Programmabegroting 2025.pdf
Tekst van het document
-21
-64
-37
-69
Lagere kosten Veiligheidsregio in verband met de (lagere) prognose van de FLO kosten overgangsrecht 2024-2041. Maatregelen
-500
-600
-700
Organisatie Ontwikkeling
-500
-600
-700
De ambtelijke organisatie zit in een fase van ontwikkeling met als doel effectiever en efficiënter te werken binnen de regionale context. Dit gaat vooral om efficiëntere inzet van menskracht en het zoveel mogelijk beperken van externe inhuur. De inzet van adviesbureaus vindt vooral plaats in relatie tot beleidsvraagstukken en met inzet van de daarbij behorende middelen. Uitgangspunt is dat met een investering aan de voorkant dit tot een besparing kan leiden vanaf 2026. Een voorstel voor de uitwerking van deze investeringsbijdrage (frictiekosten en/of ondersteunende faciliteiten/ICT) is nog in voorbereiding. Totaal exploitatie
-1.802
-2.257
-2.186
-2.279
Technische financiële ontwikkelingen
-197
-197
-197
-197
Totaal reserves
-197
-197
-197
-197
-1.999
-2.453
-2.383
-2.475
Reserves
Totaal programma Overhead
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
48
Vennootschapsbelasting De gemeente voert een deel van de activiteiten uit alsof de gemeente ondernemer is. Voor deze activiteiten geldt de regel dat de gemeente net als de andere ondernemers aangifte moet doen voor de vennootschapsbelasting (vpb). Of de gemeente ook daadwerkelijk belastingplichtig is, is afhankelijk van de toets of de gemeente ook daadwerkelijk zich gedraagt als ondernemer of dat er sprake is van regulier vermogensbeheer. In het geval de gemeente vpb-plichtig is worden de lasten dit onderdeel verantwoord. Op grond van eerdere toetsing is de gemeente vpb verschuldigd over de winsten uit de grondexploitaties en inkomsten uit reclame in de openbare ruimte. De gemeente begroot voor deze activiteiten geen winst. Pas als er daadwerkelijk winst wordt gemaakt ontstaat er een verplichting, dit blijkt uit de aangifte die elk jaar wordt ingediend. Voor deze post wordt pro forma € 5.000 in de begroting geraamd. In de rekening wordt verslag gedaan van de werkelijk uitkomst. Vennootschapsbelasting Bedragen x €1.000
Rekening Begroting Begroting
Meerjarenbegroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Lasten
9
5
5
5
5
5
Vennootschapsbelasting
9
5
5
5
5
5
Saldo van baten en lasten
9
5
5
5
5
5
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
49
Totaaloverzicht Totaal programma's Bedragen x € 1.000
Rekening Begroting Begroting
Meerjarenbegroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
249.411
261.920
267.074
255.108
254.279
254.582
5.616
6.660
7.713
7.620
7.512
7.251
Zorgzame gemeente
124.353
129.423
134.024
125.082
125.052
125.771
Vitale gemeente
23.049
24.511
21.136
21.610
19.563
19.626
Leefbare gemeente
61.382
64.921
67.482
66.364
67.383
67.217
Algemene dekkingsmiddelen
3.580
3.205
6.294
4.740
5.130
5.197
Overhead
31.421
33.195
30.419
29.687
29.633
29.514
9
5
5
5
5
5
-258.724
-248.457
-261.916
-253.465
-253.673
-254.094
-726
-1.264
-1.450
-1.478
-1.496
-1.235
Zorgzame gemeente
-41.126
-36.389
-37.826
-34.290
-34.562
-35.455
Vitale gemeente
-20.205
-10.265
-10.859
-12.311
-10.214
-9.587
Leefbare gemeente
-26.018
-23.799
-26.246
-26.214
-26.303
-26.639
Algemene dekkingsmiddelen
-169.005
-175.046
-183.182
-176.955
-178.963
-179.070
Overhead
-1.643
-1.693
-2.353
-2.218
-2.134
-2.108
Saldo
-9.313
13.463
5.158
1.643
606
489
19.546
6.070
-1.516
-962
-948
-738
Exploitatie Lasten Samenwerkende gemeente
Vennootschapsbelasting Baten Samenwerkende gemeente
Reserves Stortingen (lasten) Samenwerkende gemeente
730
Zorgzame gemeente
6.702
3.961
Vitale gemeente
10.883
888
Leefbare gemeente
1.231
1.220
Onttrekkingen (baten)
-22.853
-11.201
Samenwerkende gemeente
-5.064
-1.252
Zorgzame gemeente
-6.999
-7.117
-480
Vitale gemeente
-8.449
-845
-451
-450
-430
-310
Leefbare gemeente
-2.342
-1.986
-389
-315
-321
-231
-197
-197
-197
-197
Overhead Saldo
-3.308
-5.131
-1.516
-962
-948
-738
Saldo van baten en lasten
-12.621
8.332
3.641
681
-342
-249
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
50
Paragrafen Lokale heffingen In deze paragraaf worden de verschillende leges en heffingen weergegeven. Daarnaast ook de tabel voor de kostendekkendheid van de tarieven. De gemeente heft belastingen op grond van diverse bepalingen in de Gemeentewet. De inning van belasting en heffingen heeft de gemeente Den Helder uitbesteed aan de gemeenschappelijke regeling Cocensus. De raad stelt de heffingsverordeningen vast op grond waarvan Cocensus namens het college de belastingen, heffingen en rechten oplegt. In Den Helder worden de onderstaande belastingen en heffingen opgelegd: 1. Onroerende zaakbelastingen 2. Afvalstoffenheffing 3. Rioolheffing 4. Forensenbelasting 5. Toeristenbelasting 6. Leges 7. Lijkbezorgingsrechten
Kwijtschelding Belastingplichtigen kunnen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing. Dit beleid ligt vast in de Verordening op de kwijtschelding 2023. Bij de kwijtschelding van de afvalstoffenheffing is het percentage voor de berekening van de kosten van bestaan gesteld op 100% van de bijstandsnorm als genoemd in de Participatiewet. In afwijking hierop is gesteld dat de kosten van het bestaan van AOW-gerechtigde personen is gesteld op 100% van de AOW-bedragen als genoemd in de Algemene Ouderdomswet. Kostprijsberekening De berekening van de tarieven vindt plaats conform de artikelen 12 en 14 van de financiële verordening. Dit houdt in dat bij de kostprijsberekening rekening wordt gehouden met de directe kosten en een percentage kosten van overhead als vervanging van de indirecte kosten. Bij de directe kosten wordt, naast de gebruikelijke onderdelen als kapitaallasten, dotaties aan voorzieningen en dergelijke, ook rekening gehouden met de loonkosten van de medewerkers betrokken bij het primaire proces. In de lokale heffingen speelt zogenaamde kruissubsidiëring een rol. Bij kruissubsidiëring worden onrendabele activiteiten gesubsidieerd met winst uit rendabele activiteiten. Kruissubsidiëring komt voor in drie vormen: 1. 2. 3.
Binnen groepen legesfeiten (bijvoorbeeld tussen legestarieven voor lichte bouwvergunningen en reguliere bouwvergunningen) Binnen groepen legesfeiten binnen de legesverordening (bijvoorbeeld tussen diensten in het kader van de burgerlijke stand en bouw-gerelateerde diensten) Door het aanvullen van tekorten van lege heffende organisatieonderdelen vanuit andere financieringsbronnen (zoals de algemene uitkering of belastingen).
Bij onze gemeente is geen sprake van kruissubsidiëring.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
51
Lokale lasten Het bespreken van de lokale lasten is behalve de mate van kostendekkendheid ook relevant hoe de lasten zich verhouden tot de omliggende gemeenten. Bij het maken van de begroting zijn niet de gegevens voor het volgend jaar beschikbaar. Om die reden wordt in de onderlinge vergelijking gebruik gemaakt van de gegevens 2024. Lokale lastendruk 2024 Gemeente
Eenpersoonshuishouden
Meerpersoonshuishouden
Rangnummer Coelo
Afvalstoffen- Rioolrecht OZB Tarief heffing woningen
OZB Tarief niet woningen
Den Helder
€ 748
€ 912
€ 85
€ 482
€ 136
0,1001
0,8376
Texel
€ 661
€ 798
€ 17
€ 346
€ 293
0,0322
0,1285
Schagen
€ 997
€ 1.055
€ 250
€ 383
€ 220
0,1112
0,4214
Hollands Kroon
€ 824
€ 938
€ 110
€ 365
€ 205
0,0920
0,3408
Dijk en Waard
€ 863
€ 917
€ 87
€ 289
€ 306
0,0716
0,5933
Medemblik
€ 1.004
€ 1.105
€ 277
€ 341
€ 212
0,1257
0,5492
Opmeer
€ 1.178
€ 1.300
€ 330
€ 459
€ 266
0,1350
0,4400
Lokale lastendruk 2025 Het totaaloverzicht van de woonlasten voor een- en meerpersooonshuishoudens in 2025 is hieronder weergegeven. In dit over is verwerkt dat eenpersoonshuishoudens 66% betalen van de tarief voor de afvalstoffenheffing voor meerpersoonshuishoudens. Koopwoning eenpersoonshuishouden
Koopwoning Meerpersoonshuishouden
Huurder eenpersoons huishouden
Huurder meerpersoons huishouden
Afvalstoffenheffing eenpersoons
€ 833
€ 1.003
€ 529
€ 699
€ 329
Den Helder
Afvalstoffen- Rioolrecht heffing meerpersoons € 499
€ 200 € 304
Kostendekkendheid Opbrengst belastingen
2023 Baten rekening
Bedragen x €1.000 Leges burgerzaken
2024 Baten actuele begroting
Baten
2025 Lasten
% Kosten dekkendheid
-686
-1.092
-1.469
6.228
24%
Rioolhefffing
-4.041
-12.380
-6.696
6.696
100%
Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht
100%
-11.570
-11.828
-12.380
12.380
Lijkbezorgingsrechten
-316
-268
-293
776
38%
Leges Omgevingsvergunningenj
-924
-1.425
-1.825
1.825
100% 7%
Leges parkeren Totaal
-120
-52
-54
777
-17.657
-27.045
-22.717
28.682
Onroerende zaakbelastingen De onroerende zaakbelasting (OZB) is gebaseerd op de waarde van een onroerende zaak. Die waarde stellen we jaarlijks vast met een waarde onroerende zaken (WOZ)-beschikking. In 2025 hanteren we hiervoor de waardepeildatum van 1 januari 2024. We ramen de opbrengst aan OZB, inclusief de indexering voor inflatie van 3,5 %, op € 16.935.000. Omdat de taxatiewaarden elk jaar eind oktober beschikbaar komen, kunnen de tarieven voor 2025 nog niet berekend worden. De tarieven worden in december 2024 aan de gemeenteraad voorgelegd. In het tarief voor de niet -woningen is een opslag opgenomen voor het Ondernemersfonds. Vanaf 2026 wordt een verhoging geraamd om een sluitende begroting en meerjarenraming te kunnen maken op het moment dat daling van de uitkering uit het gemeentefonds wordt doorgezet. Soort
2023
2024
2025
Eigenaren woningen
0,10357%
0,10014%
nntb
Eigenaren niet-woningen
0,40790%
0,45410%
nntb
Gebruikers niet-woningen
0,34360%
0,38346%
nntb
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
OZB
52
Afvalstoffenheffing Huisvuilcentrale Alkmaar (HVC) verzorgt namens de gemeente Den Helder de inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval. Dit is voor de gemeenten een verplichte taak op grond van de milieuwetgeving. De afvalstoffenheffing gebruiken we om de kosten voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval te dekken. De gemeentelijke afvalstoffenheffing wordt voor een groot deel bepaald door het tarief uit de dienstverlening overeenkomst (DVO) met de HVC. Andere kostencomponenten van de afvalstoffenheffing zijn: • • • • • • •
30% kosten schone straat Overige diensten afval Inzet eigen gemeentelijke dienst Kosten van invordering en verhaal Kwijtscheldingen, BTW Afvalstoffenbelasting
In de jaren 2025-2027 wordt een bedrag van € 90.000 aan de Bestemmingsreserve Egalisatie Afvalstoffenheffing onttrokken waardoor de tarieven dit jaar met 3,53 % stijgen om kostendekkend te kunnen zijn. Deze stijging is nodig door de stijging van de kosten voor inzameling en verwerking van afvalstromen en een lichte daling van de kosten voor kwijtschelding. Voor de kosten van de kwijtschelding is rekening gehouden met de realisatiecijfers zoals opgenomen in de jaarstukken. De afvalstoffenheffing is de enige heffing waarvoor kwijtschelding kan worden aangevraagd. De totale opbrengst van de afvalstoffenheffing is geraamd op € 12.290.000 en is daarmee 100% kostendekkend. Berekening kostendekkendheid afvalstoffenheffing (x €1.000)
2024
2025
8.946
9.151
2.1 Verkeer en vervoer
611
670
6.3 Inkomensregelingen
684
708
Belastingen overig
212
220
-432
-444
0
91
Lasten taakveld(en), inclusief (omslag)rente: 7.3 Afval
Baten taakveld(en), exclusief heffingen: 7.3 Afval Toe te rekenen kosten: - overhead - BTW
1.807
1.984
Totale lasten taakveld(en)
11.828
12.380
11.828
12.290
0
90
Totale dekking
11.828
12.380
Dekkingspercentage
100%
100%
Dekkingsmiddelen Opbrengst heffingen Onttrekking tarief egalisatiereserve
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
53
Rioolheffing Als gemeente geven wij geld uit voor onderhoud, beheer en het verbeteren en vervangen van de riolering en voorzieningen die daarbij horen. Deze kosten worden gedekt uit de rioolheffing die onze bewoners en bedrijven betalen. In 2023 is het Programma Stedelijk Water en Riolering 2023-2027 vastgesteld. De rioolheffing voor Den Helder wordt in 2025 verhoogd met 29,68% tot € 188,00. Bij de berekening van de kostendekking is rekening gehouden met de richtlijnen uit het Besluit begroting en verantwoording (BBV). Verder wordt in de berekening van het tarief rekening gehouden met de aan de riolering gerelateerde kosten, zoals straatreiniging, kolkenzuigen, perceptiekosten (kosten van aanslagoplegging en inning), overhead en btw. De verhoging van het tarief om volledige kostendekkendheid te bereiken wordt in twee stappen doorgevoerd. De laatste stap is voorzien in 2026 als nog eens € 400.000 in het tarief wordt verwerkt. Het tarief van € 200 is voor 2025 100% kostendekkend omdat ook een bedrag van € 310.000 onttrokken wordt uit de voorziening riolering. De verwachte stand van de voorziening riolering bedraagt per 1-1-2025 € 2,3 miljoen. Vanaf 2026 wordt het tarief weer verhoogd voor inflatie en de trendmatige verhoging van 4,5% om de vervangingsinvesteringen te bekostigen. Berekening kostendekkendheid rioolheffing (x € 1.000)
2024
2025
3.953
4.196
269
269
- overhead inclusief (omslag)rente
321
634
- BTW
442
2.135
4.447
6.696
4.228
6.386
219
310
Lasten taakveld(en), inclusief (omslag)rente: 7.2 Riool Baten taakveld(en), exclusief heffingen: 7.2 Riool Toe te rekenen kosten:
Totale lasten taakveld(en) Dekkingsmiddelen Opbrengst heffingen Onttrekking aan voorziening riolering Totale dekking
4.447
6.696
Dekkingspercentage
100%
100%
Forensenbelasting De gemeente heft forensenbelasting van personen die niet in de gemeente staan ingeschreven en wel beschikken over een gemeubileerde woning in de gemeente. De tarieven zijn afhankelijk van de WOZ-waarde van de woning. We ramen de opbrengst forensenbelasting voor 2025, inclusief de verhoging van 3,5% op € 829.000. De forensenbelasting is in de begroting 2023 naast inflatie verhoogd met 9,2% extra. In de kadernota 2026 wordt tarief opnieuw gewogen. De belasting bij een WOZ-waarde van:
2023
2024
2025
minder dan € 50.000
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
€ 50.000 maar minder dan € 75.000
€ 951,46
€ 995,23
€ 1.030,06
€ 75.000 maar minder dan € 100.000
€ 996,11
€ 1.041,93
€ 1.078,40
€ 100.000 maar minder dan € 125.000
€ 1.045,55
€ 1.093,65
€ 1.131,92
€ 125.000 maar minder dan € 160.000
€ 1.097,61
€ 1.147,05
€ 1.187,20
€ 160.000 en meer
€ 1.138,94
€ 1.191,33
€ 1.233,03
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
54
Toeristenbelasting De gemeente heft toeristenbelasting voor het verblijf met overnachting door personen die niet in de gemeente staan ingeschreven. De verhuurder van de accommodatie is belastingplichtig. In de Programmabegroting 2024 is het tarief voor de toeristenbelasting exclusief de indexering € 2,15 vastgesteld. De opbrengst voor 2025 is inclusief de 3,5 % indexering € 1.306.000. Dit is een toename ten opzichte van 2024 van € 309.000.
Tarieven per persoon per nacht
2023
2024
2025
€ 1,68
€ 1,76
€ 2,15
Bouwleges Bouwleges zijn leges die worden geheven op grond van aanvragen in het kader van de Omgevingswet. Dit betreft onder andere aanvragen voor bouwen, slopen en wijziging van gebruik van onroerende goederen. Wij ramen de opbrengst voor 2025 op € 1.825.000. Berekening kostendekkendheid bouwleges (x € 1.000)
2024
2025
Lasten taakveld(en), inclusief (omslag)rente:
1.059
1.028
nihil
nihil
8.3 Wonen en bouwen Baten taakveld(en), exclusief heffingen: 8.3 Wonen en bouwen Toe te rekenen kosten: - overhead inclusief (omslag)rente
366
798
1.425
1.826
Opbrengst heffingen
1.425
1.825
Totale dekking
1.425
1.825
Dekkingspercentage
100%
100%
Totale lasten taakveld(en) Dekkingsmiddelen
Overige leges De gemeente heft leges voor verschillende producten en diensten die we verstrekken. We doen dit op grond van artikel 229 van de Gemeentewet en op grond van de legesverordening. Door een wijziging in maart 2014 van de Paspoortwet is de geldigheidstermijn van een paspoort en Nederlandse identiteitskaart (NIK) voor personen boven de 18 jaar verlengd van 5 jaar naar 10 jaar. Hierdoor is vanaf 2019 t/m 2023 het aantal paspoortaanvragen van deze producten gehalveerd. Nu deze reisdocumentendip van 2019 tot en met 2023 bijna over is, gaan gemeenten vanaf 2024 de effecten merken van de nieuwe cyclus die is ontstaan door invoering van deze langere geldigheidsduur van paspoorten en identiteitskaarten. Volwassenen die tussen 2014 en 2018 een reisdocument hebben aangevraagd, komen vanaf 2024 een nieuw document aanvragen. Deze reisdocumentenpiek zal duren tot 2029. Behalve dat deze piek extra werk met zich mee brengt heeft dit ook gevolgen voor de opbrengst van de gemeenteleges voor deze producten voor de begroting in de jaren 2024-2029. Berekening kostendekkendheid overige leges (x € 1.000)
2024
2025
Lasten taakveld(en), inclusief (omslag)rente:
5.613
7.005
0.2 Burgerzaken
1.878
3.365
1.2 Openbare orde en veiligheid
2.838
2.863
2.2 Parkeren
897
777
Baten taakveld(en), exclusief heffingen:
52
54
2.2 Parkeren
52
54
Toe te rekenen kosten:
5.561
6.951
- overhead inclusief (omslag)rente
1.944
4.306
Totale lasten taakveld(en)
7.505
11.257
Opbrengst heffingen
1.092
1.469
Totale dekking
1.092
1.469
Dekkingspercentage
15%
13%
Dekkingsmiddelen
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
55
Lijkbezorgingsrechten Deze heffing is een vergoeding voor diensten van de gemeente. Er zijn meerdere tarieven voor het begraven en de huur van graven en urnen nissen. De opbrengst 2024, inclusief de voorgestelde verhoging van 8,5%, ramen we op € 293.200. De verhoging is samengesteld uit 3,5% inflatie en 5% extra als maatregel een meer kostendekkend tarief te bereiken en daarmee bij te dragen aan het vasthouden van een structureel sluitende begroting en meerjarenraming. Voor de jaren 2026-2028 wordt eveneens uitgegaan van een jaarlijkse extra verhoging van steeds 5% structureel. Berekening kostendekkendheid lijkbezorgingsrechten (x € 1.000)
2024
2025
553
552
2
2
- overhead inclusief (omslag)rente
124
222
Totale lasten taakveld(en)
679
776
268
293
Lasten taakveld(en), inclusief (omslag)rente: 7.5 Begraafplaatsen Baten taakveld(en), exclusief heffingen: 7.5 Begraafplaatsen Toe te rekenen kosten:
Dekkingsmiddelen Opbrengst heffingen Totale dekking
268
293
Dekkingspercentage
39%
38%
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
56
Weerstandsvermogen en risicobeheersing Algemeen Deze paragraaf biedt op basis van een risicoanalyse en een overzicht van financiële kengetallen inzicht in de financiële positie van de gemeente Den Helder. Het in de paragraaf uitgezette beleid en de weging van de verschillende risico's wordt in het laatste kwartaal van 2024 geëvalueerd. Deze evaluatie is onder andere gericht op: - de soms subjectieve bepaalde risico's - het nut van de weging dat niet alle risico's zich gelijktijdig zullen voordoen - het meetellen van een algemeen bedrag voor risico's De evaluatie wordt besproken met zowel de auditcommissie als de accountant. Daarna kan het bijgestelde beleid al worden opgenomen in de jaarstukken over het jaar 2024. De huidige paragraaf is nog ongewijzigd in opzet en doorrekening. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen om risico's te kunnen opvangen, die niet op een andere wijze zijn afgedekt. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de verhouding weerstandscapaciteit aan de ene kant en de risico's aan de andere: 1. De weerstandscapaciteit betreft de beschikbare middelen en mogelijkheden om niet begrote en onvoorziene kosten (risico's) op te vangen. 2. De risico's die we noemen en opnemen, zijn de risico's van materiële betekenis. De berekening is als volgt: beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico's.
We willen over een toereikend weerstandsvermogen beschikken om te voorkomen dat iedere financiële tegenvaller ons dwingt tot bezuinigingen, of ten koste gaat van bestaande taken. In het coalitieakkoord is een minimumpositie van 1,0 afgesproken. De beoordeling van de ratio en de te nemen maatregelen zijn in de volgende tabel weergegeven: Ratio weerstandsvermogen >2,0
Betekenis
Beheersmaatregel
Uitstekend
Mogelijk om extra risico's te nemen/investeren
1,4 -< 2,0
Ruim voldoende
Weerstandscapaciteit hoeft niet te worden vergroot
1,0 -< 1,4
Voldoende
Consolideren weerstandscapaciteit en risico's
0,8 -< 1,0
Matig
Weerstandscapaciteit verhogen op middellange termijn
0,6 -< 0,8
Onvoldoende
Weerstandscapaciteit verhogen op korte termijn
< 0,6
Ruim onvoldoende
Bezuinigen en risico's mijden
Risico's Per risico kijken we wat deze financieel voor ons betekent als deze zich voordoet. Ook de frequentie in de tijd is een wegingsfactor. Al deze beoordelingen resulteren in een risicoscore. Hieronder het overzicht van de rekenpercentages die horen bij de risicoscores. Frequentie voordoen kans Kans-percentage Minder dan of 1 keer per 10 jaar 5 Een keer per 5 - 10 jaar 10 Een keer per 2 – 5 jaar 25 Een keer per 1 – 2 jaar 50 Een of meer keer per jaar 100 Risicobedrag = rekenpercentage per risico x maximaal financieel gevolg.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
57
Het weerstandsvermogen (de verhouding van de weerstandscapaciteit ten opzichte van het risicobedrag van de gemeente) geeft de volgende uitkomst: Bedragen x € 1.000
2024
2025
2026
2027
2028
Weerstandscapaciteit
21.589
17.947
17.267
17.607
17.876
Risico's
7.275
7.275
7.275
7.275
7.275
3,0
2,5
2,4
2,4
2,5
Weerstandsratio
De weerstandscapaciteit is gelijk aan de algemene reserve plus 4 maal in de begroting opgenomen post voor onvoorzien (€ 5.000) De risico's kunnen als volgt worden samengevat: Max. risico
Omschrijving risico Bedragen x € 1.000
Totaal risico
Garantstellingen zonder achtervang
61.704
897
Garantstellingen met achtervang WSW
212.493
2.126
Geldleningen
71.270
1.315
Overige risico's
16.877
7.600
Totaal
388.863
11.938
Factor voordoen alle risico's tegelijk 40%
4.775
Basisbedrag voor overige risico's
2.500
Totaal risicobedrag
7.275
Risico's De omvangrijkste risico zijn: De waardering van de deelneming in de BV Willemsoord; De afwijkingen in het sociaal domein veroorzaakt door groei van de cliënten en de ontwikkeling van prijzen; De te beperkte groei van het gemeentefonds voor de ontwikkeling van prijzen en taakintensiteiten; De kosten van mogelijke planschades en de achterblijvende kosten van bestuursdwang. Omdat in de verbonden partijen zich specifieke risico's voordoen lichten wij die hieronder nader toe. Voor de overige risico's geldt de algemene beschrijving welke eens per jaar in de jaarstukken worden geactualiseerd. Exploitatie Willemsoord/Stichting Erfgoed Den Helder In 2019 is besloten om belangrijke onderdelen van het erfgoed in Den Helder onder te brengen bij de Stichting Erfgoed Den Helder (SEDH). Het betreft delen die in beheer zijn bij de SEDH en bij Willemsoord bv (WObv). WObv bleef als 100% deelneming van de gemeente als afzonderlijke (vastgoed) Bv bestaan, terwijl het beheer en het personeel werd ondergebracht bij de stichting Erfgoed, waarmee de gemeente een subsidierelatie onderhoudt. Omdat het in stand houden van het monumentale erfgoed meer kost dan vooraf ingeschat heeft adviesbureau Panteia eind 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de voorwaarden die nodig zijn om het erfgoed in stand te houden.
Naar aanleiding hiervan worden organisatorische aanpassingen doorgevoerd en vanaf 2025 extra (financiële) middelen beschikbaar gesteld boven op de bestaande gemeentelijke bijdrage. De structurele bijdrage van gemiddeld € 1 miljoen en het onderbrengen van het vastgoed (incl. Fort Kijkduin en Westoever) en personeel van Stichting Erfgoed bij WObv vormt de basis voor het in standhouden en ontwikkelen van het monumentaal erfgoed. Met de gemeentelijke bijdrage zal o.a. het beheer van de (publieke) onderhoudstaken op Willemsoord worden uitgevoerd. De stichting Erfgoed blijft in afgeslankte vorm bestaan en zal hoofdzakelijk vrijwilligersactiviteiten omvatten. Ook heeft de gemeentelijke accountant aangegeven dat de gemeentelijke balanswaarde van Willemsoord Bv niet meer in verhouding staat tot de waarde van het vastgoed. Afhankelijk van de definitieve uitkomsten van het onderzoek naar de Stichting Erfgoed en Willemsoord zal mogelijk een
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
58
(substantieel) deel van de balanswaarde van de gemeentelijke deelneming moeten worden afgeboekt tot maximaal een bedrag van € 5,5 miljoen). Port of Den Helder NV In de afgelopen jaren is de bedrijfsvoering van Port of Den helder (PoDH) onderdeel geweest van de risicoparagraaf van de gemeente. Met de eind 2022 tussen gemeente en PoDH afgesloten SLA- overeenkomst, waarbij een gemeentelijke bijdrage wordt verstrekt in zowel de kosten van het onderhoud van de (publieke) kunstwerken en de jaarlijkse kosten van de (wettelijke verplichte) nautische taken, kan gesteld worden dat de financiële positie van PoDH is versterkt en van toekomstige risico’s vanuit de reguliere bedrijfsvoering in zeer beperkte mate nog sprake is. Luchthaven Den Helder BV De luchthaven bevindt zich in een transitieperiode. Inkomsten gerelateerd aan de olie- en gaswinning nemen af. De inkomsten uit windenergie op zee zijn nog onvoldoende om dit gat te dichten. Deze situatie duurt naar verwachting tot minstens 2030. In de tussenliggende periode wordt ingezet op positionering van Den Helder airport als nationale helikopter luchthaven om zo voldoende vliegbewegingen te behouden. Door ook de “fixedwing” capaciteiten van de luchthaven breder in te zetten vindt verdere diversificatie van de dienstverlening plaats.
In 2022 is, na een onttrekking aan de kapitaalreserve van Den Helder Airport, tussen de vennoten afgesproken om tot een aanpassing van de juridische structuur van Den Helder Airport te komen, gericht op een meer gelijkwaardige risicoverdeling tussen de vennoten. De gesprekken over de voorwaarde waaronder dit geschiedt lopen nog waardoor de structuur nog niet is aangepast. In de afgelopen periode hebben gesprekken met het Rijks vastgoed Bedrijf (RvB) plaatsgevonden over de afdracht van het civiel medegebruik van de luchthaven. Medio 2024 heeft de staatssecretaris van defensie aangekondigd dat de vergoeding voor het medegebruik van de luchthaven fors zal worden verhoogd en jaarlijks geïndexeerd. Deze verhoging wordt ingegeven door de verplichting om een marktconforme vergoeding te vragen, zoals voorgeschreven door de Wet Markt en Overheid. De verhoging van de te betalen vergoeding is voor DHA dusdanig dat zonder concreet toekomstperspectief deze (nieuwe) financiële verplichting onhoudbaar is. Het voortbestaan van (het civiele deel) van de luchthaven komt in het geding tenzij DHA door het ontwikkelen van nieuwe activiteiten en investeringen in staat is de financiële positie van de luchthaven te versterken. Een mogelijke oplossingsrichting kan worden gevonden in samenwerking met de provincie Noord-Holland, het ministerie van Defensie en andere relevante ministeries.
Geprognosticeerde meerjarenbalans In de geprognosticeerde meerjarenbalans is de ontwikkeling voor de komende vier jaar op hoofdlijnen weer gegeven. Bij deze ontwikkeling hoort een korte toelichting. Als gevolg van de meerjareninvesteringsraming nemen de materiële vaste activa met ruim 20% toe. De toename laat zien dat begrote investeringen duidelijk hoger liggen dan de jaarlijkse afschrijvingen. De onderliggende oorzaak hiervan is dat er grote vervangingsinvesteringen plaatsvinden op het areaal dat veelal meer dan 40 jaar geleden is aangelegd. De voorraad onderhanden werk hangt samen met de lopende grondexploitaties. Deze grondexploitaties worden binnen de periode 2024-2028 afgerond, de waarde daalt hierdoor sterk. Als tegenhanger hiervan stijgt de omvang van de onderhandse leningen. In het verloop van de algemene reserve is zijn de tekorten in 2025 en 2026 en de overschotten in de jaren 2027 en 2028 opgenomen op de regel Resultaat jaarrekening.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
59
Omschrijving
31-12-2024
31-12-2025
31-12-2026
31-12-2027
31-12-2028
Immateriële vaste activa
28.055
27.355
26.655
25.955
25.255
Materiële vaste activa
163.273
179.273
189.273
193.273
207.273
Financiële vaste activa
91.586
91.586
91.586
91.586
91.586
Totaal vaste activa
282.914
298.214
307.514
310.814
324.114
Onderhanden werk
10.904
10.904
8.404
5.904
904
Overige voorraden
11
11
11
11
11
20.221
15.221
15.221
15.221
15.221
Liquide middelen
968
1.000
1.000
1.000
1.000
Overlopende activa
7.246
7.246
7.246
7.246
7.246
Totaal vlottende activa
39.350
34.382
31.882
29.382
24.382
Totaal activa
322.264
332.596
339.396
340.196
348.496
Algemene reserve
21.569
23.139
23.139
23.139
23.139
Bestemmingsreserve
35.328
33.811
32.848
31.900
31.162
Resultaat jaarrekening
1.570
-3.642
-4.324
-3.984
-3.735
Voorzieningen
10.495
11.235
12.292
13.308
14.450
Onderhandse leningen
218.370
227.251
234.639
235.031
242.678
17
17
17
17
17
287.349
291.811
298.612
299.412
307.711
Kortlopende schulden
13.430
19.300
19.300
19.300
19.300
Overlopende passiva
21.484
21.484
21.484
21.484
21.484
Totaal vlottende passiva
34.914
40.784
40.784
40.784
40.784
Totaal passiva
322.264
332.596
339.396
340.196
348.496
Vaste activa
Vlottende activa
Vorderingen
Vaste passiva Eigen vermogen
Vreemd vermogen
Vaste schulden Totaal vaste passiva Vlottende passiva Liquide middelen
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
60
Kengetallen Kengetallen
Rekening Begroting
Meerjarig
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Structurele exploitatieruimte
1
0
0
0
0
0
Solvabiliteitsratio
23
15
20
20
20
20
Netto schuldquote
77
87
99
105
105
108
Netto schuldquote (1)
48
50
75
81
81
84
Grondexploitatie
4
3
3
2
0
0
Belastingcapaciteit
98
97
98
99
99
99
(1) gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Het BBV verplicht gemeenten om een zestal kengetallen op te nemen. Deze kengetallen geven een beeld van de financiële situatie van de gemeente. Normen voor deze kengetallen zijn er niet omdat deze in de onderlinge samenhang moeten worden bekeken en een uitvloeisel zijn van het door een gemeente gevoerde beleid. Hieronder volgt een korte uitleg over de kengetallen Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte laat zien of de begroting in meerjarig opzicht structureel sluitend is. Wanneer dit cijfer negatief is, betekent het dat het structurele deel van de begroting onvoldoende ruimte biedt om de lasten te blijven dragen. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten en uitgedrukt in een percentage. De meerjarenbegroting laat zien dat de structurele lasten onvoldoende worden afgedekt met structurele baten. Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar (langlopende) financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage is, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid.
De solvabiliteitsratio wordt voor 2025 geprognosticeerd op 15%, door de toezichthouder wordt 20% gezien als kritische waarde. Netto schuldquote en de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen (totaal aan gemeentelijke baten). Het geeft dus een indicatie van de omvang van de schulden ten opzichte van de jaarlijkse baten. De schuldquote stijgt om twee redenen: ten eerste door de omvang van de investeringen waarvoor nieuwe leningen aangetrokken moeten worden. En ten tweede door de verlaging van de baten in 2026 door de daling van de uitkering uit het gemeentefonds. In de begroting van Den Helder geldt als eerste toets dat de structurele lasten van de leningen portefeuille past binnen de structurele begrotingsruimte. Dit is het geval, een deel van de hogere lasten werkt door op de heffingen dit betreft de lasten voor investeringen in de riolering. De quote van Den Helder valt in de categorie 90-130%, dit is een neutrale signaleringswaarde voor dit kengetal. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale baten. De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Naarmate deze inkomsten verder in de toekomst zijn brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee.
De waarde van de grondexploitatie ten opzichte van het totaal van baten van de gehele exploitatie, is relatief laag. In de looptijd van de meerjarenraming wordt voorzien dat de huidige grondposities kunnen worden afgesloten. Op dit onderdeel wordt relatief weinig risico gelopen. De risico's in de grondexploitaties zijn meegewogen in de bepaling van de risico's die worden gepresenteerd in de paragraaf weerstandsvermogen. Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk van gemeenten zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het getal 97 geeft aan dat de gemeentelijke belastingdruk in 2024 van € 912 lager ligt dan
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
61
het landelijk gemiddelde van 2023 namelijk € 944 (100%). Het landelijk gemiddelde voor 2024 is € 994. Voor de waarde 2025 houden we rekening met een gemiddelde stijging van 3,5% van het landelijk gemiddelde waardoor dit uitkomt op € 1028. Den Helder raamt lasten voor € 1.003, oftewel 98%. In de meerjarenraming wordt momenteel rekening gehouden met een stijging naar 98% van het landelijk gemiddelde in 2026. Oordeel totaalbeeld Het beeld is dat Den Helder binnen het toetsingskader van de toezichthouder geen bijzondere aandacht behoeft te krijgen. De meest kritische score is solvabiliteit van 20%. Gelet op het beleid om de stad te versterken en de daarvoor benodigde investeringen is het logisch dat er druk staat op de kengetallen. De verlaging van de rijksbijdrage via het gemeentefonds versterkt deze druk. Er is weinig ruimte om de solvabiliteit op een duurzaam hoger percentage te krijgen. De verbetering van het eigen vermogen wordt telkens opnieuw betrokken bij de gewenste verbeteringen in de stad en de daarbij benodigde gemeentelijke bijdrage.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
62
Onderhoud kapitaalgoederen Kapitaalgoederen De paragraaf betreffende het onderhoud van de volgende kapitaalgoederen: • • • • • • •
Wegen Civiele Kunstwerken Groen Technische Installaties/ Openbare verlichting Spelen Stedelijk Water & Riolering Gebouwen
Onderhoudskosten kapitaalgoederen zijn uitgaven om de kwaliteit van gemeentelijk eigendom dat vele jaren meegaat op een van tevoren vastgesteld onderhoudsniveau te houden of weer te brengen. Dit met als doel het naar behoren te laten functioneren of een bepaalde representativiteit te laten behouden. We onderscheiden groot onderhoud en regulier onderhoud. Het onderhoud wordt opgenomen in een meerjarige onderhoudsplanning (MJOP). Voor het onderhoud aan de kapitaalgoederen in de openbare ruimte is beeldkwaliteitsniveau B vastgesteld (volgens de CROW beeldmeetlatten). Met uitzondering van het Stadshart waarvoor niveau A geldt en voor de buitengebieden geldt het beeldkwaliteitsniveau C. Regulier onderhoud Bij regulier onderhoud gaat het om dagelijkse reparaties en kort-cyclisch onderhoud. De kosten ervan komen ten laste van de exploitatie hiervoor is een bedrag van €2,3 miljoen begroot. Groot onderhoud De noodzaak tot groot onderhoud ontstaat over een langere periode en is ingrijpender van aard. De kosten ervan komen ten laste van de exploitatie en hiervoor is jaarlijks een bedrag van € 2,8 miljoen begroot. Wanneer een aanpassing leidt tot een belangrijke kwaliteitsverbetering en/of een significant langere gebruiksduur, wordt het niet gerekend tot groot onderhoud maar is het een investering die geactiveerd moet worden zodat de lasten over meerdere jaren gespreid worden.
Voor de laatstgenoemde categorie verwijzen we naar de bijlage Investeringen. Trends & Ontwikkeling • • • •
Klimaat -en duurzaamheid ambities en doelstellingen Strengere eisen ten aanzien van milieustoffen (Pfas,NOx,beperking CO2) Prijsstijgingen en marktwerking Klimaatverandering leidt tot nieuwe activiteiten in het bestrijden van plagen en exoten (bijv. blauwalg).
De door de gemeenteraad vastgestelde beleidskaders De huidige beheerplannen zijn vastgesteld tot en met 2025. Stapsgewijs worden hiermee de achterstanden zoals in 2020 vastgesteld ingelopen. Dit gebeurt grotendeels volgens de methode Gebiedsgericht Werken (GGW). In de overige gebieden worden levensduurverlengende maatregelen genomen. De beheerplannen ingaande vanaf 2026, worden in 2025 aan de raad aangeboden. Eind 2024 wordt het Strategisch Asset management (SAMP) aan de raad voorgelegd. Binnen het assetmanagement is het SAMP een belangrijk document. In dit document wordt een vertaling gemaakt van de doelstellingen van de organisatie, vanuit de Omgevingsvisie, naar doelstellingen voor asset beheer. Oftewel: hoe we met de assets van team Openbare Ruimte om moeten gaan om de door de raad bepaalde doelstellingen te behalen. Hiermee geeft het richting aan het opstellen van de beheerplannen. Daarnaast geeft het een afwegingskader dat gebruikt kan worden voor besluitvorming en prioritering.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
63
Laatste Beheerplan
Vastgesteld
Uitgesteld onderhoud
Beheerplan wegen 2020-2025 Beheerplan verkeer 2020-2025 Beheerplan Kunstwerken 20202025 Beheerplan groen 2020-2025 Beheerplan bomen 2020-2025 Leidraad bestendig beheer groenvoorziening Beheerplan openbare verlichting 2020-2025 geen
2020 2020 2020
Ja* Nee Nee*
Financiële (meerjarige) vertaling in begroting Ja Ja Ja
2020 2020 2020
Nee Nee Nee
Ja Ja Nee
2020
Ja*
Ja
Nee
Nee*
Spelen Stedelijk Water & Riolering
Beheerplan Spelen 2020-2025 Programma stedelijk water en riolering Den Helder 2023-2027
2020 2023
Nee Nee*
Ja Ja
Water en Oevers Gebouwen
Beheerplan watergangen 20202025 Vastgoed nota 2022-2024 Integraal Huisvestingsplan 20202025 Verduurzaming gemeentelijk vastgoed
2020
Ja*
Ja
2021 2021
Nee Nee
Ja Ja
2017
Nee
Nee
Wegen Civiele Kunstwerken Groen
Openbare verlichting Technische Installaties
Daar waar in de bovenstaande tabel achter een ja of nee een * geplaatst is wordt hieronder nader toegelicht. Wegen* ( Element- en asfaltverharding) Vanuit de inspecties komt naar voren dat het uitgestelde onderhoud (beeldkwaliteitsniveau D en lager) op het gebied van elementenverharding van de voorgaande jaren onvoldoende is ingelopen. Dit is de voornaamste reden dat wij ons nu willen richten op het meer procesmatig aanpakken van het onderhoud van het areaal. In 2023 is er daarom gestart met het versneld wegwerken van het wegenareaal met de classificatie D door alleen die schadebeelden aan te pakken die zorgen voor deze classificatie. De prognose is dat het wegenareaal met kwaliteitsniveau D binnen 3 jaar (eind 2026), in plaats van de eerder aangenomen 6 jaar, kan worden ingelopen. In 2025 wordt er vanuit de inspectieresultaten beoordeelt of deze methode zijn vruchten afwerpt. Openbare verlichting* Het energieakkoord stelt dat, ten opzichte van 2013, de gemeente Den Helder in 2020 een energie besparing moet realiseren van 20% tot 50% in 2030. Een maatregel om de doelstelling te halen is de toepassing van ledverlichting. Inmiddels is ruim 36% van de armaturen vervangen voor LED armaturen of zijn voorzien van een retrofit LED lamp.
Ondanks dat we goed op weg zijn met het vervangen van conventionele verlichting door ledverlichting, is er voor het behalen van de doelstellingen van het energieakkoord in 2030 nog een stap te zetten. In 2024 is een krediet beschikbaar gesteld van € 300.000 voor het vervangen en verledden . Eind 2024/begin 2025 start het programma om alle wijkontsluitsluitingswegen te verledden. In 2025 en 2026 vindt de vervanging van 130 OV schakelkasten die einde levensduur zijn plaats.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
64
Er is nog uitgesteld onderhoud ten opzichte van de gewenste ontwikkelingen in het beheerplan. Deze worden meegenomen in de projecten van GebiedsGericht Werken (GGW). Bij storingen worden, waar mogelijk, niet alleen de lamp maar ook het armatuur vervangen. Civiele Kunstwerken* Veel civiele kunstwerken zijn na de oorlog aangelegd waardoor bruggen en kades nu technisch aan het einde van hun levensduur zijn. Door middel van groot onderhoud wordt de levensduur daar waar mogelijk is verlengd. Stedelijk Water & Riolering* Binnen de programmering riolering hebben we te maken met grote prijsstijgingen en marktwerking. Het risico is dat er aankomende jaren een verhoging van de rioolheffing noodzakelijk is om dit kostendekkend uit te kunnen voeren. Voor de periode tot en met 2028 is de egalisatiereserve beschikbaar voor het opvangen van hogere kapitaallasten. In de actualisatie van het beheerplan wordt een nieuwe meerjarenopstelling gemaakt voor de ontwikkeling van het tarief en de ontwikkeling van de egalisatiereserve. Water en Oevers* In het beheerplan 2020-2025 is beschreven dat deze periode benut wordt om eerst het areaal in beeld te krijgen alvorens in uitvoering te treden. Uit de inventarisatie blijkt dat er een intensivering in de onderhoudsopgave nodig is. Met het opstellen van het nieuwe beheerplan 2026 wordt hiervoor een meerjarige investering opgesteld.
Areaaluitbreiding In de gemeente Den Helder wordt op verschillende plaatsen volop gebouwd. Dit leidt jaarlijks tot een significante groei in het areaal dat beheerd en onderhouden dient te worden. Uitgangspunt is dat voor de groei van het areaal als gevolg van de uitbreiding van de gemeente (autonome ontwikkelingen) volledig toereikende onderhoudsbudgetten beschikbaar zijn. Dit is noodzakelijk om aan de gewenste kwaliteitsniveaus te kunnen blijven voldoen. De benodigde budgetten van deze uitbreidingen worden onder andere verkregen uit de toename van de algemene uitkering uit het gemeentefonds. Actualisatie van de areaaluitbreidingen en de bijbehorende toename van de beheerkosten worden inzichtelijk gemaakt en bij een nieuwe projectopdracht geraamd en een onderhoudsbudget voor aangevraagd. Op deze manier wordt het mogelijk om voortaan jaarlijks in de kadernota de effecten van de toename van het areaal goed te verwerken.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
65
Gebouwen In 2017 is het onderhoud voor gemeentelijk vastgoed financieel opnieuw ingericht en gekoppeld aan de Meer Jarige Onderhoud Planning, (MJOP). Hiervoor zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd; -Er wordt gewerkt aan budgettair onderscheid tussen planmatig-, contract- en dagelijks onderhoud. -Er wordt gewerkt met één onderhoudsvoorziening voor de gemeentelijke gebouwen (exclusief verbonden partijen en schoolgebouwen). De jaarlijks benodigde dotatie in de voorziening wordt afgeleid uit de gemiddelde onderhoudslasten voor planmatig onderhoud voor de komende tien jaren. -Jaarlijks vindt er een actualisatie van de stand van de voorziening plaats, waarbij getoetst wordt of aanvullende middelen benodigd zijn. - Daarnaast wordt om de vier jaar een algehele actualisatie van de MJOP door een externe partij op basis van de NEN 2767 norm. Deze actualisatie is door omstandigheden een jaar uitgesteld, maar wordt heden uitgevoerd. Het eigendom van de van de forten en bunkers is In 2021 is het eigendom in erfpacht overgedragen aan Stichting Erfgoed. Onderwijshuisvesting De basis voor (vervangende) nieuwbouw van schoolgebouwen is bepaald in de Huisvestingsverordening en het Integraal Huisvestingsplan 2020-2025. De raad heeft dit Integraal Huisvestingsplan 2020-2025 op 6 september 2021 vastgesteld.
De verantwoordelijkheid voor bekostiging van nieuwbouw van schoolgebouwen ligt bij de gemeente, (vervangende) nieuwbouw gebeurt in overeenstemming met het Integraal Huisvestingsplan. Programma Duurzaamheid In de vastgoednota 2022-2024 zijn globale doelstellingen geformuleerd c.q. ambities uitgesproken om in 2040 Co2 neutraal te zijn. De huidige opgave/doelstellingen voor het verduurzamen van de kernportefeuille verduurzaming (betreft 24 panden, deze zijn energielabelplichtig) zijn: - Een energiebesparing van 5% realiseren vanaf 2020 en conform de CO2 prestatieladder. Het Plan van Aanpak ‘Verduurzaming Gemeentelijk Vastgoed heeft erin geresulteerd dat de kernportefeuille vastgoed gemiddeld naar een energielabel B is gebracht. De panden in de kernportefeuille hebben een duurzaamheid MJOP (DMOP). Duurzame maatregelen zijn geïntegreerd in de onderhoudsplanning op basis van koppelkansen. Bijvoorbeeld: het dak is aan vernieuwing toe, hieraan wordt het plaatsen van zonnepanelen gekoppeld. Een CV ketel wordt bij einde economische levensduur vervangen door een duurzame warmte opwekking. De verduurzaming van de gemeentelijke vastgoedportefeuille loopt voor op de planning van de Co2 prestatieladder.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
66
Financiering Algemeen In de paragraaf Financiering gaan we in op het beleid en de ontwikkelingen in de financieringsbehoefte van de gemeente. Voor de financiering gelden een aantal wettelijke kaders en gemeentelijke beleidsregels. Relevante regelgeving en beleidskaders: • •
wet financiering decentrale overheden (FIDO) regeling uitzettingen en derivaten decentrale Overheden Wet Houdbare Overheids Financiën (HOF)
• •
verplicht Schatkistbankieren decentrale overheden beleidskader gemeentelijke garanties en geldleningen (2019)
•
gemeentelijk treasurystatuut (2019)
Beleidsvoornemens voor 2025 In de uitvoering van het treasurybeleid staat centraal dat zoveel mogelijk voorkomen wordt dat er meer liquide middelen zijn aangetrokken met een rentelast dan noodzakelijk. Om dit te ondersteunen wordt in 2025 extra aandacht besteed aan de liquiditeitsprognose. De omvang van de investeringen van Den Helder maken het noodzakelijk dat er nieuwe langlopende geldleningen worden aangetrokken. De ontwikkelingen op de kapitaalmarkt laten nog weinig beweging zien in de rente die moet worden betaald voor langlopende leningen. Als gevolg hiervan zal de omslagrente naar verwachting langzaam gaan oplopen. Het aantrekken van nieuwe geldleningen is noodzakelijk om aan de kasgeldlimiet te kunnen blijven voldoen.
Tot slot wordt in 2025 het beleidskader in geactualiseerde vorm aangeboden aan de gemeenteraad ter vaststelling.
Verplichte en overig relevante informatie In het vervolg van deze paragraaf komen een aantal verplichte en informatieve zaken aanbod. Hiermee kan worden getoetst of aan de voorschriften wordt voldaan en welke zaken en rol spelen: • het economisch vooruitzicht • de rentevisie • de financieringsbehoefte • het overzicht van de opgenomen langlopende geldleningen • de bepaling van de omslagrente Overige verplichte informatie: • het kasgeldlimiet • de renterisiconorm • het emu-saldo
Economisch vooruitzicht Hoewel de groei dit jaar aantrekt ten opzichte van 2023, blijft deze onder trend om een paar redenen. Ten eerste is de tegenwind van de afgelopen kwartalen, denk bijvoorbeeld aan de energiecrisis, afgenomen, maar nog niet volledig verdwenen. Ten tweede is het monetaire beleid nog sterk restrictief. Een niet te verwaarlozen deel van de bedrijven moet nog leningen herfinancieren tegen hogere rentetarieven, wat de economische activiteit drukt. Ten derde is een sterker herstel van de vraag nodig om de economie op stoom te krijgen. De Duitse fabrieksorders bijvoorbeeld stabiliseren zich volgens de cijfers van april, maar om de verwerkende industrie te laten groeien, moeten de fabrieksorders juist aanzienlijk aantrekken. Hetzelfde geldt voor de consumentenvraag. Loonstijging droeg bij aan de consumptiegroei in het eerste kwartaal (+0,2% k-o-k), maar het herstel van de reële inkomens is ongelijk verdeeld over landen (zie grafiek). Een significante impuls van de vraag laat daardoor nog op zich wachten. Een laatste reden is de geopolitieke onzekerheid. Onlangs namen de handelsspanningen toe doordat de Europese Commissie voorstelde om de tarieven op Chinese elektrische auto's te verhogen, waarbij
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
67
China mogelijk vergeldingsmaatregelen zou nemen via specifieke productgroepen. Tot nu toe zijn de ontwikkelingen in lijn met de verwachtingen en zal het groei-effect in 2024 waarschijnlijk beperkt zijn, maar de toegenomen onzekerheid tast de vooruitzichten aan. De inflatie in de eurozone verraste in mei opwaarts, met name door diensten. Een stijging van de diensteninflatie was weliswaar verwacht door opwaartse basiseffecten als gevolg van een beleidsmaatregel op het gebied van openbaar vervoer in Duitsland vorig jaar, maar de stijging weerspiegelde ook de doorwerking van lonen in de dienstenprijzen. Dit is vooral het geval in contact-intensieve sectoren waar de marges laag zijn en de doorwerking snel verloopt. Hierdoor steeg de kerninflatie naar 2,9% jaar op jaar, tegen 2,7% in april. De algemene inflatie was met 2,6% in lijn met de verwachtingen. Voorlopende indicatoren, zoals de maandelijkse Indeed wage tracker, suggereren dat de loongroei zich het komende jaar verder zal normaliseren. Hoewel de kerninflatie op de korte termijn waarschijnlijk wat hoog zal blijven, zal deze naschok van de energiecrisis de renteverlagingen door de ECB waarschijnlijk niet doen ontsporen. Sterker nog, tijdens de vergadering in juni verlaagde de ECB haar belangrijkste beleidstarieven met 25 bp.
Tijdens de persconferentie liet Lagarde doorschemeren dat een signaal over een toekomstige rentestap pas na juli zou komen. (Bron: ABN Amro Economisch bureau 25 juni 2024)
Rentevisie Een belangrijke factor bij het uitvoeren van het treasurybeleid is het verwachte en werkelijke verloop van de rentestand. Deze is afhankelijk van de economische ontwikkelingen in de Europese Unie en in de rest van de wereld. De verwachting is dat de ECB zal willen wachten op de loongegevens over Q2 in augustus voordat ze verder verlaagt. Daarom wordt er niet langer een renteverlaging in juli verwacht, waar dat eerder wel het geval was. Vanaf de vergadering in september wordt nog steeds een uitgebreide renteverlagingscyclus verwacht, met verlagingen van 25 bp tijdens opeenvolgende vergaderingen in de periode 2024-25. (Bron: ABN Amro Economisch bureau 25 juni 2024)
Het rentetarief voor nieuwe langlopende leningen (5 jaar of langer) ligt medio 2024 hoger dan 3,0%. Dit is inmiddels bijna een volle 1% lager dan een jaar geleden. Op basis van de economische berichten wordt al langere tijd een daling verwacht, eind augustus is deze daling nog niet door de ECB geëffectueerd.
Treasury Lenen kost geld. Het is dus van belang om een goed inzicht te hebben in het verloop van de uitgaven en inkomsten en welke inkomsten en uitgaven worden op welk moment verwacht. Hiermee kunnen we sturen op de voor de komende jaren benodigde liquiditeiten. Op basis van het investeringsoverzicht en het verloop van de leningportefeuille ontstaat eind 2024 een liquiditeitstekort. Er moet rekening gehouden met extra aan te trekken vreemd vermogen van € 25 miljoen in 2024 en nog eens € 10 miljoen extra in 2025.
Financiële risico's Kasgeldlimiet De begrenzing van de renterisico’s op de kortlopende middelen vindt plaats door het bepalen van een kasgeldlimiet. Deze limiet is vastgesteld als een maximum percentage van het begrotingstotaal, dat met kortlopende middelen mag worden gefinancierd. De minister van Financiën heeft het percentage vastgesteld op 8,5. In onderstaande tabel zetten we voor 2024 de kasgeldlimiet af tegen de verwachte ontwikkeling van de netto vlottende schuld. Kasgeldlimiet (bedragen * € 1.000) 1. Begrotingstotaal
1e kw
2e kw
3e kw
4e kw
267.000
255.800
254.700
254.900
2. Vastgesteld percentage
8,50%
8,50%
8,50%
8,50%
3. Kasgeldlimiet (1 x 2)
22.695
21.743
21.650
21.667
4. Financieringsmiddelen
-1.000
-1.000
-1.000
-1.000
5. Ruimte kasgeldlimiet (3 + 4)
21.695
20.743
20.650
20.667
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
68
Renterisiconorm De begrenzing van de renterisico’s op de gemeentelijke langlopende geldleningenportefeuille (zowel opgenomen als uitgezet) vindt plaats door het vaststellen van een renterisiconorm. Dit is het maximum percentage van het begrotingstotaal, waarvan de rente door herfinanciering of renteherziening mag worden gewijzigd. De minister van Financiën heeft het percentage vastgesteld op 20. Dit komt overeen met een gemiddelde rentevast-periode van vijf jaar. Stijgt de marktrente in een jaar sterk, dan werkt dat door in maximaal 20% van het begrotingstotaal. In onderstaande tabel zetten we de norm af tegen de feitelijke situatie. De gemeente voldoet ruimschoots aan de risiconorm. Renterisiconorm (bedragen * € 1.000) 1. Begrotingstotaal
2025
2026
2027
2028
267.000
255.800
254.700
254.900
2. Vastgesteld percentage
20%
20%
20%
20%
3. Renterisiconorm (1 x 2)
53.400
51.160
50.940
50.980
0
0
0
0
3.113
3.113
2.000
2.000
4. Renteherziening 5. Aflossingen 6. Renterisiconorm (4 + 5)
3.113
3.113
2.000
2.000
7. Ruimte(+)/Overschrijding(-) (3 - 6)
50.287
48.047
48.940
48.980
Krediet-/debiteurenrisico Bij de krediet-/debiteurenrisico’s bestaat de kans op een waardedaling van een uitstaande vordering als gevolg van het niet (tijdig) nakomen van de verplichtingen door een debiteur. Debiteurenbeheer is gerelateerd aan reguliere bedrijfsactiviteiten van de gemeente. Door een goed invorderingsbeleid is het kredietrisico als laag te kwalificeren. Daarnaast staan we garant voor het betalen van de rente en aflossingen van geldleningen van verschillende partijen. Hierbij maken we onderscheid in directe garantstelling of als achtervangpositie bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw WSW). Bij de achtervangpositie van het WSW staat de gemeente voor 50% garant. Stichting Woontij, Stichting Woonzorg Nederland en de Woningstichting Den Helder zijn aangesloten bij het WSW. Voor zowel Willemsoord BV als voor Port of Den Helder NV geldt dat zij beide nog een rekening-courant verhouding hebben, welke nog niet is meegenomen in het overzicht. Ze maken wel onderdeel uit van de maximale garantstelling. Er zijn instellingen waarbij een maximum is afgesproken voor wat betreft de garantstellingen, deze zijn als volgt:
• • •
Woningstichting Den Helder, met een maximum van € 250 miljoen Port of Den Helder BV, met een maximum van € 13,3 miljoen Scholen aan Zee met een maximum van € 13,25 miljoen en een looptijd van 15 juli 2019 tot en met 15 juli 2043 geldt.
Dit houdt in dat bovenstaande instellingen tot het door de gemeente vastgestelde maximum geldleningen kunnen aantrekken zonder tussenkomst van de gemeente. Uit de cijfers afkomstig van deze tabel blijkt dat bovengenoemde instellingen nog ruimte hebben ten aanzien van het gestelde maximum.
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
69
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de gewaarborgde geldleningen per 31 december 2023. Instelling (bedragen * € 1.000)
Oorspr. bedrag
Gewaarborgd %
Schuld 01-01-2023
Schuld 31-12-2023
7.170
100
3.670
3.451
598.528
3,84
22.624
23.428
Noord West Ziekenhuis
6.000
100
4.200
3.600
Veiligheidsregio Noord-Holland-Noord
48.688
9
2.804
3.240
NV Port of Den Helder
26.300
100
19.500
13.326
Stichting Blijf van mijn Lijf
500
100
406
406
Scholen aan Zee
13.250
100
13.250
13.250
Subtotaal garanties zonder achtervang
700.436
66.454
60.701
Stichting Woontij
57.774
50
17.868
12.336
Woningstichting Den Helder
137.500
50
191.860
210.456
Stichting Woonzorg Nederland
6.349
50
2.765
3.152
Woningstichting Den Helder NV Huisvuilcentrale Noord-Holland
Subtotaal garanties met achtervang WSW
201.623
212.493
225.944
Totaal
902.059
278.947
286.645
Opgenomen langlopende geldleningen In 2021 heeft een herfinanciering en uitbreiding van het leningenpakket plaatsgevonden, raadsvoorstel 202063147. Er zijn vier geldleningen inclusief boeterente bij de BNG Bank afgelost en negen nieuwe langlopende geldleningen aangetrokken en gestort. Binnen het raadsvoorstel was nog ruimte om € 15 miljoen aan te trekken. Dit is op 17 januari 2023 gebeurd. In 2024 is de tijdelijke financieringsbehoefte ingevuld met kasgeldleningen. Eind 2024 wordt een langlopende lening aangetrokken voor € 25 miljoen. De gemeente heeft de volgende omvang van de leningportefeuille: Opgenomen geldleningen (bedragen * € 1 miljoen) Algemene financiering
31-12-2022
31-12-2023
€ 139,2
€ 151,1
Ten behoeve van Woningcorporatie
€ 45,0
€ 45,0
Totaal
€ 184,2
€ 196,1
Verstrekte langlopende geldleningen Per 1 januari 2024 hebben we € 67,3 miljoen aan verstrekte langlopende geldleningen uitstaan. Het betreft geldleningen verstrekt aan: Uitstaande geldleningen (bedrag * € 1 miljoen)
31-12-2022
31-12-2023
Woningcorporatie
€ 45,0
€ 45,0
Willemsoord
€ 0,7
€ 18,0
Schouwburg De Kampanje
€ 2,3
€ 2,1
Alliander
€ 2,1
€ 2,0
Triade
€ 0,1
€ 0,1
Totaal
€ 50,1
€ 67,2
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
70
Begrotingsgegevens Europese Monetaire Unie (EMU) Het EMU-saldo is het verschil tussen de inkomsten en uitgaven van de overheid. Een negatief saldo geeft aan dat de overheid een tekort heeft: de uitgaven zijn groter dan de inkomsten. Het EMU-saldo van de lokale overheden telt mee voor het saldo van de totale Nederlandse overheid en draagt daarmee dus bij aan het EMU-tekort of overschot van de landelijke overheid. In het Verdrag van Maastricht is afgesproken dat het EMU-tekort van een land maximaal 3% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) mag bedragen. Op basis van de Wet FIDO behoort ingrijpen door de centrale overheid tot de mogelijkheden bij een dreigende overschrijding van het 3% EMU-tekort, voor zover dit wordt veroorzaakt door een ongewenste ontwikkeling van het saldo van de lokale overheid. Afspraak is dat het EMU-saldo in de begroting van de lokale overheden wordt opgenomen, zodat er inzicht is in de ontwikkeling daarvan. Voor de begroting 2025 is het EMU-saldo over 2025 € 37,6 miljoen nadelig. Dit nadeel wordt voornamelijk veroorzaakt door een hoog investeringsniveau. In de berekening van het EMU-saldo is rekening gehouden met de technische uitgangspunten, de Kadernota, de uitkomsten van de meicirculaire (gemeentefonds) en de voorstellen van het college. Omschrijving
2024
2025
2026
2027
2028
(1)
(2)
(3)
(3)
(3)
Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c)
-6.041
-5.158
-1.601
-685
-418
Mutatie (im)materiële vaste activa
12.670
33.632
9.519
2.111
-937
787
481
838
820
933
-1.116
-701
-6.120
-672
-257
0
0
0
0
0
-16.808
-37.608
-4.162
-1.304
1.709
Bedragen 8€ 1.000
Mutatie voorzieningen Mutatie voorraden (incl. bouwgronden in exploitatie) Verwachte boekwinst/verlies bij de verkoop van financiële vaste activa en (im)materiële vaste activa, alsmede de afwaardering van financiële vaste activa Berekend EMU-saldo
(1) volgens de primitieve begroting 2024 (2) volgens de begroting 2025 (3) volgens de meerjarenbegroting 2025
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
71
Rente-omslag (bedragen * € 1.000) a.
De externe rentelasten over de korte en lange financiering
3.592
b.
De externe rentebaten (idem)
-747
Saldo rentelasten en rentebaten
2.845
c1.
De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend
c2.
De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld
-136
moet worden doorberekend c3.
De rentebaat van doorverstrekte leningen indien daar een specifieke
-739
lening voor is aangetrokken (= projectfinanciering), die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend Aan taakvelden toe te rekenen externe rente d1.
Rente over eigen vermogen
d2.
Rente over voorzieningen
-875
Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente
1.970
e.
De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag)
-2.050
f.
Renteresultaat op het taakveld Treasury
Boekwaarde activa 01-01
-80
228.000
Rente-omslag
0,9%
Programmabegroting 2025 Gemeente Den Helder
72
Bedrijfsvoering Inleiding In deze paragraaf staan de belangrijkste ontwikkelingen in de bedrijfsvoering: • Informatiemanagement • Organisatieontwikkeling • Personeel en inhuur • Planning & Control en Financiën • Rechtmatigheidsverantwoording.
Informatiemanagement Informatieveiligheid en bescherming van persoonsgegevens zijn van groot belang voor het werken met overheidsinformatie en persoonsgegevens. Op het gebied van informatiebeveiliging en bescherming van persoonsgegevens hebben we de volgende doelen: 1.
De gemeente opereert volgens de eisen van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Risicomanagement wordt hierin het uitgangspunt en is bepalend voor de inzet van middelen (capaciteit van medewerkers, budget en tijd).
2.
De volwassenheid van de organisatie op het gebied van gegevensbescherming en bescherming van de persoonsgegevens bevindt zich op het niveau 'beheerst'.
3.
De gemeente verhoogt planmatig de informatiebeveiliging en bescherming van persoonsgegevens door het verhogen van de kennis van medewerkers, en zet in op het verbeteren van houding en het gedrag. De gemeente maakt dit meetbaar.
4.
De gemeente Den Helder slaagt voor verplichte audits en inspecties.
Organisatieontwikkeling Wij voeren als gemeente landelijke wetten uit. Zo geven we paspoorten en rijbewijzen uit, houden we bij wie er in de gemeente wonen, organiseren we verkiezingen en we geven uitkeringen aan wie niet in eigen levensonderhoud kan voorzien. Binnen de wettelijke kaders mag een gemeente veel zelfstandig beslissen. Onze medewerkers bereiden de besluiten voor van raad en college en zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van die besluiten. Het is belangrijk te weten wat er speelt in de gemeente en wat er leeft onder onze inwoners, zodat wij onze dienstverlening hierop kunnen inrichten. Organisatie-ontwikkelplan Naar aanleiding van het externe onderzoek door Rijnconsult en het medewerkersonderzoek welke in 2023 werden gehouden, is in het eerste kwartaal van 2024 ons organisatie-ontwikkelplan op hoofdlijnen beschreven. Er zijn tien actiepunten waar wij in de organisatie aan werken, zodat onze medewerkers weer slimmer en meer efficiënt hun werk kunnen uitvoeren, wat lijdt tot een betere dienstverlening naar onze inwoners en een lagere werkdruk voor onze medewerkers. Met als gevolg meer werkplezier en (nog) meer voldoening uit het werk voor onze medewerkers. Belangrijk van een plan is dat deze zichtbaar is en gedragen wordt.