Gemeente Den Helder - Accountantsverslag 2022 concept auditcommissie.pdf

In het raadsvoorstel uit 2015 ten aanzien van het Plan van aanpak Beschermd wonen en maatschappelijke opvang 2018-2020 "Thuis in de buurt" is opgenomen dat niet alleen de rijksbijdrage voor het Beschermd Wonen via deze reserve verloopt, maar ook de rijksbijdrage voor Maatschappelijke opvang. Deze component is in de reserve 2022 niet meegenomen. Wij hebben begrepen dat het tekort op het taakveld maatschappelijke opvang gedekt is door het overschot op het taakveld vrouwenopvang. Hierdoor heeft er geen onttrekking uit de reserve Beschermd wonen plaatsgevonden voor maatschappelijke opvang. Omdat een raadsvoorstel met een concrete uitwerking van de financiële consequenties van deze reserve ontbreekt, is het niet duidelijk of het binnen de kaderstelling van de gemeenteraad is toegestaan om het tekort voor Maatschappelijke opvang niet te onttrekken aan deze reserve. Daarnaast is ons opgevallen dat door de dotatie in 2022 de reserve Bescherm Wonen een forse omvang heeft van € 3,2 miljoen. Deze omvang lijkt aan de hoge kant voor de mogelijke tekorten die de komende jaren uit deze reserve gedekt moeten worden. Wij hebben begrepen dat het college ter voorbereiding op de decentralisatie beschermd wonen per 2024 zal beoordelen in hoeverre de huidige reserve Beschermd wonen in stand gehouden dient te worden en voor welk bedrag.

32 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

v

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing

Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Detailbevindingen jaarrekening

Sociaal domein

Fysiek domein

Resultaten bedrijfsvoering

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

Bijzonderheden in uw jaarrekening (3/4) Voorziening Riool dient nader geanalyseerd te worden In overeenstemming met artikel 229b van de Gemeentewet mogen heffingen maximaal kostendekkend worden vastgesteld. Deze beoordeling vindt plaats op basis van de geraamde baten en lasten. Hierbij is het toegestaan om schommelingen te voorkomen in de tarieven door tariefegalisatie toe te passen. Uw gemeenteraad heeft met de vaststelling van het gemeentelijke rioleringsplan bepaald om in het tarief voor de rioolheffing niet te sparen voor toekomstige lasten, maar om de bijdragen van derden die niet direct in verband staan met achterstallig onderhoud of investeringen aan de riolering in te zetten ten behoeve van tariefegalisatie. De middelen worden dan op begrotingsbasis gedoteerd aan een voorziening. Er moet extracomptabel worden aangetoond dat deze middelen binnen een redelijke termijn ingezet worden ter bestrijding van de lasten waarvoor een heffing is opgelegd. In de jaarrekening 2022 is een (egalisatie)voorziening Riool verantwoord van € 3,1 miljoen. Deze voorziening is in 2022 met € 1,1 miljoen verminderd op basis van het gerealiseerde resultaat op het product Riool en de uitgaven voor milieumaatregelen.

Wij hebben begrepen dat de oorzaak van de relatief omvangrijke voorziening is gelegen in het feit dat uitgaven de afgelopen jaren zijn achtergebleven bij de planning door veel personele wisselingen. Hierdoor zijn werkzaamheden niet, later of anders uitgevoerd zijn. Een gedetailleerde analyse van de achterliggende oorzaken, zoals een te hoog tarief, achterblijvende investeringen of achterblijvend onderhoud ontbreekt. Vanaf 2023 geldt een nieuw programma stedelijk water en riolering. Wij hebben begrepen dat in dit plan de voorziening jaarlijks zal worden geanalyseerd, waarbij de planning en werkelijkheid naast elkaar gezet worden om een opeenstapeling van verschillende resultaten met verschillende oorzaken te voorkomen, dan wel inzichtelijk te maken waar het verschil door ontstaan is. Naar onze mening is dit een goede stap voorwaarts bij het beheersen van de voorziening Riolering. In aanloop naar het nieuwe programma raden wij u aan om in overleg te treden met het college om de omvang van de voorziening Riolering nader te analyseren op oorzaak en toekomstige inzet.

33 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

v

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing

Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Detailbevindingen jaarrekening

Sociaal domein

Fysiek domein

Resultaten bedrijfsvoering

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

Bijzonderheden in uw jaarrekening (4/4) Voorziening pensioen voormalige wethouders gevormd In 2022 heeft de gemeente voor het eerst een voorziening gevormd voor het eigen risico voor de pensioenuitkering van voormalige bestuurders. Het benodigde bedrag is berekend op € 519.000. Dit bedrag is door de gemeente zelf berekend op basis van de gegevens van Loyalis over 2020 en 2021. Het BBV vereist echter dat een dergelijke voorziening actuarieel berekend wordt. Aangezien de tijd ontbrak om dit tijdig te realiseren, heeft dit niet plaatsgevonden. Derhalve kan de werkelijke verplichting afwijken van de voorziening die per 31 december 2021 is verantwoord in de jaarrekening. Het bedrag van de afwijking is niet bekend, maar gezien de beperkte aantal personen in de voorziening achten wij het risico dat deze afwijking van materieel belang is als zeer gering. Investeringsbijdragen aan Port of Den Helder Op 18 november 2022 heeft de gemeenteraad besloten om een service level agreement (SLA) af te sluiten met de Port of Den Helder (PoDH). Net als het college heeft vermeld in het raadsvoorstel hebben wij geconstateerd dat er feitelijk geen sprake is van een SLA, maar van een dienstverleningsovereenkomst.

De gemeente stelt in de overeenkomst immers een vergoeding beschikbaar aan de PoDH voor het uitvoeren van publieke nautische taken, alsmede het beheer en onderhoud aan de publieke infrastructuur en aan de niet rendabel exploiteerbare haveninfrastructuur die in eigendom zijn van PoDH.

Alternatief voor de gekozen methodiek zou zijn dat de publieke infrastructuur wordt overgedragen aan de gemeente, om vervolgens een SLA in de strikte zin van het woord met PoDH te sluiten. Vanwege de juridische en fiscale ‘rompslomp’ die dat meebrengt heeft het college ervoor gekozen om dit niet te doen. Deze keuze heeft echter belangrijke invloed op de wijze waarop de ter beschikking gestelde bijdrage in de jaarrekening moet worden verantwoord. Volgens het raadsvoorstel is er sprake van investeringen die via kapitaalslasten ten laste worden gebracht van de exploitatie. In beginsel kunnen de betalingen uit deze hoofde worden geactiveerd als bijdragen in activa van derden. Hieraan zijn echter strikte voorwaarden verbonden. Een van deze voorwaarden is dat de derde partij daadwerkelijk moet overgaan tot een investering. In de SLA wordt voornamelijk gesproken van beheer en onderhoud. Indien er sprake is van daadwerkelijk onderhoud, dan dienen de betalingen direct ten laste van de exploitatie te worden verantwoord. Dit kan de komende jaren een forse impact hebben op de financiële positie van de gemeente. Wij raden u aan om samen met de PoDH een meer gedetailleerd overzicht op te stellen van de uit te voeren werkzaamheden onder de SLA, waarin concreet en onderbouwd wordt weergeven wanneer het gaat om onderhoud en wanneer om investeringen.

Overigens zijn de financiële consequenties uit de SLA in in de jaarrekening opgenomen als niet uit de balans blijkende verplichtingen.

34 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

v

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing

Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Detailbevindingen jaarrekening

Sociaal domein

Fysiek domein

Resultaten bedrijfsvoering

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

Bijzonderheden in uw jaarrekening (4/4) Waardering kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen Volgens het BBV dienen kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen te worden gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs, waarbij rekening gehouden moet worden met duurzame waardeverminderingen. Een indicatie voor een duurzame waardevermindering is het feit dat het eigen vermogen van de deelneming lager is dan de waarde van de kapitaalverstrekking in de jaarrekening van de gemeente. Wij hebben geconstateerd dat de kapitaalverstrekking aan Willemsoord hoger is verantwoord dan het eigen vermogen van de deelneming per 31 december 2021 (€ 5,5 miljoen). Dit vermogen wordt positief beïnvloed omdat de vastgoedbeleggingen van Willemsoord worden gewaardeerd tegen de taxatiewaarde in verhuurde staat. Hoewel dit mogelijk is voor deze vennootschap, is deze waardering onder het BBV niet toegestaan. Tevens past deze waardering naar onze mening niet bij de doelstelling die de gemeente met Willemsoord beoogd te realiseren Zonder rekening te houden met de actuele waarde van het vastgoed, bedraagt het eigen vermogen van Willemsoord € 0,1 miljoen negatief. In de toelichting heeft het college aangegeven dat het hoge bedrag van de kapitaalverstrekking veroorzaakt is door een agiostorting door de gemeente voor de financiering van de overname van Cape Holland in 2007 van € 6,1 miljoen.

In de jaarrekening van Willemsoord is echter geen agioreserve opgenomen.

Wij hebben geconstateerd dat de reden hiervan is dat in 2012 de toenmalige directie van Willemsoord heeft besloten om de agioreserve in te zetten om de omvangrijke negatieve reserves te compenseren. Sinds 2021 is het bedrag om de negatieve resultaten te financieren. Op basis van de concept-jaarrekening 2022 hebben wij geconstateerd dat de financiële positie van de deelneming zorgelijk is. De liquiditeit is zeer slecht, vooral omdat een belangrijk deel van de investeringen is gefinancierd met een kortlopend rekening courant krediet. Uit de jaarrekening van Willemsoord blijkt dat de gemeente garant staat voor dit krediet. De loan-to-value ratio is 75%, wat voor de vastgoedsector aan de hoge kant is. Overigens hebben wij begrepen dat deze lening in 2023 geherfinancierd zal worden. Deze analyse geeft naar onze mening aan dat de financiële toekomst van Willemsoord op dit moment niet geborgd is zonder de steun van de gemeente. Naar onze mening is daarom de duurzame waarde lager dan de waarde die oorspronkelijk als kapitaalsverstrekking in de jaarrekening van de gemeente stond. Daarom heeft er een waardvermindering plaatsgevonden van € 491.000 in de jaarrekening 2022 om aansluiting te krijgen bij het zichtbare eigen vermogen van Willemsoord.

Daarnaast hebben wij het college aangeraden om onderzoek uit te laten voeren naar de financiële weerbaarheid van Willemsoord op de lange termijn, mede in relatie tot het doel van de vennootschap en de marktwaardering van de vastgoedbeleggingen.

35 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

v

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening

Detailbevindingen jaarrekening

Sociaal domein

Resultaten bedrijfsvoering

Fysiek domein

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

Schattingen domein bedrijfsvoering zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2022 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen met de bijbehorende motivering.

Oordeel Jaarverslag

Schattingspost

Oordeel

Toelichting We hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen van het college ten aanzien van de kapitaalverstrekking en (gerelateerde) leningen evenwichtigtot stand zijn gekomen.

Jaarrekening Waardering financiële vaste activa



Fraude(risico) Interne beheersing

Aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa ligt de financiële verordening van de gemeente ten grondslag. De gehanteerde afschrijvingspercentages blijken uit de Nota afschrijvings- en rentebeleid. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn afgestemd op de economische levensduur van de (im)materiële vaste activa en daarmee aanvaardbaar. Wij hebben vastgesteld dat de gehanteerde uitgangspunten evenwichtig zijn.

Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Waardering (im)materiële vaste activa



Gemeente Den Helder beheert sinds 2022 de pensioenen van haar (voormalige) wethouders in eigen beheer. Ter dekking van dit risico is een voorziening voor wethouderpensioenen (APPA) opgenomen. Omdat dit een nieuwe voorziening is en er nog geen ervaring is met de onderliggende uitgangspunten, is een aanname gemaakt op basis van de gehanteerde parameters van de pensioenverzekeraar uit eerdere jaren. Op dit moment hebben wij geen indicatie dat deze parameters net evenwichtig tot stand gekomen zijn.

Juistheid en volledigheid pensioenvoorzieningen wethouders 

controleverschil

optimistisch

evenwichtig

voorzichtig

controleverschil

36 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

vv

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Detailbevindingen jaarrekening

Sociaal domein

Fysiek domein

Resultaten bedrijfsvoering

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

Begrotingsrechtmatigheid is toereikend toegelicht in de jaarrekening Een onderdeel van onze rechtmatigheidscontrole betreft de naleving van het budgetrecht van de raad. Overschrijdingen zijn in sommige gevallen onrechtmatig. Op basis van de Financiële verordening gemeente Den Helder 2017 informeert het college de raad door middel van minimaal twee tussentijdse rapportages over de realisatie van de begroting van de gemeente. In de tussenrapportages worden afwijkingen op de oorspronkelijke ramingen van de baten en lasten van de programma’s en investeringskredieten in de begroting groter dan € 100.000 toegelicht. Wij hebben geconstateerd dat er in de jaarrekening een voor het doel toereikende analyse is opgenomen van de budgetoverschrijdingen per programma, inclusief conclusievorming ten aanzien van de rechtmatigheid van de overschrijdingen. Tevens is een afzonderlijke analyse opgenomen van de overschrijding van de (restant)kredieten. Wij kunnen ons vinden in de conclusievorming door het college voor beide overzichten. Uit de analyse is gebleken dat voor het project Putten ondergrondse containers het krediet is overschreden met € 118.644. Tegenover deze overschrijding staan geen opbrengsten of andere (deel)kredieten die niet zijn benut. Derhalve hebben wij deze overschrijding meegenomen in onze oordeelsvorming als onrechtmatig.

Overigens merken wij op dat in de jaarrekening geen analyse is opgenomen van de onderschrijding van de baten. Dit is niet in overeenstemming met de financiële verordening. In de Kadernota Rechtmatigheid is de begrotingsrechtmatigheid echter beperkt tot de uitgaven. Hiermee zijn de baten buiten onze oordeelsvorming geplaatst. Hoewel de geautoriseerde baten op diverse programma’s zijn onderschreden, leidt dit niet tot een onrechtmatigheid.

37 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen

Detailbevindingen jaarrekening

Sociaal domein

Resultaten bedrijfsvoering

Fysiek domein

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

De financiële positie van de gemeente is licht verslechterd Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

In de grafiek op de volgende pagina is een overzicht opgenomen van de kengetallen die verplicht in de jaarrekening van Den Helder moeten worden opgenomen. Uit het overzicht blijkt dat de financiële positie van Den Helder als geheel voldoende is. Tussen de diverse kengetallen zijn wel verschillen zichtbaar. Hieronder hebben wij de ratio’s over 2022 afgezet tegen de waarden van de ratio’s van de gemeente over de afgelopen drie jaar, maar ook tegen de gemiddelde omvang van de gemeenteklasse tussen 45.00060.000 inwoners, de COROP regio Kop van Noord-Holland, de provincie Noord-Holland en Nederland als geheel. Hieruit blijkt dat de financiële positie ten opzichte van de gemeenten in de regio, in de provincie Noord-Holland en landelijk achterblijft. Dit geldt vooral voor de liquiditeit en solvabiliteit. Onze belangrijkste observaties ten aanzien van de ratio’s zijn: • De netto schuldquote is in 2022 toegenomen van 64,3% naar 70,2%. De gecorrigeerde netto schuldquote is gestegen van 41,7% naar 47,6%. De belangrijke reden hiervoor is dat liquide middelen die aanwezig waren na de herstructurering van de leningenportefeuille in 2002 zijn aangewend voor door de raad beschikbaar gestelde kredieten. Deze toename was door het college al verwacht in de begroting 2022. De verwachting in de begroting 2023 is dat de netto schuldquote de komende jaren zal verbeteren.

Mede door het positieve rekeningresultaat is de solvabiliteit toegenomen van 18,4% naar 21,1%. Hierdoor is de gemeente weerbaarder voor onverwachte tegenvallers. De solvabiliteit van Den Helder blijft wel fors achter bij andere gemeenten. De belangrijkste reden hiervan is dat voorgaand jaar de leningenportefeuille strategisch is geherstructureerd.

•

•

Dit heeft geleid tot een langjarig voordeel op de rentelasten, maar tot een incidentele daling van de solvabiliteit in 2021 van 24,5% naar 18,4%. De komende jaren zal de solvabiliteit naar verwachting toenemen naar het niveau van 2019. Het relatieve belang van de grondexploitaties in de totale exploitatie van de gemeente is verhoogd. De reden hiervan is dat het totaal van de investeringen in de grondexploitaties (€ 3,9 miljoen) hoger is dan de verkopen die gerealiseerd zijn (€ 1,4 miljoen). Hier staat tegenover dat de gevormde verliesvoorziening in 2022 met € 0,4 miljoen is verhoogd omdat het verwachte eindresultaat van de grondexploitatie Vinkenterrein verliesgevender is dan eerder gedacht. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van andere gemeenten met uw omvang, is het financiële risicoprofiel van uw grondexploitaties veel gunstiger. Dit gemiddelde is 7,6% respectievelijk 13,1%, terwijl bij Den Helder dit percentage 4,2% is. Ten opzichte van andere gemeenten in de provincie, maar vooral bij de andere gemeenten in de Kop van Noord-Holland, is uw risicoprofiel hoger. Dit wil zeggen dat u meer vooruit gefinancierd heeft voor uw grondexploitaties, in het bijzonder in het Willem Alexanderhof, dan de gemeenten om u heen. De belastingcapaciteit ligt met 107,6% fors boven het landelijk gemiddelde, alsmede boven de andere gemeenten in de Kop van NoordHolland.

Ten opzichte van andere gemeenten met uw omvang is het percentage echter zeer hoog. Andere gemeenten met de omvang tussen 45.000-60.000 inwoner kennen een ratio van 93,5%. Hierbij is echter geen rekening gehouden, noch een analyse gemaakt, van de beschikbare voorzieningen in de gemeente.

38 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Detailbevindingen jaarrekening

Belangrijkste boodschappen

Sociaal domein

Resultaten bedrijfsvoering

Fysiek domein

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

De financiële positie van de gemeente is licht verslechterd Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

•

De structurele exploitatieruimte is voor het eerst in jaren weer positief. Dit houdt in dat de structurele lasten kunnen worden gedekt door structurele baten. Er een feitelijk sprake is van een duurzaam overschot in de exploitatie. Het percentage ligt in lijn met andere gemeenten in de provincie Noord-Holland, maar blijft bij andere gemeenten van uw omvang. Een belangrijke reden hiervan is dat u relatief veel bestemmingsreserves heeft om lasten die een structureel karakter hebben, langjarig te dekken. Hierbij kan gedacht worden aan de egalisatiereserves. De commissie BBV heeft echter bepaald dat in beginsel alle mutaties in reserves als incidenteel moeten worden beschouwd. Hiermee maken ze geen deel uit van de structurele exploitatieruimte.

Uw weerstandsvermogen geanalyseerd In de wettelijke paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen. Uit deze analyse blijkt dat het weerstandsvermogen toereikend is om de geïdentificeerde risico’s te dekken en om te voldoen aan de minimale eisen die door de gemeenteraad zijn gesteld. Naar onze mening is de informatiewaarde van deze analyse goed, maar hebben wij wel de volgende observaties: • Zoals wij later in dit rapport opmerkingen is de opzet van het risicomanagementproces binnen de gemeente goed, maar de uitvoering nog volop in ontwikkeling, Hierdoor kan minder goed gesteld worden of de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing juist en volledig zijn.

•

•

•

•

De weging van risico’s is nog niet geobjectiveerd door middel van bijvoorbeeld een statistische methode zoals de Monte Carlo-methode. Het kans van voordoen van risico’s is gestratificeerd, maar het in onwaarschijnlijk dat alle risico’s zich gelijktijdig voordoen. Daarom heeft het college voor de bepaling van het totale risicobedrag een inschatting gemaakt dat de kans 40% is dat deze risico’s zich wel gelijktijdig voordoen. Dit percentage lijkt aan de hoge kant te zijn, waarmee ook de benodigde weerstandscapaciteit relatief hoog is. Daarom raden wij u aan om de weging van risico’s verder te objectiveren. In de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit is de laatste jaren een vast bedrag voor overige risico’s opgenomen van € 2,5 miljoen. Wij hebben geen onderbouwing ontvangen voor dit vaste bedrag. Gezien de reeds geïnventariseerde specifieke risico’s, lijkt dit bedrag aan de hoge kant te zijn. Derhalve raden wij u aan het college te verzoeken een nadere onderbouwing te geven voor dit bedrag. De gewogen financiële omvang van de risico’s is in 2022 toegenomen van € 14,3 miljoen naar € 15,2 miljoen. De reden hiervan is dat het college de omvang van het risico op een tekort in de open einderegelingen hoger heeft ingeschat. Gezien de kostenontwikkelingen in met name de zorgkosten begrijpen wij de aangepaste risico-inschatting.

De aanwezige weerstandscapaciteit is in 2022 toegenomen van € 19,6 miljoen naar € 23,0 miljoen. Dit is te danken aan het positieve resultaat over 2021 dat voor een belangrijk deel is toegevoegd aan de algemene reserve.

39 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Detailbevindingen jaarrekening

Sociaal domein

Fysiek domein

Resultaten bedrijfsvoering

Begrotingsrechtmatigheid

Financiële positie

40 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Frauderisico’s krijgen een steeds belangrijkere rol in onze controle Frauderisico’s worden nog niet bewaakt Reeds meerdere jaren is fraude binnen de publieke sector een belangrijk onderwerp van gesprek. De maatschappelijke aandacht voor dit onderwerp heeft ervoor gezorgd dat meer en meer wordt verwacht dat het college en de directie zelfstandig een interne frauderisicoanalyse opstelt. Een dergelijke analyse helpt de organisatie om frauderisicofactoren te identificeren en te beheersen. Hierdoor kan fraude zoveel mogelijk worden tegen gegaan. Binnen de gemeente is reeds een opzet gemaakt van een frauderisicoanalyse. Hierbij worden frauderisico’s benoemd, inclusief de getroffen beheersmaatregelen. De volgende stap in dit proces is dat getoetst wordt of de beheersmaatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd zoals ze zijn bedacht en of deze beheersmaatregelen voldoende zijn om de geformuleerde risico’s af te dekken. Hierdoor heeft de analyse (nog) geen toegevoegde waarde voor de gemeente. Frauderisico’s verdienen meer aandacht in de uitvoering van de VIC De risico’s in de frauderisicoanalyse worden op dit moment nog niet (volledig) betrokken in de werkzaamheden van de VIC. Wij hebben het college aangeraden om de VIC-functie actief te betrekken bij het actueel houden van de frauderisicoanalyse en het actief beheersen van deze risico’s.

Deze risico’s en beheersmaatregelen dienen daarbij onderdeel te worden van het Interne Controleplan.

Frauderisico’s in onze controle Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Op basis van onze frauderisicobeoordeling hebben wij de volgende controlewerkzaamheden uitgevoerd of zullen deze bij de eindejaarscontrole uitvoeren: • Risicoanalyse per proces waarin de drie kenmerken van fraude: rationalisatie, druk en gelegenheid zijn afgezet tegen de kans en de impact; • Frauderisico besproken met de Auditcommissie, het college, de gemeentesecretaris en de concerncontroller; • Beoordeeld of nevenfuncties van het college en de directie aanleiding gaven tot een verhoogd risico; • Beoordeeld of er signalen zijn voor een verhoogd risico op fraude vanuit notulen, persberichten en andere (openbare) publicaties; • Controle van ongebruikelijke boekingen (boekingen buiten het normale proces om) in uw administratie; • Controle van het gunningsproces van inkoop- en aanbestedingstransacties; • Controle van de prestatielevering in het inkoopproces; • Controle van de zakelijkheid van omvangrijke grond- en vastgoedtransacties. Uit bovenstaande werkzaamheden zijn tot op heden geen bijzonderheden voortgekomen.

41 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

De interne beheersing op misbruik en oneigenlijk verbruik dient te worden verbeterd Er is (nog) geen overkoepelend M&O beleid Binnen de gemeente is nog geen overkoepelend M&O-beleid vastgesteld, waardoor geen algemene uitgangspunten, kaders, beheersmaatregelen en risicogebieden op dit gebied inzichtelijk zijn. Het beschikken over een overkoepelend M&O-beleid is aan te bevelen omdat de visie en kaders van de gemeenteraad ten aanzien van misbruik en oneigenlijk gebruik hiermee expliciet naar voren komen. Noodzakelijk is het echter niet. Relevant is dat de in verordeningen en nadere besluiten die daaruit voortkomen voldoende preventieve en repressieve maatregelen zijn opgenomen, alsmede dat de toetsing op deze maatregelen is opgenomen in de interne beheersingsorganisatie. Ook in de Kadernota Rechtmatigheid is het opstellen van een overkoepelend M&O-beleid niet verplicht gesteld. Het ontbreken ervan hoeft derhalve niet opgenomen te worden in de rechtmatigheidsverantwoording. Wanneer het college concludeert dat het M&O-beleid (op onderdelen) niet actueel is en/of dat de er geen M&O-beleid bestaat of het M&O-beleid feitelijk niet is nageleefd, dan vermeldt het college dit vanaf de jaarrekening 2023 in de paragraaf bedrijfsvoering.

Wij hebben samen met de VIC geconstateerd dat in de externe en interne regelgeving diverse bepalingen zijn opgenomen die erop zijn gericht om misbruik en oneigenlijk gebruik te voorkomen. Het college heeft de toets op het misbruik en oneigenlijk gebruik impliciet opgenomen in interne controleplannen. Beperkte signalen ten aanzien van integriteitsschendingen Op basis van de informatie verkregen van de vertrouwenspersoon van de gemeente Den Helder hebben wij geconstateerd dat er geen belangrijke signalen zijn ontvangen met betrekking tot een integriteitschending van een eigen medewerker. Dit signaal is toereikend opgevolgd.

42 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening

De interne beheersing binnen gemeente Den Helder is goed, maar kwetsbaar In onze boardletter van 17 november 2022 hebben wij ons beeld gegeven op de interne beheersing van uw gemeente. Onze conclusie was dat de interne beheersing als geheel voldoende is om tot een getrouwe en rechtmatige jaarrekening te komen.

Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

In onze boardletter hebben wij ook benadrukt dat de gemeente kwetsbaar is in de opbouw van haar personeelsbestand. Er is zeer beperkte vervanging beschikbaar om de complexe dossiers en processen direct over te nemen. Naar onze mening is dit een belangrijke bedreiging voor de continuïteit en toereikendheid van het niveau van de interne beheersing. Wij hebben geconstateerd dat het management en het college zich zeer bewust zijn van deze kwetsbaarheid. Op dit moment worden zichtbaar maatregelen genomen om het kennisniveau en continuïteit van de organisatie op middellange termijn te waarborgen. Wij realiseren ons echter ook dat dit in de huidige arbeidsmarkt en de geografische positie van de stad niet eenvoudig is. In dit deel van ons accountantsverslag geven wij een samenvatting en actualisatie van de boardletter d.d. 17 november 2022. Voor de gedetailleerde bevindingen en adviezen wij u graag naar deze boardletter.

Risicomanagement is in ontwikkeling Het risicomanagementproces opgenomen in het Beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement gemeente Den Helder. Hierin is een duidelijke uiteenzetting gegevens van de achtergrond, doelen en kaders van het risicomanagementproces binnen de gemeente. In het beleidskader is terecht benoemd dat risicomanagement bij veel gemeenten nog onvoldoende een onderdeel vormt van de normale bedrijfsvoering. Wij zien dat binnen Den Helder goede eerste stappen zijn gezet om dit te realiseren, maar dit proces is nog niet afgerond. De kaders zijn goed uiteengezet in het Beleidskader, maar moeten nog in de volle breedte in de organisatie worden geïmplementeerd. Een voorbeeld is dat risicomanagement nog niet in de processen van de organisatie is geïntegreerd. Tevens is er nog beperkt aandacht voor fraude- en IT-risico’s. Op dit moment worden risico’s uit de organisatie gehaald en geëvalueerd als gevolg van de door het BBV afgedwongen actualisatie bij de begroting en jaarrekening, en nog niet een gestructureerd proces om het risicoprofiel van de gemeente te beheersen. Wij raden u daarom aan om de uitgangspunten uit het Beleidskader wederom onder de aandacht te brengen van het lijnmanagement.

Hoewel de visie van de gemeente is dat risicomanagement een lijnverantwoordelijkheid is, is het naar onze mening van belang dat dit proces door een onafhankelijke medewerker wordt bewaakt, zoals de concerncontroller.

43 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Onze samenwerking met uw VIC is goed Wij gebruiken uw VIC-functie als interne beheersingsmaatregel Wij zijn positief verrast over de diepgang en kritisch gehalte waarmee de werkzaamheden door de VIC zijn uitgevoerd en gedocumenteerd. Hierdoor zijn de gemaakte keuzen en afwegingen van de VIC door ons expliciet te volgen en te toetsen. Daarom hebben wij besloten om de VIC al bij de controle van 2022 op onderdelen te gaan gebruiken als interne beheersingsmaatregel. De VIC omvat in dit geval interne beheersingsmaatregelen die de accountant kan toetsen in het kader van zijn organisatie- en procesgerichte werkzaamheden. Het gaat er in de kern om of de VIC-werkzaamheden zijn gericht op het voorkomen of het detecteren en corrigeren van fouten in de jaarrekening. In het kader van de VIC worden in deze situatie interne controles uitgevoerd, waarbij de externe accountant zelfstandig de effectieve werking toetst. Ondanks deze positieve woorden zien wij diverse mogelijkheden om de VIC en haar controleplan verder door te ontwikkelen. Deze mogelijkheden zijn gedeeld met de VIC en directie.

Bevindingen over 2022 De VIC heeft per proces een rapportage uitgebracht naar aanleiding van de uitgevoerde VIC werkzaamheden over 2022. Deze rapportage was duidelijk met veel informatiewaarde. Wel hebben wij het advies voor verdere verbetering meegegeven om per bevinding ook een duidelijke conclusie aan te geven, inclusief het effect van de bevinding op de rechtmatigheidsverantwoording. Op dit moment is het rapport vooral constaterend en terugkijkend van aard. Naar onze mening is de VIC toe om en stap verder te gaan en daadwerkelijk te ondersteunen in de organisatieontwikkeling. Daarnaast kunnen de IT-processen, financiële processen (memorialen en afsluitproces) en misbruik en oneigenlijk gebruik (waaronder fraude) meer aandacht krijgen. Het rapport wordt op dit moment op hoofdlijnen besproken met het teammanagersoverleg. Vervolgens is het rapport onderdeel van de periodieke gesprekken tussen de business controllers en de teammanagers. De aanbevelingen worden daarnaast opgenomen in het totale overzicht aan aanbevelingen dat door het management op voortgang wordt bewaakt. De bevindingen en aanbevelingen worden (nog) niet gedeeld met het college. In het kader van de rechtmatigheidsverantwoording is dit wel aan te bevelen, omdat dit rapport de basis kan vormen voor het oordeel van het college.

De belangrijkste bevindingen van de VIC zijn geïntegreerd in dit accountantsverslag en meegewogen in ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening.

44 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening

De interne beheersing van u verbonden partijen is adequaat, maar zeer kwetsbaar Eén van de significantie risico’s die wij hebben gedefinieerd voor onze controle van de jaarrekening 2022 is dat kapitaalbelangen in vennootschappen niet juist gewaardeerd zijn. Feitelijk komt dit erop neer dat het kapitaalbelang duurzaam minder waard is dan het bedrag wat voor het kapitaalbelang betaald is. In dit licht is het van belang dat de gemeente inzicht heeft in de feitelijke financiële situatie van het kapitaalbelang. Tevens heeft de auditcommissie de interne beheersing op de private verbonden partijen als speerpunt voor onze controle aangemerkt.

Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

In onze boardletter aan uw raad d.d. 17 november 2022 hebben wij geconstateerd dat de interne beheersing van de verbonden partijen adequaat, maar kwetsbaar is. Er is veel kennis en ervaring aanwezig bij de financieel adviseur die verantwoordelijk is voor deze interne beheersing. Dit is direct de grootste kwetsbaarheid. Indien deze financieel adviseur wegvalt, is er geen vervanging beschikbaar om de complexe dossiers direct over te nemen. Dit heeft zich tijdens onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening voorgedaan. Bij (langdurige) afwezigheid van de financieel adviseur bleek er binnen de organisatie geen andere medewerker aanwezig te zijn met voldoende kennis van de kapitaalbelangen om onze vragen te beantwoorden. Uiteindelijk heeft het college de financieel adviseur tijdens zijn herstelperiode bereid gevonden om onze vragen te beantwoorden, waarvoor we hem zeer erkentelijk zijn.

Gezien de omvangrijke materiële en financiële risico’s die de gemeente hierbij loopt, in het bijzonder bij het kapitaalbelang in Luchthaven Den Helder B.V., Willemsoord en N.V. Port of Den Helder, is het naar onze mening noodzakelijk dat op korte termijn kennisoverdracht plaatsvindt naar een andere medewerker van de gemeente. Buiten de continuïteit van de dossierkennis zijn er geen kwetsbaarheden geconstateerd in de interne beheersing waar de gemeente invloed op heeft. De voornaamste risico’s zijn duidelijk in beeld bij de organisatie. Daarnaast vindt er regelmatig overleg plaats met de verbonden partijen over actuele ontwikkelingen, aanwezige risico’s en behaalde resultaten. De specifieke aandachtspunten en financiële risico’s voor de gemeenten zijn bekend en worden waar mogelijk adequaat beheerst. Voor een nadere analyse van specifieke aandachtspunten in de interne beheersing van een aantal kapitaalbelangen in private verbonden partijen verwijzen wij u graag naar de Boardletter d.d. 17 november 2022..

45 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing

Visie op planning en control is in concept gereed De auditcommissie heeft in november 2021 de raad geadviseerd in 2022 een nieuwe visie op planning en control vast te stellen. De raad heeft vervolgens het college opgedragen om in samenwerking met de raad, een geactualiseerde Visie op planning en control ter vaststelling aan de raad aan te bieden en de opzet en inhoud van dit document vooraf af te stemmen met de auditcommissie. In onze managementletter d.d. 9 november 2022 hebben wij het college diverse aanbevelingen meegegeven bij het tot stand komen van de nieuwe visie: • Bevorder de kaderstellende rol van de gemeenteraad • Stimuleer een proactieve houding bij de gemeenteraad • Werk met periodeafsluitingen • Integreer prestatiemanagement in de P&C cyclus

Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Het college heeft inmiddels een concept-visie ontwikkeld. Wij hebben begrepen dat deze in ultimo april ter consultatie is verzonden naar de auditcommissie. Naar verwachting wordt het visiedocument op 9 mei 2023 vastgesteld door het college.

Financiële beleidsdocumenten zijn verouderd Wij hebben geconstateerd dat een aantal (financiële) beleidsdocumenten zijn verouderd. Voorbeelden hiervan zijn het Beleidskader rente en afschrijving en de Nota kostprijsberekening. Omdat deze beleidsdocumenten gedateerd zijn, zijn ze op specifieke punten niet volledig in overeenstemming met het BBV en/of de financiiële verordening. In maart 2023 is het Beleidskader activa 2023 door uw raad vastgesteld. Wij hebben begrepen dat de overige beleidskaders worden herzien nadat de herziene Visie op planning en Control door de gemeenteraad is vastgesteld. Naar verwachting zal dit begin juli plaatsvinden. Wij raden u aan, mede gezien de relevantie van deze documenten voor de rechtmatigheidsverantwoording door het college, om het college te verzoeken om de geactualiseerde beleidsdocumenten voor het einde van dit kalenderjaar ter vaststelling aan uw raad aan te bieden.

46 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag

Onze visie op de interne beheersing van uw IT-omgeving De reikwijdte van onze IT-werkzaamheden In het kader van de jaarrekeningcontrole 2022 hebben wij de opzet en het bestaan van de algemene IT beheersmaatregelen beoordeeld. Deze maatregelen en bevindingen zijn te verdelen in de volgende categorieën : • Wijzigingsbeheer • Beveiliging en toegangscontroles • IT-operatie (back-up & recovery).

Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

We hebben dit beoordeeld voor de volgende applicaties die binnen de scope van onze controle zijn opgenomen, te weten: • Key2Financiën; • Suite voor Sociaal Domein; en • Youforce. Onze IT-auditwerkzaamheden hebben niet als doel gehad om te komen tot een beoordeling van de IT-organisatie of IT-omgeving als geheel, maar zijn uitsluitend gericht geweest op het verkrijgen van voldoende zekerheid ten aanzien van de continue, betrouwbare werking van de IT-omgeving en beheersing van de betreffende processen met behulp van uw systemen en data voor zover relevant in het kader van de controle van de jaarrekening.

Algemeen beeld In onze boardletter d.d. 17 november 2022 hebben wij onze detailbevindingen die voortkomen uit onze werkzaamheden op de IT-organisatie gerapporteerd aan uw gemeenteraad. Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden hebben wij geconstateerd dat de IT-beheersing binnen de gemeente zich bijna op het gewenste volwassenheidsniveau bevindt, maar op onderdelen kan worden verbeterd. Mede door deze bevindingen hebben wij de controle van de jaarrekening 2022 volledig gegevensgericht uitgevoerd.

47 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Oordeel Jaarverslag

Speerpunten van de raad Op 20 oktober 2022 hebben wij ons controleplan 2022 besproken met de auditcommissie. Tijdens deze vergadering heeft de auditcommissie ons de volgende speerpunten meegegeven: • De conformiteit en rechtmatigheid van de diverse subsidieregelingen; • De opvolging van de aanbevelingen van de Rekenkamer ten aanzien subsidies; • De interne beheersing van de private verbonden partijen; • De realiteit van de financiële aannames in de begroting en kadernota.

Jaarrekening Fraude(risico) Interne beheersing Speerpunten

Ontwikkelingen voor uw organisatie Bijlagen

Tijdens onze controle hebben wij specifieke aandacht besteed aan deze speerpunten. Onze bevindingen ten aanzien van de interne beheersing van de private verbonden partijen zijn hier opgenomen. Onze bevindingen ten aanzien van de conformiteit en rechtmatigheid van de diverse subsidieregelingen, alsmede de opvolging van de aanbevelingen van de Rekenkamer ten aanzien van subsidies kunt u hier vinden. De realiteit van de financiële aannames in de begroting en kadernota Op verzoek van de gemeenteraad hebben wij de realiteit beoordeeld van de financiële aannames in de kadernota 2023-2026 en begroting 2023. Hierbij zijn wij specifiek ingegaan op de technische uitgangspunten in de loon- en prijsontwikkeling. De financiële uitgangspunten in de begroting 2023 zijn rechtstreeks afkomstig uit de kadernota 2023-2026. Deze kadernota is vastgesteld door de gemeenteraad op 4 juli 2022. Hierdoor moeten de gehanteerde uitgangspunten bezien worden vanuit de realiteit van dat moment.

Er is rekening gehouden met een prijsontwikkeling (inflatie) van 3,0% en een loonontwikkeling van 3,6%. Voor het moment van het behandelen van de kadernota waren dit al zeer voorzichtige aannames, omdat de inflatie over juni 2022 al 8,6% bedroeg. Deze inflatie is in 2022 opgelopen tot een hoogtepunt van 14,5% in oktober. De begroting 2023 is vastgesteld in de raadsvergadering van 2 november 2022. Hierbij zijn de financiële aannames niet geactualiseerd. Dit geldt overigens voor zowel de opbrengsten als de kosten. Hierdoor geeft de begroting niet overal een goede weergave. Daarnaast zijn ook de jaarrekening 2021 en de eerste bestuursrapportage over 2022 gebruikt als basis voor de begroting 2022. Hierdoor zijn autonome ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden na deze tijd niet allemaal verwerkt in de begroting. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van de kosten in het sociaal domein. Hierover hebben wij eerder in dit rapport specifiek gerapporteerd. Wij raden u aan om bij de eerste bestuursrapportage een integrale actualisatie uit te voeren van de technische uitgangspunten en autonome ontwikkelingen. Dit geldt voor zowel de opbrengsten (hogere algemene en specifieke uitkeringen) als de lasten (ontwikkelingen sociaal domein, prijsontwikkeling).

48 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Ontwikkelingen voor uw organisatie

Bijlagen

Actuele ontwikkelingen voor uw organisatie - aanpassingen verslaggeving en rapportage Wijzigingen in de controleverklaring Gebruikers van jaarrekeningen vragen zich al langere tijd af welke werkzaamheden accountants uitvoeren op het gebied van fraude en continuïteit bij de controle van jaarrekeningen. Ook is er bij andere belanghebbenden een toenemende behoefte aan transparantie in zowel de jaarrekening als het jaarverslag over deze onderwerpen. Dit heeft ertoe geleid dat de controlestandaarden op deze gebieden zijn uitgebreid en in de controleverklaring bij de jaarrekening van uw gemeente twee nieuwe secties zijn opgenomen, te weten: • Controleaanpak frauderisico’s • Controleaanpak veronderstellingen inzake financiële risico’s in relatie tot de financiële positie In deze secties is specifiek ingegaan welke risico’s wij zien ten aanzien van beide onderwerpen, alsmede welke controlewerkzaamheden wij hebben uitgevoerd om deze risico’s af te dekken. Waar nodig hebben wij in onze controleverklaring verwezen naar toelichtingen over deze onderwerpen in het jaarverslag en/of de jaarrekening. Aanpassingen in Notitie Overhead De Notitie Overhead van de commissie BBV is geactualiseerd. Een belangrijke aanpassing is de definitie van het begrip overhead zelf. Ook zijn er voorbeelden toegevoegd die antwoord geven op actuele vraagstukken.

Het concept van de notitie is inmiddels voorgelegd ter consultatie via de website van de commissie BBV. De definitieve versie van de notitie verschijnt naar verwachting eind juni 2023 en wordt van toepassing met ingang van de begroting 2024. De concept Notitie kunt u hier vinden.

Duurzaamheidsverslaggeving is onderweg Het thema duurzaamheid wordt steeds belangrijker in de jaarverslagen van overheden en organisaties. Hierbij speelt het begrip ESG een belangrijke rol. Hierbij staat ESG voor Environment, Social en Governance. Voor uw gemeente kunnen bijvoorbeeld ESG-normen worden gebruikt om te meten hoe duurzaam en maatschappelijk verantwoord uw gemeente is. Dit kan bijvoorbeeld omvatten hoe de gemeente omgaat met klimaatverandering, hoe ze de leefkwaliteit verbetert voor haar inwoners, hoe transparant en effectief de gemeentelijke bestuursstijl is, en hoe ze omgaat met diversiteit en inclusie. Duurzaamsheidsinformatie in jaarverslagen van grote bedrijven moet vanaf 2025 getoetst worden door accountants (op basis van de zogeheten Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD)). Het is onze verwachting dat de CSRD binnen afzienbare tijd ook van toepassing wordt voor maatschappelijke organisatie, zoals gemeenten. Graag gaan wij de komende jaren, als onderdeel van onze dienstverlening, met u in overleg wat dit voor uw gemeente betekent met als doel om de organisatie klaar te maken voor de verplichting tot duurzaamheidsverslaggeving. Herinvoering eigen bijdrage Wmo-voorzieningen Het kabinet gaat de eigen bijdrage Wmo-voorzieningen opnieuw invoeren, zoals voor dagbesteding en huishoudelijke hulp.

Vanaf 2025 wordt die eigen bijdrage van hulpbehoevenden weer afhankelijk van het inkomen. Nu betaalt iedereen een vast bedrag per maand. Dat heeft het kabinet besloten, staat in de vrijdag openbaar gemaakte voorjaarsnota. De maatregel levert het kabinet jaarlijks 100 miljoen euro op.

49 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Ontwikkelingen voor uw organisatie

Bijlagen

Actuele ontwikkelingen voor uw organisatie - beleid en kaderstelling Adviesrapport “Elke regio telt” uitgebracht Drie adviesraden, te weten de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli), de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) en de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) hebben een adviesrapport uitgebracht onder de naam ‘Elke regio telt’. Dit rapport staat stil bij regionale verschillen in welvaart en welzijn en de rol die de overheid daarbij speelt. Om de onwenselijke brede welvaartsverschillen in Nederland tegen te gaan, adviseren de raden het volgende: • Herijk de reguliere beleids- en investeringslogica van het Rijk, door het rijksbeleid te richten op brede welvaart in álle regio’s en het mogelijk maken om budgetten te bundelen. • Investeer in langjarige en substantiële programma’s voor regionale ontwikkeling, door regio’s kansenagenda’s te laten ontwikkelen voor een grotere brede welvaart en als rijksoverheid langjarige investeringsbudgetten beschikbaar te stellen. • Werk aan een vitale relatie tussen regio’s en de rijksoverheid door te werken aan een modern spreidingsbeleid en het realiseren van vertegenwoordiging van regio’s bij het Rijk en van de rijksoverheid in regio’s De uitkomsten van dit adviesrapport kunnen mogelijk een belangrijk effect hebben op uw regio en de herziening van de financiële verhoudingen vanaf 2026.

Het kabinet heeft aangegeven om nog voor het zomerreces een reactie naar de Kamer te sturen. Het adviesrapport kunt u hier vinden.

Invoering Omgevingswet een feit Na een invoeringsproces dat enkele jaren heeft geduurd, is de Omgevingswet dan toch een feit. Op 14 maart 2023 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024. Hiermee is er duidelijkheid gekomen over de invoeringsdatum en ook geborgd dat gemeenten voldoende voorbereidingstijd hebben. Om gemeenten te ondersteunen bij de invoering van de Omgevingswet, heeft de VNG een zogenaamde self-assessment gelanceerd onder de naam Klaar voor de Start. Aan de hand van een aantal stellingen langs negen thema’s krijgt u inzicht waar uw gemeente staat richting inwerkingtreding van de Omgevingswet, maar ook voor de periode daarna. Het self-assessment kunt u hier vinden. Nieuwe financiering gemeenten pas vanaf 2027 Uit de landelijke Voorjaarsnota blijkt dat het kabinet gemeenten vanaf 2027 een structureel bedrag toekent van € 1,0 miljard euro, naast een zogeheten volume-indexatie. De Voorjaarsnota maakt ook duidelijk dat de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp) de maatstaf wordt voor de groei van het gemeentefonds. Die vorm van indexatie moet voor meer stabiliteit zorgen. De meicirculaire zal naar verwachting een raming bevatten van het bedrag waarmee de fondsen vanaf 2027 worden geïndexeerd. Oorspronkelijk had het kabinet het voornemen de nieuwe financieringssystematiek in 2026 te laten ingaan.

Dat wordt, blijkens de Voorjaarsnota, nu 2027. De exacte invulling van die financieringssystematiek moet nog verder worden uitgewerkt. Ondanks de extra middelen vanaf 2027 jaar blijven voor gemeenten in de jaren vanaf 2026 forse kortingen in de boeken staan:

50 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Ontwikkelingen voor uw organisatie

Bijlagen

Actuele ontwikkelingen voor uw organisatie - handreikingen en notities van commissie BADO Handreiking Uniform Control Framework Veel gemeenten zijn bezig om de interne beheersing binnen de organisatie verder te ontwikkelen en uit te bouwen. Een vorm waarin dit gedaan kan worden is het control framework. De directe aanleiding om het control framework verder te ontwikkelen is de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. . Om gemeenten meer richting te geven aan de inrichting van het control framework en de keuzes die hierbij gemaakt kunnen worden, heeft de commissie BADO een handreiking opgesteld voor het ontwikkelen van interne controle frameworks bij gemeenten. De handreiking geeft gemeenten op hoofdlijnen inzicht in hoe ze kunnen nadenken over het voor hen meest passende interne controleraamwerk. De notitie is hier te downloaden. De commissie BADO zal naar aanleiding van deze notitie bezien of een inventarisatie van best practices kan worden gemaakt, zodat aan hand van praktijkvoorbeelden meer diepgang gegeven kan worden aan de verdere uitwerking en toepassing van een control framework. Notitie Specifieke uitkeringen met een gering bedrag Door de forse toename van het aantal specifieke uitkeringen moeten gemeenten en provincies steeds meer gegevens vastleggen, waarbij iedere specifieke uitkering weer andere eisen stelt.

De toegenomen verantwoordingseisen belasten ook de jaarrekeningcontrole. Voor de accountant wordt het steeds moeilijker om de controleactiviteiten uit te voeren binnen een beperkt tijdsbestek. Iedere te controleren specifieke uitkering verhoogt eveneens de controlekosten.

Daarom heeft de commissie BADO de Notitie Specifieke uitkeringen met een gering bedrag opgesteld. In deze notitie wil de commissie een handreiking doen, over hoe de administratieve en controlelasten bij specifieke uitkeringen met een gering bedrag beperkt kunnen worden. De handreiking heeft (nog) geen werkingskracht, maar wordt naar verwachting wel betrokken bij het herzien van de Financiële Verhoudingenwet in 2024. U kunt de notitie hier vinden. Handreiking Continuïteit Bij het opstellen en presenteren van de financiële overzichten moet het college inzicht geven in gebeurtenissen of omstandigheden die gerede twijfel kunnen doen ontstaan over de financiële positie. Vaak gebeurt dit in de paragraaf Weerstandsvermogen De gemeenteraad zal ten minste twee keer per jaar, bij de begrotingsbehandeling en bij de vaststelling van de jaarrekening, aandacht schenken aan de (ontwikkeling) van de financiële positie van de gemeente. Op welke wijze de accountant inspeelt op de geschiktheid van de door het college gehanteerde veronderstellingen voor het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie, is een kwestie van professionele oordeelvorming en wordt aangepast aan de specifieke omstandigheden en complexiteit van de controle.

Bij een verhoogd risico dat de financiële positie niet toereikend is om de financiële risico’s op te vangen, zijn redelijkerwijs meer werkzaamheden noodzakelijk. Omdat deze uitgangspunten niet concreet zijn, heeft de commissie BADO de Notitie Continuïteit uitgebracht. Deze notitie is bedoeld ter ondersteuning van raad, college en accountants bij het verkrijgen van inzicht dat de jaarrekening geeft in de financiële positie. U kunt de notitie hier vinden.

51 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening

De materialiteit is gedurende de controle niet gewijzigd De reikwijdte van onze controle wordt beïnvloed door het toepassen van materialiteit. Het begrip ‘materieel’ wordt toegelicht in de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’ in onze controleverklaring.

Controletolerantie x EUR 1.000 8.000 7.000

Ontwikkelingen voor uw organisatie

Bijlagen Materialiteit Communicatie Sisa WNT Onze onafhankelijkheid

In het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (Bado) zijn de goedkeuringstoleranties bepaald die de accountant ten behoeve van de oordeelsvorming over de jaarrekening van de gemeente hanteert. De grondslag voor het bepalen van deze toleranties betreft de totale werkelijke kosten van de gemeente, inclusief de toevoegingen aan de bestemmingsreserves. In het auditplan hebben wij een materialiteit vastgesteld van € 2,40 miljoen. Materialiteit wordt echter geactualiseerd op basis van de feitelijke financiële gegevens en wijzigingen in uw organisatie en omgeving gedurende het hele jaar. Aangezien de werkelijke lasten, inclusief dotaties aan de bestemmingsreserves, nagenoeg gelijk zijn aan de bijgestelde begroting op basis waarvan wij onze initiële materialiteit hebben berekend, is het niet noodzakelijk gebleken om de materialiteit aan te passen.

6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000 Controleplan Jaarrekening

Fouten 2.400 2.400

Onzekerheden 7.200 7.200

52 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Ontwikkelingen voor uw organisatie

Bijlagen Materialiteit Communicatie Sisa WNT Onze onafhankelijkheid

Update over onze communicatie met u Als Qconcepts vinden wij het van belang u te laten zien op welke wijze wij de belangrijkste voorwaarden en aandachtspunten van de controle hebben gerapporteerd. Deze hebben we opgenomen in onderstaande tabel. Vereiste communicatie grond van controlestandaarden

Auditplan

Mededeling over de verantwoordelijkheden van de accountant



Bevestiging van de onafhankelijkheid van Qconcepts



Managementletter

Accountants verslag



Eventuele significante tekortkomingen in de interne beheersing





Eventuele ontdekte of vermoede fraude





Niet-naleven van wet- en regelgeving



Schriftelijke bevestigingen gevraagd van het management



Alle zaken die van invloed zijn op de vorm en inhoud van de controleverklaring



Standpunt van de accountant over belangrijke kwalitatieve aspecten van de verslaggeving door het college



Rapporteren over significante moeilijkheden, aangelegenheden en overige zaken die van belang zijn voor het toezicht op het financiële verslaggevingsproces



Niet gecorrigeerde afwijkingen



Significante aangelegenheden die naar voren komen tijdens de controle in verband met verbonden partijen van de entiteit



Beschrijving van de reikwijdte en timing van de controle, waaronder significante risico’s





53 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Ontwikkelingen voor uw organisatie

Onzekerheid in urenverantwoording regeling A16 Wij hebben in onze controle specifieke werkzaamheden verricht om een oordeel te kunnen geven over de getrouwheid en rechtmatigheid van de financiële verantwoordingsinformatie in de SiSa-bijlage bij de jaarrekening 2022. Voor de bevindingen uit onze controle gelden op grond van de Nota verwachtingen accountantscontrole zwaardere rapporteringstoleranties dan voor andere onderdelen van de reguliere jaarrekening.

Bijlagen Materialiteit Communicatie Sisa WNT Onze onafhankelijkheid

De rapporteringstolerantie is per specifieke uitkering: • € 12.500 indien de omvangsbasis kleiner dan of gelijk is aan € 125.000; • 10% indien de omvangsbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk is aan € 1.000.000; • € 125.000 indien de omvangsbasis groter is dan € 1.000.000. De rapporteringstolerantie heeft geen consequenties voor de omvang en aard van de controle van specifieke uitkeringen. In de tabel op de volgende pagina hebben wij onze bevindingen per specifieke uitkering opgenomen.

Geen adequate urenregistratie voor regelingen A16 Het is toegestaan om voor de regeling A16 (de Oekraïne regeling) intern gemaakte uren als kosten op te nemen in de Sisa-bijlage. Wij hebben geconstateerd dat er binnen de gemeente geen adequate urenregistratie aanwezig is om de juistheid van deze kosten vast te stellen. Daarom hebben wij de totaal verantwoorde interne loonkosten van € 331.703 aangemerkt als onzeker.

54 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Ontwikkelingen voor uw organisatie

Reikwijdte onze controle Toelichting opvan SiSa-bijlage 2022 (1/4) Sisacode Specifieke uitkering Fout / De reikwijdte van de controle is zo ontworpen dat er voldoende controle-informatie wordtTotale verkregen metToelichting betrekking tot uw jaarrekening, ter onzekerheid omvang van fouten / ondersteuning van een kwalitatieve controle. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle. Wij de fout of de onzekerheden bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting onzekerheid opgenomen.

. JenV A8

Maatregelen overlastgevende asielzoekers

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

JenV A13

Specifieke uitkering naleving controle CTB 2022

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

JenV A15

Maatregelen ter vermindering van overlast en criminaliteit veroorzaakt door asielzoekers in 2022 en 2024

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

JenV A16

Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne

Onzekerheid.

331.703

Zie vorige pagina

FIN B2

Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp aan gedupeerden kinderopvangtoeslagproblematiek 2021

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

BZK C31

Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige specifieke uitkering aan gemeenten huisvesting kwetsbare doelgroepen

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

BZK C32

Specifieke uitkering ventilatie in scholen

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

BZK C55

Aanpak energie armoede

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

BZK C56

Regeling huisvesting aandachtsgroepen

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

Bijlagen Materialiteit Communicatie Sisa WNT Onze onafhankelijkheid

10/05/2023

55 Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Helder

Belangrijkste boodschappen Oordeel bij de jaarrekening Ontwikkelingen voor uw organisatie

Reikwijdte onze controle Toelichting opvan SiSa-bijlage 2022 (2/4) Sisacode Specifieke uitkering Totale fout of wordt Totale Toelichting De reikwijdte van de controle is zo ontworpen dat er voldoende controle-informatie verkregen met betrekking tot uw jaarrekening, ter onzekerheid omvang van fouten / ondersteuning van een kwalitatieve controle. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle. Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in auditplan.de Onderstaand hebben wij een samenvatting perhet specifieke fout of de onzekerheden opgenomen. uitkering onzekerheid

. BZK C62

Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing

BZK C75

Regiodeals 3e tranche

N.v.t.

N.v.t.

Niet van toepassing