Raadsvoorstel (Advies).pdf

Advies

Raadsvoorstel-advies Aan:

de gemeenteraad

Portefeuillehouder:

Wethouder Bais

Van team: Adviseur: E-mail:

Betrokken portefeuillehouder: Classificatie:

Wethouder De Vrij, Wethouder Van Diepen Openbaar

Kenmerk: 000074639

Onderwerp:

Voorstel tot aanvraag Volkshuisvestingsfonds

Thomas Blonk t.blonk@denhelder.nl

Publiekssamenvatting: De gemeente Den Helder wil gebruik maken van het Volkshuisvestingsfonds, waarmee fysieke ingrepen in particuliere woningen kunnen worden gefinancierd. Om een bijdrage uit het fonds te ontvangen is van de gemeente cofinanciering nodig van 30%. Alhoewel Den Helder niet behoort tot de twintig stedelijke focusgebieden of grensregio’s die bonuspunten bij een aanvraag ontvangen, wil de gemeente toch voor haar inwoners met eigen woningen een aanvraag indienen. Het instemmen met cofinanciering betreft een kaderstellend besluit, daarom wordt dit raadsvoorstel aan de gemeenteraad aangeboden. Tevens maakt instemming met cofinanciering van de gemeenteraad aan de voorkant, de kans op een toekenning uit het fonds zo groot mogelijk. Aan het Volkshuisvestingsfonds zijn voorwaarden verbonden. Het fonds gaat over het verbeteren van de leefbaarheid en bevorderen van de veiligheid en is passend voor delen van de wijk Stad binnen de Linie. Geadviseerd besluit: Het college besluit de gemeenteraad voor te stellen: - Een maximale aanvraag voor de vierde openstelling van het Volkshuisvestingsfonds in te dienen van € 11.397.870, en hiervoor een cofinanciering van € 4.884.802 beschikbaar te stellen. - Deze incidentele middelen van in totaal € 4.884.802 komen ten laste van de algemene middelen.

Het benodigde bedrag wordt betrokken bij het proces om te komen tot een sluitende begroting en wordt afgewogen ten opzichte van andere incidentele bestedingsvoorstellen.

Aanleiding en context De gemeente Den Helder wil gebruik maken van het Volkshuisvestingsfonds (VHF). Voor het indienen van een aanvraag is cofinanciering vanuit de gemeente nodig. De gemeente Den Helder behoort niet tot de twintig stedelijke focusgebieden of grensregio’s, waardoor de gemeente bonuspunten misloopt die deze gebieden wel ontvangen. Dit terwijl de gemeente Den Helder wel kenmerken heeft van dezelfde problematiek die in deze gebieden speelt. Om in aanmerking te komen is een maximale score op alle punten van de aanvraag nodig. Het instemmen met cofinanciering betreft een kaderstellend besluit, daarom wordt dit raadsvoorstel aan de gemeenteraad aangeboden. Tevens maakt instemming met cofinanciering van de gemeenteraad aan de voorkant, de kans op een toekenning uit het fonds zo groot mogelijk. Achtergrond van het Volkshuisvestingsfonds In 2021 heeft de Rijksoverheid het VHF geïntroduceerd. Dit is een regeling gericht op het verbeteren van de leefbaarheid en bevorderen van de veiligheid in kwetsbare gebieden. De regeling is in het bijzonder gericht op de particuliere woningvoorraad (eigenaar-bewoners), en daarmee ook de enige regeling in Nederland waarmee 000074639- pag. 1 van 5

particuliere woningen kunnen worden geherstructureerd. Het betreft ingrepen zoals het levensloopbestendig maken, splitsen, samenvoegen, uitbreiden, transformeren, slopen en inponden van woningen. Ook het aanpakken van achterstallig onderhoud, gespikkeld bezit (gemengd corporatiebezit en particulierbezit) en verbeteren van energieprestaties van woningen zijn ingrepen die gedaan kunnen worden. Secundair kan het fonds ingezet worden voor de inrichting van openbare ruimte en realisatie van maatschappelijke voorzieningen, mits deze worden gerealiseerd in de buurt van de woningen die met de regeling worden aangepakt. Maximale aanvraag en cofinanciering Sinds 2021 is het VHF drie maal opengesteld voor aanvragen van gemeenten. Op dit moment staat het Volkshuisvestingsfonds voor de vierde – en voorlopig laatste – keer open. Voor de vierde openstelling is een subsidiebedrag van € 113.996.000 beschikbaar gesteld door de Rijksoverheid. Een gemeente mag een aanvraag indienen die maximaal 10% van de beschikbare subsidie bedraagt, dus maximaal € 11.399.600. Tegenover de bijdrage van het Rijk wordt een cofinanciering van de gemeente verwacht van 30%. De cofinanciering mag enkel nieuw beschikbaar gesteld geld betreffen. Bij toekenning van de subsidie moet het project binnen tien jaar afgerond zijn.

Toekomstbestendige wijkenscan Uit een toekomstbestendige wijkenscan van de woningvoorraad van Den Helder die in het voorjaar van 2024 is uitgevoerd door Stec Groep blijkt dat de gemeente Den Helder in aanmerking kan komen voor het indienen van een aanvraag voor het Volkshuisvestingsfonds. Buurten die in aanmerking komen voor het VHF Omdat deze subsidie één van de weinige mogelijkheden is, waarbij financiële middelen beschikbaar komen om de particuliere woningvoorraad aan te pakken en daarmee de leefbaarheid in buurten te verbeteren, wordt ingezet op een maximale aanvraag voor het VHF (10%). Deze subsidie is met name van waarde in wijken waar de onderhoudssituatie van de particuliere woningvoorraad achter loopt en is hiermee passend voor de wijk Stad binnen de Linie en in het bijzonder de buurten: Van Galenbuurt, Oostsloot, Centrum, Sluijsdijk, Visbuurt en Tuindorp-Oost. Deze buurten hebben ieder een eigen karakter en verschillende woon- en omgevingskwaliteiten maar kennen tegelijkertijd een vergelijkbare problematiek. In delen van deze buurten laat de kwaliteit van de woningen en leefomgeving meer dan te wensen over. Ook staat de leefbaarheid en veiligheid in deze buurten sterk onder druk. Het gaat veelal om sterk versteende buurten met woningen waarbij sprake is van achterstallig onderhoud, die worden bewoond door de meest kwetsbare huishoudens binnen Den Helder.

In april 2023 is de startnotitie kwetsbare buurten door de gemeenteraad vastgesteld en begin 2024 is voor dit programma een fonds gereserveerd in de begroting. In de startnotitie is naast buurten in Stad binnen de Linie ook de wijk Nieuw Den Helder benoemd. In deze laatste wijk spelen leefbaarheidsvraagstukken, echter worden deze in mindere mate in de fysieke omgeving ervaren en betreft het vaker problematiek ‘achter de voordeur’. Daarom komt de wijk Nieuw Den Helder voor het Volkshuisvestingsfonds niet in aanmerking en is een andere aanpak in de wijk nodig. Op te voeren ingrepen voor de subsidieaanvraag Bij een toekenning van de (maximale) subsidie kunnen 579 woningen aangepakt worden in de Stad binnen de Linie uitgaande van een gemiddeld subsidiebedrag per woning zoals bij voorgaande tranches zijn toegekend. De focus van de aanvraag ligt op de volgende typen ingrepen waarmee woningen kunnen worden verbeterd en achterstallig onderhoud wordt aangepakt: - Groot onderhoud - 290 woningen. Onder andere gevelrenovatie, dakrenovatie, versterken/aanpassing draagconstructie (lateien) en andere (zwaardere) bouwkundige opgaven. - Uitstraling verbeteren - 232 woningen. Dit betreft lichtere ingrepen zoals kozijnherstel en -vervanging en schilderwerk. - Levensloopgeschikt maken - 58 woningen.

Dit betreft aanpassingen in, om en van het huis zoals badkameraanpassingen, trapliften, brede entree, plaatsen hellingbaan. - Openbare ruimte gerelateerd aan woningingrepen. Bij de verdeling naar ingrepen is gekeken naar de bestaande woningvoorraad en voor welk type ingreep deze voorraad zich leent, gesprekken met stakeholders en een (globale) visuele inspectie. Doelen en resultaten Het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in delen van de wijk ‘Stad binnen de Linie’ in Den Helder, door middel van fysieke ingrepen in de particuliere woningvoorraad van de gemeente. Het draagt bij aan het tegengaan van verdere ongelijkheid in buurten en door aan te sluiten op andere programma’s die de gemeente of onze partners zoals Woningstichting Den Helder in deze buurten uitvoeren, kan een vliegwiel ontstaan die een verdere verbetering van deze buurten in gang zet. Kaders en omstandigheden 000074639- pag. 2 van 5

- Rijksregeling ‘Meerjarige specifieke uitkering Volkshuisvestingsfonds’ (2021) Dit betreft de regeling die het Rijk beschikbaar stelt voor het verbeteren van de leefbaarheid en vergroten van veiligheid in kwetsbare buurten. Alle gemeenten kunnen een aanvraag indienen voor het VHF. - Nationale Woon- en Bouwagenda, Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (2022) De Nationale Woon- en Bouwagenda is door het Rijk opgesteld en bevat verschillende programmalijnen, waar het programma leefbaarheid en veiligheid er één van is. In dit programma worden twintig stedelijke focusgebieden benoemd waar leefbaarheid en veiligheid onder druk staan en die nationale aandacht vergen. Het Volkshuisvestingsfonds wordt in dit document benoemd als één van de instrumenten om leefbaarheid en veiligheid te verbeteren in kwetsbare gebieden. Gemeente Den Helder behoort niet tot de twintig focusgebieden, maar is wel in de gelegenheid om een aanvraag in te dienen voor het VHF. - Coalitieakkoord 2022-2026 gemeente Den Helder ‘Samenwerken in vertrouwen, aan vertrouwen’ (2022) In dit document bevestigt de coalitie de bestaande ambitie om te komen tot een meer gelijkmatige woningverdeling in de gemeente en de verschillende wijken van de gemeente.

- Startnotitie Kwetsbare Buurten (2023) en Raadsvoorstel reserve ‘Van kwetsbare buurt naar kansrijke buurt’ In deze documenten is omschreven dat in een aantal woonbuurten sociale en/of fysieke vraagstukken spelen die de leefbaarheid onder druk zetten. Om maatschappelijke vraagstukken in deze buurten aan te pakken is door de gemeenteraad een fonds ingericht. Voor het fonds is € 1,1 miljoen gereserveerd in de begroting. Het voor buurten gereserveerde budget kan niet dienen als cofinanciering voor het VHF, omdat deze cofinanciering altijd ‘nieuw geld’ moet betreffen. - Woondeal 2.0 Regio Noord-Holland Noord (2023) In de Woondeal, gesloten tussen Rijk, Provincie Noord-Holland en gemeenten in Noord-Holland Noord, is afgesproken dat de Kop van Noord-Holland voor een bouwopgave van tenminste 7.400 woningen staat tot en met 2030. Ook over herstructurering van de woningvoorraad is een passage opgenomen in de Woondeal. Afgesproken is dat gemeenten een inventarisatie maken van het aandeel te herstructureren woningen. - Adviesrapport ‘Elke regio telt!’ (2023) Dit adviesrapport stamt uit begin 2023 en concludeert dat er sprake is van een stapeling van onwenselijke bredewelvaartsverschillen tussen regio’s in Nederland. Het rapport roept het Rijk op meer oog te hebben voor structurele ontwikkeling van en brede welvaart in alle regio’s in Nederland.

- Regio Deal Noord-Holland Noord ‘Samen Noord-Holland Noord versterken’ (2024) In 2024 is € 32,5 miljoen voor de Regio Deal van Noord-Holland Noord toegekend. In Regio Deals werken Rijksoverheid en regio’s samen om de kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers te versterken. Concreet streeft de Regio Deal van Noord-Holland Noord naar het vasthouden en aantrekken van praktische en theoretisch geschoolden, het verbeteren van het vestigingsklimaat voor ondernemers en het bieden van een aantrekkelijke woonomgeving. Met het geld kunnen verschillende projecten en initiatieven worden ondersteund en opgestart die bijdragen aan beter leven, werken en wonen. - Programma ‘Preventie met Gezag’ (2024) Rijksprogramma dat tracht te voorkomen dat jongeren (verder) in de criminaliteit belanden. Gemeente Den Helder ontvangt een financiële bijdrage uit dit programma. - Omgevingsvisie Den Helder ‘Koers op een sterke thuishaven’ (2023) In de omgevingsvisie staat dat de gemeente streeft naar aantrekkelijke, leefbare en toekomstbestendige buurten, het VHF draagt rechtstreeks bij aan deze ambitie. In de afgelopen jaren is veel in het Stadshart geïnvesteerd, terwijl investeringen in de omliggende buurten achter bleven. Investeringen in deze buurten zijn wel nodig, omdat woonkwaliteit en leefbaarheid in deze buurten onder druk staan.

- Programma Duurzaamheid 2024-2027 (2024) In 2024 is het Programma Duurzaamheid door de gemeenteraad vastgesteld. In het programma komen de thema’s energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire samenleving, biodiversiteit en duurzame mobiliteit aan bod. De gemeente zet onder andere sterk in op het isoleren en verduurzamen van woningen. Onderdeel van het programma zijn de isolatieaanpak en het uitvoeringsplan Duurzaam Rondkomen 2.0. - Nationaal isolatieprogramma (NIP) (2022-2023) In 2022 en 2023 heeft de gemeente Den Helder een subsidie aanvraag bij het Rijk ingediend. Er is een beschikking ontvangen uit het Nationaal isolatieprogramma. De verordening voor deze isolatieaanpak wordt in december 2024 aan de gemeenteraad ter besluitvorming aangeboden. Deze middelen kunnen niet dienen als cofinanciering, niet vanuit de Nationale Isolatieaanpak omdat er strenge voorwaarden gelden en niet vanuit het Volkshuisvestingsfonds omdat dit altijd ‘nieuw geld’ moet betreffen. - Aanpak energiearmoede (SPUK) (2022-2023) 000074639- pag. 3 van 5

Het Rijk heeft in 2022 en 2023 via de SPUK Aanpak Energiearmoede middelen aan de gemeente Den Helder toegekend. De bestedingstermijn van deze gelden is ondertussen verlengd tot 31 december 2025. In 2024 wordt de aanpak voortgezet in een bredere aanpak vanuit het uitvoeringsplan Duurzaam Rondkomen 2.0 (2024-2025). De voor deze aanpak beschikbare gelden kunnen niet opgevoerd worden als cofinanciering, omdat de cofinanciering altijd ‘nieuw geld’ moet betreffen. Argumenten en alternatieven Het indienen van een (maximale) aanvraag voor het VHF en het beschikbaar stellen van cofinanciering door de gemeente is nodig, want: - Het indienen van een aanvraag voor het VHF is een kans voor Den Helder. Het helpt onze inwoners die wel in een koopwoning wonen maar niet in de gelegenheid zijn om woningverbeteringen en achterstallig onderhoud te financieren. Met de subsidie verbetert de kwaliteit van de woningvoorraad van de gemeente, de directe leefomgeving van onze inwoners en de openbare ruimte. En draagt deze tevens bij aan menging van buurten. Doordat geen eigen bijdrage van huishoudens wordt verwacht, is de drempel om te participeren zo laag als mogelijk en de kans het grootst dat de subsidie terecht komt bij de huishoudens die deze het meest nodig hebben.

- Het sluit aan op het Uitwerkingsplan Stadshart uit 2008 waarmee een begin is gemaakt aan de stedelijke vernieuwing van het Stadshart en de Rijkswerf Willemsoord en waarmee in de afgelopen 15 jaar een indrukwekkende transformatie in het centrum en op de Rijkswerf is bewerkstelligd. De kwaliteitsimpuls die dit teweeg heeft gebracht, legt tegelijkertijd een contrast bloot met de aangrenzende buurten. De subsidie draagt bij om deze buurten hier meer op aan te laten sluiten. En sluit tevens aan op investeringen die door Woningstichting Den Helder / Helder Vastgoed B.V. gedaan zijn en worden in het Stadshart, en aan investeringen in de verduurzaming van het corporatiebezit. - Hoewel een eigen bijdrage van de gemeente wordt gevraagd, bedraagt deze slechts 30%. In Rijksregelingen wordt doorgaans een cofinanciering van 50% gevraagd, daarmee biedt het VHF een aantrekkelijke subsidiecofinanciering ratio. Het fonds gaat over een periode van tien jaar. In die tien jaar moet de eigen bijdrage van de gemeente beschikbaar zijn. Alternatief In dit raadsvoorstel is voorgesteld een zo maximaal mogelijke aanvraag van het Volkshuisvestingsfonds in te dienen. Deze maximale aanvraag bedraagt 10% van het beschikbare subsidiebedrag, te weten € 11.397.870, en vergt een eigen bijdrage van de gemeente van bijna € 4,9 miljoen.

Een alternatief voor het indienen van een maximale aanvraag, is een kleinere aanvraag in te dienen. Door een kleinere aanspraak te maken op het VHF, neemt de hoogte van de eigen bijdrage van de gemeente logischerwijs ook af. Een kleinere aanvraag kan de kans op een toekenning uit het fonds vergroten, omdat hiermee een kleiner deel van het totale budget wordt gevraagd. Echter de problematiek en urgentie voor veel woningen is hoog, en de noodzaak en urgentie om een zo maximaal mogelijke aanvraag te doen is er. Een aanvraag voor het VHF moet minimaal ingediend worden voor 50 woningen. Een dergelijke minimale aanvraag zou een aanspraak van € 1.125.920 op het VHF bedragen en een cofinanciering van de gemeente vragen van € 482.537. Tussen de minimale en de maximale aanvraag zijn nog allerlei varianten mogelijk. Dit zal in alle gevallen een kleinere ingreep in de bestaande woningvoorraad betreffen dan wanneer voor de maximale aanvraag wordt gekozen waarbij 579 woningen kunnen worden verbeterd. Gezien de gunstige voorwaarden van de regeling en het feit dat de cofinanciering van de gemeente op elk moment en over meerdere jaren in de looptijd van tien jaar in de gemeentelijke begroting kan worden opgenomen, wordt de maximale aanvraag als voorkeursvariant aan de gemeenteraad aangeboden.

Duurzaamheid Het Volkshuisvestingsfonds biedt de mogelijkheid om verduurzaming van de woning deel te laten uitmaken van de fysieke ingrepen die worden gepleegd met de subsidie. Echter mag verduurzaming slechts het nevendoel zijn. Wanneer verduurzaming als ingreep wordt opgenomen in de aanpak, scoort de aanvraag van de gemeente slechter. Het Rijk beoordeelt in dat geval immers dat een deel van haar bijdrage uit het VHF ook via andere Rijkssubsidies aangevraagd had kunnen worden. Omdat de gemeente Den Helder geen onderdeel uitmaakt van de 20 stedelijke focusgebieden of grensregio’s die bonuspunten bij hun aanvraag krijgen toegekend, is het noodzakelijk om maximaal te scoren op alle andere punten. Daarom wordt verduurzaming niet als fysieke ingreep in de aanvraag opgevoerd. Wel is de gemeente voornemens om integrale koppelingen te maken met andere gemeentelijke aanpakken zoals de aanpak van het isoleren van woningen en duurzaam rondkomen aanpak. 000074639- pag. 4 van 5

Bestuurlijke vernieuwing In de aanpak voor leefbare buurten wordt samengewerkt met andere stakeholders. Het Rijk of ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de regio zijn betrokken op dit thema. Financiële consequenties De cofinanciering van de gemeente betreft uitgaven hoofdzakelijk in de particuliere woningvoorraad. Het gaat hierbij om éénmalige benodigde budgetten dus om incidentele middelen. Volgens de regeling van het VHF hoeft het geld niet al in jaar 1 beschikbaar te zijn. Om in aanmerking te komen voor de subsidie is het wel nodig dat het geld beschikbaar komt gedurende de looptijd van de subsidie en dat het in die periode ook wordt uitgegeven. In de eerste jaren kunnen de buurten worden aangepakt met de financiële middelen van het Rijk. Halverwege de subsidielooptijd kunnen logischerwijs de gemeentelijke middelen worden toegevoegd. Dit valt buiten de periode van onze huidige begroting. Een mogelijke fasering is in jaar 2029 € 1,2 miljoen, 2030 € 1,2 miljoen, 2031 € 1,2 miljoen en 2032 € 1,2 miljoen. De cofinanciering na 2032 in de begroting opnemen is onwenselijk, omdat er dan te weinig tijd is om projecten binnen tien jaar tot uitvoering te brengen. Een ander effect op de gemeentelijke begroting is dat op de langere termijn de waardestijging van woningen door de ingrepen een verhoging in de OZB-inkomsten teweegbrengt.

De financiële middelen te betrekken bij een volgende begrotingscyclus zorgt ervoor dat er geen extra druk op de huidige begroting is en geeft meer tijd om de cofinanciering in de begroting in te passen. Bij het huidige proces om te komen tot een sluitende begroting wordt dit afgewogen ten opzichte van andere incidentele bestedingsvoorstellen. Op het moment dat blijkt dat de cofinanciering niet (geheel) passend gemaakt kan worden in de (toekomstige) begroting wordt dit opnieuw aan de raad voorgelegd en kan het besluit worden genomen tot gedeeltelijke terugbetaling van de subsidie. Vaak omvatten subsidieaanvragen alleen uitvoeringsgeld, bij deze aanvraag is het mogelijk om proceskosten/participatie inclusief voorbereiding en begeleiding op te voeren als secundaire kosten in de aanvraag. Hiermee wordt geborgd dat er financiële middelen zijn om mensen aan te stellen, die zorgen dat de aanpak in de buurten ook wordt uitgevoerd. Indien na toekenning achteraf niet aan de voorwaarden wordt voldaan, dan vervalt de subsidie. Het risico is derhalve beperkt tot de hoogte van de subsidie. Uitvoering en Planning De deadline voor het indienen van aanvragen voor deze tranche van het VHF is 1 oktober 2024. In het najaar maakt het Rijk bekend welke gemeenten in aanmerking komen voor het VHF. Na eventuele toekenning van de subsidie stelt de gemeente een plan van aanpak op.

In dit plan van aanpak werkt de gemeente uit hoe bewoners in aanmerking kunnen komen voor de subsidie, bijvoorbeeld via een subsidieverordening. Ook wordt in het plan van aanpak onderzocht op welke manier in de buurten de meeste impact kan worden gemaakt door ook koppelingen te maken met andere investeringen die in de buurten gedaan worden zodat structurele oplossingen worden geboden. Binnen twee jaar na toekenning van de subsidie begint de gemeente met de uitvoering van de regeling en rond deze binnen tien jaar af. Dit zijn voorwaarden van de subsidieregeling. De maximale looptijd van het project is dus tien jaar. Communicatie Bij toekenning van de subsidie zal hierover gecommuniceerd worden met de gemeenteraad, onze samenwerkingspartners en inwoners van de gemeente. De gemeenteraad zal met een raadsinformatiebrief worden geïnformeerd over het al dan niet verkrijgen van de subsidie. In het op te stellen plan van aanpak wordt uitgewerkt hoe de gemeenteraad geïnformeerd wordt over het verloop van de subsidie.

000074639- pag. 5 van 5