Donkere Duinen Jan Verfailleweg 2023_Bijlagen bij de toelichting_Bijlage 3 Schetso.pdf

Schetsontwerp Villapark De Donkere Duinen Den Helder

15 november 2023

Dijk&Co Landschapsarchitectuur Tussen de bogen 60 1013 JB Amsterdam 020 62 32 256 info@dijkenco.nl www.dijkenco.nl

2

Inhoud Inventarisatie en analyse Ruimtelijke verkenning villapark Schetsontwerp

3

5 17 23

4

Inventarisatie en analyse

5

F o t o ’s h u i d i g e s i t u a t i e - c a m p i n g D e D o n k e r e D u i n e n Een kampeerveld.

Geschoren hagen als scheiding tussen de kampeervelden.

De ontsluitingsweg over het terrein met de bomenrij.

Een open kampeerveld met losse bomen en geschoren hagen.

6

F o t o ’s h u i d i g e s i t u a t i e - o m g e v i n g De terreinafscheiding met de toegangspoort naar de Donkere Duinen.

Het wandelpad door de Donkere Duinen.

De sfeer van de Donkere Duinen.

De open ruimte in de Donkere Duinen naast de camping.

7

F o t o ’s h u i d i g e s i t u a t i e - o m g e v i n g Het natte natuurgebied met de Schotse hooglanders.

De poelen aan de rand van de Donkere Duinen.

Het pad langs de rand van de Donkere Duinen.

Het duingebied met het bestaande fietspad.

8

F o t o ’s h u i d i g e s i t u a t i e - o m g e v i n g Het Hengstepad.

Het wandelpad parallel aan het Hengstepad.

Een kruising van verschillen voet- en fietspaden.

Een van de entrees van de Donkere Duinen.

9

H i s t o r i s c h e o n t w i k ke l i n g e n (bron: topotijdreis) 1850 Rond 1850 is het plangebied onderdeel van het agrarisch gebied rondom Den Helder tegen de rand van het duin- en nollenlandschap. Het heeft de naam “de Doggersplaats” en ligt aan het eind van de Doggersvaart. De Strooweg (nu Jan Verfailleweg) ontsluit de vestingstad Den Helder en loopt langs het plangebied.

1955 Rond 1955 wordt het bos van de Donkere Duinen aangeplant als werkverschaffingsproject. De kustlijn wordt nu ondersteund met golfbrekers. Het plangebied is op dat moment onderdeel van de polder (Doggerplaats).

1975 Rond 1975 is er een grote stedelijke uitbreiding aan de westzijde van de Den Helder. In deze periode wordt ook de camping De Donkere Duinen aangelegd. Het gebied tussen de camping en de woonwijk is een sportterrein met een minigolfbaan.

2019 (laatste situatie) De stad Den Helder heeft zich verder uitgebreid. Tegenover de camping ligt nu een recreatieterrein (de Helderse vallei) en de sportvelden naast het gebied zijn omgevormd tot een nat natuurgebied (het Refugium). Ook is het Mariëndal omgevormd tot natuurgebied.

10

S c h e m a ’s Huidige situatie - plangebied

Hoogtekaart (bron: AHN)

Het plangebied ligt aan de zuidwest zijde van Den Helder. Momenteel is het gebied een kampeerterrein. Het gebied is omsloten door natuurgebieden, bestaande uit duinen, bos en natte duinvalleien. Het gebied vormt samen met het bos de Donkere Duinen en het recreatieterrein de Helderse Vallei de entree aan deze kant van de stad.

Het plangebied ligt op ongeveer 1m tot 2 m NAP, gelijk aan de hoogte van het omliggend stedelijk gebied. De natte natuurgebieden aan de noord- en westzijde van het plangebied liggen lager. Naar het westen toe loopt het gebied omhoog. Dit zijn de duingebieden. Deze zijn goed te zien op de hoogtekaart.

11

S c h e m a ’s De Natura 2000-gebieden.

De structuren in het gebied.

De Grafelijkheidsduinen

.

vaar n.

e lij

isch

stor

t, hi

Kustlijn, met go

gers

De Donkere Duinen

Dog

lfbrekers.

Natura 2000

Jonge duinen,

Het Refugium

parallel aan d

e kustlijn.

rische lijn

o pad, hist Hengste

Jan Verfailleweg/Zanddijk een historische lijn in het landschap, begeleid door een boomstructuur richting het centrum.

Het plangebied ligt omsloten door Natura 2000-gebieden onderdeel van de zone:”Duinen Den Helder Callantsoog”. Dit zijn beschermde natuurgebieden. Volgens ‘Natura 2000’ moet er in dit gebied worden ingezet op uitbreiding van de kruipwilgstruwelen en de vochtige duinvalleien (met open water, ontkalkt en hoge moerasplanten). Hierin kan het ontwerp voor het villapark een rol in spelen. (bron: https://www. natura2000.nl/gebieden/noord-holland/duinen-denhelder-callantsoog). Het ecologisch onderzoek Van BugelHajema zal hier in detail op ingaan.

Er lopen een aantal opvallende noord-zuid gerichte structuren in de omgeving als onderdeel van de kustzone. Hier parallel aan en dwars op liggen (historische) routes en dijklichamen die zijn ontstaan bij de inpoldering van het gebied. Er zijn twee waterstructuren te onderscheiden. Een als onderdeel van de polderstructuur en de ander als onderdeel van de natte natuurgebieden van de Grafelijkheidsduinen, Donkere Duinen en het Mariëndal. De overgang tussen het duingebied en de inpolderingen worden gevormd door scherpe grens van de verkavelingsstructuur. Dit wordt gezien als een historische kwaliteit. De Jan Verfailleweg heeft een belangrijke laanstructuur. Op een aantal plekken is deze structuur onderbroken, 12

onder andere langs het plangebied. Het zou interessant zijn om deze boomstructuur door te zetten als herkenbare lijn richting het centrum van Den Helder. Dit valt wel buiten de opgave.

S c h e m a ’s De soorten landschappen en kenmerken. ger, de nachtegaal en de grasmus te vinden. De bosrand is belangrijk voor de putter en zoogdieren zoals de woelmuis, de huisspitsmuis en ook de vos. Er zijn in het hele gebied ruim 200 soorten insecten te vinden. 1. Binnenduinrand: (De Grafelijkheidsduinen)

Stedelijke rand 2. Donkere Duinen

3. Natte duinvallei (het Refugium)

3. Natte duinvallei – Het Refugium (voormalige sportvelden) (bron boek ‘Duinen en mensen, Noordkop en Zwanenwater) Dit gebied dat met kwelwater uit de Donkere Dui1. Grafelijkheidsduinen nen wordt gevoed vormt de herstelde duinnatuur. Het 2. (Aangeplant) bos Donkere (bron boek 2. (Aangeplant) bos Donkere Duinen water wordt door middel van dammen zo lang mogelijk Duinen ‘Duinen en mensen, Noordkop en Zwanenwater) vastgehouden. Er lopen Schotse hooglanders rond om Bijzonder aan het bos de Donkere Duinen is dat dit het gebied te begrazen. Bij de waterbronnen komen ophet enige omvangrijke (naald)bos in dit deel van Noord vallende planten voor zoals snavelzegge, grote lisdodde, Holland. Het bos is aangeplant in 1917 als werkveer1. Binnenduinrand grote en kleine egelskop en zwanenbloem. Ook komen Recreatiebos schaffingsproject en bevat uitheemse naaldbomen. In er veel libellensoorten voor in dit gebied. het bos is een vijver gegraven. Door de tijd heen is het In de drassige graslanden komen de planten gele lis, dotnaaldbos langzaam aan het omvormen tot een loofbos. terbloem, geelhartje, parnassia en de moeraskartelblad In maart en april is de paddentrek vanuit de Donkere voor. Daarnaast zijn er verschillende vogels te spotten Duinen naar de omliggende wateren.

Bij deze oversteek zoals boomvalk, lepelaar, krakeend, slobeend, winterta(over autowegen) worden de padden geholpen door ling, witgatje, zwarte ruiter en diverse reigers. Wat bevrijwilligers uit de omgeving. treft de amfibieën zijn er o.a. rugstreeppad, gewone pad, Mariëndal Tijdens de vogeltrek zijn in dit gebied o.a. de barmsijs, bruine en groene kikker en de kleine watersalamander de groenling, de keep, de kramsvogel, de putter, de sijs te vinden. en het vuurgoudhaantje te vinden en het gebied is teHet gebied is op te delen in het Nieuwe en het Oude vens een broedplek voor de kuifmees. Refugium. Het Nieuwe Refugium is in de jaren ’90 in In de Donkere Duinen komt door de redelijke konijverschillende fasen aangelegd. Dit was een sportveldennenstand en kalkarme bodem buntgras en het duinviterrein, de voedselrijke bodemlaag is afgegraven waarooltje voor welke waardplanten zijn voor parelmoerdoor er een natte en voedselarme zandige ondergrond 1. De binnenduinrand / jonge duinen bestaande uit en duinviooltje voor. Dit zijn waardplanten van de kleine vlinders. Verder komen er duinroosje, eikvaren, diverse ontstond. Nu komen er de planten als paarse brede korstmossen voor. In de noordelijke nattere hoek o.a. de Grafelijkheidsduinen (bron boek ‘Europese Na- parelmoervlinder en de duinparelmoervlinder. Ook orchis, koekoeksbloem, rietorchis en ratelaars voor.

tuur in Nederland, Zee en kust Natura 2000-gebieden’) komt hier de zandhagedis, de kommavlinder, de heivlin- komen ook koningskaars, duinwespenorchis en de bij- Naar verloop van tijd keerden de zeldzame soorten De Grafelijkheidsduinen werden rond 1600 gebruikt als der en het bruin blauwtje voor. Het open duingrasland zondere rond en klein wintergroen, gelobde maanvaren, terug zoals de nachtorichis, verfbrem en de drienervige gewone vleugeltjesbloem en de driedistel voor. jachtgebied door Graaf Egmond en later als militair oe- is het leefgebied van de tapuit zegge. Het Oude Refugium was een minigolfterrein dat fenterrein.Vanaf 1856 werden de Grafelijkheidsduinen In de vochtige gebieden is galiaan, duizendknoopfonteinrond 1980 omgevormd is naar natuur. Hier komt veel gebruik als drinkwaterwingebied. kruid en zilte waterranonkel te vinden. Hier komen ook blauwe zegge voor. De duinen bestaan uit een aantal stroken, de zeereep, vogels voor als dodaars, rietzanger, wintertaling, slobeen geaccidenteerd duinlandschap met valleicomplexen eend, kleine karekiet, rietgors en waterral. en een bosrijke binnenduinrand. Qua flora lijkt dit naIn de Harmplas die in de Grafelijkheidsduinen ligt tuurgebied op het Waddendistrict. In dit deel is relatief broedt de geoorde fuut en komen grauwe gans, canagezien veel kalkarmoede in de zandbodem. dese gans, wilde eend, kuifeend en meerkoet voor.

In de Grafelijkheidsduinen komt veel duinroos, smal fak- In struwelen zijn kruipwilg en abeel te vinden. De kelgras en diverse soorten korstmos voor. In de noor- struikrijke randen vormen het leefgebied voor o.a. de delijke duinen komt o.a. gewone eikvaren, hondsviooltje blauwborst, de rietgors, de rietzanger, de sprinkhaanzan2. Donkere Duinen net na aanleg 3. Het Nieuwe Refugium 13

S c h e m a ’s De routes.

De functies en programma’s van de omgeving. Fort Kijkduin

Begraafplaats/centrum

Centrum/veerpont Texel

Winkelcentrum

Strandtent Sportvelden

Lidl/Vomar

Vogelopvang

Pannekoekenhuis Kanoverhuur, startpunt twee kanoroutes UItkijktoren Tokkelbaan

Restaurant

Hotel

Helderse Vallei

Strandtent Vogeluitkijk

Doggersvaart, ri. N205 Langzaamverkeer Hoofdfietsroutes Autoweg

Zanddijk, ri. N502 Callantsoog

Julianadorp

Langs het plangebied lopen een aantal routes voor Het fijnmazige wandelnetwerk biedt veel opties om aan de auto, fietser en voetganger. De Jan Verfailleweg is te sluiten op paden uit de omgeving. een van de ontsluitingswegen van Den Helder. Het plangebied ligt aan de entree van het stedelijk gebied van Den Helder. Wandelen en fietsen zijn de twee belangrijkste vormen van vrijetijdsbesteding in Noord Holland. Een goed en goed functionerend langzaamverkeersnetwerk is daarvoor belangrijk, Het Duingebied en de Donkere Duinen heeft een fijnmazig netwerk van wandelpaden. Er lopen hoofdfietsroutes langs het gebied en maken als het ware een grote ronde om het plangebied. Het zou interessant zijn om deze routes te kunnen verbinden via het toekomstige villapark.

In de omgeving is een groot scala aan programma en functies te vinden. Dat maakt het plangebied een interessante ontwikkellocatie. Naast het plangebied ligt het recreatieterrein ‘de Helderse Vallei’ met verschillende attracties zoals een natuurspeeltuin, een uitkijktoren, een klimbos en een blotevoetenpad Tevens is er de mogenlijkheid te kanoën en te suppen. In de directe omgeving is een snackbar, een pannenkoekenhuis en een steakrestaurant aanwezig De strandtenten zijn ook goed te bereiken met de fiets of te voet vanuit het plangebied. Daarnaast is er een winkelcentrum in de buurt en zijn er een aantal supermarkten in de omgeving te vinden.

14

S c h e m a ’s De (langzaamverkeer)routes vanuit plangebied naar functies in de omgeving.

De zichtlijnen. Parkz o duing ne en ebied

Fort Kijkduin: 32 min. lopen / 9 min. fietsen Winkelcentrum: 14 min. lopen

Strand (paviljoen): 25 min. lopen / 8 min. fietsen

Voc h

tig

duin

Lidl/Vomar: 10 min. lopen

geb

ied

Doorzicht vanaf Jan Verfailleweg richting duingebied, zicht langs plangebied.

Strand: 18 min. lopen / 5 min. fietsen

H

eld

Helderse vallei: 5 min. lopen

Du

er

inge

se

Va ll

ei

bied

al

Duingebied

nd

rië

Ma

Strand (paviljoen): 20 min. lopen / 9 min. fietsen

Uitkijktoren ‘Herderse vallei De toekomstige bezoekers zullen gebruik gaan maken van de omliggende functies. In de Structuurvisie van Den Helder wordt er ingezet op meer beweging. Een goed langzaamverkeersnetwerk is hiervoor noodzakelijk. In de Structuurvisie wordt ook gesteld dat de stranden in deze omgeving vooral door families, lokale bewoners en natuurliefhebbers gebruikt gaan worden. Het is interessant om een nieuwe route door plangebied te leggen die (fiets)verbindingen met elkaar koppelen en interessantere routes door of vanuit het plangebied creëren. Bij de vormgeving van deze route kan er vooral ingezet worden op doelgroep ‘families’ met speelaanleidingen en veilige oversteekplaatsen en de doelgroep ‘lokale bewoners’ met sportaanleidingen.

Aan deze openbare route zou een verblijfsplek gekoppeld kunnen worden voor kort verblijf.

Door de dichte rand van bomen, struiken en later bebouwing is er vanaf de Jan Verfailleweg weinig zicht op de omgeving. Op een aantal plekken wordt deze rand onderbroken en ontstaat er zicht op de omgeving. Een van deze zichtlijnen het duingebied in loopt langs het plangebied. Het is interessant om deze doorkijk te behouden en te benadrukken De uitkijktoren van de Helderse vallei is een landmark in het gebied. Er is niet alleen zicht vanuit de toren over het hele gebied maar vanuit het hele gebied is ook de toren te zien.

15

16

Ruimtelijke verkenning recreatiepark

17

S c h e m a ’s p l a n g e b i e d h u i d i g e s i t u a t i e De bossages en hagen.

De vrijstaande bomen in het terrein.

De camping is in de huidige situatie verdeeld in een aantal ‘kamers’, gescheiden door bosachtige heestergroepen en geschoren hagen. Er ligt een dichte rand rondom het terrein van opgaande beplanting en bos.

Verspreid over het hele gebied staan vrijstaande bomen. Over het algemeen staan ze parallel aan de verkeerstructuur op het terreinen en op strategische plekken als verdeling van de kampeerplaatsen. De kwaliteit van de bomen is verschillend. Ook de toegepaste soorten passen niet altijd in deze duinachtige omgeving.

> Een belangrijk uitgangspunt is om om uit te zoeken welke heestergroepen behouden kunnen blijven omdat deze bijvoorbeeld interessant zijn voor het behouden en versterken van de biodiversiteit, om de ruimtelijke indeling van het gebied teversterken en om karakter aan het gebied te geven. > Ook kunnen er uit deze groepen bomen omgevormd worden tot solitaire bomen.

> Uitgangspunt is om de goede bomen te kunnen behouden. Ze geven karakter aan het gebied en kunnen kwaliteit en identiteit geven aan de verschillende plekken.

18

S c h e m a ’s p l a n g e b i e d h u i d i g e s i t u a t i e De routes over het terrein.

De zichtlijnen.

verlegd worden zodat er meer ruimte ontstaat rondom Binnen het gebied zijn een aantal prominente zichtlijnen. Over het terrein loopt één route voor de auto. Deze weg ontsluit de kampeervelden. Op andere plekken ligt het woonhuis. en een entree met meer kwaliteit Door het met bomen en struiken omzoomde terrein gerealiseerd kan worden. geen weg maar kan de auto over het gras de velden zijn deze zichtlijnen beperkt tot de randen van het oprijden. gebied.. De entree van het terrein ligt naast de receptie en het De zichtlijnen geven het terrein maat en schaal zorgen woonhuis. Naast de entree ligt ook een parkeerterrein voor verbinding tussen de verschillende ‘kamers’ van voor bezoekers. het terrein. Voor voetgangers zijn er twee ingangen. Eén bij de hoofdentree en één aan de kant van de Donkere > Er is geen zicht op en vanuit de woonwijk aan de Duinen. Deze ingang ligt verscholen in het bos en sluit noordoostzijde gewenst. Wel zou het goed zijn om aan aan op de padenstructuur in de Donkere Duinen. de noordwestzijde op een aantal plekken de dichte rand te doorbreken en een aantal zichtlijnen over het > Wanneer het hekwerk rondom het terrein natuurgebied (Refugium) te realiseren. weggehaald wordt kunnen er meer routes richting de Donkere Duinen gemaakt worden. De hoofdentree kan 19

S c h e m a ’s p l a n g e b i e d v o o r g e s t e l d e i n g r e p e n De omliggende landschappen.

Het doorzetten van de landschappelijke sferen.

Rondom het terrein liggen een aantal natuurgebieden met ieder een eigen karakter (zie schema ‘Landschappen en kenmerken’). Aan de noordzijde ligt het natte grasland dat wordt begrazen door Schotse hooglanders. Aan de zuidzijde ligt het bos van de Donkere Duinen met daarin de vijver en een aantal open plekken.

De landschappelijke sferen kunnen doorgetrokken worden in het gebied. De natte graslanden en het bos kunnen als vingers in elkaar grijpen. Hierdoor ontstaan er in het terrein verschillende sferen, wordt de situatie van de bestaande flora en fauna verbeterd en de zeer waarschijnlijk de biodiversiteit vergroot.

> De sferen nat grasland, dicht bos en open boszones die in de omgeving voorkomen moeten terugkomen in het plangebied.

20

Dichtheid De schematische dichtheid Donkere Duinen.

De vergelijking met de dichtheid van Puur Exloo.

Plan van eisen huizen De Donkere Duinen: circa 35 recreatiewoningen, Referentieproject Puur Exloo, hier is de dichtheid zeer vergelijkbaar met die van De Donkere Duinen.

21

22

Schetsontwerp Recreatiepark De Donkere Duinen

23

Opbouw van het schetsontwerp

bosranden met open ruimten en oriëntatie

water in de open ruimten

recreatiewoningen in de randen van de open ruimten

oriëntatie van terrassen op/van het water of de bosrand 24

3 typen recreatiewoningen • 8 persoons • 10 persoons • 12 persoons

parkeren • 8 persoons: 2 parkeerplekken • 10 persoons: 3 parkeerplekken • 12 persoons: 4 parkeerplekken • De parkeerplekken liggen zo dicht mogelijk bij de recreatiewoning. • Een aantal uitzonderingen waarbij het parkeren verder van de recreatiewoning ligt, ten behoeve van de kwaliteit van het terrein. terrassen • De terrassen zijn zo optimaal mogelijk gepositioneerd ten opzichte van de zon, privacy en zicht. • Een deel van de recreatiewoningen heeft de oriëntatie op de bosrand, de andere op de nattere lager gelegen delen.

wegen- en padenstructuur

heestergroepen en natuurinclusiviteit • Ten behoeve van de privacy en zicht worden strategisch heestergroepen geplant. • De heestergroepen bestaande uit inheemse soorten bieden een natuurlijke habitat voor verschillende soorten dieren. • In de architectuur wordt er ook rekening gehouden worden met natuurinclusiviteit.

totaalschema

principeschema recreatiewoningen 25

Schetsontwerp landschap

natte graslanden

vijverpartijen in het bos

dicht duinbos

open duinbos 26

Schetsontwerp verkaveling recreatiepark De Donkere Duinen De kwaliteiten van het omliggende landschap en van het terrein zelf worden volledig benut. De bestaande groenstructuren op het terrein worden omgevormd tot bosachtige zones en delen het terrein op. De bestaande vrijstaande bomen worden waar nodig aangevuld. Het terrein wordt geaccidenteerd aangelegd waardoor er lagere delen ontstaan waar het regenwater opgevangen wordt. Dit zorgt voor nieuwe natuiurlijke kwaliteiten en variatie in het landschap. Deze zones sluiten aan op het omliggende natte grasland. In het bosachtige deel worden ook waterpartijen gesitueerd. Deze waterpartijen kunnen eventueel ook als zwemvijver functioneren. Hiervoor zullen dan wel technische voorwaarden aan gesteld worden. De rand aan de noordoostzijde wordt op enkele plekken opengebroken om doorzichten te verzorgen. Hierdoor ontstaan er zichtlijnen vanuit de bosrand richting het duingebied. De recreatiewoningen worden zoveel mogelijk tegen de bosrand aan geplaatst zodat ze als het ware door het landschap opgenomen worden. De bestaande entree blijft gehandhaafd en de wegen over het terrein worden ontworpen als ‘moderne’ karrensporen en worden zo ondergeschikt aan het landschap. Over het terrein worden wandelpaden aangelegd welke een verbinding vormen met de omliggende wandelpaden.

Hierdoor ontstaat er bijvoorbeeld een wandelroute over het terrein richting het duingebied. Door deze ingrepen ontstaat er een harmonieus landschappelijk gebied waar de woningen en de infrastuctuur op een natuurlijke manier in zijn opgenomen.

27

Onderdelen van het schetsontwerp hoofdentree voor auto en langzaam verkeer

receptiegebouw met sleutelkluisjes, ruimte beheer en onderhoud

nieuwe entree voor langzaam verkeer bestaande entree voor langzaam verkeer behouden

ondergrondse containers

functies voor het terrein

nieuwe entrees

28

zicht onder de bomen door richting het Refugium

zitplek

zwemvijver speelaanleidingen

verblijfsplek en speelplek aan de zwemvijver

zitplek zitplek

functies voor het terrein en omgeving

verblijfsplekken

29

open nattere delen

open bos

dichte struweelranden

duinachtig struweel

referentie beelden terrein

30

poelen en verlagingen

gemaaide en ongemaaide delen (sinus beheer)

behouden van dichte struweelranden

duinachtig struweel toevoegen

referentie beelden biodiversiteit in landschap

31

ingebouwde vleermuiskasten

ingebouwde nestkast voor mussen

rieten dak - voor bijen en andere insecten

egelkast

referentie beelden biodiversiteit

32

karrenspoor bio based betonplaten

grasstenen Hydro Lineo voor parkeerplaatsen

stabalizer voor de voetpaden

zwemvijver met speelelementen

tuinwal als keermuur

schellevis 500x500 tegel entreepaden

referentie beelden terrein

33

losse bomen

zomer eik

ruwe berk

witte abeel

bomen met onderbeplanting

fladder iep

zachte berk

gewone esdoorn

34

duinachtig struweel

meidoorn

kardinaalsmuts

framboos

kruipwilg

egelantier

hondsroos

sleedoorn

gewone vlier

wegedoorn

35

gemaaid gras intensief beheerd

kruidenrijk gras extensief beheerd

Tuinwal als keerelement 36

3D beelden

37

collage 1

38

collage 2

39

collage 3

40

Tussen de bogen 60 1013 JB Amsterdam 020 62 32 256 info@dijkenco.nl www.dijkenco.nl

41