GEMDH - Strategisch Asset Management Plan (SAMP)_.pdf

Strategisch Asset Management Plan (SAMP) 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Voorwoord Beste lezer, Stelt u zich eens voor: de nieuwe keuken van uw huis is na zo’n vijftien jaar aan vervanging toe. Dit betekent dat u over ongeveer vijftien jaar alles tegelijk moet vervangen. Hierbij is het ook van belang dat de apparaten al die tijd netjes schoon en goed onderhouden zijn. En mocht bijvoorbeeld toch de afwasmachine eerder stuk gaan, dan is het handig om daar wat geld voor opzij te hebben gezet. Voor de objecten in onze openbare ruimte geldt precies hetzelfde. Als gemeente beheren we er nogal wat, van stoeptegel tot verkeerslicht. En van rioolbuis tot boom. De strategie voor het beheer van deze ‘kapitaalgoederen’, beschrijven we in dit Strategisch Asset Management Plan, kortweg SAMP. Om het SAMP aan te laten sluiten bij de Omgevingswet, wordt dit document als Omgevingsprogramma, aansluitend aan de omgevingsvisie, aangemerkt en vastgesteld door de gemeenteraad. Als gemeente staan we voor grote opgaven. De klimaatverandering, energietransitie, oplopende beheerkosten en woningbouwopgaven. Ze kloppen allemaal aan onze deur. Onderwerpen die vragen om vooruit te kijken. Met de strategie van dit SAMP kunnen we naar die toekomst kijken. Het laat zien hoe we met het beheer van de openbare ruimte bijdragen aan de realisatie van de visies die de gemeenteraad heeft vastgesteld. Om zo te werken aan een aantrekkelijke stad om in te wonen, te werken en te recreëren.

Voor nu en de toekomst. Assetmanagement helpt ons om onze middelen optimaal in te zetten en juist die maatregelen te nemen die het hardst nodig zijn én het meest bijdragen aan onze stad. Met dit plan maken we bewuste keuzes voor de doelen die we met de openbare ruimte voor ogen hebben en zetten we voor de komende jaren de kaders neer. Dit SAMP is de eerste voor Den Helder. We blijven de komende jaren monitoren en verbeteren. Het is het vliegwiel voor de toekomst. In de Kop van Noord-Holland werken de collega’s van verschillende teams met professionaliteit, betrokkenheid en ambitie samen aan de inrichting, het beheer en het onderhoud van onze openbare ruimte. Dagelijks werken zij aan een betekenisvolle en toekomstbestendige openbare ruimte. Dat alles voor én met onze inwoners. Ik wens u veel plezier bij het lezen van dit stuk. Martin Zuiddam Wethouder Openbare Ruimte

Den Helder, november 2024 Gemeente Den Helder Willemsoord 66 1781 AS Den Helder

- 2 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 3 -

Inhoudsopgave 1.

Inleiding. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9

1.1

Aanleiding.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9

1.2

Wat biedt het SAMP. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

10

1.3

Buiten de reikwijdte van dit plan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

11

1.4

Het SAMP onder de Omgevingswet. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

12

1.5

Veelgebruikte begrippen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

12

1.6

Leeswijzer.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

13

Onze openbare ruimte. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14

2.1 Missie beheer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14

2.2 Objecten openbare ruimte. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

14

Gemeentelijk beleid. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

15

3.1 Omgevingsvisie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

15

3.2 Troeven van Den Helder. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

15

3.3 Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

16

3.4 Wettelijke kaders.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

16

Beleidshaven. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

17

4.1 Organisatiewaarden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

18

4.2 Ambitie en doelstellingen per organisatiewaarde. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

20

4.3 Randvoorwaarden. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

24

Beheerstrategie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

26

5.1 Integrale aanpak Gebiedsgericht Werken (GGW). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

26

5.2 Risico gestuurd beheer (RGB). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

5.3 Kansprojecten.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

27

5.4 Assets buiten GGW. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

28

5.5 Vertaling naar beheerplannen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

28

GGW-programma – uitvoering en kosten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

29

6.1 Geadviseerd scenario.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

34

Bijlage I Geraadpleegde beleidsdocumenten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

35

Bijlage II Wettelijke kaders. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

36

Bijlage III Trade off matrix organisatiewaarden.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

37

Bijlage IV Ambities en doelstellingen per asset. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

38

Bijlage V Risicomatrix. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

58

Bijlage VI Verantwoording berekening beheerkosten.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

60

Bijlage VII Bronnenlijst. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

62

2.

3.

4.

5.

6.

- 4 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 5 -

Samenvatting Aanleiding De gemeente Den Helder staat voor een aantal grote opgaven. Naast de noodzakelijke vervanging van een groot aantal naoorlogse objecten zoals straatwerk, hebben we te maken met de invloed van de klimaatverandering, de energietransitie, oplopende beheerkosten en de woningbouwopgaven. Om al deze uitdagingen het hoofd te kunnen bieden willen we met een integrale blik naar de toekomst kijken. Om de juiste beslissingen te nemen kiezen we voor de methode ‘assetmanagement’. Deze methodiek weegt alle belangen mee en optimaliseert scenario’s in aspecten als kosten, prestaties en risico’s. De objecten (ook wel assets genoemd) in de openbare ruimte moeten een bijdrage leveren aan de ambities en doelstellingen van de gemeente. Het Strategisch Asset Management Plan (SAMP) is een uitwerking van de manier waarop we als gemeente assetmanagement willen toepassen. Beleidshaven Het SAMP vertaalt de visie en doelstellingen van de gemeente naar doelstellingen voor de verschillende assets in de openbare ruimte. Denk bij assets bijvoorbeeld aan wegen, bomen en lichtmasten. Het SAMP is de opvolger voor Nieuw Perspectief, waarmee het uitvoering geeft aan de doelstelling die is opgenomen in het collegeprogramma 2022-2026. Voor de organisatie zijn uit alle beleidsdocumenten vijf organisatiewaarden opgesteld.

Te weten: Gezondheid en veiligheid, Omgevingskwaliteit, Duurzaamheid en toekomstbestendigheid, Vestigingsklimaat & Bereikbaarheid. Beheerstrategie Een belangrijk element in het efficiënt uitvoeren van de verschillende vervangings- en beheeropgaven is een integrale blik vanuit de diverse assetgroepen. Het begrip ‘werk met werk maken’ heeft vorm gekregen met de introductie van het Gebiedsgericht Werken (GGW). Met dit programma wordt de stad wijk voor wijk aangepakt en al het mogelijke werk aan de beheerobjecten waar dat kan in één keer uitgevoerd om de overlast tot een minimum te beperken en om de kosten zo laag mogelijk te houden. Daarbij wordt gekeken welke kansen er liggen om zo optimaal mogelijk een bijdrage te leveren aan de gestelde doelen. Vervanging en beheer dat buiten het GGW-programma valt wordt risico gestuurd beheerd (RGB). Dit houdt in dat gekeken wordt naar de effecten die het wel of niet uitvoeren van werkzaamheden heeft op de doelstellingen van de gemeente. Als dit effect niet acceptabel is, dan gaan we aan de slag. Op deze manier willen we kritisch kijken naar alle werkzaamheden en de focus leggen op de zaken die een substantiële bijdrage leveren aan de openbare ruimte. Naast de GGW en RGB zijn er altijd kansprojecten die een integrale samenwerking vragen.

Uitvoering en kosten Het verschil in tempo van uitvoering, bepaalt in grote mate de investeringskosten die de komende jaren nodig zijn in de openbare ruimte. In dit SAMP zijn een aantal uitvoeringsscenario’s voor het GGWprogramma uitgewerkt. Het verschil in de scenario’s is of en wanneer we de gestelde doelen, vanuit het beheer van de assets, halen. De scenario’s omvatten het uitvoeren van de beheerstrategie op basisniveau (scenario 1) en de gestelde doelen halen in 2040 (scenario 2) , 2050 (scenario 3) en 2080 (scenario 4). Scenario Moment van halen van doelstellingen Aantal buurten per jaar in GGW-programma Nodige investering M€ / jaar (indicatief)

1 2 3 4 Niet, alleen RGB In 2040 In 2050 In 2080 0 4 3 1 19 84 63 21

Geadviseerd wordt om scenario 4 te volgen. In dit scenario wordt een realistische planning gepresenteerd gebaseerd op de huidige beschikbare ambtelijke capaciteit. De andere scenario’s brengen onacceptabele risico’s met zich mee. Zie hiervoor verder ook hoofdstuk 5, Beheerstrategie.

- 6 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 7 -

1. Inleiding 1.1 Aanleiding Het Strategisch Assetmanagement Plan (SAMP) is opgesteld om een duidelijke verbinding te leggen tussen de langetermijnvisie van de gemeente en het dagelijkse beheer van de kapitaalgoederen (assets) in de openbare ruimte. Hiermee willen we ervoor zorgen dat onze acties en keuzes aansluiten op de ambities en doelstellingen die door de gemeenteraad zijn vastgesteld, zoals verwoord in de Omgevingsvisie “Koers op een sterke thuishaven” en bijvoorbeeld het Programma Duurzaamheid. Het SAMP vertaalt deze overkoepelende visies naar een concrete beheerstrategie. Dit betekent dat we bewuste keuzes maken over het beheer van onze assets, waarbij het voor iedereen binnen de organisatie, van gemeenteraad tot medewerkers, duidelijk moet zijn wat we doen en waarom. Zo leveren we een actieve bijdrage aan de visie en ambities voor alle inwoners van de gemeente. Uitdagingen De komende jaren staat de gemeente Den Helder voor een aantal grote uitdagingen.

Hoe kunnen we de gemeente zo inrichten en gebruiken dat we ook in de toekomst fijn kunnen wonen, voldoende kansen hebben op werk en kunnen genieten van onze bijzondere natuur en het mooie landschap? En hoe zorgen we er tegelijkertijd voor dat de openbare ruimte inspeelt op de vraag naar voldoende woningen, een overgang van fossiele naar duurzame energie en een leefomgeving die bestand is tegen een veranderend klimaat? Een sterke strategie is nodig om hierin richting te geven en effectieve beslissingen te nemen. Deze richting wordt verder vertaald in tactische beheerplannen. Hierin worden de werkzaamheden voor het beheer en onderhoud per assetgroep beschreven. Zie hiervoor verder ook hoofdstuk 4, Beleidshaven. Assetmanagement Een asset is een bezit of kapitaalgoed dat waarde heeft voor een organisatie. Voor een gemeente zoals Den Helder gaat het bijvoorbeeld om wegen, riolering, bruggen, verlichting, speeltuinen en groenvoorzieningen. Deze assets voegen waarde toe aan de stad. Assetmanagement is een manier om de prestaties van deze assets te optimaliseren gedurende hun hele levensduur, van ontwerp en bouw tot onderhoud en vervanging. Hierbij wordt altijd een afweging gemaakt tussen prestaties, risico’s en kosten, met als doel de gemeentelijke doelen zo goed mogelijk te bereiken.

Beleidskader Met dit SAMP als Omgevingsprogramma sluiten we aan op het invoeren van de Omgevingswet en professionaliseren we de gemeentelijke organisatie door middel van assetmanagement. Na de uitvoering van Nieuw Perspectief uit 2015 (RB17.0008) is er behoefte aan een update van het beleidskader voor de openbare ruimte, het SAMP is hiervan de uitwerking. Het SAMP vervangt dan ook Nieuw Perspectief vanaf moment van vaststelling door de raad, zoals aangegeven in het collegeprogramma 2022-2026.

- 8 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 9 -

1.2 Wat biedt het SAMP Een goede strategie vraagt om duidelijke, transparante besluitvorming en het stellen van prioriteiten. Daarom zijn er vijf organisatiewaarden opgesteld die voortkomen uit de visie- en beleidsdocumenten van de gemeente. Deze waarden helpen ons om verschillende scenario’s te beoordelen en keuzes te maken die transparant zijn en gebaseerd zijn op een afweging van kosten, prestaties en risico’s. Dit onderdeel wordt verder toegelicht in paragraaf 4.1. Dit stelt ons in staat om de strategische doelen te verwezenlijken en effectief in te spelen op de uitdagingen van vandaag en de toekomst.

Figuur 1 Afweging maken tussen kosten, prestaties en risico’s De vier strategische doelen die zijn opgenomen in het SAMP vormen de kern van ons beheerbeleid. Deze doelen vormen de basis voor een duurzame, toekomstbestendige aanpak van de openbare ruimte. Ze zijn als volgt: 1. Programmatische aanpak voor enerzijds de ‘integrale vervangingsopgave’ en anderzijds een ‘levensduur verlengende & risico gestuurde aanpak’ van de openbare ruimte Dit doel richt zich op het Gebiedsgericht Werken programma (GGW-programma) binnen de openbare ruimte, waarbij een integrale vervangingsstrategie wordt toegepast. Voor wijken die niet onder het GGWprogramma vallen, wordt er gewerkt met een risico gestuurde en levensduur verlengende benadering. Dit zorgt voor een efficiënte en doordachte inzet van middelen en verlengt de levensduur van assets in de openbare ruimte. Het tempo waarin dit gebeurt, bepaalt de nodige investeringen in de assets. 2. Programmatische aanpak van grote maatschappelijke thema’s, zoals: klimaat, energietransitie en biodiversiteit Het SAMP faciliteert een programmatische benadering van deze thema’s, zodat we met concrete maatregelen bijdragen aan een duurzamere en weerbaardere leefomgeving. 3. Programmatische borging onder de Omgevingswet Met dit SAMP als omgevingsprogramma is de strategie geborgd onder de Omgevingswet. 4.

Financieel borgen van beheeropgaven, zoals bezuinigingen en uitbreiding van asset portfolio Tot slot biedt het SAMP een kader voor de financiële borging van beheeropgaven. Met het SAMP sluiten we zo veel mogelijk aan op de logische levensduurcyclus van de assets en daarmee kapitaalvernietiging zo veel mogelijk te reduceren. Op deze manier kunnen we het beheer van de openbare ruimte duurzaam financieren, zodat we de kwaliteit ervan in stand kunnen houden en verbeteren.

Uitdagingen in de dagelijkse uitvoering, moeten niet worden opgelost op strategisch niveau en andersom. De digitale ontwikkeling blijft ook niet stil staan. De ontwikkeling van bijvoorbeeld de digitale tweeling (digital twin) maakt binnenkort onderdeel uit van het nieuwe werken. Nieuwe kansen die hieruit voortkomen, gaan onderdeel uitmaken van de manier van werken in de toekomst.

1.3 Buiten de reikwijdte van dit plan In dit SAMP wordt gesproken over de assets van de openbare ruimte. Daarbij ligt ook de focus op de woonwijken. In hoofdstuk 5 wordt de beheerstrategie verder besproken. Er zijn dan ook zaken die op dit moment buiten het SAMP vallen. Bij een doorontwikkeling kunnen deze eventueel wel toegevoegd worden. Voor deze versie geven we hieronder een overzicht van zaken die niet in het SAMP zijn opgenomen of waarover nog een te grote onzekerheid bestaat om nu vast te leggen in het SAMP. In dit SAMP kijken we tientallen jaren vooruit. Dat brengt ook een steeds grotere onzekerheid met zich mee. Hoe verder je in de toekomst kijkt, hoe lastiger het is om specifieke bedragen aan assets toe te kennen. Om deze reden maken we een inschatting op basis van informatie die nu beschikbaar is om daarmee in de toekomst zorg te dragen dat er voldoende budget beschikbaar is voor de uitvoering van wat op dat moment de benodigde werkzaamheden zijn. Daarnaast wordt het SAMP over vijf jaar herzien. De beheeropgave wordt in samenwerking met de ontwikkelopgave afgestemd. Raakvlakken met ontwikkelingen zoals de havenuitbreiding en woningbouwprojecten zijn in beeld gebracht. Momenteel is er onvoldoende inzicht in de gevolgen van het opgavegericht werken binnen de gemeente, op het beheer van de openbare ruimte.

Opgaven die volgen uit de ontwikkelingen, maken geen onderdeel uit van dit SAMP. Wel wordt in goed overleg gezocht naar raakvlakken en verbindingen. Er zijn altijd nieuwe ontwikkelingen die zorgen voor areaalverandering. Bij deze ontwikkelingen zal er altijd rekening gehouden moeten worden met de bijbehorende beheerkosten. Hier kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het omvormen van een bedrijventerrein naar een woonwijk. Een beheerstrategie voor nieuwe assets moet dan worden opgesteld en de kosten voor toekomstige areaaluitbreiding zijn nu niet opgenomen in dit SAMP. Er lopen diverse processen om de kwaliteit van het huidige areaal volledig in beeld te krijgen. Afhankelijk van de uitkomst van de inspecties kunnen de beheermaatregelen verder worden uitgewerkt. Bedrijventerreinen, winkelgebieden en hoofd verkeersroutes vallen volgens dit SAMP buiten de GGW beheerstrategie, zie hoofdstuk 5. Civiele kunstwerken zijn enkel beleidsmatig wel opgenomen in dit document. De op dit moment voorziene investeringen worden onderdeel van de nader op te stellen tactische beheerplannen en betreffen: • Het uitvoeren van groot onderhoud van opvolgende fases van de oevers in het Helders kanaal.

In eerdere fasen zijn delen reeds omgevormd tot kade; • De gewenste aanpassingen voor bruggen en doorvaarbare duikers volgend uit het coalitieprogramma en opgenomen in de Opgave Ondernemende Stad, voor het uitbreiden van de kanoroutes.

Met deze vier strategische doelen in het SAMP leggen we een stevige basis voor een toekomstbestendig beheer van de openbare ruimte. Dit plan is niet slechts een richtlijn, het is de motor achter een leefbare, duurzame en veerkrachtige gemeente die klaar is voor de toekomst. Nu is het moment om koers te zetten naar een openbare ruimte die waardevol blijft voor generaties.

Naast de GGW zijn er zogenoemde kansprojecten, daar waar groot onderhoud van verschillende assets samenkomen, maar niet onder de GGW beheerstrategie vallen. Er is momenteel onvoldoende inzicht in de kosten van dit soort projecten. Een voorbeeld van een kansproject is de wens voor het omvormen van een kruispunt naar een rotonde, waarbij er koppelkansen ontstaan om met de betrokken assets meerwaarde te creëren. De inzameling van huishoudelijk afval valt buiten de reikwijdte van het SAMP. Beleidsmatig is dit wel opgenomen in dit SAMP.

Monitoren en verbeteren Het SAMP is een ‘levend’ document: het ontwikkelt zich om aan te sluiten bij nieuwe ontwikkelingen en inzichten van zowel de buitenwereld als binnen de gemeente. Een belangrijk onderdeel van zo’n lerende organisatie is het vermogen om de prestaties te meten en bij te sturen waar nodig. Het gaat hier om zowel de prestaties van de assets, de financiële en de procesprestaties. Bijsturen moet op het juiste niveau gebeuren.

Het onderhoud van openbare ruimte staat onder toenemende druk door gebruik, waaronder de toename van het aantal alsook het gewicht van voertuigen. Daarnaast spelen klimaatinvloeden zoals langere perioden van droogte en heftige regenbuien een belangrijke rol. De gevolgen van deze veranderingen voor het onderhoud zijn op dit moment onvoldoende bekend, waardoor hier nu nog geen rekening mee gehouden kan worden.

- 10 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 11 -

1.4 Het SAMP onder de Omgevingswet De Omgevingswet is een nieuwe wet voor ruimtelijke ontwikkeling in Nederland en richt zich in hoofdzaak op het beschermen en benutten van de fysieke leefruimte. Met ingang van januari 2024 is de Omgevingswet van kracht en wordt er gewerkt met de omgevingsvisie, omgevingsprogramma’s en het omgevingsplan. De omgevingsvisie is op 18 september 2023 door de gemeenteraad vastgesteld. Het document is op de website van de gemeentebeleid terug te vinden1.

Organisatiewaarden Datgene waar de gemeente voor staat en belangrijk vindt, wordt vertaald in organisatiewaarden: Gezondheid &Veiligheid, Omgevingskwaliteit, Duurzaamheid & Toekomstbestendigheid, Vestigingsklimaat en Bereikbaarheid.

Een omgevingsprogramma is een instrument voor de uitwerking, doorwerking en uitvoering van beleid binnen de Omgevingswet. In dit kader past het SAMP in de vorm van een omgevingsprogramma, waarin gemeente Den Helder haar beleidsdoelen en ambities voor de fysieke leefomgeving vastlegt.

Primaire prestatie-eisen zijn de functionele eisen die aan assets en assetsystemen worden gesteld (Colibri advies, 2024). Het leveren van een product of positief effect.

In figuur 2 wordt de opbouw van de Omgevingswet en de belangrijkste elementen weergegeven.

Omgevingswet

Risico

• Algemene bepalingen • Begripsbepalingen • Toepassingsgebied en doelen • Verhouding tot andere wetgeving

Het negatief of positief beïnvloeden van het realiseren van één of meerdere doelstellingen. Een risico is ook de kans dat een ongewenste gebeurtenis optreedt keer het effect van de ongewenste gebeurtenis.

Omgevingsvisie

• Langetermijn visie

Omgevingsplan

• Regels voor de lokale leefomgeving • Stapsgewijze opbouw • Overgangsfase tot 2032

Omgevingsprogramma

• Specifieke doelen

Prestatie

Strategisch Asset Management Plan

Strategisch assetmanagementplan

• Strategische doelen asset beheer openbare ruimte

Risico gestuurd beheer (RGB) Risico gestuurd beheer onderbouwt keuzes in het beheer door de gevolgen voor de maatschappij aan te geven. Het houdt daarbij rekening met zowel de gevolgen als de kans dat een gebeurtenis plaats vindt. Als een risico niet acceptabel is, dan worden beheermaatregelen getroffen.

In het strategisch assetmanagementplan wordt de doelstelling van de organisatie vertaald naar asset-managementdoelstellingen. Ook wordt beschreven hoe aan deze doelstelling wordt voldaan. Het strategisch assetmanagementplan geeft daarmee de kaders voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte.

Figuur 2 opbouw Omgevingswet en de belangrijkste elementen.

1.5 Veelgebruikte begrippen

Assets of kapitaalgoederen Kapitaalgoederen zijn - binnen de scope van het assetmanagement (lijn) objecten in de openbare ruimte. Voorbeelden hiervan zijn wegen, riolen, gemalen, bomen, lichtmasten, bruggen, tunnels, kabels, leidingen en bankjes.

Gebieds-Gericht werken (GGW) Een methode om met een zo integraal mogelijke blik de ruimte optimaal te gebruiken en in te richten voor de toekomst. Met deze methode wordt de samenwerking binnen de gehele keten van de leefomgeving verbeterd en worden alle aspecten aan de voorkant meegenomen en afgewogen.

1.6 Leeswijzer In het volgende hoofdstuk nemen we je mee in de openbare ruimte, welke objecten hebben we in beheer en welke uitdagingen voorzien we? In hoofdstuk 3 wordt ingegaan op de beleidskaders die binnen de gemeente gelden. In hoofdstuk 4 introduceren wij de beleidshaven. Dit is de plek waar we van visie afdalen naar de strategische aanpak en doorkijken naar de praktische uitvoering. In hoofdstuk 5 wordt de strategie verder uitgewerkt in het programma Gebiedsgericht Werken, risico gestuurd beheer en kansprojecten. In het daaropvolgende hoofdstuk wordt de uitvoering van de GGW strategie in vier scenario’s uitgewerkt. Wat zijn de prestaties, risico’s en kosten van deze opties? Daarnaast wordt het volgen van het best mogelijke scenario geadviseerd.

Assetmanagement Gecoördineerde activiteiten van een organisatie om waarde te realiseren uit assets.

1

https://www.denhelder.nl/Onderwerpen/Bestuur_en_organisatie/Beleid/Omgevingsvisie

- 12 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 13 -

2. Onze openbare ruimte

3. Gemeentelijk beleid

De openbare ruimte vormt het hart van elke stad, waar infrastructuur, groen en voorzieningen samenkomen en direct invloed hebben op de leefbaarheid en veiligheid van alle inwoners (mens plant en dier). In dit hoofdstuk verdiepen we ons in de missie en visie voor het beheer van de assets in de openbare ruimte.

In dit hoofdstuk worden de kaders beschreven, die, naast wetgeving, door de gemeente zelf zijn gesteld. Het SAMP vertaalt deze visie- en beleidsdocumenten naar de praktische uitvoering van beheer en onderhoud. In dit hoofdstuk worden korte verwijzingen gemaakt naar relevante beleidskaders. Naast de documenten die specifiek genoemd worden in dit hoofdstuk, zijn meerdere beleidsdocumenten de basis voor het SAMP. In Bijlage I is een overzicht te vinden van geraadpleegde documenten.

2.1 Missie beheer “We zijn een dienstverlenend bedrijf van en voor onze inwoners (wij zijn team Den Helder!)” (Gemeente Den Helder, 2024). Met deze missie in het achterhoofd richt de gemeente zich op het beheer van de openbare ruimte. Beheer richt zich op het duurzaam in stand houden en verbeteren van de functionaliteit van de openbare ruimte én het toevoegen van maatschappelijke waarde en kwaliteit voor de gebruikers van de openbare ruimte. Het motto voor beheer is dan ook:

“Met slim beheer bereik je meer!” 2.2 Objecten openbare ruimte In de openbare ruimte staan talloze objecten. In de begroting zijn deze omschreven als ‘kapitaalgoederen’. In het kader van assetmanagement noemen we ze ook wel ‘assets’. Hierbij kan gedacht worden aan wegen, riolen, bankjes, bomen of lichtmasten. Al deze assets dragen bij aan een leefbare, veilige en toekomstbestendige stad. Ze zijn daarom van grote waarde voor de gemeente. In onderstaande afbeelding is een overzicht van de verschillende assets te zien.

3.1 Omgevingsvisie De omgevingsvisie is een instrument waarmee inzicht en richting gegeven wordt aan de samenhang tussen alles wat invloed heeft op de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie vertelt wat de gemeente Den Helder op de lange termijn wil zijn en maakt de impact van trends en beleid op de fysieke leefomgeving inzichtelijk. Tegelijkertijd inspireert de visie tot samen werken aan de stad. Er wordt heel bewust gekeken naar de wisselwerking tussen het fysieke, sociale en economische domein. (Gemeente Den Helder, 2024) Binnen de omgevingsvisie worden een viertal thema’s benoemd: • Groen en Landschap • Mobiliteit en Infrastructuur • Functies en Bedrijvigheid • Ontwikkelingen (o.a. stadsontwikkeling, woningbouwopgaven en gebiedsontwikkeling) De thema’s van de omgevingsvisie zijn de basis voor het SAMP. Ten eerste geven de thema’s richting aan de prioriteiten binnen het assetmanagement, bijvoorbeeld door het benadrukken van duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en sociale inclusiviteit. Daarnaast dienen de doelstellingen van de omgevingsvisie als leidraad voor de ontwikkeling en het beheer van onze assets. Bijvoorbeeld, als de visie streeft naar een groene en duurzame omgeving, richt het assetmanagementplan zich op het behouden en ontwikkelen van groene openbare ruimten en duurzame infrastructuur.

Betrokkenheid Bovendien dient de omgevingsvisie als kader voor betrokkenheid van belanghebbenden en participatie, wat essentieel is bij strategisch assetmanagement. Het betrekken van de gemeenschap bij de visie-uitvoering en het beheer van assets zorgt voor een breder draagvlak en versterkt de lokale identiteit.

3.2 Troeven van Den Helder “Den Helder heeft een zeer rijke geschiedenis. Huisduinen en Den Helder zijn gekenmerkt door herhaalde verwoestingen die hebben geleid tot heropbouw en heruitvinding. Julianadorp is op geheel eigen wijze ontwikkeld op basis van maatschappelijke gebeurtenissen, zoals de behoefte aan recreatie en woningbouw. De gemeente moet bewust omgaan met deze geschiedenis, waarbij iedereen zich bewust moet zijn van, en respect moet tonen voor, de aanwezige waarden. Het hergebruiken van plekken vereist een slimme balans tussen behoud van het oude karakter en het toevoegen van nieuwe dynamiek” (Gemeente Den Helder, 2024). In totaal zijn er in de omgevingsvisie vijf troeven benoemd: 1. Ontwikkeling van het natuurlijke landschap en de eerste bewoning 2. Kust(verdediging) en landwinning 3. Maritiem: handel, haven en helden 4. Militair bolwerk 5. Stadsontwikkeling en wederopbouw Figuur 3 Globaal overzicht assets in de openbare ruimte.

- 14 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Dit document gaat uit van het behoud van de karakteristieke elementen van de verschillende wijken. Tegelijkertijd heeft het SAMP een brede en integrale blik waardoor het de mogelijkheid geeft om de gemeente aan te passen aan toekomstige uitdagingen en behoeften, door middel van slimme herontwikkeling van de openbare ruimte en het integreren van duurzame en innovatieve elementen.

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 15 -

3.3 Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) Omdat de assets in de openbare ruimte primair beheerd worden door de gemeente, heeft het meerwaarde hier extra aandacht aan te geven. Als uitgangspunt is de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) door het college van B&W vastgesteld. De LIOR is bedoeld om keuzes bij ontwikkelingen in de openbare ruimte beter op beheer af te stemmen. Zodat deze duurzaam, doelmatig en toekomstbestendig te beheren is. De LIOR is een bibliotheek waarin (functionele) eisen gesteld worden aan de inrichting van de openbare ruimte. Hiermee borgen we dat we de hele stad, zowel bestaand als nieuw gebied, vervangen en aanleggen op dezelfde manier. Hierdoor blijft het beheersbaar, zonder af te doen aan de specifieke kenmerken van bijvoorbeeld een woonwijk.

4. Beleidshaven In dit hoofdstuk maken we een vertaling van de in hoofdstuk 3 beschreven beleidsstukken naar de strategie van het beheer. Deze vertaalslag maken we in onze ‘beleidshaven’. Een speciaal voor Den Helder geïntroduceerde (nautische) term. De beleidshaven wordt in figuur 4 weergegeven. Het geeft een overzicht van de instrumenten die de gemeente gebruikt voor de doorvertaling van ambities en doelstellingen tot concrete acties. Dit wordt ook wel de ‘Line of Sight’ genoemd of zichtlijn, een belangrijke term binnen het assetmanagement. Deze zichtlijn werkt twee kanten op: de vertaling van beleid naar uitvoering en de terugkoppeling van de uitvoering naar de andere lagen om te kunnen leren als organisatie. Missie Den Helder

Wet- en regelgeving

Omgevings visie

Programma Duurzaamheid

Coalitie programma Organisatie Ontwikkel Plan

Samenwerkings agenda Samen op Kop Helders Perspectief

Strategisch Asset Management Plan

AMBITIES & DOELSTELLINGEN GEMEENTE

Ambities & doelstellingen Wegen

Ambities & doelstellingen Straatmeubilair

Ambities & doelstellingen Verkeer

Ambities & doelstellingen Stedelijk water

Ambities & doelstellingen Riolering

Ambities & doelstellingen Kunstwerken

Ambities & doelstellingen Groen

Ambities & doelstellingen Spelen

Ambities & doelstellingen Techn. Instal.

Ambities & doelstellingen Afval

Beheerplan Wegen

Beheerplan Straatmeubilair

Beheerplan Verkeer

Beheerplan Stedelijk water

Beheerplan Riolering

Beheerplan Kunstwerken

Beheerplan Spelen

Beheerplan Verkeer

Beheerplan Technische Installaties

Beheerplan Afval

Projectplannen

Contracten

Bestekken

DATA & INFORMATIE

Operationeel

Jaaropdrachten

Tactisch

De bestuurlijke context bestaat ook uit landelijke wet- en regelgeving. Hierbij moet gedacht worden aan de Algemene wet bestuursrecht of de Omgevingswet. Een overzicht van relevante wetgeving is opgenomen in Bijlage II.

Programma Stedelijk water en Riolering

Strategisch

3.4 Wettelijke kaders

Regionale Zorgvisie

Bestuurlijk

Afwijken van de LIOR kan, maar dient wel goedgekeurd te zijn door de assetmanagers van Team Openbare ruimte. Indien nodig wordt hier bestuurlijk op geadviseerd. Afwijkingen kunnen namelijk gevolgen hebben voor de beheercapaciteit en -kosten. Dit betekent dat het beheer van de stad de vruchten plukt van slimme ontwerpkeuzes, maar ook de lasten draagt als de ontwerpkeuzes onvoldoende beheerbewust zijn afgewogen. Het voorkomen hiervan begint dus al aan de tekentafel. De LIOR wordt om het jaar bijgewerkt en opnieuw vastgesteld.

MENS & ORGANISATIE

Figuur 4 Beleidshaven. De beleidshaven bestaat uit verschillende documenten, die op verschillende lagen werken. Het is van belang dat de documenten van de verschillende lagen elkaar versterken en zo samenwerken aan dezelfde doelen. Het is niet de bedoeling dat de documenten in de beleidshaven de ruimte voor creativiteit, flexibiliteit en innovatie ontnemen. De instrumenten van de beleidshaven zijn geen doel op zich. We zullen ontwikkelingen en trends in de omgeving en de techniek blijven volgen om nieuwe en innovatieve ontwikkelingen een kans te geven waar dit een meer optimale afstemming tussen prestatie, risico en kosten belooft. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot aanpassingen in beleidskaders, de LIOR of de beheerplannen. In dat geval wordt de beleidscyclus van de beleidshaven opnieuw doorlopen. De bestuurlijke laag Het gemeente-brede beleid en organisatie-overstijgende kaders, normen, wet- en regelgeving. Die vormen de kaders voor het SAMP. De strategische laag De ‘waarom’- en ‘wat’-vragen op de lange termijn van 5 tot 20 jaar. In deze laag vertalen we de bestuurlijke context, kaders en doelen naar een visie, beleid en doelen voor de openbare ruimte. De documenten zijn kaderstellend, ze geven de stip op de horizon en beschrijven de algemeen gedeelde waarden. De tactische laag De ‘hoe’- en ‘wanneer’-vragen op de middellange termijn tot 5 jaar.

In de documenten in deze laag zijn inrichtingseisen voor ontwikkeling en projecten vanuit functioneren en beheren van de openbare ruimte meegegeven. Over het algemeen worden deze documenten vastgesteld door het college.

- 16 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 17 -

De operationele laag De ‘wat’-, ‘wie’- en ‘wanneer’-vragen op de korte termijn van 1 tot 2 jaar. Het gaat hierbij om het uitvoeren van het dagelijks verzorgend, planmatig en groot onderhoud. De gemeenteraad stelt de financiële kaders vast in de begroting. Het college voert deze werkzaamheden uit.

4.1 Organisatiewaarden Organisatiewaarden zijn eigenlijk kernwaarden, die aangeven wat een organisatie nastreeft. Het zijn onderwerpen of thema’s die voor de gemeente en haar belanghebbenden belangrijk zijn. Je zou kunnen zeggen dat organisatiewaarden het morele kompas vormen van de organisatie. Ze vloeien voort uit de beleidshaven. Werken met organisatiewaarden leidt tot een transparante manier van werken, gebaseerd op de ambities van de gemeente.

Vestigingsklimaat Het beheer is ingericht op een aantrekkelijke woonomgeving en uitnodigend voor bezoekers van de stad. Met een goed beheerde openbare ruimte kan ook het vestigingsklimaat voor bedrijven en ondernemers aantrekkelijker gemaakt worden.

De organisatiewaarden zijn richtinggevend voor de manier waarop keuzes worden gemaakt en besluiten worden genomen. Onze organisatiewaarden zijn: 1. Vestigingsklimaat (5) 2. Duurzaamheid & toekomstbestendigheid (4) 3. Omgevingskwaliteit (4) 4. Gezondheid & veiligheid (3) 5. Bereikbaarheid (2) Het getal tussen haakjes, achter de organisatiewaarden, geeft aan hoe belangrijk de gemeente de betreffende organisatiewaarde vindt ten opzichte van de andere organisatiewaarden. Hierbij is vijf de hoogste waardering en één de laagste. Ook de waardering van de organisatiewaarden komt voor uit de beleidshaven. Het werken met organisatiewaarden, mogelijke scenario’s en het vervolg ervan, is een intern proces. In Bijlage III is de Trade off matrix organisatiewaarden te vinden. Deze wordt gebruikt bij het werken met organisatiewaarden. Met richtinggevend wordt bedoeld dat de uitkomst een start van het juiste gesprek is om tot een definitieve en onderbouwde keuze te komen. Voorbeeldcasus Een voorbeeld is een knooppunt welke aan groot onderhoud toe is. Aan de hand van de organisatiewaarden kun je verschillende scenario’s vergelijken en een keuze maken tussen bijvoorbeeld: alleen herstellen, omvormen naar rotonde, inrichten met verkeerslichten of het creëren van een fly-over. Je scoort hierbij elk van de mogelijkheden aan de hand van de organisatiewaarden. Zie de opties in figuur 5.

Figuur 5 Verschillende oplossingsmogelijkheden

Bron: (CROW, 2024)

Onderstaand volgt een toelichting wat we onder de verschillende organisatiewaarden verstaan.

- 18 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Gezondheid & veiligheid Iedereen moet zich kunnen begeven in een fysiek veilige openbare ruimte. Het minimale niveau is dat we ons houden aan de wettelijke veiligheidseisen voor de openbare ruimte. Daarnaast zijn de assets (voldoende) technisch op orde. De openbare ruimte is zodanig ingericht dat sociale veiligheids- of gezondheidsrisico’s tot een minimum worden beperkt en deze gezond gedrag stimuleert. Verkeersveiligheid wordt gestimuleerd. De openbare ruimte is niet (te) vervuild. En de sociale veiligheid promoot bewegen en spelen.

Bereikbaarheid Met het beheren van de stad zorgen we voor een toegankelijke openbare ruimte voor bewoners, forensen, bedrijven, toeristen en recreanten. Het minimale niveau is dat we er altijd voor moeten zorgen dat er geen onnodige fysieke belemmeringen zijn bij verplaatsen en verblijven in de openbare ruimte. Voor de bereikbaarheid wordt naast autoverkeer ook met nadruk gekeken naar fietsers en voetgangersverbindingen. We zetten ons actief in om de openbare ruimte toegankelijk en veilig te maken en te houden, ook voor mensen met een beperking.

Duurzaamheid & toekomstbestendigheid Wij zorgen voor een openbare ruimte waar mensen samen kunnen komen en planten en dieren niet in hun voortbestaan worden bedreigd maar juist worden ondersteunt. Het minimale niveau is dat we ons houden aan de wet- en regelgeving voor waterkwaliteit, geluidsoverlast, klimaatbestendigheid, hygiëne, energiegebruik, en het beschermen van dieren plantsoorten. We passen daarnaast de recentste mogelijkheden toe die de markt ons kan bieden op het gebied van duurzaam beheer en circulariteit.

Omgevingskwaliteit Met het beheren van de assets in de openbare ruimte onderhouden we een belangrijk visitekaartje van Den Helder. De basis is dat we de identiteit van Den Helder in stand houden. Het beheer van de openbare ruimte is afgestemd op het gebruik en beoogde doelgroepen van de betreffende locatie. Uit de omgevingsvisie: “Door aan te sluiten bij de identiteitsdragers en deze te behouden en waar mogelijk verder te versterken zetten we er op in om Den Helder op zo een wijze te ontwikkelen dat de bestaande kwaliteiten versterkt worden en de unieke, eigen identiteit duidelijker herkenbaar en beleefbaar is. Deze inzet vertalen we door in ons ruimtelijk beleid en richting concrete ontwikkelingen.”

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 19 -

4.2 Ambitie en doelstellingen per organisatiewaarde

Duurzaamheid & Toekomstbestendigheid

In deze paragraaf worden de ambities en doelstellingen per organisatiewaarde, per asset weergegeven. Deze tabellen zijn een samenvatting van een uitgebreidere en SMART2 beschrijving van deze ambities en doelstellingen, die de kern vormen voor het werk in de openbare ruimte. De uitgebreide tabel is terug te vinden in Bijlage IV. De hier genoemde doelen dragen bij een het in de beleidshaven gestelde visies en ambities.

Stedelijk water & riolering

Een goede ecologische toestand houdt in dat de leefomgeving voor waterdieren en -planten zo optimaal mogelijk is en er een grote en evenwichtige variatie in plant- en diersoorten aanwezig is (biodiversiteit) In 2050 is de waterketen circulair ingericht en het energiegebruik is minimaal energieneutraal. Daarnaast is per 2030 het primaire grondstofgebruik voor de vervanging van assets binnen stedelijk water gehalveerd.

Civiele kunstwerken

In 2050 zijn de kunstwerken circulair ingericht en het energiegebruik is minimaal energieneutraal. Daarnaast is per 2030 het primaire grondstofgebruik gehalveerd.

Straatmeubilair

In 2050 is straatmeubilair waar mogelijk duurzaam uitgevoerd.

Wegen

In 2050 is het wegennetwerk klimaatbestendig en waterrobuust ingericht, waardoor deze bestand is tegen extreme temperaturen en langdurige regenval.

Verkeersmeubilair

Verkeersmeubilair is duurzaam en speelt in op nieuwe ontwikkelingen en trends. Ook zetten we in op hergebruik van materialen.

Groen

Groenvoorzieningen dragen bij aan het dempen van extreme klimatologische omstandigheden. Goed groen begint in de ondergrond, deze wordt optimaal beschermd. Bestaande groenstructuren worden versterkt en uitgebreid. In 2040 willen we een versterking van groen voor een toename van biodiversiteit. Aaneengesloten grotere stukken groen hebben voorrang op kleinere gebieden.

Spelen

Speeltoestellen hebben een levensduur van minimaal 20 jaar. We zetten in op circulair gebruik van materiaal.

Technische installaties & openbare verlichting

Toepassen van LED verlichting waardoor energieverbruik tot 50% teruggedrongen wordt. Hetzelfde geldt voor verkeersregelinstallaties. Producten zoveel mogelijk circulair bouwen.

Afval

Wat betreft afval voldoen wij aan de VANG doelstellingen. Daarnaast wordt gestreefd naar halvering van primaire grondstofverbruik in 2030.

Vestigingsklimaat Stedelijk water & riolering

We beperken de kans op structurele (grond)water overlast en beschermen de omgeving en het milieu.

Civiele kunstwerken

De veilige toestand van kunstwerken bevordert het gebruik hiervan.

Straatmeubilair

Straatmeubilair draagt bij aan een aantrekkelijk en leefbaar vestigingsklimaat door de openbare ruimte functioneel, comfortabel en esthetisch vorm te geven.

Wegen

Een goed wegennetwerk draagt bij aan een positieve beleving van de openbare ruimte en de bereikbaarheid van de stad.

Verkeersmeubilair

Duurzaam en functioneel verkeersmeubilair kan een positieve impact hebben op het gebied van navigatie, stimuleren van duurzaam vervoer en een aantrekkelijke en leefbare openbare ruimte.

Groen

Inwoners maken actief gebruik van de groene gebieden in de stad. Bomen met een groot boomkroonvolume (BKV) dragen bij aan een aantrekkelijke openbare ruimte en aan een gunstig(er) woon- en verblijfsklimaat. Ingezet wordt op het behoud van bomen, wat boven het herplanten van bomen gaat.

Spelen

Voor spelen is de vraag en het aanbod op elkaar afgestemd.

Technische installaties & openbare verlichting

Het toepassen van juiste verlichting, passend bij het gebruik van de openbare ruimte geeft een veilig gevoel. Vraag en aanbod van markt- en putkasten worden op elkaar afgestemd. Technische installaties zijn functioneel.

Afval

2

Door het creëren van een schoon openbaar gebied is dit aantrekkelijk voor bewoners, bezoeker en bedrijven.

SMART = Specifiek Meetbaar Acceptabel Realistisch Tijdgebonden

- 20 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 21 -

Omgevingskwaliteit Stedelijk water & riolering

Gezondheid & veiligheid Hittestress, droogte en verzilting door waterdoorlatende verharding; het sturen en begeleiden van water via verharding en acceptatie van water op straat.

Stedelijk water & riolering

In 2050 heeft Den Helder een klimaatbestendige omgeving waarin de vorming van afvalwater wordt voorkomen door hemelwater te scheiden van het afvalwatersysteem. Tegen die tijd zal ongeveer 50% van het gemengde systeem zijn omgevormd tot een gescheiden stelsel. Bij klimaatbuien beperken we de overlast door het vergroten van de bergingscapaciteit en houden we vitale objecten bereikbaar. In 2040 is het oppervlaktewater voor ten minste 50% van redelijke kwaliteit. Een gezonde waterkwaliteit houdt in dat er geen overschot is aan voedings- en/of vervuilende stoffen, zoals vastgelegd in het beheerplan baggeren 2025-2035.

Civiele kunstwerken

De gemeentelijke kunstwerken zijn veilig voor gebruikers en voldoen aan de minimale veiligheidsvereisten. Speciale aandacht gaat uit naar kunstwerken waar nu een gewichtsbeperking op rust.

Straatmeubilair

Straatmeubilair is schoon, heel en veilig om te gebruiken. Aandacht naar scherpe randen en struikelgevaar. Straatmeubilair voldoende verlichten waar nodig.

Wegen

Verharding is heel en veilig voor de gebruikers en voldoet aan de vereiste veiligheidsnormen. Ook zijn wegen beter bestand tegen extremere klimaatinvloeden.

Verkeersmeubilair

Verkeersmeubilair is passend bij verblijfsfuncties, voetgangers en fietsers. Voet- en fietspaden zijn zoveel mogelijk vrij van objecten.

Groen

Groen draagt bij aan de (mentale) gezondheid van de inwoners. Het stimuleert bewegen en ontmoeten.

Spelen

Er wordt meer geprikkeld en uitgenodigd tot bewegen. We zetten in op centralere buurtspeelplekken.

Technische installaties & openbare verlichting

Uitgaan van donkerte, zo min mogelijk verlichting toepassen enkel op basis van de richtlijnen die zijn gesteld. Waardoor we zoveel mogelijk veiligheid kunnen geven. Zo min mogelijk i.v.m. Flora en Fauna. Terugdringen van strooiverlichting.

“Iedereen’ heeft de gelegenheid om aan te sluiten op de riolering, waarbij alle lozers van huishoudelijk afvalwater in 2030 aangesloten zijn. Individuele behandelsystemen voor afvalwater (zgn. IBA’s) zijn uitgefaseerd in 2030. Voor het landelijk gebied is uiterlijk 2026 een verziltingsmeetnetwerk opgezet. Watergangen zijn uiterlijk in 2040 voldoende diep voor de lokale inheemse soorten en het bevorderen van de biodiversiteit. Civiele kunstwerken

De kunstwerken behouden de lokale en cultuurhistorische waarden, deze zijn uiterlijk in 2026 opgenomen in kunstwerk paspoorten.

Straatmeubilair

De uitstraling van straatmeubilair is aantrekkelijk om te gebruiken en draagt (als ruimtelijk object) bij aan de kwaliteit van de omgeving. Het sluit aan bij de behoefte van bewoners.

Wegen

Ontharden waar mogelijk om zo meer te kunnen vergroenen. Daarnaast het behouden van groenstroken en bomen langs wegen om zo de visuele kwaliteit te verbeteren of te behouden.

Verkeersmeubilair Groen

Verkeersmeubilair is functioneel. We streven naar een herkenbare inrichting en naar zo min mogelijk verkeersmeubilair. Groenvoorzieningen zijn aantrekkelijk en bieden voldoende ruimte voor ontmoeten, bewegen, sporten en spelen. Groen zorgt voor ruimtelijke en ecologische verbindingen tussen verschillende landschapselementen. 60% van gemeente voldoet (in potentie) aan de landelijke bomennorm3. Het boomkroonvolume is in 2030 met 20% toegenomen.

Spelen

Speelplekken zijn passend bij de uitstraling van de buurt, waar mogelijk wordt natuurlijk en informeel spelen gestimuleerd. Participatie bij herinrichting van speelplekken is er altijd.

Technische installaties & openbare verlichting

Uitgaan van donkerte wordt er alleen verlichting geplaatst waar nodig op basis van de richtlijnen die gesteld zijn. De uitstraling van markt- en putkasten zijn zo, dat deze het straatbeeld niet belemmeren. Als er verkeersmaatregelen mogelijk zijn, die het plaatsen van een verkeersregelinstallaties overbodig maken, zullen deze de voorkeur krijgen.

Afval

3

Markt-/ Putkasten zijn zo weggewerkt dat deze het straatbeeld niet belemmeren en geen belemmering/ struikelobject vormen in de openbare ruimte. De slagbomen zijn er voor de veiligheid. Degene die we hebben zullen we handhaven. Mensen met een beperking of dagpas mogen door de slagboom. Afval

Het inzamelen van afvalstoffen vindt plaats op een veilige manier en we verwerken het afval waar mogelijk als grondstof. De restproducten die niet kunnen worden hergebruikt worden op een milieuhygiënische manier verwerkt.

Door het creëren van een schoon openbaar gebied wordt de omgevingskwaliteit versterkt.

Zie https://www.norminstituutbomen.nl/bomennorm/ (Norminstituut Bomen, 2024)

- 22 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 23 -

Bereikbaarheid Stedelijk water, riolering & Civiele kunstwerken

Om de bereikbaarheid te verbeteren, gaan we data gedreven werken. Zo krijgen we beter inzicht in knelpunten en blijven vitale objecten ook bij hevige regen bereikbaar.

Straatmeubilair

Straatmeubilair ondersteunt de bereikbaarheid door strategisch geplaatste voorzieningen die de navigatie, rustpunten en veiligheid van voetgangers, fietsers en andere weggebruikers bevorderen.

Wegen

Boomwortelopdruk op (doorgaande) fietsroutes binnen een week verhelpen bij gevaarlijke situaties. Waar mogelijk wordt gezocht naar een boomehoudende, innovatieve oplossing.

Verkeersmeubilair

De openbare ruimte wordt optimaal ingericht voor actieve vormen van mobiliteit, zoals voetgangers, fietsers en opkomende vervoerswijzen zoals deelvervoer en lichte elektrische voertuigen, met nadruk op toegankelijkheid, veiligheid en comfort.

Groen

Wegen en fietspaden zijn veilig en prettig bereikbaar. Bij wortelopdruk wordt gezocht naar een boombehoudende, innovatieve oplossing. Natuurvriendelijke infrastructuur is belangrijk, om het groen voor dieren bereikbaar te maken.

Spelen

Vanuit de nabije omgeving zijn speelplekken goed te bereiken en toegankelijk voor iedereen.

Technische installaties & openbare verlichting

De openbare verlichting zorgt ervoor dat de openbare ruimte in een donkere periode kan worden gebruikt. Daarnaast is deze verlichting beschikbaar voor multifunctionele toepassing. Op basis van doorstroming bij VRI-installaties kunnen wij een zo groot mogelijke bereikbaarheid creëren

Afval

Wat betreft inzamelmiddelen voor huishoudelijk afval streven wij naar het voldoen aan de maximale afstand van 250 meter van huis tot container. Het aantal prullenbakken worden beperkt; alleen als er sprake is van adoptie van een prullenbak kan er een nieuwe komen.

De kwaliteit van het openbaar gebied binnen onze gemeente is sterk afhankelijk van de beschikbare financiële middelen. Bij beperkte middelen zal de beeldkwaliteit van delen van de openbare ruimte onvermijdelijk afnemen. Dit niet alleen ten koste van de veiligheids- en kwaliteitsbeleving van onze inwoners, maar ook de technische staat van onze assets komt hierdoor in het geding. In hoofdstuk 5 wordt via een drietal scenario’s het beheertempo voorgesteld. Voldoende menskracht, zowel in- als extern Er zijn goed gekwalificeerde medewerkers nodig op verschillende terreinen, zowel intern als extern. Daarnaast zijn we afhankelijk van de markt om het aangeboden werk uit te kunnen voeren. Hierbij zoeken wij naar pragmatische oplossingen, zoals samenwerking met andere gemeenten. Heldere, eenduidige beleidsdoelen met betrekking tot de openbare ruimte op rijks-, provinciaal- en gemeentelijk niveau. • Focus en richting: een duidelijke visie biedt focus en richting voor het stellen van heldere korte- en lange termijndoelen en weloverwogen beslissingen te nemen. Van belang hierbij is dat beleidsstukken elkaar niet tegenspreken en in lijn zijn met overkoepelende richtlijnen van bijvoorbeeld provincie en het rijk.

• Betrokkenheid: een gedeelde visie en doel zorgt voor betrokkenheid binnen de organisatie en draagt bij aan een gezamenlijk beeld dat belangrijk is voor het effectief beheren van de openbare ruimte. • Motivatie: een heldere en duidelijke visie motiveert, vergroot de betrokkenheid en stimuleert verandering. Vooral in een tijd waar we te maken hebben met allerlei maatschappelijke uitdagingen (klimaatdoelstellingen, energietransitie, etc.) biedt een heldere visie en doel houvast. • Overleg en verdieping zoeken: door de samenwerking van verschillende organisaties worden gezamenlijke doelen geformuleerd, een diepgaander begrip bereikt en betere oplossingen ontwikkeld. Deze interactie bevordert gezamenlijke verantwoordelijkheid en leidt tot doordachte en duurzame oplossingen voor complexe vraagstukken. Draagvlak vanuit bewoners • Participatie: het betrekken van bewoners bij de inrichting, herinrichting en beheer van de openbare ruimte, op basis van de participatieladder, vergroot het draagvlak. • Beleidsverbetering: het toepassen van participatie heeft een positieve invloed op het op te stellen beleid binnen een organisatie. Burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties kunnen een waardevolle bijdrage leveren aan de uiteindelijke besluitvorming.

• Betrokkenheid: door burgers een stem te geven in de voorbereiding en uitvoering ontstaat er meer binding en betrokkenheid van inwoners bij de gemeente.

4.3 Randvoorwaarden Voor het realiseren van de ambities en doelstellingen in dit plan zijn er belangrijke randvoorwaarde. In deze paragraaf worden deze besproken. Draagvlak vanuit bestuur en ambtelijke organisatie Draagvlak vanuit het bestuur en de directie voor het toepassen van assetmanagement en het SAMP is cruciaal. • Steun: draagvlak zorgt ervoor dat het bestuur plannen steunt. • Verandering doorvoeren: grote veranderingen hebben consequenties voor medewerkers. Draagvlak zorgt ervoor dat weerstand bij medewerkers zoveel mogelijk wordt weggenomen. • Betrokkenheid: wanneer medewerkers vroegtijdig betrokken worden bij veranderingen voelen zij zich gehoord en zal er minder weerstand zijn. • Een breed draagvlak is essentieel om ervoor te zorgen dat verantwoordelijkheden niet op de schouders van één persoon of team terecht komen, maar collectief worden gedragen. Financiële middelen Financiële middelen zijn onmisbaar voor het succesvol behalen van gestelde doelen en ambities binnen de organisatie met betrekking tot het beheer van de openbare ruimte.

- 24 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte - 25 -

Voor de strategie van beheer beschrijven we een aantal vormen van aanpak. Het integrale Gebiedsgericht Werken (GGW), risico gestuurd beheer (RGB) en de zogenoemde kansprojecten.

5.1 Integrale aanpak Gebiedsgericht Werken (GGW) Met dit SAMP leggen we het programma GGW vast in de beheerstrategie. In het GGW-programma werken we samen aan het onderhoud van onze assets zoals bijvoorbeeld riolering, wegen en straatverlichting. Met samen bedoelen we alle betrokken afdelingen binnen de gemeente en externe belanghebbende partijen. Door zo veel mogelijk samen te doen, kunnen we onze belangrijkste doelen beter bereiken.. Gezamenlijk geven we uitvoering aan onze organisatiewaarden en daarmee ook onze ambities. Met het GGW-programma pakken we het groot onderhoud- en de vervangingsopgaven planmatig globaal per buurt aan. We voeren de werkzaamheden per deelproject uit, om zo een realistische en aantrekkelijk mogelijke projectgrootte te creëren voor de markt. Te grote projecten kan de markt niet aan, te kleine projecten zijn niet aantrekkelijk genoeg om op te pakken. Voor het GGW-programma hebben we de volgende doelen gesteld: 1. Integrale aanpak: cyclisch aanpakken van achterstallig- en groot onderhoud in de openbare ruimte; 2. Beheerbewust ontwerpen door een uniforme en duurzame inrichting die tegen de laagst mogelijke kosten schoon, heel en veilig blijft. Waarbij maatwerk per buurt noodzakelijk blijft; 3. Bewezen effectieve klimaat adaptieve maatregelen toepassen in woonwijken; 4.

Flexibiliteit: optimaal inspelen op nieuwe inzichten en ontwikkelingen met een Agile werkwijze, met vastlegging van afwijkingen en daar uitvolgende besluiten. Het tempo waarbij het GGW-programma uitgevoerd wordt, kan op verschillende manieren. Dit heeft invloed op de prestaties van de assets in de openbare ruimte in relatie tot te gestelde doelen. In het volgende hoofdstuk worden de verschillende scenario’s uitgewerkt.

Naast de risico’s bepalen we het prestatieniveau en de kosten van de onderhoudsmaatregelen. De prestaties van de verschillende objecten worden bepaald aan de hand van hun functie. Wat willen we precies bereiken met het object? In combinatie met de risicomatrix bepalen we de beheerinspanningen en stemmen we de beheermaatregel af op de levensduur die de maatregel moet overbruggen tot de integrale aanpak binnen het GGW. Risicomatrix In de afweging tussen risico’s, prestaties en kosten maken we gebruik van een risicomatrix. Een risicomatrix beschrijft ongewenste gebeurtenissen in verschillende gradaties. Ongewenste gebeurtenissen zijn gebeurtenissen die een negatief effect hebben op de organisatiewaarden. Een risico is gedefinieerd als de kans dat een ongewenste gebeurtenis optreedt keer het effect van de ongewenste gebeurtenis. De risicomatrix is opgebouwd aan de hand van kansniveaus (van ondenkbaar tot bijna zeker) en effectomschrijvingen. Met de omschrijvingen worden de ongewenste gevolgen in verschillende gradaties aangegeven. Op die manier kan snel en eenvoudig het risico van de gebeurtenis worden bepaald (rood, geel of groen) en de daarbij behorende beheerstrategie. In onderstaande figuur 6 wordt een voorbeeld gegeven van een lege risicomatrix. Zeer groot Kans/frequentie

5. Beheerstrategie

Groot Middel Klein Zeer klein Verwaarloosbaar

5.2 Risico gestuurd beheer (RGB) Niet alle assets hebben eens in de 70 jaar groot onderhoud nodig. Asfalt bijvoorbeeld, heeft grofweg een technische levensduur van 25-30 jaar. Buiten het GGW-programma om gebruiken we daarom een gestandaardiseerde risico gestuurde aanpak om het onderhoud, met levensduur verlengende maatregelen, aan te pakken (CROW, 2024). Voor deze beheerstrategie hanteren we twee sturingsprincipes: ‘sturen op risico’ en ‘sturen op levensduur van het areaal verlengen’. • Bij sturen op ‘risico’ maken we continu de afweging tussen risico, prestatie en kosten. De kans van optreden, gecombineerd met de ernstgraad bepaalt de hoogte van het risico. De ondergrens in de mate van risico die nog acceptabel is, bepaalt mede welke beheer- en onderhoudsmaatregelen nodig zijn en tot welke kosten dit leidt. Het doel is een optimale balans tussen kosten, risico’s en prestaties. De risico’s worden zoveel mogelijk teruggebracht naar een acceptabel niveau. • Bij het sturen op ‘levensduur verlengen’ maken we de afweging wanneer het onderhoud integraal opgepakt kan worden binnen het programma GGW en welke levensduur verlengende onderhoudsmaatregel vervolgens passend is om deze termijn te overbruggen.

Als het bijvoorbeeld echt nodig is om het wegdek te vervangen, maar met het GGW zijn we over vijf jaar in hetzelfde gebied aan de slag, dan wordt er niet een geheel nieuw wegdek aangelegd, maar zorgen we voor een (goedkopere) oplossing die voldoende is om die vijf jaar te overbruggen.

- 26 - Strategisch Asset Management Plan 2025 - 2030 Openbare Ruimte

Minimaal

Gemiddeld

Maximaal

Catastrofaal