Concept Programmabegroting 2023.pdf

De economische ontwikkelingen hebben hun uitwerking op de woningmarkt. Er is meer belangstelling voor het wonen in de Kop. Den Helder plukt hier met haar verscheidenheid aan woonmilieus en voorzieningen de vruchten van. Woningen staan minder lang te koop en ook op de huurmarkt is er meer druk gekomen. In de woningbouwopgave ligt de focus op kwaliteit en bijzondere woonmilieus. Den Helder wil een aantrekkelijk woningaanbod voor iedereen, voor bestaande inwoners die willen doorstromen naar een andere woning, voor werknemers van buiten Den Helder en de regio in alle sectoren, en voor shortstay van buitenlandse werknemers (expats, arbeidsmigranten). Bij aantrekkelijke woonmilieus horen ook aantrekkelijke winkel- en verblijfsgebieden. We investeren in meer samenhang van het stadshart en de omliggende woonbuurten. Trends -

Den Helder kent files tijdens de piekmomenten wanneer veel bezoekers van en naar Texel reizen.

-

Den Helder kent betere voorzieningen, een beter imago en trotser inwoners dan voor de recente

-

stadsvernieuwing.

-

De marine groeit (meer personeel, schepen, extra bedrijvigheid) als gevolg van kabinetsbeleid.

-

Bedrijven zoeken vanwege de energietransitie naar een plek om hun activiteiten op zee uit te voeren.

-

De internationale ontwikkelingen dwingen tot een versnelling in de transitie naar duurzame energie.

-

Waterstof wordt gezien als een belangrijke energiedrager in de energietransitie.

-

Den Helder kent veel vacatures die werkgevers moeilijk kunnen vervullen.

-

De vraag naar woningen neemt toe, met daarin ook een behoefte aan bijzondere woonvormen.

Doelen 1.

Bewoners, forenzen en bezoekers reizen makkelijker en sneller van en naar Den Helder en de omliggende regio.

2.

Meer mensen werken in Den Helder.

3.

Meer bedrijven vestigen zich in Den Helder.

4.

Het aanbod van het (regionaal beroeps-)onderwijs sluit beter aan op de vraag van werkgevers.

5.

Het stadshart van Den Helder trekt meer bewoners en bezoekers dan voor de recente stadsvernieuwing.

6.

We verbeteren de kwaliteit en omvang van de woningvoorraad zodat meer mensen in Den Helder kunnen gaan wonen.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

43

Doelen Doel 3.1 Bewoners, forenzen en bezoekers reizen makkelijker en sneller van en naar Den Helder en de omliggende regio. Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 3.1.1 We blijven inzetten op de lobby voor de N77 om de bereikbaarheid van de regio te verbeteren met als eerste stap de vormgeving van de regionale bereikbaarheidsagenda. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.1.2 We zetten met de provincie en Rijkswaterstaat in op oplossingen en maatregelen voortkomend uit de probleemanalyse in het onderzoek verkeersveiligheid N9, N99 en N250. Toelichting: Inmiddels is via het coalitieakkoord binnen de Rijksoverheid 200 miljoen beschikbaar gesteld voor de veiligheid op N-wegen. Voor de N9 is daar 4 miljoen bestemd. Hierdoor kunnen diverse veiligheidsmaatregelen de komende jaren worden gerealiseerd. Maar dit lost een klein deel van de problemen op. Daarom zal de lobby voor mee veiligheidsmaatregelen op deze weg doorgaan. Activiteit 3.1.3 Samen met de provincie Noord-Holland vervolgen wij ons overleg voor een kwalitatief goed en snel openbaar vervoersnet. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.1.4 We verbeteren de toegankelijkheid van het openbaar vervoer ten behoeve van een inclusieve samenleving zodat alle mensen (ook met een mobiliteitsbeperking) deel kunnen nemen aan het openbaar vervoer. Toelichting: n.v.t.

Activiteit 3.1.5 We zetten ons in om Den Helder dé fietsstad van Nederland te maken: uitvoeringsplan fietsvisie. Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

44

Doel 3.2 Meer mensen werken in Den Helder. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Aantal banen per 1000 inwoners. Per 1.000 inwoners tussen 15-74 jaar in Den Helder 2023

2024

2025

2026

650

660

670

680

-Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 3.2.1 We zetten in op het borgen van de activiteiten die voor het ‘in de markt zetten van Den Helder’ vanuit het programma Helders Perspectief zijn ontwikkeld, waarbij er wordt toegewerkt naar een strategie voor een bredere inzet op Citymarketing. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.2.2 We laten het onderwijs aansluiten bij de sectoren waar veel werkgelegenheid in is. Dat betreft voor Den Helder onder meer de specifieke sectoren techniek, maritiem en energie. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.2.3 We creëren kansen voor inwoners om een baan te vinden die bij ze past (via onder meer de Regio Deal). Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Doel 3.3 Meer bedrijven vestigen zich in Den Helder. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Aantal bedrijven in Den Helder.

2023

2024

2025

2026

3.250

3.280

3.310

3.340

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

45

-Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 3.3.1 We richten een programmabureau Ontwikkeling Maritiem Cluster op dat het door de betrokken bestuursorganen vastgestelde programma uitwerkt in projectplannen. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.3.2 We geven uitvoering aan de Regio Deal Maritiem Cluster Kop van Noord-Holland gericht op werkgelegenheid, innovatie en kennisontwikkeling. Toelichting: Hierbij ligt een specifieke focus op de kansen rondom waterstof vanuit het waterstofprogramma NHN en de ontwikkelingen bij maritieme technologieën waar METIP een belangrijke rol bij heeft. Activiteit 3.3.3 We spelen in op economische kansen die de energietransitie, en in het bijzonder wind op zee en waterstof, biedt. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.3.4 We versterken de samenwerking tussen de zeehavens in Noord-Holland ten behoeve van een gezamenlijke propositie voor de markt op het gebied van wind op zee en waterstof. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.3.5 We dragen bij aan het uitvoeringsprogramma van de Agenda voor het Waddengebied 2021-2026. Toelichting: Uit de uitwerking van de agenda zullen projecten komen die ook gemeentelijke inzet en cofinanciering vragen. Activiteit 3.3.6 We werken aan de versterking en het toekomstbestendig maken van de winkelgebieden in Den Helder en Juliandorp.

Toelichting: Dit doen we onder andere door uitvoering te geven aan de actieplannen van de vastgoedmanager voor de winkelleegstand. We willen een impuls geven aan initiatieven die bijdragen aan het toekomstbestendig maken van verschillende winkelgebieden. Activiteit 3.3.7 We werken aan toekomstbestendige en duurzame bedrijventerreinen. Toelichting: Dit doen we onder andere door uitvoering te geven aan de regionale strategie werklocaties en de samenwerking met de ondernemersverenigingen en ondernemers voort te zetten.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

46

Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Doel 3.4 Het aanbod van het (regionaal beroeps-)onderwijs sluit beter aan op de vraag van werkgevers. Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 3.4.1 Via de programmalijn human capital van de Regio Deal Maritiem Cluster Kop van Noord-Holland zetten we ons in om op basis van de innovatie en economische ontwikkelingen de brede welvaart in Den Helder te verbeteren. Toelichting: Enerzijds wordt hiertoe het al bestaande netwerkplatform Tech@Connect versterkt. Anderzijds worden aanvullende activiteiten opgezet op het gebied van kiezen, leren en werken die aansluiten bij de innovatieve en economische ontwikkelingen. Activiteit 3.4.2 We zetten ons in op versterken van het onderwijs door onder meer een focus op doorgaande leerlijnen voor de techniek, goede huisvesting voor Scholen aan Zee en het aangaan van samenwerkingsverbanden met het hoger onderwijs. Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Doel 3.5 Het stadshart (inclusief Willemsoord) van Den Helder trekt meer bewoners en bezoekers dan vóór de recente stadsvernieuwing. Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 3.5.1 Verdere inzet op de realisatie van de lopende projecten in het stadshart: Toelichting: Ontwikkeling Koningsstraat en Spoorstraat, de herontwikkeling van het V&D-pand en de Kroonpassage, ontwikkeling vastgoed bij halter Bellevue en de afronding van het stadspark aldaar, en versterking relatie van de stad met de zee door ontwikkeling dijkbuurt met als integraal onderdeel de Seasaw. Activiteit 3.5.2 De herinrichting van het zuidelijke deel van Willemsoord wordt afgerond. Het entreegebied van Willemsoord wordt opgeknapt en we bereiden het besluit voor over uitbreiding van horeca. Toelichting: n.v.t.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

47

Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Doel 3.6 We verbeteren de kwaliteit en omvang van de woningvoorraad zodat meer mensen in Den Helder kunnen gaan wonen. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Aantal woningen in Den Helder.

2023

2024

2025

2026

28.800

29.000

29.200

29400

-Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 3.6.1 We zetten ons in op het realiseren van een kwalitatief goed woningaanbod binnen de binnenstedelijke omgeving. Toelichting: We richten ons zowel op de vraag van onze eigen inwoners als op de mogelijke toenemende vraag naar woningen als gevolg van de groeiende werkgelegenheid in Den Helder. Daarnaast richten wij ons op woningen voor specifieke (kwetsbare) doelgroepen. Activiteit 3.6.2 Realiseren van binnenstedelijke nieuwbouwprojecten met als doelstelling 1.500 gerealiseerde woningen in 2030. Toelichting: Naast het verder uitvoeren van het project Willem-Alexanderhof en ’t Laar wordt het project Vinkenterrein (nieuwe naam: Molenwerf) in uitvoering gebracht. Tevens wordt een vervolg gegeven aan woningbouwontwikkelingen in het stadshart (onder andere Koningstraat/Spoorstraat, Halter Bellevue en Molenplein) en diverse locaties in Nieuw Den Helder. Activiteit 3.6.3 De voorbereidingen voor de ontwikkelingen van Station Zuid, Tillenhof en Dijkbuurt worden verder vervolgd. Toelichting: Daarnaast gaan we verder met de verkenning van de onderzoeklocaties omgeving Drs. F. Bijlweg en omgeving Ruyghweg/Spoorweghaven. Activiteit 3.6.4 Om de woningbouwopgave, waar mogelijk, te versnellen wordt opnieuw een beroep gedaan op de 'uitvoeringsregeling subsidieversnelling woningbouw' van de Provincie Noord-Holland.

Toelichting: Ook subsidiemogelijkheden op rijksniveau worden onderzocht. Activiteit 3.6.5

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

48

Uitwerking van het initiatief ONS en hieraan gerelateerd diverse woningbouwlocaties in een realisatieovereenkomst tussen partijen. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.6.6 We onderzoeken de mogelijkheden voor tijdelijke woningbouwlocaties waarbij de vraag, geschiktheid van locaties en realiseerbaarheid wordt meegenomen. Toelichting: n.v.t. Activiteit 3.6.7 We faciliteren en stimuleren zoveel mogelijk particuliere initiatieven voor woningbouw. Toelichting: Hierbij dient wel, net als bij alle andere initiatieven, rekening gehouden te worden met bredere doelstellingen en belangen in het gebied en rondom de locatie. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

49

Verbonden partijen

Bijdragen verbonden partijen

bedrag

Cocensus, taakveld Wonen en bouwen

17

Totaal

17

Bedragen x € 1.000

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

50

BBV verplichte indicatoren Indicator

NL 2022

REK. 2021

BEGR. 2023

% Functiemenging (verhouding tussen banen en woningen, waarde varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken)

53,2*

48,3*

48.0

Vestigingen (van bedrijven) per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 64 jaar

158,4*

94,1*

82,6

Gemiddelde WOZ waarde: x duizend euro

290

170

143

Aantal nieuwbouwwoningen per 1.000 woningen

8,9

5,9

3

Demografische druk (%)

70,1

74,6

71,2

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden (in euro’s)

733

636

596

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (in euro’s)

810

787

714

* cijfers van 2020

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

51

Wat gaat het kosten?

Rekening Begroting Begroting 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Lasten

-22.819

-13.417

-13.647

-12.603

-11.919

-11.287

Baten

18.114

7.196

8.041

6.868

5.664

5.330

-4.705

-6.221

-5.606

-5.735

-6.256

-5.956

Stortingen (lasten)

-1.128

-816

-770

-473

-323

-323

Onttrekkingen (baten)

2.968

575

284

284

267

267

Saldo

1.841

-241

-485

-189

-57

-57

Saldo van baten en lasten

-2.864

-6.462

-6.091

-5.924

-6.312

-6.013

Vitale gemeente Exploitatie

Saldo

Reserves

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

52

Begroting 2023

2024

2025

2026

-6.009

-6.072

-6.351

-6.351

Eerste tussenrapportage 2022

181

173

155

155

Kadernota

-272

-204

-204

-204

Programmabegroting 2023

8

179

87

387

Saldo van baten en lasten

-6.091

-5.924

-6.312

-6.013

Primitieve begroting

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

53

Begroting 2023

2024

2025

2026

-6.009

-6.072

-6.351

-6.351

Eerste tussenrapportage 2022

181

173

155

155

Kadernota

-272

-204

-204

-204

Programmabegroting 2023

8

179

87

387

Administratieve wijzigingen

14

14

14

14

-1

-14

-20

-6

166

88

393

261

323

249

554

-40

-40

-40

-40

Primitieve begroting

Mutaties < € 10.000 Autonome ontwikkelingen Exploitatie Onderhoudsbudget Westoever

Bij raadsbesluit dd. 14 februari 2022 is besloten € 40.000 per jaar als budget op te nemen voor beheerskosten van een aangekocht gebied in het ontwikkelgebied Westoever / Spoorhaven. Personeelskosten

-293

-293

-293

-293

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Financiering

-23

-14

-26

-4

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Actualisering staat van investeringen (afschrijvingslasten)

431

501

432

532

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Actualisering staat van investeringen (rentelasten)

143

136

130

136

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Indexering tarieven

41

41

41

41

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Actualisatie Grondexploitatie 2023

98

89

101

79

Elk jaar worden de grondexploitaties geactualiseerd. Deze actualisatie heeft een voordelig effect in 2023 van € 98.000 bij de reguliere baten en lasten van de lopende exploitaties (WillemAlexanderhof en Molenwerf). In de begroting zijn daarnaast elementen als rentelasten en salarissen verwerkt, die ook betrekking hebben op de grondexploitaties. Deze zijn opgenomen in de mutaties die daar betrekking op hebben (zoals Financiering en Personeelskosten). Per saldo is voor deze elementen rekening gehouden met een extra last op het taakveld grondexploitaties van € 40.000. Dit betreft de beheerskosten Westoever/Spoorhaven. Het begrote voordelige saldo op dit taakveld is daardoor gedaald naar € 460.000. Opnemen inhuurbudget Omgevingsvergunningen

-148

-148

-148

-148

Al enige jaren wordt de vaste personeelsformatie die zich bezig houdt met afhandeling van aanvragen omgevingsvergunningen aangevuld met inhuurkrachten. Daarom wordt voorgesteld hier een standaard budget voor op te nemen. Deze uitgaven worden uit de geraamde leges inkomsten gedekt. Actualiseren kapitaalegalisatiereserves

250

250

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

250

250

54

Een deel van de afschrijvingslasten wordt gecompenseerd door kapitaalegalisatiereserves. Deze moeten jaarlijks geactualiseerd worden. Regionale Samenwerkingsagenda

-200

-200

-200

Bij raadsbesluit dd. 13 juni 2022 (nr.2022-009176) is ondermeer besloten om: " voor de periode 2023 t/m 2025 in de (meerjaren)begrotingen 2023, 2024 en 2025 jaarlijks een bedrag van € 3,50 per inwoner te reserveren." Hiertoe wordt afgerond een budget van € 200.000 opgenomen. Reserves Actualiseren kapitaalegalisatiereserves

-266

-157

-161

-161

-266

-157

-161

-161

Een deel van de afschrijvingslasten wordt gecompenseerd door kapitaalegalisatiereserves. Deze moeten jaarlijks geactualiseerd worden. Saldo van baten en lasten

-6.091

-5.924

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

-6.312

-6.013

55

Toelichting investeringen en reserves Investeringen Investeringen

2023

IVA

2.100

Kadewand Paleiskade

600

Baggeren Industriehaven

1.500

Totaal

2.100

Reserves Reserves Bestemmingsreserves

toevoeging

onttrekking

769.920

284.442

Reserve Wet Voorkeursrecht Gemeenten

62.692

Kapitaal egalisatiereserve Koningstraat-Spoortstraat

46.750

Kapitaalegalisatiereserve Stadspark

175.000

Egalisatiereserve Port of Den Helder

769.920

Subtotaal

769.920

Saldo toevoegingen

284.442 485.478

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

56

Leefbare gemeente De afgelopen jaren hebben we middels het beleidskader Openbare Ruimte in nieuw perspectief een impuls gegeven aan de openbare ruimte en de kwaliteit van de stad. Hiermee is een deel van de achterstanden ingelopen, is er geld vrijgemaakt voor klimaatbestendige maatregelen, voor nieuwe camera’s in het centrum en bij Station Zuid en de dorpspleinen van Huisduinen en Julianadorp zijn verbeterd. De vraagstukken rondom de areaaluitbreiding, klimaatbestendigheid en de stijgende kosten van de bestrijding van de iepenziekte en woekerende exoten blijven onze aandacht vragen. Naast de openbare ruimte proberen we met de opgave leefbaarheid ook op de andere onderdelen Den Helder voor te bereiden op de toekomst. De duurzaamheidsagenda, het nieuwe beleidsplan voor Toerisme, cultuur en erfgoed en het Veiligheid, toezicht en handhavingsbeleid moeten daarbij een bijdrage gaan leveren. Trends -

Schoon, heel en veilig is het uitgangspunt voor het inrichten en beheer van de openbare ruimte.

-

Het Klimaatakkoord verplicht gemeenten tot lagere CO2 uitstoot en duurzamer energieverbruik.

-

Den Helder wordt veiliger (objectieve cijfers), de subjectieve veiligheid (gevoel van veiligheid) blijft gelijk. Er is wel een stijging van drugs en drank gerelateerd geweld en er is meer en complexere zorg- en veiligheidscasuïstiek.

-

Den Helder onderscheidt zich van andere gemeenten door een groot en kwalitatief goed aanbod van natuur en cultuur in Den Helder en omgeving (met veel waardering van bewoners en bezoekers).

-

Er is een kloof tussen de schoolverlaters en de (lokale) arbeidsmarkt.

Doelen 1.

De openbare ruimte in Den Helder is schoner en inwoners waarderen deze beter.

2.

Den Helder verbruikt minder (fossiele) energie en is meer klimaatbestendig.

3.

Den Helder is veiliger en inwoners ervaren dit ook zo.

4.

Meer mensen bezoeken Den Helder en maken gebruik van het aanbod van cultuur en natuur in en om de stad.

5.

Onze inwoners zijn hoger opgeleid, hebben toegang tot beter onderwijs, wat beter aansluit op de arbeidsmarkt. .

6.

Onze inwoners sporten en bewegen meer door betere samenwerking tussen sportclubs en optimaler gebruik van sportterreinen.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

57

Doelen Doel 4.1 De openbare ruimte in Den Helder is schoner en inwoners waarderen deze beter. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Waardering fysieke leefomgeving.

2023

2024

2025

2026

7,0

7,1

7,2

7,2

2023

2024

2025

2026

6.850

6.600

6.350

6.350

-Hoeveelheid zwerfafval.

Hoeveelheid is in tonnen. Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 4.1.1 Inhoud in de openbare ruimte Toelichting: De wijken worden onderhouden op het met de raad afgesproken onderhoudsniveau (A, B of C). Activiteit 4.1.2 De aanpak van de onderhoudsopgave wordt per gebied integraal aangepakt. Toelichting: Volgens het gebiedsgericht werken worden verschillende wijken integraal aangepakt. Hierbij is participatie een belangrijk onderdeel. Activiteit 4.1.3 Bij vervanging en renovatie wordt de toegankelijkheid en veiligheid van de openbare ruimte verbeterd. Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

58

Doel 4.2 Den Helder verbruikt minder (fossiele) energie en is meer klimaatbestendig. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Minder netto energieverbruik. Deze indicator wordt niet meer gemeten door de oorspronkelijke bron. De nieuwe bron is De Klimaatmonitor van Rijkswaterstaat en loopt op dit moment 1 jaar achter. 2023

2024

2025

2026

3.779 TJ

3.726 TJ

3.673 TJ

3.673 TJ

-Gemeentelijke organisatie gebruikt netto 5% minder energie per jaar volgens CO2 Prestatieladder.

2023

2024

2025

2026

80%

75%

70%

70%

-Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 4.2.1 Energie besparen in de bestaande particuliere woningvoorraad. Toelichting: n.v.t. Activiteit 4.2.2 Uitvoeren van de Transitievisie Warmte. Toelichting: n.v.t. Activiteit 4.2.3 Uitvoeren van de Regionale Energiestrategie 1.0. Toelichting: n.v.t. Activiteit 4.2.4 Duurzame bereikbaarheid en deelmobiliteit. Toelichting: n.v.t. Activiteit 4.2.5

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

59

Verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed naar gemiddeld energielabel B. Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Doel 4.3 Den Helder is veiliger en inwoners ervaren dit ook zo. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Overlastindex Bron:* https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/politie/dashboard-overlast-in-de-buurt Betreft de gezamenlijke cijfers van jeugdoverlast, OGGZ overlast en overlast drugs & alcohol. 2023

2024

2025

2026

1.000

950

925

900

-Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 4.3.1 Het terugleggen van werkzaamheden van de politie naar de gemeente vraagt om extra aandacht van handhaving in de openbare ruimte en extra aandacht voor beginnende (woon)overlast casuïstiek. Toelichting: Bij het maken van keuzes wordt daarom gekeken naar de aanwezigheid van een handhavingsparagraaf in het te handhaven (nieuw) beleid. Naast de complexe casuïstiek krijgt de gemeente steeds meer meldingen over kleine of beginnende overlast situaties. De afhandeling van (woon) overlast wordt voortaan afgehandeld via de methode AVE (Aanpak Voorkomen Escalatie). Activiteit 4.3.2 We gaan de informatie-uitwisseling tussen de zorg- en veiligheidsketen verder optimaliseren en verbreden de focus ook naar zorgfraude. Toelichting: Vanuit de opgave organisatie gaan we de processen rondom Zorgfraude verder uitwerken en onderbrengen binnen de betrokken teams. Activiteit 4.3.3 Team OOV gaat samen met een aantal andere teams een aantal langdurige knelpunten oppakken, zodat handhavings- en veiligheidsvraagstukken sneller en gestructureerd opgepakt kunnen worden. Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en)

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

60

n.v.t.

Doel 4.4 Meer mensen bezoeken Den Helder en maken gebruik van het aanbod van cultuur en natuur in en om de stad. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Aantal bezoekers per jaar aan bezoekerscentrum De Helderse Vallei.

2023

2024

2025

2026

83.000

84.000

85.000

86.000

-Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 4.4.1 Beheren, behouden en ontwikkelen van cultureel erfgoed, onder andere door ondersteuning aan Stichting Erfgoed Den Helder en uitvoering Omgevingsvisie Stelling Den Helder. Toelichting: n.v.t. Activiteit 4.4.2 Realisatie Wildopvang bij De Helderse Vallei en verplaatsing van locatie Dierenambulance naar terrein de Helderse Vallei. Toelichting: n.v.t. Activiteit 4.4.3 Profileren van cultuur en natuur van Den Helder in toerisme en bij mogelijke werknemers van bedrijven in Den Helder weghalen. Toelichting: n.v.t. Activiteit 4.4.4 Actualiseren van Toerisme, cultuur- en erfgoedbeleid. Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) Mogelijke inzet aanvullende middelen voor herstel culturele veld na de corona-crisis, op basis van de uitkomsten van het onderzoek naar het culturele veld.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

61

Doel 4.5 Onze inwoners zijn hoger opgeleid, hebben toegang tot beter onderwijs, wat beter aansluit op de arbeidsmarkt. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Minder vroegtijdige schoolverlaters.

2023

2024

2025

2026

VO 0,62% MBO 11.73%

VO 0,60% MBO 11.42%

Nog niet opgenomen in regioplan

Nog niet opgenomen in regioplan

Zo veel mogelijk jongeren moeten het onderwijs verlaten met minimaal een startkwalificatie en goede aansluiting op de arbeidsmarkt. Helaas is er in 2020-2021 opnieuw een stijging in het aantal vroegtijdig schoolverlaters. Samen met VO, MBO, Arbeidsmarkt en regiogemeenten zetten we ons onverminderd in voor het voorkomen van vroegtijdig schoolverlaten. In de periode 2022-2024 scherpen we daarom onze doelstellingen aan binnen de kaders van de huidige begroting. De in 2021 gestelde waardes in de beleidsplannen van de gemeente (het aantal vroegtijdig schoolverlaten in percentage in gemeente Den Helder) zijn in overeenstemming gebracht met de landelijke en regionale streefcijfers en passen daarmee beter bij de ambities. Het betreft regionale percentages (RMC-Regio) die zijn benoemd voor het VO en het MBO. De hier genoemde percentages zijn het gemiddelde van de in het regioplan vroegtijdig schoolverlaters genoemde percentages per onderwijssoort. De percentages in het regioplan zijn leidend. Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 4.5.1 We werken met Scholen aan Zee aan de huisvestingsopgave: verbouw/nieuwbouw. Toelichting: Er is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Activiteit 4.5.2 Het Maritime Emerging Technologies Innovation Parc Noord-Holland (METIP) organiseert de samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijven, studenten en starters.

Toelichting: Er is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Activiteit 4.5.3 Met de uitvoering van het integraal huisvestingsplan onderwijs dragen we bij aan een kwalitatief goede leeromgeving. Toelichting: Het Integraal huisvestingsplan wordt volgens planning uitgevoerd.. Gezamenlijke visie op huisvesting kan bijdragen aan het meer inclusief maken van het onderwijs in Den Helder. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) Geen overige ontwikkelingen.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

62

Doel 4.6 Onze inwoners sporten en bewegen meer door betere samenwerking tussen sportclubs en optimaler gebruik van sportterreinen. Hoe gaan we meten of we dit doel bereiken? Aantal inwoners op de Nederlandse Norm Gezond Bewegen.

2023

2024

2025

2026

65

65,5

66

66

-Wat gaan we ervoor doen? Activiteit 4.6.1 Bij de inrichting van de openbare ruimte streven we naar behoud en uitbreiding van de beweegvriendelijke omgeving. Toelichting: We breiden routenetwerken uit en stimuleren sportieve evenementen. Activiteit 4.6.2 Verenigingen stimuleren, faciliteren en ondersteunen bij het verduurzamen van hun accommodaties. Toelichting: n.v.t. Overige ontwikkelingen binnen het doel of de activiteit(en) n.v.t.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

63

Verbonden partijen

Bijdragen verbonden partijen Cocensus, taakveld Afval

bedrag 212

Cocensus, taakveld Begraafplaatsen en crematoria

7

Cocensus, taakveld Riolering

75

Omgevingsdienst, taakveld Milieubeheer

896

Veiligheidsregio, taakveld Crisisbeheersing en brandweer Veiligheidsregio, taakveld Openbare orde en veiligheid Totaal

3.969 42 5.201

Bedragen x € 1.000

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

64

BBV verplichte indicatoren Indicator

NL 2022

REK. 2021

BEGR. 2023

Verwijzingen Halt: Aantal per 1.000 jongeren

11*

11*

13

Winkeldiefstallen: Aantal per 1.000 inwoners

2*

3,4*

2,1

Geweldsmisdrijven: Aantal per 1.000 inwoners

4,5*

6,7*

7,7

Diefstallen uit woning: Aantal per 1.000 inwoners

1,8*

1,9*

1,8

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte), aantal per 1.000 inwoners

6,2*

11,5*

9,3

Absoluut verzuim: aantal per 1.000 leerlingen

1,8*

0*

4

Relatief verzuim: aantal per 1.000 leerlingen

26*

29*

65

% vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (VO + MBO)

1,7*

2,6*

1,5

% niet-sporters

49,3*

57,2*

55,4

Omvang huishoudelijk restafval in kg/inwoner

161*

209*

271

Hernieuwbare elektriciteit %

20*

5,5*

2,5

* cijfers van 2020 of ouder

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

65

Wat gaat het kosten?

Rekening Begroting Begroting 2021

2022

2023

2024

2025

2026

Lasten

-56.992

-58.096

-57.818

-57.059

-57.064

-57.230

Baten

24.382

21.738

21.423

21.153

21.153

21.153

-32.610

-36.358

-36.395

-35.906

-35.911

-36.077

Stortingen (lasten)

-884

-1.520

-120

-120

-120

-120

Onttrekkingen (baten)

2.489

1.456

213

213

213

213

1.605

-64

93

93

93

93

-31.005

-36.422

-36.302

-35.813

-35.818

-35.984

Leefbare gemeente Exploitatie

Saldo

Reserves

Saldo

Saldo van baten en lasten

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

66

Begroting 2023

2024

2025

2026

-34.754

-34.289

-34.560

-34.560

83

83

83

83

-1.042

-1.042

-772

-772

Programmabegroting 2023

-589

-565

-569

-735

Saldo van baten en lasten

-36.302

-35.813

-35.818

-35.984

Primitieve begroting Eerste tussenrapportage 2022 Kadernota

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

67

Begroting 2023

2024

2025

2026

-34.754

-34.289

-34.560

-34.560

83

83

83

83

-1.042

-1.042

-772

-772

Programmabegroting 2023

-589

-565

-569

-735

Administratieve wijzigingen

-340

-340

-340

-340

Mutaties < € 10.000

-98

-99

-105

-156

Autonome ontwikkelingen

-151

-126

-124

-240

-148

-122

-121

-236

-703

-703

-703

-703

Primitieve begroting Eerste tussenrapportage 2022 Kadernota

Exploitatie Personeelskosten

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Ophogen budget lokaal sportbeleid

-16

-16

-16

-16

Van Rijkswege worden middelen ontvangen om in te zetten voor combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches. Inzet hiervan wordt gerealiseerd middels externe partijen die wij hiertoe subsidie verstrekken. Na verloop van tijd is er een verschil ontstaan tussen budget en uitgaven wat inmiddels is opgelopen naar € 16.000 nadelig. Deze aanpassing is om budget en uitgaven weer in evenwicht te brengen. Actualisering staat van investeringen (afschrijvingslasten)

333

381

469

481

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Actualisering staat van investeringen (rentelasten)

205

203

200

199

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Indexering tarieven

513

513

513

513

Deze mutatie wordt verder toegelicht in het hoofdstuk Financiële begroting, paragraaf Inleiding. Actualisering afval

-244

-244

-244

-244

De mutatie wordt toegelicht in het hoofdstuk 'Financiële begroting, paragraaf Inleiding'. Actualisering riool

-221

-241

-326

-451

De mutatie wordt toegelicht in het hoofdstuk 'Financiële begroting, paragraaf inleiding'. Actualisatie beheersplannen sportterreinen

-14

-14

-14

-14

Jaarlijks worden de dotaties in de sportterreinen geactualiseerd op planning van uitvoering en prijsniveau. Dit leidt tot aanpassing van de jaarlijkse storting in de voorziening. Dit betreft de doorrekening van de bijstelling '2022'. Reserves Actualiseren kapitaalegalisatiereserves

-4

-4

-4

-4

-4

-4

-4

-4

Een deel van de afschrijvingslasten wordt gecompenseerd door kapitaalegalisatiereserves. Deze moeten jaarlijks geactualiseerd worden. Saldo van baten en lasten

-36.302

-35.813

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

-35.818

-35.984

68

Toelichting investeringen en reserves Investeringen Investeringen

2023

economisch

114

Steigers Quelderduyn

41

Nieuw perspectief niet gebiedsgericht (straatverlichting)

73

maatschappelijk

1.037

Nieuw perspectief niet gebiedsgericht (wegen en groen)

537

Herplant bomen a.g.v. iepziekte

200

Herdenkingsbos

300

economisch heffing

1.107

Gemalen bouwkundig

77

Vrijverval riolering

995

Gemalen mechanisch

35

Totaal

2.258

Reserves Reserves

toevoeging

onttrekking

Bestemmingsreserves

120

213

Bodemsanering, jaarlijkse mutatie

120

25

Pijler/Herderschee, kapitaallasten

52

Onderwijscluster Pasteurstraat, kapitaallasten

64

Noorderhaaks, kapitaallasten

23

Reconstructie Polderweg, kapitaallasten

11

Fietspad Duinweg, kapitaallasten

3

Streepjesberg, kapitaallasten

2

Villa Kakelbont, kapitaallasten

14

Sportlaan 10 Spinaker, kapitaallasten

19

Subtotaal

120

213

Saldo onttrekkingen

93

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

69

Financiële begroting

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

70

Overzicht financiële begroting Inleiding In dit hoofdstuk besteden wij aandacht aan een aantal financiële aspecten van de begroting. We geven een overzicht van de ontwikkeling en samenstelling van de algemene middelen en lichten de ontwikkeling van het geraamde saldo naar 2026 toe. Daarna volgt een onderdeel met daarin opgenomen de meerjarige balansen; deze zijn voorgeschreven door het BBV. Bij de programma’s zijn de tabellen met de financiële informatie over ‘Wat gaat het kosten?’ vermeld. Tevens zijn daar ook de toelichtingen op de nagekomen (na de Kadernota) mutaties opgenomen. Tot slot zijn de technische uitgangspunten, die gebruikt zijn voor het actualiseren van de begroting, in dit hoofdstuk verwerkt. Als basis voor de begroting dient de op 4 juli 2022 vastgestelde Kadernota 2023-2026. In de begroting is aanvullend de meicirculaire 2022 opgenomen en daarnaast een aantal aanvullende autonome mutaties zoals: - de indexering en doorberekening van salarissen en andere kosten; - overige autonome aanpassingen die zich na de Kadernota nog hebben voorgedaan. De inhoudelijke toelichtingen op de mutaties treft u aan in de programma's waar deze betrekking op hebben onder het hoofdstuk 'Wat gaat het kosten?' In de kolom toel. is het betreffende programma vermeld. Een aantal mutaties komt in meerdere programma's voor.

De inhoudelijke toelichting van de met een * gemarkeerde onderdelen treft u onder de onderstaande tabel aan. Een nadere toelichting op de mutatie Gemeentefonds treft u daarnaast aan bij het onderdeel 'Algemene dekkingsmiddelen' in dit hoofdstuk. De financiële vertaling van deze punten geeft het volgende beeld (- is nadelig; + is voordelig) Ontwikkeling begrotingssaldi (x € 1.000) Begrotingssaldi

toel.

Stand MJB 2022-2025; Kadernota 2022-2025

2023

2024

2025

2026

-2.515

-559

566

709

-16

-11

-15

-15

Nagekomen mutaties Mutaties < € 10.000 Gemeentefonds, algemene uitkering meicirculaire

BV

6.833

9.402

10.606

2.095

Huur stadhuispanden Willemsoord

BV

-70

-70

-70

-70

Verkiezingen

BV

-60

-60

-60

-60

Contributie VNG, bijdrage Fonds GGU

BV

-42

-42

-42

-42

Reserve BUIG

ZG

425

Begroting GrGa

ZG

-408

-607

-730

-730

OOGZ bijdrage (aanvulling)

ZG

-58

-58

-58

-58

Onderhoudsbudget Westoever

VG

-40

-40

-40

-40

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

71

Actualisatie grondexploitatie

VG

99

89

101

79

Inhuurbudget omgevingsvergunningen

VG

-148

-148

-148

-148

Samenwerkingsagenda Kop

VG

-200

-200

-200

Ophogen budget lokaal sportbeleid

VG

-16

-16

-16

-16

Actualisering afval

1

-244

-244

-244

-244

Actualisering riolering

1

-275

-295

-380

-505

Index tarieven

2

317

317

317

317

Personeelskosten

3

207

207

207

207

Financiering

4

286

289

208

208

Actualisatie staat van investeringen (afschrijving)

5

185

451

447

447

Actualisering voorziening beheerplannen sportterreinen

5

-14

-14

-14

-14

Totaal nagekomen mutaties

6.761

8.950

9.869

1.411

Stand begroting 2023-2026

4.246

8.391

10.435

2.120

Toelichting: 1. Actualisatie afval/riolering Aan de hand van de actuele gegevens van de HVC en de investeringen en onderhoudskosten riool, incl. de kwijtscheldingen en de toe te rekenen overhead worden de budgetten van riool en afval aangepast. Met de stijging van de belastingopbrengsten is al rekening gehouden. 2. Index tarieven Bij de Kadernota is een bedrag berekend van € 800.000 aan extra opbrengst voor de heffingen en legesopbrengsten. Daarbij was nog geen rekening gehouden met de afvalstoffenheffing. Deze is nu wel verwerkt, waardoor een extra opbrengst wordt gerealiseerd ten opzichte van de Kadernota. 3. Personeelskosten Dit bedrag betreft het resultaat van de doorbelasting van de extra salarissom aan de verschillende programma's. Er is rekening gehouden met de indexering van de salarissen en materiële kosten conform de uitgangspunten van de Kadernota. Ook is rekening gehouden met de periodieken van de bestaande formatie. Het positieve effect ontstaat omdat een deel van de kosten wordt 'terugverdiend' van projecten. 4. Financiering In 2021 heeft een herstructurering plaatsgevonden van onze leningenportefeuille; hierbij zijn nieuwe (voordeligere) geldleningen aangetrokken en een aantal oude geldleningen is afgelost. Hiermee is de rentelast flink gedaald. Hierin is de actualisatie van de renteberekening en toerekening meegenomen.

Een deel van het voordeel wordt toegerekend aan tarieven van bijvoorbeeld riool- en afvalstoffenheffing en de grondexploitatie. Daarnaast hebben leningen die zijn 'doorgeschoven' aan de Woningstichting Den Helder een lager actueel rentepercentage, waardoor een extra voordeel wordt gerealiseerd.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

72

Dit levert niet alleen lagere rentelasten en -baten op, maar ook een lagere rente-omslag. Een nadere uitleg vindt u onder de toelichting op de algemene dekkingsmiddelen in dit hoofdstuk. 5. Actualisering staat van investeringen ** Aan de hand van de jaarrekening, de kadernota en nieuwe ontwikkelingen wordt de staat van investeringen jaarlijks aangepast. Daarbij worden de daarmee verband houdende mutaties in de (kapitaal)egalisatiereserves ook geactualiseerd. Gelet op de ervaring van de laatste jaren wordt voorgesteld een zogeheten (voordelige) stelpost onderuitputting op de kapitaallasten te nemen, waarbij geanticipeerd wordt op een trager verloop van het gereedkomen van de daadwerkelijke investeringen, ten opzichte van de planning. De toelichting op de overige punten is te lezen bij de programma's zoals vermeld in de kolom 'toelichting'.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

73

Algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen moeten volgens het BBV afzonderlijk worden toegelicht, maar hangen samen met verschillende programma’s. Met een omvang van ongeveer € 157,7 miljoen beslaat dit onderdeel ruim meer dan de helft van de totale baten van de gemeente. Deze algemene middelen zijn vrij om in te zetten en worden gebruikt om de publieke taken te bekostigen die niet met andere specifieke middelen (eigen bijdragen, doeluitkeringen) worden bekostigd in de programma’s. In deze paragraaf lichten we de algemene dekkingsmiddelen toe, exclusief de mutaties in de reserves. De reservemutaties inzake de algemene dekkingsmiddelen en de toelichting daarop treft u onder programma 1 aan. Algemene dekkingsmiddelen

Rekening Begroting Begroting 2021

2022

2023

2024

2025

2026

990

1.058

1.058

1.058

1.058

1.058

Saldo Financiering

8.133

4.128

1.652

1.695

1.680

1.642

Deelfonds Sociaal Domein

17.243

17.726

13.696

13.569

13.399

13.311

Lokale heffingen

14.800

14.689

15.317

15.317

15.317

15.317

Gemeentefonds

112.154

115.580

128.331

129.649

131.602

123.267

Saldo Financiering

-7.685

-4.005

-1.622

-1.613

-1.606

-1.598

Lokale heffingen

-632

-651

-656

-656

-656

-656

-50

-30

-30

-30

-30

148.475

157.746

158.989

160.764

152.311

Baten Opbrengst deelnemingen

Lasten

Opbrengst deelnemingen Saldo

145.002

Toelichting: Lokale heffingen (gesaldeerd voordelig effect van € 623.000 t.o.v. begroting 2022) De lokale heffingen bestaan uit de onroerende zaakbelasting en de precariobelasting. Op de onroerende zaakbelasting is een inflatiecorrectie van 3,30% toegepast in overeenstemming met de technische uitgangspunten van de begroting. Dit zorgt voor een stijging van de baten met een bedrag van € 483.000. Vanwege de omvang van de onroerende zaakbelasting vindt daar de grootste stijging plaats. Tevens is door areaal-uitbreiding de opbrengsten op de OZB verhoogd met € 109.000. Gemeentefonds (voordelig effect van € 12,75 miljoen t.o.v. begroting 2022) Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires. De meicirculaire geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de Rijksoverheid, de septembercirculaire de vertaling van de Miljoenennota en de decembercirculaire rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Het uitgangspunt bij de begroting is de meicirculaire. Inhoudelijk bent u over de meicirculaire 2022 geïnformeerd via een raadsinformatiebrief over dit onderwerp. Ten opzichte van de gewijzigde begroting 2022 stijgt de algemene uitkering met € 12.751.000. Deze stijging is als volgt opgebouwd: Mutatie

Bedragen x € 1.000

Stand begroting 2022

115.580

Accres

7.940

Nominale ontwikkeling

3.661

Herverdeeleffect

- 283

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

74

Opschalingskorting

1.376

Overig

57

Totaal mutaties

12.751

Stand begroting 2023

128.331

1.

Het accres stijgt (meerjarig) als gevolg van geplande uitgaven door het Rijk. Ten opzichte van 2022 bedraagt de stijging € 7,9 miljoen. Het accres is nog hoger dan eerder in de Maartbrief 2022 werd gemeld, onder andere door extra rijksuitgaven voor vennootschapsbelasting, koppeling AOW aan de verhoging van het minimumloon, defensie-uitgaven en een hogere loon- prijsontwikkeling dan eerder aangenomen. In 2026 valt het accres echter terug naar een structureel niveau, waardoor de accresstijging tot en met 2025 niet voor structureel beleid kan worden aangewend.

2.

In de meicirculaire vindt de jaarlijkse inflatiecorrectie plaats die dient ter dekking van loon- en prijsstijgingen. Dit wordt de nominale ontwikkeling genoemd. In de Miljoenennota 2022 is rekening gehouden met een index van 2,4%. Gezien de aanzienlijke inflatie van dit moment, is het de verwachting dat deze correctie onvoldoende zal zijn. Het effect bedraagt € 3,6 miljoen.

3.

Het herverdeeleffect vloeit voort uit de herijking van het Gemeentefonds die per 1 januari 2023 wordt ingevoerd. Hoofddoel voor een nieuw verdeelstelsel was om het verdeelsysteem eenvoudig en uitlegbaar te maken en om een stelsel te ontwikkelen dat beter aansluit bij de noodzakelijke kosten die gemeenten maken. Den Helder valt onder de nadeelgemeenten en heeft in totaal een nadelig effect van € 2.057.000. Om gemeenten te kunnen laten ingroeien in het nieuwe verdeelmodel is een ingroeipad ingesteld van normaal gesproken € 7,50 per inwoner in 2023, € 22,50 per inwoner in 2024 en € 37,50 per inwoner vanaf 2025. In de meicirculaire zijn aangepaste ingroeipaden vermeld voor gemeenten met een beperkte financiële draagkracht en een lage sociaal economische status. Gemeente Den Helder is daaronder geschaard, waardoor het ingroeipad in 2023-2025 is gewijzigd naar respectievelijk € 5, € 12,50 en € 22,50 per inwoner. In 2023 geeft dat een herverdeeleffect van € 283.000 nadelig.

4.

In de uitkering van het gemeentefonds zit een opschalingskorting verwerkt. De gedachte hierachter is dat grotere gemeenten efficiënter en slagvaardiger kunnen optreden en daardoor toekunnen met een lagere algemene uitkering. Deze oplopende opschalingskorting is door het huidige kabinet voor de jaren 2023 – 2025 geschrapt, een voordeel van ruim € 1,3 miljoen.

(Integratie-uitkering) Sociaal Domein (nadelig effect van € 4,03 miljoen t.o.v. begroting 2022) De daling van de integratie-uitkering (IU) Sociaal Domein in 2023 is te verklaren doordat de deeluitkeringen Participatie (onderdelen Nieuw Wajong en Nieuw begeleiding exclusief beschut werk) en Voogdij/18+ overgaan naar de algemene uitkering. Dit gebeurt in het kader van de herijking van het Gemeentefonds. Het restant van de IU Participatie en de IU Beschermd wonen blijven achter in de IU Sociaal Domein. Compensatie tekorten in de jeugdzorg Het kabinet gaat de komende tijd met gemeenten en andere relevante partijen verder in gesprek over de Hervormingsagenda Jeugd, die moet bestaan uit een combinatie van een set van kostenbesparende maatregelen en een financieel kader waarmee een structureel houdbaarder jeugdstelsel wordt gerealiseerd. Bij het afsluiten van de Hervormingsagenda zal het kabinet ook besluiten over de extra middelen voor 2024 en verder die aan gemeenten beschikbaar gesteld worden. Den Helder ontvangt in 2023 € 5.314.000 ter compensatie van de kosten voor Jeugdzorg. Het Rijk, de VNG en Interprovinciaal Overleg hebben destijds afgesproken dat gemeenten een stelpost mochten opnemen in de begroting van 75% van de nog te ontvangen middelen. Dit hebben wij gedaan, waardoor er nu per saldo nog € 1.882.000 extra geld beschikbaar komt voor Jeugdzorg in 2023.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

75

Inmiddels is tussen het Rijk, IPO en VNG afgesproken dat gemeenten in hun meerjarenraming voor de jaarschijven 2024 t/m 2026 rekening mogen houden met de volledige bijdragen uit de Hervormingsagenda Jeugd. Vorig jaar was dat nog 75%. Dit hebben wij in de begroting aangepast. Deze middelen zijn toegevoegd aan de budgetten voor jeugdzorg. Saldo financieringsfunctie (nadelig gesaldeerd effect van € 93.000 t.o.v. de begroting 2022) Elk jaar maken wij in de Programmabegroting een nieuwe berekening van de rente-omslag, zie voor de berekening de paragraaf Financiering. Bij deze berekening moeten wij rekening houden met onze (verwachte) rentelasten en bekende rentebaten. Deze rentebaten zijn onder andere afkomstig uit de grondexploitatie en de doorlening van onze geldleningen. Uit de rentebaten en -lasten volgt een saldo. Dit saldo moet gedekt worden door onze investeringen. Naast de eerdere herstructurering van onze leningenportefeuille in 2021, heeft er eind 2021 nog een herstructurering plaatsgevonden van de leningen die zijn aangetrokken ten behoeve van Woningstichting Den Helder. Hierbij zijn nieuwe (voordeligere) geldleningen aangetrokken en een aantal oude geldleningen is afgelost. Hierdoor zijn zowel de rentelasten als de rentebaten opnieuw gedaald. Deze daling valt ook terug te lezen uit de berekening van de rente-omslag.

Uit de berekening blijkt dat het rentepercentage daalt naar 0,3%. Het effect dat op financiering behaald wordt, moet verdeeld worden over de andere producten van de gemeente. Dit zorgt ervoor dat het voordelig saldo op de kostenplaats financiering daalt naar € 30.000. Dit is een daling van € 93.000 ten opzichte van de begroting 2022. Op de verschillende producten in de begroting 2022 is de verlaging van de kapitaallasten echter zichtbaar door de daling van de rente-omslag. Daarnaast zijn er natuurlijk ook ontwikkelingen in het overzicht van de investeringen en de grondexploitaties die van invloed zijn op de financiering.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

76

Overhead Overhead

rekening

begroting

begroting

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Totaal overhead

25.165

28.894

28.053

28.249

28.308

28.262

Totaal omzet

245.182

229.863

223.378

220.007

219.553

218.697

In % van de omzet

10,26%

12,57%

12,56%

12,84%

12,89%

12,92%

De systematiek van overhead houdt in dat alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces onder overhead vallen. Deze overheadkosten mogen op grond van het BBV niet worden doorberekend aan de verschillende programma’s. Uitzonderingen zijn: -

Grondexploitaties;

-

Investeringen;

-

(Subsidie) projecten.

De doorbelastingen hiervan moeten als een aftrekpost worden opgenomen onder het onderdeel overhead. Het resterende saldo op de overheadkosten moet afzonderlijk zichtbaar gemaakt worden zoals in bovenstaand overzicht. Voor 2023 is er begroot € 28,1 miljoen aan overhead. Dit betreft het netto-bedrag. Concreet komt het erop neer dat ongeveer € 0,6 miljoen aan deze uitzonderingen kunnen worden doorberekend. Voor de tarieven en leges moet apart een opslagpercentage voor de overhead worden berekend. In de paragraaf Lokale heffingen wordt de kostendekkendheid van de verschillende tarieven en leges, rekening houdend met de opslagpercentage overhead, aangetoond. De kosten van overhead zijn onder andere: -

ICT;

-

Huisvestingslasten;

-

Personele kosten;

-

Juridische kosten.

Ten opzichte van het begrotingsjaar 2022 zijn de overheadkosten met € 0,8 miljoen gedaald. Deze daling komt voornamelijk voor rekening van de volgende onderdelen: Personele lasten Ten opzichte van de begroting 2022 is er een daling van de salarislasten betrekking hebbende op overhead zichtbaar. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door lagere lasten inzake inhuur, ad € 0,2 miljoen. Overige goederen en diensten Bij de overige goederen en diensten is er sprake van een daling van ongeveer € 0,6 miljoen. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door specifieke projecten in 2022, onder andere bij I&T. Waardoor de kosten van overige goederen en diensten in 2022 hoger liggen dan in 2023 begroot is.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

77

Meerjaren begroting Meerjarenbegroting

rekening

begroting

begroting

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Lasten

-231.212

-223.429

-218.248

-214.514

-213.660

-212.804

Baten

233.992

218.398

223.298

225.160

226.626

217.455

2.779

-5.031

5.050

10.646

12.966

4.651

Stortingen (lasten)

-13.970

-6.434

-5.130

-5.493

-5.893

-5.893

Onttrekkingen (baten)

19.452

10.782

4.326

3.237

3.361

3.361

subtotaal

5.482

4.348

-804

-2.256

-2.532

-2.532

8.261

-682

4.246

8.390

10.434

2.119

Exploitatie

subtotaal

Reserves

Saldo van baten en lasten

De (meerjaren)begroting is met inachtneming van de technische uitgangspunten en de gegevens in de Kadernota 2023-2026, overige autonome ontwikkelingen en ten slotte ontwikkelingen uit de algemene uitkering samengesteld.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

78

Vennootschapsbelasting Inmiddels is voor de jaren 2016, 2017, 2018, 2019 en 2020 een zogeheten nihil aangifte ingediend voor de Vennootschapsbelasting. De aangifte over 2021 moet vóór 1 november 2022 door de Belastingdienst zijn ontvangen. In 2019 heeft de Belastingdienst het standpunt ingenomen dat de vergoedingen die een gemeente ontvangt voor de inzameling van reststromen (textiel, plastic, oud ijzer, papier etc.) een fiscaal belaste activiteit is. Dit heeft (relatief geringe) gevolgen voor zowel de reeds ingediende aangiften als de toekomstig verschuldigde belasting. De verwachting is dat er (mede) als gevolg hiervan een bedrag aan vennootschapsbelasting is verschuldigd van ongeveer € 1.000 per jaar. Voor de gemeente Den Helder geldt tevens dat de afvalinzameling is ondergebracht bij de Huisvuilcentrale (HVC) in Alkmaar. Wij zijn van mening dat, op basis van de uitgangspunten van de NVRD, de VPB-last bij de HVC ligt en niet bij de gemeente Den Helder. Dit hebben wij ook gecommuniceerd met de Belastingdienst. Op het moment van het opstellen van deze begroting hebben wij nog geen verzoek en/of reactie van de Belastingdienst mogen ontvangen om onze aangifte van de afgelopen jaren te wijzigen. In 2020 is duidelijk geworden dat de Belastingdienst van mening is dat de opbrengsten van reclameconcessies belast zijn met vennootschapsbelasting.

De Belastingdienst vindt dat sprake is van een onderneming. Gemeenten daarentegen vinden dat sprake is van normaal vermogensbeheer. Dat laatste blijft buiten de heffing van vennootschapsbelasting. Hierover lopen verschillende zaken tussen gemeenten en de Belastingdienst, maar hierop is nog geen uitspraak gekomen. Vooralsnog houden wij het op normaal vermogensbeheer.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

79

Onvoorzien Het BBV verplicht gemeenten een post voor onvoorziene uitgaven op te nemen. Deze post is bedoeld om onvoorziene negatieve ontwikkelingen te kunnen opvangen. Omdat in de praktijk deze post niet wordt ingezet is deze bepaald op € 5.000.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

80

Geprognosticeerde balans Omschrijving

31-12-2021

31-12-2022

31-12-2023

31-12-2024

31-12-2025

31-12-2026

Immateriële vaste activa

20.949

36.510

37.088

36.296

33.809

31.322

Materiële vaste activa

117.648

125.166

122.586

120.407

119.247

118.782

Financiële vaste activa

69.762

69.582

69.403

69.223

69.044

68.864

Totaal vaste activa

208.359

231.259

229.077

225.926

222.100

218.968

Onderhanden werk

8.079

5.944

4.396

3.726

843

1.338

Overige voorraden

11

11

11

11

11

11

Vorderingen

22.660

22.660

22.660

22.660

22.660

22.660

Liquide middelen

57.396

29.010

35.529

47.773

66.474

72.895

Overlopende activa

7.785

7.785

7.785

7.785

7.785

7.785

Totaal vlottende activa

95.930

65.409

70.380

81.955

97.772

104.688

Totaal activa

304.289

296.668

299.457

307.881

319.872

323.656

Algemene reserve

18.556

22.262

21.580

25.826

34.215

44.650

Bestemmingsreserve

29.265

29.471

30.276

32.532

35.064

37.596

Resultaat jaarrekening

8.261

-682

4.246

8.390

10.434

2.119

9.981

10.516

11.383

12.292

13.308

14.450

187.385

184.259

181.131

178.000

176.000

174.000

17

17

17

17

17

17

253.465

245.844

248.633

257.057

269.039

272.832

Kortlopende schulden

19.339

19.339

19.339

19.339

19.339

19.339

Overlopende passiva

31.484

31.484

31.484

31.484

31.484

31.484

Totaal vlottende passiva

50.824

50.824

50.824

50.824

50.824

50.824

Totaal passiva

304.289

296.668

299.457

307.881

319.862

323.656

Vaste activa

Vlottende activa

Vaste passiva Eigen vermogen

Vreemd vermogen Voorzieningen Onderhandse leningen Vaste schulden Totaal vaste passiva Vlottende passiva Liquide middelen

Conform de wijzigingen vanuit het BBV zijn wij verplicht om een geprognosticeerde begin- en eindbalans voor het begrotingsjaar en de drie jaren volgend op het begrotingsjaar op te nemen.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

81

Op deze manier kan de raad meer inzicht krijgen in de ontwikkeling van het EMU-saldo, de solvabiliteit en liquiditeit van de gemeente in een meerjarig perspectief. Als afgeleide hiervan ook in de ontwikkeling vanonder meer investeringen, het aanwenden van reserves en voorzieningen en in de financieringsbehoefte. Het EMU-saldo wordt in de begroting in de financieringsparagraaf vermeld en nader toegelicht. In dit overzicht worden de begroting 2022, 2023 en meerjarenbegroting 2023 weergegeven. In het kader van het BBV is het ook verplicht om de overige jaren te benoemen, dat ziet er als volgt uit: Jaar

EMU-saldo

2022

-19.569

2023

9.467

2024

15.196

2025

20.520

2026

8.242

Voor 2023 is het EMU-saldo ten opzichte van 2022 flink voordeliger. Tot en met 2025 zet deze stijgende lijn zich voort. Voor 2026 is weer een dalende lijn zichtbaar. Dit beeld past ook bij de ontwikkelingen van het begrotingssaldo.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

82

Technische uitgangspunten Voor de begroting 2023 wordt uitgegaan van de volgende technische uitgangspunten: Uitgangspunten

perc.

Loonontwikkeling

3,60%

Prijsontwikkeling

3,00%

Gemeenschappelijke regelingen

2,30%

Gesubsidieerde instellingen

3,50%

Gemeentelijke heffingen

3,30%

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

83

Overige ontwikkelingen In het kader van het Besluit begroting en verantwoording (Bbv) dienen wij nog aandacht te besteden aan de volgende onderdelen: -

De jaarlijks terugkerende arbeidskosten van vergelijkbare volume; dit heeft betrekking op de voorziening wachtgeld voormalige wethouders; zie voor een toelichting bij de desbetreffende voorziening.

-

De investeringen, onderverdeeld naar investeringen met economisch en maatschappelijk nut; dit wordt per programma gepresenteerd. In het eerdere Bbv had de gemeente de vrijheid om investeringen met een maatschappelijk nut (wegen, parken, etc.) al dan niet te activeren en daarbij versneld af te schrijven. Dit leidde tot grote verschillen tussen gemeenten. In het vernieuwde Bbv dienen investeringen met een maatschappelijk nut, evenals investeringen met een economisch nut, te worden geactiveerd en over de verwachte levensduur te worden afgeschreven.

-

De financiering; dit onderdeel wordt behandeld in de financieringsparagraaf met inbegrip van de opbouw van de rente-omslag.

-

De stand en het gespecificeerde verloop van reserves; dit wordt per programma gepresenteerd.

-

De stand en het gespecificeerde verloop van voorzieningen; dit wordt per programma gepresenteerd.

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

84

Paragrafen

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

85

Overzicht paragrafen

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

86

Weerstandsvermogen

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

87

Algemeen Deze paragraaf biedt op basis van een risicoanalyse en een overzicht van financiële kengetallen inzicht in de financiële positie van de gemeente Den Helder. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is het vermogen om risico's te kunnen opvangen, die niet op een andere wijze zijn afgedekt. Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de verhouding weerstandscapaciteit aan de ene kant en de risico's aan de andere: 1.

De weerstandscapaciteit betreft de beschikbare middelen en mogelijkheden om niet begrote en onvoorziene kosten (risico's) op te vangen.

2.

De risico's die we noemen en opnemen, zijn de risico's van materiële betekenis. De berekening is als volgt: beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit op basis van de risico's.

We willen over een toereikend weerstandsvermogen beschikken om te voorkomen dat iedere financiële tegenvaller ons dwingt tot bezuinigingen of ten koste gaat van bestaande taken. In het coalitieakkoord is een minimumpositie van 1,0 afgesproken. De beoordeling van de ratio en de te nemen maatregelen zijn in de volgende tabel weergegeven: Ratio

Betekenis

Beheersmaatregel

>2,0

Uitstekend

Mogelijk om extra risico's te nemen/investeren

1,4 -< 2,0

Ruim voldoende

Weerstandscapaciteit hoeft niet te worden vergroot

1,0 -< 1,4

Voldoende

Consolideren weerstandscapaciteit en risico's

0,8 -< 1,0

Matig

Weerstandscapaciteit verhogen op middellange termijn

0,6 -< 0,8

Onvoldoende

Weerstandscapaciteit verhogen op korte termijn

< 0,6

Ruim onvoldoende

Bezuinigen en risico's mijden

weerstandsvermogen

Risico's Per risico kijken we wat deze financieel voor ons betekent als deze zich voordoet. Ook de frequentie in de tijd is een wegingsfactor. Al deze beoordelingen resulteren in een risicoscore. Hieronder het overzicht van de rekenpercentages die horen bij de risicoscores.

Frequentie voordoen kans

Kanspercentage

Minder dan of 1 keer per 10 jaar

5

Een keer per 5 - 10 jaar

10

Een keer per 2 – 5 jaar

25

Een keer per 1 – 2 jaar

50

Een of meer keer per jaar

100

Risicobedrag = rekenpercentage per risico x maximaal financieel gevolg. Het weerstandsvermogen (de verhouding van de weerstandscapaciteit ten opzichte van het risicobedrag van de gemeente) geeft de volgende uitkomst: Weerstandsvermogen

2023

2024

2025

2026

Weerstandscapaciteit (a) in €

22.278.415

26.607.392

34.960.033

45.462.124

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

88

Risico's (b) in €

13.906.565

Weerstandsvermogen (a/b)

1,6

13.906.565 1,9

13.906.565 2,5

13.906.565 3,3

Voor de berekening van het weerstandsvermogen is dus eerst de omvang van de weerstandscapaciteit van belang. Die heeft het volgende beeld: Weerstandscapaciteit (in €)

2023

2024

2025

2026

Algemene reserve

21.579.928

25.908.905

34.261.546

44.763.637

Bestemmingsreserves

678.487

678.487

678.487

678.487

Onvoorziene uitgaven

20.000

20.000

20.000

20.000

Onbenutte belastingcapaciteit

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

Bezuinigingen

p.m.

p.m.

p.m.

p.m.

22.278.415

26.607.392

34.960.033

45.462.124

Stille reserves

Totale weerstandscapaciteit

Opvallend is dat het weerstandsvermogen sterk stijgt. Dit hangt samen met het feit dat in deze begroting alleen de autonome ontwikkelingen en de uitkomsten meicirculaire zijn opgenomen. Het nieuwe coalitieakkoord heeft een aantal ambities opgenomen die waar mogelijk worden vertaald in een aanvullende begrotingswijziging die tegelijk met de begroting kan worden vastgesteld. Deze leidt tot een aangepast weerstandsvermogen. De bestemmingsreserves waarmee rekening is gehouden bestaat uit de reserves die niet specifiek gelabeld zijn aan concrete uitgaven. De specificatie daarvan is: Naam

2023

2024

2025

2026

Res Drooghe Weert

32.000

32.000

32.000

32.000

Evenementen

200.557

200.557

200.557

200.557

Kunstopdr./aank.kunstvoorwerpen

62.757

62.757

62.757

62.757

Monumenten

22.884

22.884

22.884

22.884

Bovenwijkse voorzieningen

133.245

133.245

133.245

133.245

DIVMAG - terrein

227.044

227.044

227.044

227.044

Totaal vrije bestemmingsreserves

678.487

678.487

678.487

678.487

Maximale

Totaal

risicobedrag

risicobedrag

82.347.000

4.146.650

achtervang WSW

198.965.000

1.989.650

Geldleningen

51.963.162

840.155

Overige risico's

38.948.913

21.539.957

Totaal

372.224.075

28.516.412

De risico's kunnen als volgt worden samengevat:

Overzicht totale risicobedrag (in €) Omschrijving risico Garantstellingen zonder achtervang Garantstellingen met

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

89

Factor voordoen alle risico's tegelijk 40%

11.406.565

Basisbedrag voor onbekende risico's

2.500.000

Totaal risicobedrag

13.906.565

De specificatie van deze risico's, de inschatting en de toelichting geven het volgende beeld: KansOmschrijving risico

percentage

Kans op

Onderbouwing

voordoen

voordoen

zekerheden en

kans frequentie

Maximale

max. risico Totaal risico- omstandigheden van

risico-bedrag (80/50/20%)

bedrag

invloed op de frequentie

Achterliggende waarde

Garantstellingen zonder achtervang Woningstichting Den Helder

5%

3.882.000

20%

38.820

NV Huisvuilcentrale Noord-

5%

22.966.000

20%

229.660

woningen is omvangrijk Holland

Risico's zijn de afgelopen jaren fors afgebouwd

Noordwest

10%

4.800.000

80%

384.000

Financiële positie is goed

10%

15.000.000

50%

750.000

Winst is beperkt; risico's

Ziekenhuisgroep/Gemini Willemsoord BV

kleiner door structurele bijdrage gemeente en hogere bijdrage Rijk voor onderhoud Veiligheidsregio Noord-

5%

2.543.000

20%

25.430

Holland Noord

Structurele financiering door gemeenten

Stichting Blijf van mijn Lijf

5%

406.000

80%

16.240

Structurele subsidiëring

Stichting Scholen aan Zee

10%

13.250.000

20%

265.000

Rijksbijdrage bekostiging; eigendom schoolgebouwen

NV PoDH

25%

19.500.000

50%

2.437.500

Voor het onderhoud van de openbare ruimte zijn structureel middelen ter beschikking gesteld

Totaal

82.347.000

4.146.650

Garantstellingen met achtervang WSW Stichting Woontij

5%

18.793.000

20%

187.930

Achtervang WSW

Woningstichting Den Helder

5%

177.850.000

20%

1.778.500

Achtervang WSW

Stichting Woonzorg Nederland

5%

2.322.000

20%

23.220

Achtervang WSW

Totaal

198.965.000

1.989.650

Geldleningen Leningen aan

5%

45.000.000

20%

450.000

woningcorporaties

Achterliggende waarde woningen is omvangrijk

Programmabegroting 2023 Gemeente Den Helder

90

Triade

10%

162.680

20%

3.254

Structurele subsidiering gemeente en pand is in eigendom

Willemsoord BV

10%

722.500

50%

36.125

De gemeente heeft besloten € 900.000 jaarlijks ter beschikking te stellen voor onderhoud monumenten. Panden zijn economisch eigendom van Willemsoord BV