Raadsvoorstel (Advies) _ Voorstel tot wijziging van de werkwijze van de raad..pdf

Advies

Raadsvoorstel Aan:

De gemeenteraad

Portefeuillehouder:

Presidium

Van team: Adviseur: E-mail:

Classificatie:

Openbaar

Kenmerk: 0000573473

Frans Hoogervorst f.hoogervorst@denhelder.nl

Datum voorstel: 14 april 2026 Onderwerp:

Voorstel tot wijziging van de werkwijze van de raad.

Publiekssamenvatting: In 2025 heeft het presidium de werkwijze van de raad en commissies geëvalueerd en aanbevelingen gedaan voor de bestuursperiode 2026-2030. Een aantal van deze aanbevelingen zijn overeenkomstig het voorstel van het presidium vervolgens in de werkconferentie van 9 en 10 april 2026 met de raadsleden besproken. Mede op grond hiervan wordt thans voorgesteld de werkwijze van de raad te wijzigen. De belangrijkste wijzigingen betreffen het aanpassen van de vergadercyclus, het wijzigen van de spreektijd in de raadsvergadering, het invoeren van raadscafés en een andere invulling van de beeldvormende bijeenkomsten. De wijzigingen worden na het zomerreces van 2026 ingevoerd. Geadviseerd besluit: 1. de vergadercyclus van de raad te wijzigen waarbij: a. na het zomerreces 2026 wordt overgegaan naar een vijf-weken-cyclus; b. het spreekrecht bij raadsvergaderingen vervalt; 2. het Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de gemeenteraad van Den Helder 2024 te wijzigen overeenkomstig bijlage 1 (vervallen spreekrecht in raadsvergaderingen en wijzigen spreektijd); 3. de raadscafés als werkwijze in te voeren en qua planning af te stemmen met de commissievergaderingen; 4. de opzet van de beeldvormende bijeenkomsten te wijzigen waarbij: a.

de beeldvormende bijeenkomsten worden voorgezeten door een groep van vaste voorzitters vanuit de ambtelijke organisatie; b. alle beeldvormende bijeenkomsten online worden uitgezonden; c. de presentaties van de beeldvormende bijeenkomsten vooraf kenbaar worden gemaakt; 5. het college van burgemeester en wethouders op te dragen in het derde kwartaal van 2026 een format voor de kadernota aan de raad voor te leggen; 6. Tijdens de eerstvolgende werkconferentie in 2027 de werkwijze van de raad wederom te evalueren; 7. Jaarlijks te voorzien in een debattraining voor de raads- en commissieleden.

Aanleiding en context In 2025 heeft het presidium besloten een raadswerkgroep Evaluatie helderberaad 2025 in te stellen en op te dragen de werkwijze van raad en commissies te evalueren en breed gedragen aanbevelingen en suggesties op te nemen voor het overdrachtsdocument voor de bestuursperiode 2026-2030. Op 20 oktober 2025 heeft de werkgroep een eindrapportage uitgebracht (zie bijlage). Het presidium heeft vervolgens op 10 november 2025, naar aanleiding van de eindrapportage van de raadswerkgroep, besloten: 1. de in de eindrapportage van de werkgroep Evaluatie helderberaad 2025 genoemde voorstellen en opties op te nemen in het document ‘Informatie voor de nieuwe gemeenteraad Den Helder 2026’; 0000573473- pag. 1 van 5

2. de gemeenteraad over de in de eindrapportage genoemde voorstellen en opties in de eerste vergadering ná de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2026 een besluit te laten nemen. Verder heeft het presidium op 26 januari 2026, naar aanleiding van de gehouden pilots in november en december 2025, besloten de nieuwe raad voor te stellen de raadscafés als werkwijze in te voeren en te betrekken bij de besluitvorming over de evaluatie van de werkwijze in april en mei 2026. Tijdens de werkconferentie van 9 en 10 april 2026 zijn een drietal onderwerpen uitvoerig tegen het licht gehouden, te weten: - de gewenste vergadercyclus; - het faciliteren van debatvoering bij raadsvergaderingen; - de opzet van beeldvormende bijeenkomsten. De bevindingen hierbij zijn meegenomen onder het hoofdstuk ‘Argumenten en alternatieven’. Doelen en resultaten Een effectieve en toekomstbestendige werkwijze voor de raad, de raadscommissies en het college van burgemeester en wethouders die aansluit bij de voorkeur van de raad en de ontwikkelingen in de samenleving. Kaders en omstandigheden De werkwijze van de raad en de commissies is in grote lijnen verankerd in het Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de gemeenteraad van Den Helder 2024 en de Verordening op de raadscommissies 2024.

Argumenten en alternatieven Vergadercyclus Momenteel vergaderen de raad en de commissies in een 3-wekencyclus: week 1 - commissievergadering, week 2 - beeldvormende avond, week 3 - raadsvergadering, week 4 - commissievergadering, enzovoort. Uit de in 2025 gehouden enquête is gebleken dat een overgrote meerderheid van de raadsleden niet tevreden is met deze opzet. De daarbij gegeven argumentatie is divers. Het gaat dan over de gekozen volgorde van de cyclus, de commissievergaderingen simultaan, de samenstelling van de commissies, de woordvoering in commissievergaderingen, debatvoering, enzovoorts. De raadswerkgroep heeft in 2025 een aantal opties in de rapportage opgenomen: - overgaan naar een politieke dag met een 2 wekelijkse cyclus (variant model Groningen); - de volgorde van de cyclus aanpassen en overgaan naar een 4 weken cyclus; - de huidige 3 weken cyclus handhaven, maar volgorde nader bezien. Tijdens de werkconferentie in april 2026 is een voorkeur uitgesproken over te gaan naar een vijf weken cyclus die als volgt op de maandag wordt ingericht: week 1 - beeldvormende avond; week 2 - raadcafés/werkbezoeken; week 3 - fractievergaderingen; week 4 - commissievergaderingen; week 5 - raadsvergadering. Uit de evaluatie in 2025 kwam naar voren dat de maandagavond als vergaderavond de voorkeur geniet.

De raadscafés en de werkbezoeken kunnen echter niet altijd op de maandagavond worden georganiseerd omdat dit mede afhankelijk is van de beschikbaarheid van de ontvangende partijen. Desalniettemin is het streven de maandagavond zoveel mogelijk hiervoor te benutten. Het faciliteren van debatvoering bij raadsvergaderingen. Mede gelet op het feit dat er inmiddels zestien raadsfracties zijn ten opzichte van de twaalf fracties in de vorige raadsperiode is de spreektijdenregeling nader beschouwd. Met zestien fracties wordt de huidige spreektijd van dertien minuten per fractie als onwenselijk beschouwd. Tijdens de werkconferentie is breed uitgesproken dat de spreektijd kan worden teruggebracht van dertien naar acht minuten per fractie. Voor het invoeren van een naar grootte van de fractie gewogen spreektijd bestaat geen draagvlak omdat de redenering onlogisch is dat een kleine fractie minder tijd nodig heeft om haar standpunten naar voren te brengen dan een grote fractie. Afgesproken is dat als een raadsagenda daartoe aanleiding geeft -bij uitzondering- de spreektijd per fractie met bijvoorbeeld één of twee minuten kan worden vermeerderd. Dit dient dan in het vooroverleg van de raadsvergadering te worden afgestemd.

Voorgesteld wordt het Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de gemeenteraad van Den Helder 2024 aan te passen aan de verkorte spreektijd per fractie. Overigens is ook de wens uitgesproken een spreektijdenregeling voor de commissies in overweging te nemen. 0000573473- pag. 2 van 5

Verder is tijdens de werkconferentie uitgesproken dat het gewenst is gebruik te maken van de spreekgestoeltes, zoals dit nu het geval is. Ieder raadslid laten spreken via een microfoon op de eigen plek is als minder goed werkbaar bestempeld. De vraag is gesteld om nader te bezien of de regel dat per onderwerp slechts één woordvoerder per fractie mag optreden kan worden afgeschaft. Ook is aan de orde gekomen of de voorzitter van de raad een meer stimulerende rol moet krijgen met betrekking tot de debatvoering in de raad. Deze optie is als minder wenselijk ervaren omdat dit de neutrale positie van de voorzitter kwetsbaar maakt. Wel kan de voorzitter zich actief opstellen als technisch voorzitter door bijvoorbeeld het recapituleren van hetgeen besproken is en het bijsturen van discussies naar het geagendeerde onderwerp toe, mocht daar teveel van worden afgeweken. Tenslotte is tijdens de werkconferentie geïnventariseerd of behoefte bestaat aan een periodieke debattraining. Dit bleek het geval en daarom wordt voorgesteld jaarlijks te voorzien in een debattraining voor de raads- en commissieleden. Raadscafés. In de opdracht aan de raadswerkgroep was opgenomen dat het opzetten van een raadscafé in onze gemeente diende te worden overwogen.

Achterliggende gedachte hierbij was dat het in ons huidige vergaderstelsel voor burgers mogelijk is in te spreken bij commissie- en raadsvergaderingen als het gaat over onderwerpen die op de agenda staan. Van dit recht wordt echter weinig gebruik gemaakt, zeker bij raadsvergaderingen. Afgevraagd kan worden of insprekers het gevoel hebben dat er iets wordt gedaan met hun inspraakreactie, omdat veelal blijkt dat de fracties al een standpunt bepaald hebben. Het is bij het raadscafé vooral de bedoeling dat inwoners, bedrijven en instanties een meer laagdrempelige gelegenheid hebben om aandacht van de raadsfracties te vragen voor bepaalde plannen, ideeën, situaties en het gesprek hierover aan te gaan. In november en december 2025 zijn pilots raadscafés gehouden in Nieuw Den Helder en Julianadorp. Zowel raadsleden als initiatiefnemers zijn gevraagd naar hun ervaringen met de raadscafés. De uitkomsten zijn overwegend positief: deelnemers ervaren de cafés als een laagdrempelige en informele manier om onderwerpen met de raad te bespreken. Ook de raadsleden zijn enthousiast; op een enkeling na ervaren zij de raadscafés als waardevol en willen deze graag voortzetten. Met verwijzing naar het voorgaande wordt voorgesteld de raadscafés als werkwijze in te voeren. Uit de praktijk blijkt dat van het spreekrecht bij raadsvergaderingen weinig gebruik gemaakt.

Daarnaast zijn op dat moment vaak standpunten al bepaald en is inspreken op een eerder moment, zoals bij een raadscafé en/of commissievergadering een beter moment. Voor de twee raadscafés in november en december 2025 waren tien onderwerpen aangemeld. Het presidium is van mening dat het raadscafé als instrument een waardevolle aanvulling is op het vergaderstelsel dat beter aansluit op de behoeften bij onze inwoners. De agenda’s met vergaderstukken voor commissievergaderingen worden in de regel twee weken vóór de vergadering gepubliceerd op de website van de gemeenteraad. Om inwoners de gelegenheid te bieden in gesprek te gaan over geagendeerde onderwerpen is het wenselijk de raadscafés voorafgaand aan de commissievergaderingen te plannen. Mocht iemand het raadscafé hebben gemist, dan is inspreken in een commissievergadering nog steeds mogelijk. Het spreekrecht bij raadsvergaderingen kan daarmee vervallen omdat hiervoor betere alternatieven voorhanden zijn. Tijdens de werkconferentie is hier om voorgaande redenen ook de voorkeur voor uitgesproken. De opzet van beeldvormende bijeenkomsten. Tot op heden worden op een beeldvormende bijeenkomst in twee vergaderzalen (raadzaal en de Razende Bol) van tevoren aangekondigde onderwerpen ambtelijk of door externe deskundigen toegelicht.

De onderwerpen worden meestal vanuit het college en de ambtelijke organisatie geïnitieerd, maar soms ook vanuit een fractie. Uit de in 2025 gehouden enquête is gebleken dat niet alle respondenten even tevreden zijn met deze opzet. Er zijn soms teveel onderwerpen op één avond en er is weinig ruimte voor interactie. De onderwerpen staan op de website van de gemeenteraad, maar er worden geen stukken aan de onderwerpen gekoppeld. Ook de presentaties worden niet vooraf gedeeld. Hierdoor is het maar beperkt mogelijk voor raads- en commissieleden om zich voor te bereiden. Soms worden er meningen gevraagd, maar daarvoor zijn deze bijeenkomsten niet bedoeld.

0000573473- pag. 3 van 5

Voorts is het achteraf bekijken van de onderwerpen op internet niet altijd aantrekkelijk en moeilijk te volgen, omdat het beeld gefixeerd blijft op de presentatie en sprekers niet in beeld komen. De raadswerkgroep heeft in 2025 een aantal opties in hun eindrapportage opgenomen: - de beeldvormende bijeenkomsten in een marktvorm houden waarbij gebruik wordt gemaakt van meerdere vergaderruimten; - de beeldvormende bijeenkomsten niet meer of deels uitzenden; - beeldvorming meer in de commissievergaderingen laten plaatsvinden; - raadsleden of de commissievoorzitters de beeldvormende bijeenkomsten voor laten zitten. Tijdens de werkconferentie is de voorkeur uitgesproken om de beeldvormende bijeenkomsten voor te laten zitten door een groep van vaste voorzitters vanuit de ambtelijke organisatie. Deze vaste groep krijgt een voorzitterstraining en kan daarmee de vergadering op een dusdanige neutrale manier leiden dat er geen politieke vragen worden gesteld en/of politieke standpunten worden ingenomen. Ook is de voorkeur uitgesproken alle beeldvormende bijeenkomsten online uit te zenden. Met name de aspecten van openbaarheid richting burgers en het terugkijken van de bijeenkomsten spelen hierin een rol. Daarnaast is de voorkeur uitgesproken de presentaties op voorhand beschikbaar te stellen.

Dit heeft als voordeel dat de deelnemers zich beter kunnen voorbereiden, de presentaties op zich minder tijd innemen en dat er daardoor meer tijd over blijft voor het stellen van vragen. Een alternatief of aanvulling voor de presentaties is de mogelijkheid van een webinar. Het houden van beeldvormende bijeenkomsten in een marktvorm wordt niet geschikt geacht. Wel kan dit een vorm zijn die voor andere bijeenkomsten bruikbaar is. Hierbij wordt als voorbeeld gegeven het kennismaken met de ambtelijke organisatie vlak na de verkiezingen. Format kadernota. In de Financiële verordening Den Helder 2024 is vastgelegd dat het college van burgemeester en wethouders in het tweede kwartaal een kadernota aanbiedt ter voorbereiding op de begroting voor het komende jaar. Vervolgens worden in de jaarlijkse planning- en control-brief – die door het presidium wordt vastgesteld – procedurele afspraken vastgelegd. De raadswerkgroep heeft in 2025 geconstateerd dat er de laatste jaren meerdere varianten zijn bedacht om de raad meer te betrekken bij de voorbereiding van de kadernota en de begroting en niet alle varianten in de praktijk goed uitgepakt hebben. De werkgroep heeft voorgesteld een format Kadernota vast te stellen. Daarbij wordt gedacht aan een standaard inhoudsopgave en een vaste procedure voor de komende bestuursperiode. Dit format kan worden vastgesteld door het presidium.

In artikel 5, lid 2, van de Financiële verordening Den Helder 2024 is vastgelegd welke informatie moet worden opgenomen in de kadernota. Deze informatie is voornamelijk financieel van aard. In het format kan worden uitgewerkt wat er additioneel in een kadernota moet worden opgenomen over: - trends en autonome ontwikkelingen; - ontwikkelingen algemene uitkering gemeentefonds; - het al dan niet bijstellen van beoogde doelstellingen; - beïnvloedingsmogelijkheden van de raad (wettelijke en niet-wettelijke taken); - beoogde ruimtevragers en ruimtescheppers; - argumentaties en overwegingen bij nieuw beleid; - projecten en investeringen. In het format kan ook worden opgenomen dat het college van burgemeester en wethouders – in de voorbereiding van de kadernota – een rondje langs de fracties maakt om kennis te nemen van de gewenste speerpunten en beoogde dekkingsmogelijkheden. Omdat er geen Kadernota 2027-2030 wordt opgesteld, kan het format in de loop van 2026 worden vastgesteld en die geldt dan voor het eerst voor de Kadernota 2028-2031. Duurzaamheid Dit voorstel omvat geen aspecten van duurzaamheid.

0000573473- pag. 4 van 5

Bestuurlijke vernieuwing De invoering van raadscafés kan worden gezien als een vorm van bestuurlijke vernieuwing. Financiële consequenties Wijziging van de werkwijze vergt inzet (uren) van de ambtelijke organisatie, de griffie, collegeleden en raadsleden. De financiële consequenties hiervan worden opgevangen binnen bestaande budgetten. Uitvoering en planning Voorgesteld wordt de nieuwe werkwijze ná het zomerreces van 2026 te implementeren. Nadere afstemming aan de hand van een gewijzigd vergaderschema 2026 kan plaatsvinden in de presidiumvergadering van 15 juni 2026. Communicatie In de wekelijkse publicatie, de website van de gemeenteraad en via een persbericht wordt aandacht geschonken aan de nieuwe werkwijze die na het zomerreces van 2026 wordt ingevoerd. Onderkend wordt dat het van belang is de nieuwe werkwijze goed, tijdig en duidelijk te communiceren.

0000573473- pag. 5 van 5