Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen - definitief.pdf
Tekst van het document
Figuur 3-9 huidige situatie bij de vijver, beschoeiing in verval en eendenkorven in het water. Bron: NLadviseurs, 2022.
30 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
3.3 Oevers (droog profiel – Beheerplan Groen 2020-202524) Wat is aanwezig Peildatum: 29-04-2022 Beschrijving: Oevers beperken zich tot de vijver in het midden van de Donkere Duinen en de sloot langs de Jan Verfailleweg. Areaal: 935 m² Kwaliteit: Kwaliteit langs de vijver is slecht, nagenoeg geen begroeiing met uitzondering van een paar bomen. Langs de Jan Verfailleweg is de kwaliteit redelijk en bestaat uit een gras/kruiden vegetatie. Wat willen we? - beheer: 1-2 maaironde(s) 50-75%% van het areaal - maaien en afvoeren (week 13-17 en week 35-39) - maaien en afvoeren rietvegetatie (week 40-43) Eindbeeld Voor het droog profiel onderscheiden we twee typen oevers: kruidenoever en rietoever. De kruidenoever bestaat uit een berm met een hoge diversiteit aan kruiden. Dit laat de maaifrequentie toe doordat deze extensiever is. Soorten die slecht tegen betreding kunnen of een frequenter maairegime komen hier tot bloei. Kleurrijke oever waarin verschillende natuurlijke bloeimomenten elkaar opvolgen. Doordat hier enkel een jaarlijkse afzetting van vegetatie in plaatsvindt is het gehalte kruiden hier erg hoog. Alle kruidachtige komen hierdoor tot bloei en zaadafzetting, hetgeen het gehalte kruiden verhoogd in de vegetatie. Dit wordt extra gestimuleerd doordat de vegetatie na het maaien drie dagen blijft liggen.
Dit zogeheten hooien zorgt ervoor dat zaaddozen openspringen en zaden vallen alvorens de vegetatie afgevoerd wordt. Het afvoeren van de vegetatie is van belang om vervilting van de bodem en eutrofiering tegen te gaan. Het laten liggen van de vegetatie zou verstikking van de bodem veroorzaken waardoor enkel soorten als brandnetel, verschillende dominante grassen en distel een kans krijgen in de vegetatie. Het afvoeren helpt eveneens met het verschralen van de bodems. Met name op zanderige en van nature armere bodems is dit proces gunstig voor de biodiversiteitsontwikkeling. Naast de kruidenoevers zijn er ook rietoevers aanwezig in het gebied. Goed ontwikkelde en brede rietoevers dienen behouden te blijven terwijl de matige dunne (< 0,5 m breed) rietoevers bij voorkeur worden omgevormd naar kruidenoevers, omdat de waarde van deze rietoevers laag zijn. De matige rietoevers worden omgevormd door een intensief maaifrequentie op andere maaimomenten. Riet is slecht bestand tegen de intensieve maaifrequentie in voorjaar en zomer waardoor andere soorten meer de kans krijgen. Het maaisel wordt afgevoerd om deze bodems te verschralen en verstikking tegen te gaan. Op deze manier krijgen kruiden meer de kans en wordt de vestiging van ruderale soorten voorkomen.
Ecologische waarde Doordat meerdere bloeimomenten per jaar kunnen plaatsvinden is er gedurende het hele voorjaar en zomerseizoen nectar aanwezig voor insecten. Ook bieden de aanwezige planten beschutting en voedsel voor andere diersoorten. Deze rietoevers zijn belangrijk voor watervogels, als meerkoet, wilde eend, kleine karekiet en dus ook de koekoek als broedgelegenheid. De koekoek legt één of enkele eieren in nesten van andere vogels, de waardvogels. Kleine karekiet is een belangrijke waardvogel van de koekoek. Het maaimoment vanaf week 35 valt buiten de bloei- en broedperiode. Vegetatie is op dit moment van het jaar dor en houtiger geworden. De insectenpiek is geweest, ook gaan verschillende andere soorten in winterslaap of -rust. Enkele oevers zijn steil, deze locaties bieden geschikte verblijfplaatsen voor de ijsvogel, de ijsvogels foerageren in het natte profiel. De ijsvogels zijn door bezoekers zeer gewaardeerde vogels. Het aanwezige riet op de droge oevers biedt leefgebied voor de rietsnoerhalsloopkever en viervlekrietklimmer. In de droge oevers zijn veel pinksterbloemen aanwezig,
24 (Wit, Kikkert, Holthuijsen, Lagemaat, & Lesscher, 2020)
31 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
het doel is om meer oevers te ontwikkelen met pinksterbloemen. Deze pinksterbloem is de waardplant van het oranjetipje. Deze insecten zijn op hun beurt weer voedsel voor de aanwezige vogels. Vegetatiesamenstelling: Kruidenoever 80% kruiden, 20% grassen Rietoever <70% riet Doelsoorten Insecten: oranjetipje, rietsnoerhalsloopkever, viervlekrietklimmer, glassnijder, lantaarntje en azuurwaterjuffer. Vogels: ijsvogel, kleine karekiet, rietgors, wilde eend, meerkoet en koekoek, krakeend, kleine karekiet, waterral, kuifeend, dodaars, rietgors en koekoek Planten: pinksterbloem, harig wilgenroosje havikskruiden, margriet, blauwe knoop, fluitenkruid en heelblaadjes, gele lis, lisdodde, waterlelie en gele plomp. Amfibieën/reptielen: Gewone pad, bruine kikker, kleine watersalamander en bastaard kikker. Beheervoorwaarden - Geen chemische middelen toepassen. Voor het maaien van de matige rietoevers is het voorlopen noodzakelijk om verstoring/beschadiging van broedgevallen van onder andere karekiet te voorkomen. Laat de bodem zoveel mogelijk ongemoeid. Beheer richten op soortentoename. Laat 25% van de vegetatie staan. Beheeractiviteiten - Rietoevers worden één keer in de twee jaar gemaaid in oktober, waarbij jaarlijks 50% van het aanwezige riet wordt gemaaid. Het maaisel wordt afgevoerd.
- Rietoevers van minder dan 0,5 meter breed worden twee keer per jaar gemaaid en afgevoerd in mei en begin augustus. Wanneer het riet is terug gedrongen en meer kruiden aanwezig (aandeel grassen en kruiden > 80%) zijn kan worden overgegaan naar het beheer van ‘kruiden-oevers’, zie volgende punt. - Kruiden-oevers worden twee keer per jaar gemaaid 1e maaironde eind juni, 2e maaironde eind september/ begin oktober, drie dagen laten liggen en het maaisel wordt afgevoerd; Risico’s - Eutrofiëring van de bodem met als verruiging tot gevolg door het opbrengen of laten liggen van maaisel. - Te vroeg maaien voordat de zaadafzetting is geweest van kruiden dit heeft een afname van soortensamenstelling als gevolg. - Verstoring, beschadiging en vernietiging van broedgevallen van vogels zoals karekiet.
32 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
3.4 Oevers (nat profiel – Beheerplan Watergangen 2020-2025) Wat is aanwezig? Peildatum: 29-04-2022 Beschrijving: Oevers beperken zich tot de vijver in het midden van de Donkere Duinen en de sloot langs de Jan Verfailleweg. Areaal: Kwaliteit: matig vanwege beperkte soortendiversiteit en aanwezige oeverbeschoeiing. Wat willen we? Vanuit ecologisch oogpunt genieten onbeschoeide oevers de voorkeur boven beschoeide oevers. Doel is het verbeteren van de chemische en biologische waterkwaliteit en het verbeteren van et soortenbestand flora en fauna Beperken verzilting (waterkwaliteit) Beheer: 1 maaironde 75% van het areaal - maaien (korf) en afvoeren (week 37 t/m 41) Eindbeeld Het eindbeeld van het natte profiel betreft een open maar vegetatierijk water met een grote soortenrijkdom. Op deze manier blijft het natte profiel geschikt als paaiplek voor vissen door de hoeveelheid watervegetatie. Het natte profiel wordt zo veel mogelijk ongemoeid gelaten en er heerst een extensief maairegime. De bodem van het natte profiel blijft ongemoeid om verstoring van eventueel schuilhoudende amfibieën of vissen te voorkomen. Het is noodzakelijk om niet de gehele watergang te maaien en een deel van de watervegetatie te sparen zodat er te allen tijde schuilmogelijkheden zijn voor vissen, amfibieën en insecten.
Voldoen aan de beeldmeetlatten25 voor natuurlijke oevers o Water-oever-afkaveling o Water-oever-soortenrijkdom o Water-oever-drijfvuil tegen oever o Water-oever-zwerfafval grof o Water-vegetatie in nat profiel Ecologische waarde Door de aanwezige watervegetatie in het natte profiel is de oever geschikt als paaiplek voor vissen. Daarnaast blijft het natte profiel door zijn openheid geschikt als voortplantingswater voor amfibieën doordat er genoeg licht op het oppervlakte schijnt en dus het water voldoende opwarmt. Door de hoeveelheid watervegetatie en de diversiteit in vegetatiesoorten zijn er veel insecten aanwezig zowel boven als onder de waterlijn die als voedsel dienen voor amfibieën en vissen. De natte oever is geschikt als leefgebied voor verschillende juffers en libellen zoals glassnijder, lantaarntje en azuurwaterjuffer. De natte oever vormen foerageergebieden voor libellen en juffers en de soorten leggen hun eitjes op de aanwezige watervegetatie. Deze vegetatierijke delen zijn vervolgens geschikt leef- en foerageergebied voor de larven van de soorten. Naast insecten, amfibieën en vissen is het natte profiel ook van hoge ecologische waarde voor watervogels en rietvogels. De natte oevers met veel vegetatie zoals riet biedt broedgelegenheid voor onder andere waterral, kuifeend, rietgros, dodaars, krakeend, kleine karekiet en koekoek.
Om een vegetatie- en soortenrijk nat profiel te ontwikkelen is het noodzakelijk om de oeverbeschoeiing te verwijderen en het talud te verflauwen. Hierdoor ontstaat er een zone met vegetatierijk water met gele lis, gele plomp, lisdodde en waterlelie dat leefgebied is voor de draaikolkschijfhoren, een paailocatie is voor vissen en ei-afzet voor amfibieën. Doelsoorten Insecten: glassnijder, lantaarntje en azuurwaterjuffer. Vissen: tiendoornige stekelbaars, driedoornige stekelbaars, snoek en baars. Amfibieën/reptielen: Gewone pad, bruine kikker, kleine watersalamander en bastaard kikker. 25 Zie Beheerplan Watergangen 2020-2025
33 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
-
Vogels: krakeend, kleine karekiet, waterral, kuifeend, dodaars, rietgors en koekoek. Weekdieren: draaikolk-schijfhoren. Planten: gele lis, lisdodde, waterlelie en gele plomp.
Beheervoorwaarden Laat de bodem zoveel mogelijk ongemoeid. Beheer richten op soortentoename. Laat 25% van de vegetatie staan. Beheeractiviteiten Korf 75% van het natte profiel 1 keer per jaar in de maanden septemberoktober en apart afvoeren (48 uur later). Rietoevers worden één keer in de twee jaar gemaaid in oktober, waarbij jaarlijks 50% van het aanwezige riet wordt gemaaid. - Verwijderen drijf-/zwerfvuil 2 x per jaar voor het maaien. Actie: - Verwijderen oeverbeschoeiiing en verflauwen talud levert een bijdrage aan een geleidelijke overgang van water naar land. - Het uitwerken van de inrichting van natuurvriendelijke oevers (nieuwe aanleg) en verbetermaatregelen aquatische flora en fauna vindt in het kader van beheerbaarheid plaats in samenwerking met de vakgroep Groen en team Omgeving. - Afstemmen werkzaamheden beheer en onderhoud aan het natte- en droge profiel van oevers en watergangen tussen de werkgroep Water en de vakgroep Groen.
34 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
3.5 Bloemweide/hooiberm (Beheerplan Groen 2020-2025)
Figuur 3-10 kaart met de locaties van de grasobjecten.
Wat is aanwezig Peildatum: 29-04-2022 Beschrijving: bij de hoofdingang is een klein oppervlakte aan bloemenweide/hooiberm aanwezig. Areaal: 3609 m² Kwaliteit: matig, veel ruigte kruiden aanwezig. Wat willen we? Een aantrekkelijk door kruidenrijke grasvegetatie omringde picknickplek. Door een goed maaibeleid zijn er gedurende het voorjaar en zomer bloeiende kruiden aanwezig. Voldoen aan het uitvoeringsprogramma ‘’Openbare ruimte in Nieuw Perspectief’’: Max. 20% beschadigde of dode grasmat. In de grasmat zijn naast grassen ook andere kruiden aanwezig. Max 20% met plaatselijke oneffenheden of molshopen. Geen rijsporen; beschadigingen zijn na max. 10 werkdagen hersteld. Maximale soortenrijkdom passend bij plaatselijke omgevingsfactoren. Geen ongewenste (invasieve) soorten. Eindbeeld Een goed beheerde ‘entrée ’ van het gebied met kruidenrijk gras, vitale bomen en schone picknick voorzieningen. Een kruidenrijke vegetatie die voldoet aan de volgende beeldmeetlatten26: o Gras en kruidenachtigen-beschadeging o Gras en kruidenachtigen-bloemrijk gras-soorten rijkdom o Gras en kruidenachtigen-grashoogte rondom obstakels en bomen o Gras en kruidenachtigen-kaal oppervlak o Gras en kruidenachtigen-overgroei randen beplanting 26 Zie Beheerplan Groen 2020-2025
35 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
o
Gras en kruidenachtigen-overgroei randen verharding
Ecologische waarde De voornaamste waarde van de bloemenweide is het bieden van voedselaanbod voor bijen, zweefvliegen en hommels. De soorten gebruiken het nectar van de kruiden en bloemen die in de bloemenweide aanwezig zijn. Door de aantrekkingskracht van de bloemen op de insecten biedt de bloemenweide ook voedselgelegenheid voor roofinsecten, zoals de gewone bloemwants en sluipwespen. Vogels, zoals koolmees, pimpelmees, witte kwikstaart, boerenzwaluw en huiszwaluw. Egels en spitsmuizen foerageren op de insecten die voorkomen in de bloemenweide. Doelsoorten Insecten: hooibeestje, icarusblauwtje, gewone bloemwants, geelbandwimperzweefvlieg, meidoornzandbij, viltvlekzandbij Vogels: koolmees, pimpelmees, witte kwikstaart, boerenzwaluw en huiszwaluw. Planten: pinkersterbloem, muskuskaasjeskruid, vlasbekje en margriet, zandblauwtje. Beheervoorwaarden Het onderhoudsniveau die gemeente Den Helder stelt aan de Donkere Duinen is niveau B, dit niveau is op basis van KOR 2018 van het CROW. Beheer wordt uitgevoerd conform Wet natuurbescherming en met in achtneming van de algemene zorgplicht. Geen chemische middelen toepassen. Beheer richten op soortentoename en spontane ontwikkeling (verschraling). Geen maai-/zuigcombinatie gebruiken. Maai gefaseerd in tijd en ruimte zodat insecten een continu voedselaanbod hebben.
Maai jaarlijks op de zelfde tijdstippen voor een stabiele bloemrijke vegetatie. Beheeractiviteiten 2 keer per jaar gefaseerd (sinus methode) maaien. Maaien en afvoeren in een aparte werkgang (5-10 dagen tussen beide handelingen). Actieve bestrijding van invasieve soorten (Reuzenbereklauw/Japanse duizendknoop) Maai delen 1 keer per jaar en maai delen 2 keer per jaar(sinus-) en voer het maaisel af, 1 e maaironde eind juni , 2e maaironde september. Laat 10% staan in de winter en laat zo ruigtes ontstaan. Maai deze één keer in de twee jaar. Risico’s Werken met verkeerde machines (te zwaar), waardoor spoorvorming of bodemverdichting optreedt. Werken onder verkeerde weersomstandigheden (te nat, te droog, te veel wind), waardoor wederom spoorvorming of structuurbederf van de bodem op kan treden. Te veel wind kan er voor zorgen dat maaisel op ongewenste plekken komt. Werken op een verkeerd moment (i.v.m. zaadzetting, insectenontwikkeling, etc.), met als mogelijk gevolg een daling van de biodiversiteit.
36 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
3.6 Ruw gras (beheerplan Groen 2020-2025) Wat is aanwezig ( zie figuur 3-10) Peildatum: 29-04-2022 Beschrijving: bij de ingang duinoord is een klein oppervlakte aan ruw gras aanwezig. Areaal: 8079 m² Kwaliteit: matig, veel ruigte kruiden aanwezig. Wat willen we? Waar mogelijk een soortenrijke gras-/kruidenvegetatie met een wisselende gras/kruidenhoogte -> opwaardering van huidige beheerresultaat. Een duurzaam beheerde gras-/kruidenvegetatie. Beheergroep ruw gras op termijn omvormen naar bloemenwiede/hooiberm. Een grasachtige beplanting die voldoet aan de volgende beeldmeetlatten 27: o Gras en kruidachtigen-beschadeging o Gras en kruidachtigen-grashoogte rondom obstakels en bomen o Gras en kruidachtigen-ruw gras-grashoogte o Gras en kruidachtigen-kaal oppervlak o Gras en kruidachtigen-overgroei randen beplanting o Gras-overgroei randen verharding Beheervoorwaarden - Geen chemische middelen toepassen. - Beheer richten op soortentoename en spontane ontwikkeling (verschraling). Beheeractiviteiten - Maaien en afvoeren 6-7x per jaar. Risico’s - Wanner het afvoeren van het maaisel gestaakt wordt zal de bodem verrijken en de soortenrijkdom afnemen. - Ruw gras in druk bezochte hondenuitlaatzones zal ook weinig verschraling kennen, waarmee voornamelijk ruderale soorten zullen voorkomen.
27 Zie Beheerplan Groen 2020-2025
37 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
3.7 Paden (Beheerplan Wegen 2020-202528)
Figuur 3-11 kaart met de padenstructuur.
Wat is aanwezig? Lengte: Peildatum: 29-04-2022 Kwaliteit: De kwaliteit is matig. Wat willen we? De volgende ambities voor onverharde paden worden nagestreefd: De paden zijn overal schoon, heel en veilig. Uitgangspunt is differentiatie volgens ‘Nieuw Perspectief’ o Binnen de bebouwde kom: kwaliteitsniveau B o Buitengebied: kwaliteitsniveau C De meeste onverharde paden wegen hebben een recreatieve functie. Voor deze paden geldt: o De paden zijn ook toegankelijk voor rolstoelgebruikers. o Veiligheid voor de gebruiker staat voorop. Voldoen aan de beeldmeetlatten29 (Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2018) voor open verharding: o Verharding-open verharding-ongebonden verharding-dwarsonvlakheid-wegtype 4-7 o Verharding-open verharding-ongebonden verharding-oneffenheden-wegtype 4-7 o Verharding-open verharding-elementenverharding-oneffenheden o Verharding-wortelopdruk o Verharding-zetting o Verharding-berm-hoogteligging o Verharding-open verharding-ongebonden verharding-onkruid 28 (Kuiper, Lesscher, Ruijs, & Ausema, 2020) 29 Zie Beheerplan Wegen 2020-2025
38 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
o o o o o
Verharding-onkruid in goten en randstroken Verharding-onkruid rondom obstakels Verharding-natuurlijk afval op verharding Verharding-uitwerpselen Verharding-zwerfafval fijn en grof
Beheervoorwaarden - kwaliteitsniveau B. - problemen (gaten in paden) binnen 10 werkdagen herstellen. Beheeractiviteiten - onderhoud Risico’s - Van onverharde paden en wegen is de kwaliteit niet in beeld omdat deze nu niet worden geïnspecteerd. Dit brengt risico’s met zich mee ten aanzien van de veiligheid die de gemeente nu niet goed in beeld heeft. - Er is geen structurele beheerstrategie uitgewerkt en er is geen budget voor beheer en onderhoud in de jaarbegroting opgenomen. - Er is slechts incidenteel geld beschikbaar en beheer en onderhoud wordt daarom slechts incidenteel uitgevoerd. Door het matige onderhoud is de kans dat er ongelukken plaatsvinden groter. - Om slechte paden op te knappen zullen hogere kosten moeten worden gemaakt dan bij structureel beheer aan de orde zouden zijn (Kuiper, Lesscher, Ruijs, & Ausema, 2020). Verwachte levensduur De gemeente Den Helder hanteert als uitgangspunt voor de technische levensduur van objecten in de openbare ruimte een afschrijvingstermijn van max. 40 jaar (bron: Nota afschrijvings- en Rentebeleid 2011). Voor onverharde paden gaat de gemeente Den Helder uit van een afschrijvingstermijn van ongeveer 10 jaar, afhankelijk van het gebruik en de ondergrond.
39 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
3.8 Terreininrichtingselementen
Figuur 3-12 Kaart met de locaties van de terrein inrichtingselementen.
Wat is aanwezig Peildatum: 29-04-2022 Beschrijving: 7 banken en twee afvalbakken. Kwaliteit: Goed Wat willen we? Terreinmeubilair is schoon, heel en veilig. Grenzend aan bank is ruimte (1,5 meter breed) voor rolstoel of kinderwagen. Ruimte onder en grenzend aan, ingericht met halfverharding. Banken zijn geplaatst langs hoofdroute en daarmee goed toegankelijk. Voldoende afstand tot bank (+2 meter) van afvalbakken ivm mogelijk overlast. Tijdige lediging van de afvalbakken. Eindbeeld Voldoende, schone en veilige bankjes die vrij toegankelijk zijn voor recreanten. Afvalbakken beperken tot beide entrees. Beheervoorwaarden Het onderhoudsniveau die gemeente Den Helder stelt aan de Donkere Duinen is niveau B, dit niveau is op basis van KOR 2018 van het CROW. Beheer wordt uitgevoerd conform Wet natuurbescherming en met in achtneming van de algemene zorgplicht. Zoveel mogelijk werken met accu-gereedschap. Beheeractiviteiten Schoonmaken terrein inrichtingselementen Herstellen beschadigde terrein inrichtingselementen. 40 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
Risico’s Beschadigde terrein inrichtingselementen. Zwerfafval door dagrecreanten rondom de terrein inrichtingselementen. Kansen (zie ook hoofdstuk 2) Picknickvoorziening realiseren bij de hoofdentrée. Meer informatieborden plaatsen, bij ingangen maar ook educatieve borden bij verschillende objecten.
Figuur 3-13 één van de bankjes in de Donkere Duinen. Bron: NLadviseurs, 2022.
41 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
4 Organisatie (Donkere Duinen) 4.1 Opdrachtgever en opdrachtnemer Waar Team Openbare Ruimte verantwoordelijk is voor het beheer, is Team Wijkbeheer verantwoordelijk voor het onderhoud. Beheer en onderhoud wordt vaak in één adem genoemd. Beheer is overkoepelend. Het gaat dan over inspecties, aantoonbaar beheer, beheerplannen, bijhouden van het beheersysteem en assetmanagement. Een belangrijk onderdeel van het overkoepelende beheer is het praktische onderhoud, uitgevoerd door personen die buiten het onderhoud doen en zij die zorgen dat onderhoud gepland en uitgevoerd wordt. In dit licht is Team Openbare Ruimte de opdrachtgever voor Team Wijkbeheer. Team Openbare Ruimte bepaalt wat er onderhouden moet worden en hoe. Wat is siergazon en wat is bloemenweide bijvoorbeeld. Team Wijkbeheer bepaalt wie het uitvoert en houdt controle op de uitvoering. Beide teams zijn elkaars complement. Het ene kan niet zonder het andere. Goed overleg tussen beide teams met heldere afspraken is dan ook een pré.
4.2 Externe partijen Landschap Noord-Holland voert het beheer uit in aangrenzende gebieden. Werkgroep Vrijwillig Landschapsbeheer is verantwoordelijk voor de jaarlijkse paddentrek, snoeien overhangend groen paden, gaten in paden en onder banken herstellen, banken schoonhouden, herstellen en recht zetten, entree schoonhouden, houtrillen herstellen, maaien hertenkamp. Op aanwijzing van opzichter gemeente (E.Sietsma).
4.3 Bestekken & contracten Maatregel beheerobject Maaien bloemenweide Maaien ruw gras Baggeren en oevers schonen
Contractvor m
Looptijd
Uitvoerende partij
Contractmonitoring
Geen
Doorlopend
Wijkteams
Geen
Geen
Doorlopend
Wijkteams
Geen
n.t.b.
n.t.b.
n.t.b.
n.t.b.
Tabel 4-1 betrokken partijen bij onderhoud de Donkere Duinen.
4.4 Contactpersonen Marieke Holthuijsen, beleidsmedewerker Groen & Spelen (Team openbare ruime) Marco Kikkert, technisch adviseur (Team openbare ruimte) Henri de Wit, databeheerder (Team openbare ruimte) Patrick van Egten, projectleider Groen (Team Wijkbeheer) Monique Markus, projectleider civiel (Team Wijkbeheer) Wijkbeheerder, contact met bewoners (Team Wijkbeheer) Vakgroep stedelijk water, Arjan, Peter en Patrick.
42 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
5 Uitvoering De beschreven maatregelen (zie hoofdstuk 3) die nodig zijn voor een duurzame instandhouding en verdere ontwikkeling van de Donkere Duinen gaan vanzelfsprekend ook gepaard met kosten. Er is in de laatste jaren geen budget geweest voor onderhoud, daardoor heeft de gemeente geen goed zicht op wat de kosten zijn bij duurzaam beheer. Hieronder is een indicatie gemaakt voor de te verwachten kosten voor het onderhoud van de Donkere Duinen.
5.1 Beheerkosten De beheerkosten zijn opgedeeld in jaarlijkse (tabel 5-1(onderhoud)) kosten en eenmalige omvormingskosten (zie tabel 5-2 En figuur 5-1). Gekozen is om vanuit verschillende, meest van toepassing zijnde, bronnen eenheidsprijzen en kostennormen te hanteren en hieruit een basis kostenraming op te zetten. De kosten voor het beheer van openbaar groen worden opgebouwd door de diverse maatregelen voor verzorgend (dagelijks) onderhoud (onkruid beheersing en zwerfafval beheersing) en technisch beheer (snoeien, maaien, dunnen, etc.). De beheerkosten zijn mede afhankelijk van de marktwerking en kunnen dus jaarlijks fluctueren. De jaarlijkse kosten om het huidige groenareaal op het gewenste beeldkwaliteitsniveau dagelijks te onderhouden zijn gebaseerd op ervaringscijfers. Deze zijn opgenomen in de meerjarenbegroting en zijn vooralsnog toereikend. Om een nog beter inzicht te krijgen in de beheerkosten gaat de gemeente zelf een kennisbank opbouwen met daarin de werkpakketten en kengetallen voor het groenonderhoud. Dit moet leiden tot een nog nauwkeurigere kostenraming en is een opmaat naar assetmanagement.
43 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
Beheer en onderhoud Bos (gemengd- naald- broekbos) Beheer activiteit
Hoeveelheid Bewerkingspercentage
Prijs
Eenheid Frequentie Kosten per jaar
Blessen gemengd- loofbos (bb)
1726
100 € 0,58
st
0,1 €
100,89
Dunning gemengd- loofbos(bb) (toekomstbomen)
1726
100 € 11,88
st
0,1 €
2.049,82
Blessen naaldbos
5581
100 € 0,58
st
0,1 €
326,20
Dunning naaldbos (toekomstbomen)
5581
100 € 11,88
st
0,1 €
6.627,67
Uitslepen
7307
100 € 3,60
st
0,1 €
2.630,65
Verwerken tak en top hout (snipperen)
7307
100 € 9,65
st
0,1 €
7.051,60
Bestrijden ongewenste opslag
272347,95
10 € 0,21
m2
1 €
5.719,31
Maaien Ongewenste kruiden
272347,95
15 € 0,21
m2
1 €
8.578,96
Aanplant veren
48000
100 € 1,00
st
0,1 €
4.800,00
Aanplant 10\12
1200
100 € 37,50
st
0,1 €
4.500,00
Nazorg aanplant 10\12
1200
100 € 0,50
st
3 €
1.800,00
Nazorg aanplant veer
48000
100 € 0,05
st
3 €
7.200,00
8
100 € 65,00
uur
1 €
520,00
€
51.905,09
Boomveiligheidscontrole (randen)
Gras(vegetatie) Beheer activiteit
Hoeveelheid Bewerkingspercentage
Prijs
Eenheid Frequentie Kosten per jaar
Gazon maaien
8078,66
100 € 0,03
m2
7
Maaien en afvoeren 1x
3609,05
70 € 0,17
m2
1
1696,52 2526,34 €
4.222,85
Water/oever Beheer activiteit
Hoeveelheid Bewerkingspercentage
Prijs
Eenheid Frequentie Kosten per jaar
Maaien (riet)oever
595,09
70 € 0,22
m2
1
91,64
Onderhoud beschoeiing
683,26
20 € 30,00
m
0,2
819,91
Schonen insteek (1m)
1311,94
70 € 0,22
m
1
202,04
Baggeren
689,06
70 € 10,00
m2
0,1
482,34 €
1.595,94
Paden Omvoermings activiteit
Hoeveelheid Bewerkingspercentage
Herstel paden Bijmaaien randen 1 meter
Prijs
Eenheid Frequentie Kosten per jaar
11906,73
20 € 0,25
m2
1
595,34
7615
100 € 0,14
m
1
1066,10 €
1.661,44
Overige kosten Post
Percentage
Kosten per jaar
Uitvoeringskosten (6%)
6
€
3.563,12
Algemenekosten (5%)
5
€
2.969,27
Winst en risico (5%)
5
€
2.969,27
Totaal Tabel 5-1 Jaarlijkse beheerkosten voor de Donkere Duinen.
€
9.501,65
€
68.886,97
Geadviseerd wordt om vanuit een goede activiteiten- en inkoopregistratie de kostenraming jaarlijks te evalueren en aan te scherpen. Het werken met een jaarbegroting op basis van jaarplannen kan hierin een goede werkwijze zijn.
44 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
Omvormings activiteiten Bos (gemengd- naald- broekbos) Omvormings activiteit
Hoeveelheid Bewerkingspercentage Prijs
Eenheid Frequentie Kosten per jaar
Creeren verjongingsgaten
1232,28
100 € 11,88
st
1 €
Creeren mantel zoom
492,91
100 € 11,88
st
1 €
14.633,29 5.853,32
Grootschalige omvorming
1232,28
100 € 11,88
st
1 €
14.633,29
Uitslepen totaal
2957,47
100 € 3,80
st
1 €
11.238,37
Aanplant/herplant
6052,18
100 € 1,00
st
1 €
6.052,18
Nazorg aanplant
6052,18
100 € 0,05
st
5 €
1.513,04
€
53.923,50
Overige kosten Post
Percentage
Kosten per jaar
Uitvoeringskosten (6%)
6
€
3.235,41
Algemenekosten (5%)
5
€
2.696,17
Winst en risico (5%)
5
€
2.696,17
Totaal Tabel 5-2 Éénmalige kosten voor grootschalig omvormen.
€
8.627,76
€
62.551,26
Figuur 5-1 Locaties van de omvormingsmogelijkheden.
45 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
5.2 Beheertabellen De beheertabellen geven de soortensamenstelling van de huidige- en gewenste situatie weer. Door duurzaam beheer wordt er van de huidige situatie naar de gewenste situatie toe gewerkt, bos groeit langzaam en daarom is de omvorming een langdurig traject. Voor het behalen van de doelstellingen is het noodzakelijk dat het verloop van de omvorming er gemonitord wordt, zodat er juist gehandeld (beheert) kan worden.
1 Oostenrijkse den 2 Oostenrijkse den 3 zomereik 4 zomereik 5 Oostenrijkse den 6 zomereik 7 zomereik 8 zomereik 9 abeel 10 zomereik 11 zomereik 12 Oostenrijkse den 13 Oostenrijkse den 14 zomereik 15 Oostenrijkse den 16 fijn spar 17 Oostenrijkse den 18 struweel 19 gewone esdoorn 20 Oostenrijkse den 21 abeel 22 zomereik 23 Oostenrijkse den 24 afwezig 25 Oostenrijkse den 26 Oostenrijkse den 27 Oostenrijkse den 28 gewone esdoorn 29 Oostenrijkse den 30 Oostenrijkse den 31 Oostenrijkse den 32 Oostenrijkse den 33 Oostenrijkse den 34 Oostenrijkse den 35 Oostenrijkse den 36 Oostenrijkse den
50%
gewone esdoorn
50%
50%
gewone esdoorn
30%
zomereik
20%
40%
gewone esdoorn
30%
Oostenrijkse den
25%
80%
Canadese populier
20%
50%
zomereik
30%
gewone esdoorn
20%
90%
paardenkastanje
5%
beuk
5%
50%
paardenkastanje
20%
gewone es
10%
90%
paardenkastanje
5%
beuk
5%
50%
ruwe berk
30%
zwarte els
70%
ruwe berk
20%
gewone esdoorn
80%
ruwe berk
15%
zomereik
5%
90%
ruwe berk
10%
40%
ruwe berk
30%
boswilg
70%
ruwe berk
15%
zomereik
50%
zee den
40%
100%
gewone esdoorn
0%
60%
abeel
20%
70%
zomereik
30%
50%
wilg spec.
50%
ruwe berk
90%
ruwe berk
10%
80%
ruwe berk
40%
gewone esdoorn
80% 70%
Percentage
Boomsoort 4
Percentage
Boomsoort 3
Percentage
Boomsoort 2
Percentage
Boomsoort 1
vaknummer
Soortenspreiding huidige situatie
haagbeuk
5%
beuk
20%
15%
gewone esdoorn
5%
10%
dode fijnspar
x
20%
zwarte els
10%
10%
gewone esdoorn
5%
zomereik
5%
ruwe berk
5%
zomereik
0%
ruwe berk
0%
ruwe berk
10%
zomereik
10%
15%
iep spec.
10%
zwarte els
25%
30%
gewone esdoorn
10%
Oostenrijkse den
10%
15%
gewone esdoorn
5%
20%
ruwe berk
35%
paarden kastanje
5%
ruwe berk
15%
zomereik
5%
zomereik
10%
populier
10%
gewone es
10%
80%
ruwe berk
20%
60%
gewone esdoorn
40%
ruwe berk
5%
tamme kastanje
5%
60%
gewone esdoorn
20%
ruwe berk
10%
zomereik
10%
60%
zomereik
30%
gewone esdoorn
10%
90%
ruwe berk
5%
zomereik
5%
60%
gewone esdoorn
30%
iep spec.
5%
gewone es
5%
80%
zomereik
10%
overig
10%
55%
zomereik
35%
gewone esdoorn
10%
100%
100%
46 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
37 Canadese populier 38 struweel 39 Oostenrijkse den 40 Oostenrijkse den 41 Oostenrijkse den 42 struweel 43 Oostenrijkse den 44 Oostenrijkse den 45 Oostenrijkse den 46 Oostenrijkse den 47 Oostenrijkse den 48 gewone esdoorn 49 Oostenrijkse den 50 Oostenrijkse den 51 zomereik 52 abeel 53 struweel 54 Canadese populier 55 Canadese populier
30%
wilg spec.
10%
iep spec.
20%
zwarte els
40%
80%
ruwe berk
10%
gewone esdoorn
5%
zomereik
5%
60%
tamme kastanje
30%
ruwe berk
10%
40%
ruwe berk
40%
gewone esdoorn
10%
zomereik
10%
iep spec.
10%
90%
zomereik
20%
70%
gewone esdoorn
10%
iep spec.
10%
zomereik
10%
60%
gewone esdoorn
30%
zomereik
10%
75%
zomereik
20%
gewone es
5%
60%
gewone esdoorn
30%
zomereik
10%
60%
gewone esdoorn
30%
zomereik
10%
50%
Oostenrijkse den
20%
gewone esdoorn
20%
ruwe berk
10%
30%
zwarte els
30%
zomereik
20%
overig
20%
90%
zomereik
5%
iep spec.
5%
40%
gewone esdoorn
20%
iep spec.
20%
zomereik
20%
100%
100% 90% 100%
100%
Tabel 5-3 Huidige situatie boomsoortensamenstelling bosvakken.
In onderstaande kaart (figuur 5-2) is een indeling gemaakt voor het beheer. Met deze indeling wordt er in een periode van 10 jaar onderhoud uitgevoerd in alle bosvakken in de Donkere Duinen. De verdeling is gemaakt op basis van de prioritering, die tijdens de inventarisatie is opgenomen en op basis van het oppervlak van de bosvakken zodat er elk jaar ongeveer hetzelfde oppervlak onderhouden wordt, zo variëren de jaarlijkse kosten minimaal.
Figuur 5-2 Beheercycluskaart
47 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
vaknummer
Boomsoort 1
Percentage
Boomsoort 2
percentage
Boomsoort 3
Percentage
Boomsoort 4
Percentage
Boomsoort 5
Percentage
Boomsoort 6
Percentage
Soortenspreiding doelstelling
1
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
2
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
3
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
4
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
5
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
6
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
7
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
8
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
9
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
10
zwarte els
20%
wilg spec.
20%
abeel
20%
iep spec.
20%
zomereik
10%
10%
11
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig (o.a. berk) overig
12
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
13
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
14
zwarte els
20%
wilg spec.
20%
abeel
20%
iep spec.
20%
zomereik
10%
10%
15
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig (o.a. berk) overig
16
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
17
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
18
struweel
19
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
20
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
21
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
22
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
23
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
25
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
26
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
27
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
28
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
29
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
30
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
31
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
32
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
33
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
34
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
35
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
36
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
37
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
38
struweel
39
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
40
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
41
O-den/g-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
48 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
5%
5%
42
struweel
43
O-den/g-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
44
O-den/G-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
45
O-den/G-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
46
O-den/G-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
47
O-den/G-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
48
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
49
O-den/G-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
50
O-den/G-den*
40%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
10%
haagbeuk
5%
overig
5%
51
O-den/G-den*
30%
zomereik
20%
ruwe berk
20%
esdoorn**
20%
haagbeuk
5%
overig
5%
52
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
53
struweel
54
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
55
zomereik
30%
ruwe berk
25%
esdoorn**
20%
haagbeuk
10%
overig
15%
Tabel 5-4 Doelstelling boomsoortensamenstelling bosvakken. * Oostenrijkse den/ grove den ** gewone esdoorn
5.3 Overzicht kansen Niet opgenomen in het beheer/niet begroot:
Robuuste verbinding van de duinen richting het binnenland. Overwinteringshabitat rugstreeppad en andere amfibieën behouden en versterken. Kwaliteiten van het open water versterken. Routes aanpassen om te komen tot een meer logische wandelroute. Zie ‘Nieuw Helders Ommetje’. Natuureducatie, punten inrichten die bezoekers achtergrondinformatie geven over het landschap, historie, specifieke soorten en het beheer. (in combinatie met ‘Nieuw Helders Ommetje’.) Kleine open plekken met open zand. Vochtig bostype versterken. Hoofdentree verfraaien. Zitweide nabij hoofdentree voor picknick in de schaduw. Sterk beschaduwde eendenvijver meer karakter en overzicht geven door om te vormen tot natuurvijver. Aanbrengen van vogelkijkscherm en uitkijksteiger. Vergroten toegankelijkheid voor mensen met of zonder beperking.
Opgenomen in het beheer/begroot:
Mantel-zoom vegetatie aan de Jan verfailleweg. struinpaden afsluiten om aaneengesloten natuur met meer rust te creëren. Verhogen biodiversiteit door toe te werken naar natuurlijk duinbos: zoals beschreven is oud bos een zeldzaamheid in de regio. Versterken broedvogelhabitat. Ruiterroute aanbrengen parallel aan de Jan Verfailleweg zodat er een betere verbetering ontstaat voor ruiters.
49 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
Literatuurlijst BIJ-12. (2022). n15-droge-bossen/n15-01-duinbos/. Opgehaald van www.bij12.nl: https://www.bij12.nl/onderwerpen/natuur-en-landschap/index-natuur-enlandschap/natuurtypen/n15-droge-bossen/n15-01-duinbos/ Den Helder, G. (2009). Nota Groen Den Helder. Den Helder: Afdeling Ruimte, Wonen en Ondernemen. Den Helder, G. (2016). Openbare ruimte in Nieuw Perspectief. Den Helder: Gemeente Den Helder. Den Helder, G. (2022, mei 12). Toezicht_Donkere_Duinen_opgevoerd. Opgehaald van www.denhelder.nl: https://www.denhelder.nl/Onderwerpen/Actueel/Nieuws/Toezicht_Donkere_Duinen_opgevoer d Helderse historische vereniging. (sd). Uitkijktoren de Donkere Duinen. Den Helder. Opgehaald van https://heldersehistorischevereniging.nl/albums/donkere-duinen/# Holthuijsen, M. (2021). Inrichten voor Helderse doelsoorten. Den Helder: gemeente Den Helder. Kuiper, W., Lesscher, T., Ruijs, J., & Ausema, P. (2020). Beheerplan Wegen. Den Helder: Gemeente Den Helder. L'Istelle, J. (1987). Beheersplan ''De Donkere Duinen''. Den Helder: plantsoendienst Den-Helder. Ministerie van LNV. (2009, Maart 24). Beboste duinen van het Atlantische, continentale en boreale gebied (H2180). Opgehaald van www.natura2000.nl: https://www.natura2000.nl/profielen/h2180-duinbossen Naturalis. (2016, mei 11). nature-reports/message/?msg=22703.
Opgehaald van www.naturetoday.com: https://www.naturetoday.com/nl/nl/naturereports/message/?msg=22703 Noord-Holland, L. (2022). helderse-duinen. Opgehaald van www.landschapnoordholland.nl: https://www.landschapnoordholland.nl/natuurgebieden/helderse-duinen Noord-Holland, P. (2017). Natura 2000 beheerplan Duinen Den Helder-Callantsoog 2018-2024. Haarlem: Provincie Noord-Holland. NVWA. (2018, Maart 12). factsheet-amerikaanse-vogelkers. Opgehaald van www.nvwa.nl: https://www.nvwa.nl/documenten/plant/planten-in-denatuur/exoten/risicobeoordelingen/factsheet-amerikaanse-vogelkers Ouwekerk, J. v. (2021). sport-en-natuur. Opgehaald van https://sportennatuur.nl: https://sportennatuur.nl/sporten-land/sport-en-natuur/ Roos, R. (2011). Duinen en mensen Noordkop en Zwanenwater. Amsterdam: Natuurmedia. Vakgroep Water, Lesscher, T., & Ruijs, J. (2020). Beheerplan Watergangen 2020-2025. Den Helder: Gemeente Den Helder. Wit, H. d., Kikkert, M., Holthuijsen, M., Lagemaat, D. v., & Lesscher, T. (2020). Beheerplan groen 2020-2025. Den Helder: Gemeente Den Helder.
50 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
Bijlage Bijlage 1. Sortimenten lijst Bomen sortiment voor aanplant boswilg grove den grauwe abeel gewone esdoorn* ruwe berk winterlinde* schietwilg tamme kastanje* zwarte els haagbeuk* zomereik *klimaatbomen – bomen die beter tegen extreme weersomstandigheden zoals droogte en natte perioden bestand zijn. Struiken sortiment voor aanplant duindoorn sleedoorn egelantier sporkehout/vuilboom gewone vlier wegedoorn hondsroos wilde liguster hulst wilde lijsterbes meidoorn
51 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.
52 Gebiedsbeheerplan de Donkere Duinen.