Raadsvoorstel (Advies) _ Voorstel met betrekking tot de aanbevelingen in het rekenkameronderzoek naar onderbesteding van gemeentelijke middelen.

Advies Raadsvoorstel Aan: Portefeuillehouder: De gemeenteraad Van team: Adviseur: E-mail: Charlotte Post Griffie cp.post@denhelder.nl Classificatie: Openbaar Kenmerk: 0000595109 Datum voorstel: 6 augustus 2026 Onderwerp: Voorstel met betrekking tot de aanbevelingen in het rekenkameronderzoek naar onderbesteding van gemeentelijke middelen. Publiekssamenvatting: De rekenkamer van Den Helder informeert de gemeenteraad over de resultaten van een landelijk onderzoek waaraan de rekenkamer Den Helder heeft deelgenomen naar geld dat gemeenten wel begroten, maar uiteindelijk niet uitgeven. Dat is een belangrijk onderwerp, omdat door onderbesteding geld voor geplande activiteiten op de plank kan blijven liggen, terwijl er tegelijkertijd bezuinigingen worden doorgevoerd. Uit het onderzoek blijkt dat Nederlandse gemeenten in 2024 samen bijna twee miljard euro hebben overgehouden. Ook in Den Helder is onderzocht waardoor verschillen ontstaan tussen de begroting en de uiteindelijke uitgaven. Belangrijke oorzaken zijn vertragingen bij projecten, personeelstekorten, rijksgeld dat pas laat beschikbaar komt en te optimistische planningen. De resultaten van dit onderzoek helpen de gemeenteraad om de begroting beter te beoordelen en het gemeentelijke geld zo realistisch en doelmatig mogelijk in te zetten.

Geadviseerd besluit: Het college van burgemeester en wethouders op te dragen:  Bij elke begrotingsbijstelling omhoog te vragen naar een toets of er voldoende ambtelijke én externe capaciteit is om projecten in het lopende jaar uit te voeren;  Een voorgestelde andere besteding van middelen of besteding van extra beschikbaar gekomen middelen kritisch te beoordelen op uitvoerbaarheid in het lopende jaar en, indien besteding in dat jaar niet meer realistisch is, tijdig te overwegen deze toe te voegen aan de algemene reserve of een bestemmingsreserve;  In de kadernota en begroting expliciet de ontwikkeling van de eigen baten uit belastingen, leges, rente en huren op te nemen, omdat deze opbrengsten vaak worden onderschat;  Een hoofdlijnenoverzicht van de belangrijkste kostensoorten met een vergelijking tussen begroting en rekening te geven en de uitkomsten te bespreken in de auditcommissie;  De raad periodiek te informeren over de voortgang van activiteiten, personele knelpunten en de maatregelen om deze op te lossen. Aanleiding en context Het verdelen van gemeentelijke middelen is een van de belangrijkste taken van de gemeenteraad. Zeker in tijden van financiële schaarste is het belangrijk dat beschikbare middelen zo goed mogelijk worden ingezet.

Met het landelijke Doe Mee 2025-onderzoek naar onderbesteding wil de Vereniging van Rekenkamers gemeenteraden helpen om begrotingen beter te beoordelen en beschikbare budgetten realistischer in te zetten. Het is voor een gemeenteraad immers vervelend als bij het vaststellen van de jaarrekening blijkt dat in het voorgaande jaar veel geld is overgebleven. Want dat geld was door de gemeenteraad in de begroting aan een bepaald doel toegekend, en blijkbaar is het niet gelukt om het daaraan uit te geven. En omdat het jaar inmiddels allang voorbij is, kan het ook niet meer aan iets anders worden besteed. Voor de raad wordt dat probleem vergroot als dit jaarlijks 0000595109- pag. 1 van 3 gebeurt, en als het gaat om aanzienlijke bedragen. Het onderzoek laat zien waar structureel geld overblijft en welke oorzaken daaraan ten grondslag liggen. Aan het onderzoek deden gemeenten, provincies en waterschappen mee. De cijfers van Den Helder zijn tegen de cijfers van 28 andere vergelijkbare middelgrote gemeenten gelegd. Doelen en resultaten Uit het onderzoek zijn de volgende conclusies met betrekking tot de budgetten naar voren gekomen voor de gemeente Den Helder: Directe oorzaken van onderbesteding en meevallers  Te late bijdragen: Extra geld uit het gemeentefonds komt vaak pas in de loop van het jaar binnen.

Hierdoor is het te laat om te besteden of om de begroting aan te passen;  Ongebruikte rijksmiddelen: Specifieke rijksgelden kunnen zorgen voor onderbesteding;  Planningsoptimisme: Te optimistische planningen kunnen de reden zijn dat het niet lukt de geplande lasten daadwerkelijk uit te geven;  Specifieke onderbezetting: Hoewel de gemiddelde ambtelijke onderbezetting in 2024 minder dan 1% was, veroorzaakt onderbezetting binnen specifieke domeinen lokaal toch onderbesteding;  Door het opnemen van resultaten op programmaniveau bestaat niet voldoende inzicht in de resultaten per kostensoort (opbrengsten per categorie, afschrijvingen, soorten kosten etc.). Door dit ook op kostensoort op te nemen is dit sneller inzichtelijk dan op programmaniveau. Personeel, projecten en afschrijvingen  Te hoge inhuurkosten: De kosten voor de inhuur van extern personeel overschrijden elk jaar ruimschoots de begroting.  Te hoge afschrijvingslasten: De verwachte lasten voor afschrijvingen worden in de begroting steevast overschat. Dit is vaak een signaal dat grote projecten vertraging oplopen.  Verschuiving in grondexploitaties: Tussen 2017 en 2024 vielen de lasten tegen en de baten mee (snellere verkoop of hogere prijzen). In de periode 2020-2024 verschoof dit echter naar minder baten dan lasten.

Rente en belastinginkomsten  Meevallende rente: Rentelasten vallen regelmatig lager uit dan verwacht. De rentebaten stijgen sinds 2022 door de marktrente en nog onbestede rijksmiddelen;  Onderschatte toeristenbelasting: Er is sprake van een onderschatting van belastingen (behalve de OZB), wat met name in 2023 en 2024 gold voor de toeristenbelasting;  Pessimistische inschattingen: Tot slot worden ook de leges en de huuropbrengsten in Den Helder vaak te pessimistisch (te laag) begroot. Met de uitvoering van dit raadsbesluit krijgt de raad meer mogelijkheden om zijn taak rond sturing en beheersing van plannen en financiële middelen van de begroting uit te voeren. Het beoogde resultaat is een realisatie van beoogde activiteiten én begrotingsuitputting die dichter in de buurt komt van de opgestelde en mogelijk onderweg bijgestelde plannen en begroting. Kaders en omstandigheden De jaarrekeningen van Den Helder laten zien dat in zeven van de acht onderzochte jaren een positief financieel resultaat is behaald. Dat kan het gevolg zijn van niet-gerealiseerde plannen, maar ook van extra rijksmiddelen die pas laat in het jaar beschikbaar kwamen. In de laatste vijf jaar van de onderzoeksperiode (2017-2024) gebeurde dat steeds in december. 0000595109- pag. 2 van 3 Argumenten en alternatieven De raad kan sturen op de besteding van middelen in de begroting.

De rekenkamer doet aanbevelingen om de raad meer grip te laten krijgen op onderbesteding én de informatievoorziening over begrotingen en rekeningen te verbeteren. Deze aanbevelingen helpen de raad om middelen beter toe te wijzen aan maatschappelijke doelen in Den Helder. Via het netwerk van de raad en de activiteiten van het college van burgemeester en wethouders richting organisaties als VNG, kan de raad die aanbevelingen ook ondersteunen. Alternatief kan de raad ervoor kiezen om het college de ruimte te geven de aanbevelingen niet of deels uit te voeren. Niets doen leidt niet tot verbetering van de mate van onderbesteding en de mogelijkheden voor de raad om hier invloed op uit te oefenen. Gezien de kritische vragen van de raad over besteding van de beschikbare middelen en zijn mogelijkheid van sturing daarop, ligt dit naar het oordeel van de rekenkamer niet voor de hand. Bestuurlijke reactie: In de bestuurlijke reactie geeft het college aan de genoemde aandachtspunten te herkennen. Het college onderkent de inzet op realistischere planning, betere sturing en scherpere afweging over uitvoerbaarheid. Ze neemt de aanbevelingen mee in lopende ontwikkelingen binnen Den Helder zoals het traject planmatig werken. Daarbij voorkomt ze graag disproportionele administratieve belasting en ziet mogelijkheden om de informatievoorziening via de reguliere instrumenten te verbeteren.

Verschuiving van capaciteit van uitvoering naar verantwoording is niet gewenst. De aanbevelingen worden meegenomen in de lopende verbetertrajecten. Duurzaamheid Dit voorstel heeft geen aspecten met betrekking tot duurzaamheid. Bestuurlijke vernieuwing Dit voorstel heeft geen aspecten met betrekking tot bestuurlijke vernieuwing. Financiële consequenties Volgens de rekenkamer kunnen de voorgestelde verbeteringen zonder financiële consequenties binnen de bestaande procedures/werkwijze worden ingepast. Uitvoering en planning Na besluitvorming over dit voorstel is het de bedoeling dat een en ander zo spoedig mogelijk maar in ieder geval vanaf 2027 in de bestaande praktijk wordt toegepast. Communicatie Het rapport ‘Doe Mee’ 2025: Onderbesteding’ wordt geplaatst bij de publicaties op de pagina van de rekenkamer op de website van de gemeente Den Helder 0000595109- pag. 3 van 3