memo kruissubsidiëring.pdf

Memo Kruissubsidiëring

Aan de leden van de Gemeenteraad

In de commissievergadering van 6 mei 2025 is bij de behandeling van de Beleidskader Lokale heffingen 2025-2028 toegezegd een nadere toelichting op het onderwerp kruissubsidiëring schriftelijk te geven. Hieronder de toelichting:

Wat is kruissubsidiëring? Kruissubsidiëring betekent dat geld dat met de ene taak verdiend wordt, gebruikt wordt om een andere taak te betalen. Gemeenten leveren meerdere diensten, voeren meerdere taken uit. Sommige taken leveren geld op, andere taken kosten juist veel. Bij kruissubsidiëring gebruik je winst van de ene taak om het verlies van een andere taak op te vangen. Mag dat zomaar? Soms mag het, soms niet. Het hangt ervan af: - bij algemene gemeentetaken mag de gemeente zelf keuzes maken. Ze kan bewust besluiten om iets goedkoper te houden voor inwoners, door geld van een andere taak te gebruiken. - bij leges of heffingen (bijvoorbeeld paspoort, omgevingsvergunning voor bouwen of verbouwen of rioolheffing) mag er geen winst of verlies worden geboekt. Dan is kruissubsidiëring meestal niet toegestaan. Waarom is dit belangrijk? Voor de gemeenteraad, burgers en bedrijven is het belangrijk om te weten: - waar het geld naartoe gaat; - dat tarieven eerlijk zijn; - en of de gemeente zich aan de regels houdt. Daarom moet kruissubsidiëring goed worden uitgelegd in bijvoorbeeld de begroting of de jaarrekening.

Pagina 2 van 3

Voorbeelden uit de praktijk Voorbeeld 1 – Omgevingsvergunningen voor het bouwen of verbouwen en evenementenvergunningen Stel: •

de gemeente vraagt € 1.500 voor een omgevingsvergunning, en daar maakt ze € 500 winst op. • voor een evenementenvergunning vraagt de gemeente maar €50, terwijl dat € 200 kost om te regelen. Dan gebruikt de gemeente de winst van de bouwvergunning om het verlies van de evenementenvergunning te betalen. Dat is kruissubsidiëring. Voorbeeld 2 - Leges paspoort versus leges huwelijken • •

voor een paspoort betaalt een inwoner bijvoorbeeld € 75, dat dekt precies de kosten. voor een huwelijk op een mooie locatie vraagt de gemeente ook € 75, terwijl de kosten voor de gemeente eigenlijk € 200 zijn (door personeel, locatie, organisatie).

Als de gemeente dit verlies opvangt met andere leges (zoals paspoorten), is dat onrechtmatige kruissubsidiëring. Dat mag niet volgens de wet. Waarom is er in de Beleidsnota Lokale heffingen een paragraaf gewijd aan kruisbestuiving en wordt er ook aandacht aan besteed in de P&C-producten? 1. Transparantie Door kruissubsidiëring expliciet op te nemen in de begroting, jaarrekening of andere P&Cproducten, kan de gemeenteraad beter zien: • • •

waar geld vandaan komt; waar het naartoe gaat; of bepaalde diensten kunstmatig goedkoop of duur zijn gemaakt.

2. Beheersbaarheid Het voorkomt dat er onbedoeld geld wordt verschoven tussen taakvelden. Dit maakt het voor zowel bestuur als controlerende organen (zoals de raad of een accountant) makkelijker om beleid te beoordelen en bij te sturen. 3. Rechtmatigheid en kostendekkendheid Bij bepaalde gemeentelijke taken (bijvoorbeeld leges of heffingen) mogen de kosten niet door andere inkomsten worden gesubsidieerd. Denk aan de leges voor een omgevingsvergunning: de opbrengst daarvan mag niet hoger zijn dan de daadwerkelijke kosten. Kruissubsidiëring mag hier dus niet plaatsvinden, en moet daarom zichtbaar zijn. Nog een voorbeeld: Kruisbestuiving zou aan de orde zijn als de Raad bepaalt, dat binnen het geheel van de tarieven wordt gekozen voor: - bouwleges 110% kostendekkend - afvalstoffenheffing 95% kostendekkend - het geheel van alle heffingen minder dan 100% kostendekkend. Bij een geschil moet dan in de toetsing door de rechter worden vastgesteld, dat Den Helder op het geheel niet meer dan kostendekkend is. Het risicovolle is dat dan elk jaar opnieuw heel scherp gekeken moet worden naar zowel de afzonderlijke heffingen als het geheel. Door voor geen enkele heffing te kiezen voor meer dan 100% ontstaat er geen kruissubsidiering én kan de besluitvorming over de afzonderlijke heffingen ook simpel getoetst worden.

4. Interne sturing en verantwoording

Pagina 3 van 3

Het maakt interne kostentoerekening inzichtelijker. Afdelingen kunnen beter verantwoorden waarom bepaalde budgetten hoger of lager zijn, en hoe diensten zich tot elkaar verhouden qua financiering. Besluitvorming De gemeenteraad moet impliciet of expliciet besluiten over kruissubsidiëring, vooral als het invloed heeft op de beleids- of financiële keuzes binnen de gemeente. Dit heeft te maken met de democratische legitimatie van de begroting en de bevoegdheden van de raad. Waarom? 1. Budgetrecht van de raad De gemeenteraad heeft volgens de Gemeentewet het primaat over de begroting. Alle financiële keuzes, inclusief verdelingen tussen producten en taakvelden (waar kruissubsidiëring vaak plaatsvindt), vallen onder dit recht. Als afdelingen geld “delen” of herverdelen via kruissubsidiëring, moet de raad weten waar dat gebeurt en dit goedkeuren. 2. Beïnvloeding van tarieven en kostendekkendheid In situaties waar de gemeente leges of tarieven heft (bijvoorbeeld voor afval, bouwen of parkeren), geldt vaak de eis van kostendekkendheid. Als via kruissubsidiëring kosten worden opgevangen, kan dat leiden tot: • •

onrechtmatige tarieven; onjuiste kostenonderbouwing.

Daarom moet de raad expliciet toestemming geven of geïnformeerd zijn over de gebruikte systematiek. 3. Transparantie en politieke controle Kruissubsidiëring kan beleidskeuzes verdoezelen: een verlieslatende dienst kan worden “verbloemd” met winst van een andere dienst. De gemeenteraad moet zicht hebben op deze keuzes om haar controlerende en kaderstellende taak goed uit te oefenen. Conclusie: Kruissubsidiëring opnemen in de P&C-producten draagt bij aan goed bestuur, rechtmatigheid en transparantie. Het voorkomt financiële schijnconstructies en maakt politieke keuzes inzichtelijk. De gemeenteraad moet besluiten over kruissubsidiëring, omdat het invloed heeft op financiële keuzes, rechtmatigheid van tarieven en de transparantie van het beleid. Of het nu expliciet (via raadsvoorstellen) of impliciet (via de begroting) gebeurt, het is essentieel dat de raad er zeggenschap over heeft.