verwachting is dat de wet Versterking regie Volkshuisvesting in 2026 wordt vastgesteld. Deze wet kent meerdere doelstellingen, waaronder de realisatie van voldoende betaalbare woningen en een eerlijke verdeling van woningen. Hierdoor krijgen urgent woningzoekenden een betere kans op een passende woning. Uitstroom uit maatschappelijke opvang valt onder de urgente categorieën, die in deze wet zijn opgenomen. Als gemeente ondersteunen we de doelstelling van opvang naar wonen en is ons doel dan ook dat opvang in maatschappelijke opvang zo kort mogelijk duurt. Duurzaamheid De Nieuweweg biedt kansen op ‘sociale duurzaamheid’: met meer ruimte en privacy voor de mensen die gebruik maken van de maatschappelijke opvang, ontstaat meer rust in en om de locatie, wat bijdraagt aan herstel en uitstroom. 0000577146- pag. 4 van 5

Bestuurlijke vernieuwing Het combineren van maatschappelijke opvang en een doorstroomlocatie voor statushouders op één locatie is een vorm van bestuurlijke vernieuwing, omdat het traditionele scheidslijnen tussen opvang, huisvesting en integratie doorbreekt. Deze integrale aanpak vraagt om samenwerking tussen verschillende domeinen binnen de gemeente en organisaties waar de gemeente mee samenwerkt, waardoor voorzieningen efficiënter worden benut. Het resultaat is snellere doorstroom, meer maatwerk en een duurzamere oplossing voor complexe maatschappelijke vraagstukken. Financiële consequenties Voor de regio Kop van Noord-Holland is gemeente Den Helder centrumgemeente voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Dit betekent dat wij een coördinerende rol hebben in de regio. Hiervoor ontvangen wij als centrumgemeente een vergoeding vanuit het Rijk. Alle taken die worden verricht vanuit maatschappelijke opvang en beschermd wonen zijn regionaal en worden vanuit dit regionale budget bekostigd. De raad van Den Helder heeft het mandaat, als zijnde centrumgemeente, om mutaties in de regionale reserve op maatschappelijke opvang en beschermd wonen te accorderen. In de begroting 2026 zijn middelen opgenomen voor de uitvoering van de maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Dit budget is gelijk aan de ontvangsten die Den Helder ontvangt als centrumgemeente voor deze taken.

Daarnaast is er een regionale reserve opgebouwd voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen. Hier zit momenteel €6,5 miljoen in. In de toekomst zullen we ook een beroep op deze regionale reserve doen voor het realiseren van een toekomstbestendige locatie voor de nachtopvang en vrouwenopvang. Het beschikbaar stellen van middelen uit deze reserve is een bevoegdheid van de gemeenteraad. Ook wanneer de uitgaven voldoen aan de bestemming. Financiële mutaties worden verwerkt in de tussenrapportage. Voor de verhuizing en de bijkomende kosten van de verplaatsing van de nachtopvang wordt een bedrag gevraagd van €2,9 miljoen voor de jaren september 2026 t/m mei 2029. Deze kosten bestaan onder andere uit: - Personeelskosten (woonbegeleiders en beveiliging) - Bewoners gebonden kosten (onder andere levensmiddelen, linnengoed) - Gebouw gebonden kosten (onder andere internet, schoonmaak) - Kosten oude locaties Spoorgracht en Binnenhaven Financieel herstelplan De raad heeft een motie ingediend voor een financieel herstelplan, om expliciet te kijken naar bestemmingsreserves, om de inzet daarvan vrij te laten vallen ten bate van algemene middelen. Dat gaat niet op voor deze regionale bestemmingsreserve. Er is geen mogelijkheid om deze ‘gelabelde’ middelen op een andere wijze dan voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen in te zetten.

Uitvoering en planning De doelstelling is de nachtopvang van de Spoorgracht uiterlijk in juni te verhuizen naar de Nieuweweg 3. Het doorstroomhuis zal enkele weken later worden verhuisd. De tweede unit kan na een positief besluit van de raad op 29 juni in september 2026 in gebruik genomen worden. Communicatie Gemeente Den Helder is voor de vier kopgemeenten centrumgemeente voor maatschappelijke opvang. De regio is op bestuurlijk niveau in mei geïnformeerd over de financiële gevolgen van de verhuizing van de nachtopvang naar de Nieuweweg 3. Bewoners rondom de nieuwe locatie Nieuweweg 3 en de oude locatie aan de Spoorgracht, worden geïnformeerd zodra de definitieve verhuisdatum van de maatschappelijk opvang bekend is.

0000577146- pag. 5 van 5