Raadsvoorstel (Advies).pdf

Advies

Raadsvoorstel-advies Aan:

de gemeenteraad

Portefeuillehouder:

Wethouder Van Diepen

Betrokken portefeuillehouder: Classificatie:

Wethouder Nanning Openbaar

Van team: Adviseur: E-mail:

Omgeving Paul Franssen p.franssen@denhelder.nl

Kenmerk: 0000538031 Datum voorstel: 16 december 2025

Onderwerp:

Voorstel tot het beschikbaar stellen van investeringskrediet voor verduurzaming erfgoed

Publiekssamenvatting: In de programmabegroting 2026 van de gemeente is een investering opgenomen van € 4 miljoen in de verduurzaming van het erfgoed dat momenteel in eigendom is bij de Stichting Erfgoed Den Helder en bij Willemsoord bv. Om de investering daadwerkelijk te kunnen doen stelt de raad een zogenoemd investeringskrediet beschikbaar. De verduurzaming vergt een extra investering, bovenop het reguliere onderhoud van het erfgoed. De extra middelen zijn nodig om de verhuurbaarheid van het erfgoed op peil te houden. In 2026 zal het erfgoed van de Stichting Erfgoed Den Helder zijn overgedragen aan Willemsoord bv. De gemeente is 100% eigenaar van deze vennootschap. Het college van burgemeester en wethouders werkt, na besluitvorming in de raad, als aandeelhouder van Willemsoord bv uit hoe de verduurzaming van het erfgoed gerealiseerd wordt. Geadviseerd besluit: 1. Een investeringskrediet ad € 4 miljoen beschikbaar te stellen voor het verduurzamen van het erfgoed dat in 2026 in erfpacht wordt uitgegeven aan de aan de gemeente verbonden partij Willemsoord bv. 2. Het college opdracht te geven bij de reguliere halfjaarrapportage verbonden partijen specifiek

in te gaan op de wijze waarop de financiering van Willemsoord bv voor de verduurzaming van het erfgoed plaatsvindt, en welk effect dit heeft op de kapitaallasten die samenhangen met de gemeentelijke investering.

Aanleiding en context Op 4 november 2024 heeft de gemeenteraad de programmabegroting 2025 vastgesteld. Met die begroting en volgende begrotingen is de dekking van de structurele kapitaallasten van de gemeentelijke bijdrage ad € 4 miljoen geregeld. In overeenstemming met de regels van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) dient er, voorafgaande aan het daadwerkelijk inzetten van deze investering, door de gemeenteraad een besluit te zijn genomen over het beschikbaar stellen van een zogenoemd investeringskrediet. Op 7 november 2024 stelde de gemeenteraad uitgangspunten vast voor de reorganisatie van het beheer en de exploitatie van een belangrijk deel van het erfgoed in Den Helder dat bij de Stichting Erfgoed Den Helder en bij Willemsoord bv is belegd. Één van de uitgangspunten is dat het erfgoed dat nu in eigendom is bij de Stichting Erfgoed Den Helder naar Willemsoord bv gaat en dat deze organisatie dan zorgt voor beheer en restauratie 0000538031- pag. 1 van 4

ervan. Hiermee heeft de gemeente een duidelijkere relatie met de beheerorganisatie, niet alleen omdat er dan één organisatie is maar ook omdat de gemeente 100% aandeelhouder is van Willemsoord bv. In het raadsadvies waarover uw raad besloot is aangegeven dat er voor de verduurzaming van het erfgoed (zowel de forten die in eigendom zijn bij SEDH als het vastgoed op Willemsoord) een investering nodig is van € 4 miljoen. Dit bedrag is het resultaat van specialistisch onderzoek dat Willemoord bv en Stichting Erfgoed Den Helder hebben laten uitvoeren naar de mogelijkheden voor verduurzaming. Er is rekening te houden met het behoud van de monumentale waarden van het vastgoed. Ook de bestaande exploitatie is een beperkende factor. Zo vergt het isoleren van de vloeren zeer ingrijpende maatregelen die de bedrijfsvoering van de huurders onevenredig aantast. Een dergelijke maatregel vraagt om te grote offers. Tenslotte is rekening gehouden met subsidies voor het verduurzamen van vastgoed. De beschikbaar te stellen gemeentelijke investering werkt als hefboom voor het werven van subsidies.

Het gaat met name om de regeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) en de Investeringssubsidie Duurzame Energie (ISDE) van het rijk, de Subsidieregeling instandhouding monumenten (SIM), het ontzorgingsprogramma van de Rijksdienst voor het cultureel erfgoed (RCE), en het Restauratieprogramma Noord-Holland van de provincie. Willemsoord bv en SEDH hebben parallel aan de actualisatie van het meerjaren onderhoudsplan (MJOP) onderzoek laten uitvoeren naar de mogelijkheden om erfgoed te verduurzamen. De verduurzamingsmaatregelen gaan met name over: - Het isoleren van dak en dakkapellen, gevels en zoldervloeren; - Het plaatsen van tochtportalen; - Het aanbrengen van isolerende beglazing en zonnepanelen zonder onomkeerbare aantasting van de uitstraling van het erfgoed; - Optimaliseren klimaatinstallaties en isoleren leidingen. Op Willemsoord zijn de gebouwen 29 en 43 aangewezen als prioritair. Voor gebouw 29 gaat het om een investering van € 2,1 miljoen waarvan het rijk € 630.000 bijdraagt en € 680.000 uit de reguliere begroting van Willemsoord bv gefinancierd kan worden. Voor het veel kleinere gebouw 43 gaat het om een investering van 250.000 waarvan 105.000 gefinancierd wordt door het rijk. In de stelling hebben hoge prioriteit fort Kijkduin (totale investering verduurzaming € 1,6 miljoen) en fort Westoever met een totale investering specifiek in verduurzaming van € 455.000.

Voor beide forten samen is er subsidie uit DUMAVA van € 380.000. Voor deze vier objecten is gerekend met een extra bijdrage van de gemeente van € 2,4 miljoen. Op 9 december 2025 nam het college het besluit tot het aangaan van een mantelovereenkomst met Stichting Erfgoed Den Helder en Willemsoord bv met het oog op de te nemen stappen in het proces “Doorontwikkeling Erfgoedorganisatie Den Helder“. Uw raad is hierover via een raadsinformatiebrief (zaaknummer 532918) geïnformeerd. De mantelovereenkomst is bedoeld om het veranderproces goed te laten verlopen. Een van de belangrijke stappen is de overdracht van personeel, middelen en het erfgoed van de stichting aan Willemsoord bv. In 2026 zal de gemeente het erfgoed in erfpacht uitgeven aan WObv. De gemeente voert dan op verschillende manieren en in samenhang regie over de bedrijfsvoering: - in de publiekrechtelijke rol als vergunningverlener, handhaver en subsidieverstrekker, - en in de privaatrechtelijke rol als erfverpachter en aandeelhouder. Onderdeel van de mantelovereenkomst is de verplichting van de erfpachter (Willemsoord bv) te investeren in de verduurzaming van het erfgoed. Er zit tijdsdruk op het realiseren van de verduurzamingsopgave.

Enerzijds omdat er van rijkswege meer wettelijke verplichtingen komen tot het verduurzamen van vastgoed (Klimaatplan 2025-2035), anderzijds omdat zonder verduurzaming de verhuurbaarheid van het vastgoed onder druk komt te staan. Belangrijk operationeel kader zijn de subsidiebeschikkingen die zijn afgegeven door het rijk (DUMAVA): in 2026 moet Willemsoord bv gestart zijn met de uitvoering. Bovendien zijn er nog andere mogelijkheden te benutten om subsidies te werven bij onder andere rijk en provincie. De beschikbaarheid van de gemeentelijke middelen is noodzakelijk als cofinanciering (hefboom)voor de verwerving van de externe fondsen. Willemsoord bv werkt het eerste semester van 2026 aan de koppeling van de plannen voor regulier onderhoud aan die voor verduurzaming. De verduurzamingsopgave ligt met name op Willemsoord en in fort Kijkduin en fort Westoever. In andere delen van de stelling die in de loop van 2026 in erfpacht komen van Willemsoord bv zoals fort Oostoever, fort Dirskz Admiraal en de bunkers uit de Tweede Wereldoorlog zijn de mogelijkheden voor verduurzaming beperkt en is de aanleiding hiervoor minder groot.

Doelen en resultaten Het college in staat te stellen is om met Willemsoord bv te komen tot een in bedrijfseconomisch oogpunt juiste aanwending van de middelen voor de verduurzaming van vastgoed.

0000538031- pag. 2 van 4

Kaders en omstandigheden Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). Dit kader ziet op de noodzaak tot het nemen van een besluit over het beschikbaar stellen van een investeringskrediet. Begroting 2025 (vastgesteld op 4 november 2024). In de meerjarenbegroting die daarbij is opgesteld zijn de structurele kapitaallasten van het investeringskrediet al opgenomen. Daar is de financiële dekking vastgelegd. Willemsoord bv heeft met succes subsidie verworven voor de verduurzaming van het erfgoed en heeft de gemeentelijke cofinanciering nodig om de projecten te kunnen uitvoeren. Argumenten en alternatieven Op 7 november 2024 stelde uw raad uitgangspunten vast (zaaknummer 101509) voor de doorontwikkeling van de organisatie van het beheer en de ontwikkeling van erfgoed. De vastgestelde uitgangspunten voor de organisatorische maatregelen zijn kortweg:  Het personeel en vastgoed gaat van Stichting Erfgoed Den Helder naar Willemsoord bv. Deze vennootschap waarvan de gemeente 100% aandeelhouder is krijgt vooral een beherende en restaurerende doelstelling;  Het beheer van het openbare deel van Willemsoord gaat naar gemeente Den Helder. Over beheer van sluizen, bruggen e.d. worden nadere afspraken gemaakt met Port of Den Helder;  Het stimuleren van de ontwikkeling van het erfgoed en het ondersteunen van vrijwilligers wordt apart georganiseerd.

De organisatorische maatregelen vormen samen met het borgen van de financiën de noodzakelijke derde stap naar een duurzame basis voor het instandhouden en ontwikkelen van het erfgoed. In lijn met de operationele afspraken die zijn gemaakt in de mantelovereenkomst tussen de gemeente, Stichting Erfgoed Den Helder en Willemsoord bv waarover u op 10 december 2025 via een RIB bent geïnformeerd (zaaknummer 532918), zullen de eigendommen en activiteiten van Stichting Erfgoed Den Helder opgaan in Willemsoord bv. Dan ontstaat één organisatie die zorg draagt voor het beheer en de exploitatie van een belangrijk deel van het erfgoed in Den Helder. De gemeente is 100% aandeelhouder van Willemsoord bv en deze organisatie zal dus in 2026 groter zijn dan in de jaren hiervoor. De organisatie groeit ook door de inzet van middelen voor het verduurzamen van het vastgoed. De verduurzaming is te zien als een investering in de waarde van het vastgoed en daarmee in de waarde van de deelneming van de gemeente in Willemsoord bv. De middelen die de gemeente beschikbaar stelt dienen als hefboom naar subsidies die Willemsoord bv werft bij andere instanties. In de loop van 2026 zal blijken (nadat de uitgifte van het vastgoed zijn beslag heeft gekregen en naar aanleiding van een hertaxatie van het vastgoed) op welke wijze het investeringskrediet het beste ingezet kan worden.

In de basis zijn er drie varianten: A. Normaal gesproken geeft een investeringskrediet het college de noodzakelijke ruimte om uitgaven te kunnen doen. Te denken is bijvoorbeeld aan de investering in de herinrichting van een deel van de openbare ruimte. Binnen de budgettaire kaders kan het college de middelen inzetten voor het project. Na afronding van het project wordt de investering geactiveerd en start de verrekening van de structurele kapitaallasten. Aangezien de eigendom van de investering na verduurzaming niet bij de gemeente maar bij Willemsoord bv ligt, is deze werkwijze niet goed toepasbaar. B. De gemeente kan binnen de financiële kaders van het investeringskrediet wel overgaan tot het doen van een kapitaalbijdrage cq agiostorting. Feitelijk wordt het eigen vermogen van de vennootschap dan vergroot. De middelen die Willemsoord bv vervolgens inzet voor de verduurzaming van het erfgoed blijven dan binnen de vennootschap. Dit is een relatief eenvoudige oplossing. C. De gemeente kan ook aan Willemsoord bv een lening verstrekken. In dat geval gaat het eigen vermogen niet omhoog. Het vreemd vermogen (de schuldpositie) wordt wel groter. Onderhavig voorstel ziet niet op het verstrekken van een lening omdat Willemsoord bv op dit moment al een grote schuldpositie heeft.

In 2023 is de leningenportefeuille van Willemsoord bv door de gemeente geherfinancierd en op dit moment is er geen grond voor het uitbreiden van de schuldpositie. Echter, de consolidatie van vastgoed van SEDH in Willemsoord bv leidt in de loop van 2026 tot een nieuwe situatie. Naar verwachting zet Willemsoord bv medio 2026 een hertaxatie van het vastgoed in gang. Aan de hand van het resultaat kan worden beoordeeld of de solvabiliteit van Willemsoord bv groot genoeg is om (een deel van) de gemeentelijke bijdrage van € 4 miljoen te ontvangen als lening. Indien die situatie zich voordoet dan is de gemeentelijke investering per saldo lager. Immers, (een deel van) het investeringsbedrag wordt dan terugbetaald aan de gemeente en hierover hoeft dan niet te worden afgeschreven.

0000538031- pag. 3 van 4

Een combinatie van optie B (agiostorting) en C (lening) is mogelijk en hangt af van de financiële positie van Willemsoord bv. De raad wordt voorgesteld het investeringskrediet vast te stellen zodat het college van burgemeester en wethouders Willemsoord bv in staat stelt om de projecten waarvoor al externe subsidie is verworven (DUMAVA) uit te voeren. Daarnaast wordt geadviseerd het college opdracht te geven via de halfjaarrapportage over de verbonden partijen te rapporteren over de wijze waarop de gemeentelijke middelen voor de verduurzaming van het vastgoed ingezet worden en welk effect dit heeft op de kapitaallasten die samenhangen met de gemeentelijke investering. Duurzaamheid De investering ziet op het verduurzamen van de panden die een (rijks)monumentale status hebben. De verduurzaming wordt uitgevoerd in combinatie met regulier onderhoud (“werk met werk”). Bestuurlijke vernieuwing Dit is niet van toepassing. Financiële consequenties De dekking voor de structurele kapitaallasten van het investeringskrediet is al opgenomen in de meerjarenbegroting. In de meerjarenbegroting (onderdeel van de programmabegroting 2026) is qua investering gerekend met een bedrag van € 2 miljoen voor 2026 en eenzelfde bedrag voor 2027. Met de beschikbaarstelling van het investeringskrediet wordt het college van burgemeester en wethouders gemachtigd de investering te laten plaatsvinden.

Het voorgelegde besluit leidt niet meteen tot een geldstroom richting Willemsoord bv. Zie onder het kopje Uitvoering en planning. Onder het kopje Argumenten en alternatieven is beschreven dat de financiering van Willemsoord bv ten behoeve van de verduurzaming van erfgoed op verschillende manieren kan gebeuren. Afhankelijk van de keuze die het college in de rol van aandeelhouder maakt ten aanzien van de wijze waarop de middelen worden ingezet in Willemsoord bv kan de structurele last naar beneden bijgesteld worden. Die bijstelling van de structurele lasten wordt gedaan bij de afsluiting van het investeringskrediet. Voor die tijd informeert het college de gemeenteraad over de afspraken die met Willemsoord bv worden gemaakt. Uitvoering en planning Na vaststelling van het investeringskrediet bereidt Willemsoord bv een voorstel voor de algemene vergadering van aandeelhouders voor. De gemeente is 100% aandeelhouder van Willemsoord bv. Het college is het bevoegde orgaan om als aandeelhouder op te treden en kan binnen de door de raad vastgestelde kaders een in bedrijfseconomisch opzicht optimale financieringsoplossing treffen. De verduurzaming van de gebouwen 29 en 43 op Willemsoord en de forten Westoever en Kijkduin die mede met cofinanciering van DUMAVA tot stand komt moet voor 1 juli 2028 zijn afgerond.

Op dit moment bereidt Willemsoord bv de aanbesteding en vergunningaanvragen voor. In het tweede kwartaal van 2026 zal vanuit de gemeente de eerste tranche aan Willemsoord bv beschikbaar gesteld moeten worden om het renovatieproces op tijd af te kunnen ronden. De besluitvorming over de financiering en het daadwerkelijk beschikbaar stellen van de middelen door de gemeente vindt plaats in de Algemene vergadering van Aandeelhouders van Willemsoord bv op basis van uitgewerkte verzoeken aan de aandeelhouder. In elk verzoek geeft Willemsoord bv inzicht in de relatie tussen de beschikbare middelen voor regulier onderhoud en de benodigde extra middelen voor verduurzaming. De gemeente beoordeelt in de rol van aandeelhouder het effect van de gevraagde maatregel op de balanspositie en het exploitatieresultaat, en stelt daar het financieringsinstrument (kapitaalstorting, lening of een combinatie van beide) op af. Uiteraard moet de financiering passen binnen de door de gemeenteraad gestelde financiële kaders en binnen de regels omtrent staatssteun. Communicatie Het college informeert de raad actief via de reguliere middelen zoals raadsinformatiebrieven én via de halfjaarlijkse rapportages verbonden partijen.

0000538031- pag. 4 van 4