BSP - Den Helder Retailbeleid Notitie_Def.pdf
Tekst van het document
RETAILBELEID GEMEENTE DEN HELDER STAND VAN ZAKEN EN ACTUALITEIT 23 DECEMBER 2021
RETAILBELEID GEMEENTE DEN HELDER STAND VAN ZAKEN EN ACTUALITEIT 23 DECEMBER 2021
Status: Definitief Datum: 23 december 2021 Een product van: Bureau Stedelijke Planning bv Silodam 1E 1013 AL Amsterdam 020 - 625 42 67 www.stedplan.nl amsterdam@stedplan.nl Team Winkelen Ellen Scholten MSc Voor meer informatie: Dr. Aart Jan van Duren, ajvd@stedplan.nl Review: Dr. Aart Jan van Duren In opdracht van: Gemeente Den Helder
De in dit document verstrekte informatie mag uitsluitend worden gebruikt in het kader van de opdracht waarvoor deze is opgesteld. Elk ander gebruik behoeft de voorafgaande schriftelijke toestemming van Bureau Stedelijke Planning BV©. Projectnummer: 20210138 Referentie: 20210138 Den Helder retailbeleid
INHOUDSOPGAVE
1
INLEIDING
7
SAMENVATTING EN ADVIES
9
OVERZICHTSTABEL – INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
13
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT ..................... 14 1.1 OVERZICHT (BELEIDS)DOCUMENTEN
ACHTERGROND
26
2
OVERZICHT DOCUMENTEN PER (TYPE) GEBIED................................................ 27
3
BELANGRIJKSTE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN ................................................ 29
4
CONSISTENT BELEID ESSENTIEEL INZAKE EUROPESE DIENSTENRICHTLIJN ......... 32
5
SAMENVATTING BELEIDSDOCUMENTEN .......................................................... 34 5.1 KADERNOTA DETAILHANDEL 2007 5.2 NIEUWE TIJDEN, NIEUWE KANSEN 2011, EVALUATIE KADERNOTA DETAILHANDEL 2007 5.3 REGIONALE RETAILVISIE KOP VAN NOORD-HOLLAND 2018 5.4 PARAPLUBESTEMMINGSPLAN SUPERMARKTEN (ONTWERP 10 FEBRUARI 2021) 5.5 JUTTEN IN DEN HELDER 2017-2018 (NIET VASTGESTELD) 5.6 BELEIDSNOTITIE INTERNETWINKELS EN ONDERGESCHIKTE DETAILHANDEL (MEI 2021) 5.7 OVEREENKOMST VOOR HET HOUDEN VAN EEN WEEKMARKT OP WOENSDAG EN ZATERDAG TE DEN HELDER (JUNI 2021) 5.8 LEEGSTANDSVERORDENING (1 JUNI 2016) 5.9 STANDPLAATSEN IN ALGEMENE PLAATSELIJKE VERORDENING DEN HELDER 2019 5.10 UITWERKINGSPLAN STADSHART (2008) 5.11 COALITIEPROGRAMMA GEMEENTE DEN HELDER - HELDERS AKKOORD 2018 – 2022 – VOORWAARTS IN GEZAMENLIJKHEID 5.12 KADERNOTA 2022 – 2025 ( 7 JULI 2021) 5.13 STRUCTUURVISIE DEN HELDER 2025 (SEPTEMBER 2012) 5.14 OMGEVINGSVISIE HUISDUINEN (MAART 2018) 5.15 OMGEVINGSVISIE JULIANADORP (DECEMBER 2019) 5.16 BESTEMMINGSPLANNEN 5.17 PROVINCIAAL BELEID
5.18 DEN HELDER BRUIST! BELEIDSKADER TOERISME (2017)
6
SAMENVATTING INTERVIEWS ............................................................................ 52
7
BEGRIPPENLIJST ................................................................................................. 54
INLEIDING
INLEIDING
AANLEIDING
De lokale detailhandelsvisie van de gemeente Den Helder, daterend uit 2007 en aangevuld in 2011, is verouderd. Er is een roep om nieuw detailhandelsbeleid te ontwikkelen, maar 2021 wordt niet als een geschikt moment beschouwd om dat nieuwe beleid op te stellen. De coronacrisis (onzekerheid over effecten, participatie als extra belasting voor ondernemers) speelt daarin een belangrijke rol. Ook het momenteel lopende Koopstromenonderzoek Randstad 2021, waarvan de uitkomsten pas begin 2022 beschikbaar zijn, weegt mee. De gemeente heeft er daarom voor gekozen dit jaar geen nieuwe retailvisie op te stellen, maar een overzicht op te stellen van het lokale retailbeleid zoals dat in verschillende beleidsdocumenten en actieplannen is opgenomen.
FIGUUR 1 DETAILHANDELSTRUCTUUR GEMEENTE DEN HELDER Bron: Jutten in Den Helder 2017/2018; Bewerking Bureau Stedelijke Planning
7
8
INLEIDING
ACTUALISEREN, AANVULLEN OF OP ORDE?
Bureau Stedelijke Planning is gevraagd deze inventarisatie op te stellen. Door middel van deskresearch en interviews (zie ook hoofdstuk 6) ontstaat er een duidelijk beeld van de vigerende beleidslijnen. De inventarisatie heeft tot doel de stakeholders in de gemeente (inwoners, ondernemers, eigenaren, college en raad) op een aanschouwelijke wijze inzicht te geven in het lokale retailbeleid in de gemeente Den Helder. Met de voorliggende uitkomsten heeft de gemeente Den Helder tevens een antwoord op de vraag welke accenten in een mogelijk toekomstig op te stellen retailvisie moeten worden aangebracht. Het document schetst een totaalbeeld van de koers die Den Helder vaart in een overzichtstabel (Hoofdstuk 1 en 2). Tevens brengt het focus aan: wat is op orde, en wat moet in de toekomst worden aangevuld en/of verder uitgewerkt? Ook geven de bijlagen inzicht in de trends en ontwikkelingen in het retaillandschap (Hoofdstuk 3), de essentie van de Europese Dienstenrichtlijn en de effecten voor het retailbeleid (Hoofdstuk 4), en een korte samenvatting van de verschillende documenten van Den Helder (Hoofdstuk 5).
SAMENVATTING EN ADVIES
9
SAMENVATTING EN ADVIES
TURBULENTE TIJDEN VOOR DE RETAIL
Alle commerciële publieksvoorzieningen samen heten ook wel retail. Denk aan detailhandel, horeca, vrijetijdsvoorzieningen en dienstverlening. Deze sector, die van nature al erg dynamisch is, bevindt zich momenteel in turbulente tijden. Online winkelen neemt al jaren toe, waardoor de uitgaven in de fysieke winkels afnemen, met een afnemende vraag aan winkels tot gevolg. Ook reisbureaus, uitzendbureaus en bankkantoren die ooit in groten getale in de winkelstraat te vinden waren zijn grotendeels overgenomen door de online varianten. Tegelijkertijd stijgen al jaren de uitgaven aan horeca en vrijetijdsvoorzieningen. In deze sector neemt het aanbod en de diversiteit juist toe. Naast deze structurele trends, wordt de gehele sector geraakt door de huidige Coronacrisis. Door verplichte sluitingen, maar ook het gevoel van veiligheid tegen het virus met online winkelen, zorgen voor diepe dalen in de omzetten. Door steunmaatregelen vallen de zichtbare effecten in vorm van leegstand nog mee. De verwachting is dat met het stoppen van deze steun sinds 1 oktober 2021 1 de effecten in de retailclusters snel te zien zijn. OOK IN DEN HELDER: WAAR STAAT DE GEMEENTE, EN WELKE ONTWIKKELINGEN ZIJN ER ACTUEEL?
Omdat Den Helder al vanaf de tweede helft van de jaren tachtig met een bevolkingsafname te maken had, was de gemeente al vroeg voorbereid op een afnemende behoefte aan winkels. Den Helder liep voorop in Nederland met de aanpak van de binnenstad. Toen in andere gemeenten de focus nog lag op groei, werd in Den Helder al ingezet op een compactere en meer aantrekkelijke binnenstad. Het afgelopen decennium is hier veel in geïnvesteerd, zoals de herinrichting van de Beatrixstraat, ontwikkeling Halte Bellevue en de transformatie van de Koningstraat naar wonen. Ook in de andere clusters, zoals de wijkwinkelcentra, dorpscentrum van Julianadorp (De Riepel) en op Willemsoord, is ingezet op versterking van het aanbod en de aantrekkelijkheid. Ook al is er veel op orde in Den Helder, er spelen nog een aantal kwesties waar een antwoord op moet komen, onder andere: • Supermarkten proberen hun positie te versterken, enerzijds door bestaande vestigingen uit te breiden, anderzijds door hun wens nieuwe winkels te openen, zowel binnen de winkelgebieden als daarbuiten; 1 Peildatum 29 november 2021 – Momenteel onbekend of met de huidige aangescherpte maatregelen de
steunmaatregelen mogelijk (deels) zullen terugkeren.
10
•
•
SAMENVATTING EN ADVIES
De horeca op de Koningstraat is grotendeels opgeheven en is Willemsoord de nieuwe belangrijkste locatie voor clustering van horeca, maar is het onduidelijk welke richting er voor de horeca hierbuiten geldt; Welke afbakeningen wenselijk zijn voor de verschillende gebieden (waar is clustering nodig en waar is eventueel nog uitbreiding mogelijk) en welke functies horen allemaal binnen deze afbakening.
Hoe op deze en andere (deels nu nog onbekende) ontwikkelingen kan worden ingespeeld is vastgelegd in beleidsdocumenten, verordeningen en/of bestemmingsplannen.2 Deze documenten bieden kaders voor de ontwikkeling van een sector of van een gebied, zelfs tot op perceelsniveau (het bestemmingsplan). WELKE KADERS KENT DEN HELDER NU?
Op zowel regionaal als gemeentelijk niveau zijn er voor Den Helder kaders vastgesteld die duidelijkheid moeten geven voor de toekomstrichting van de retailsector in Den Helder3. Voor detailhandel in het algemeen geldt dat er veel is vastgelegd, en dat er zeker voor de binnenstad uitgebreide uitwerkingen zijn. Zo is duidelijk uitgewerkt waar het clusteren van het aanbod in de binnenstad plaats moet vinden en waar transformatie naar wonen gewenst is. Ook voor de twee warenmarkten is veel in beleid en kaders vastgelegd. Zo is duidelijk dat buiten de retailstructuur geen supermarkten gewenst zijn. Ook komt het doel van compacte en aantrekkelijke clusters duidelijk in de beleidsdocumenten van Den Helder aan de orde. Maar er zijn ook sectoren en locaties waarvoor de kaders wat minder duidelijkheid bieden. Zo figureren horeca en dienstverlening slechts in de beleidsdocumenten over Willemsoord en de binnenstad. Deze documenten geven weinig houvast waar welke type functies gewenst zijn. En ook niet hoe in te spelen op de belangrijkste opgaven voor deze sectoren (zoals de toename van ambachtelijke dienstverleners als kappers). Ook de ontwikkelrichting (als omvang, sectoren, ontwikkelmogelijkheden) voor de ondersteunende clusters is niet in beleidsdocumenten vastgelegd en is niet uitgewerkt of en hoe de dragers van deze gebieden, de supermarkten, zich mogen ontwikkelen.
2 In dit memo is een overzicht opgenomen van alle relevante documenten en plannen. 3 Zie paragraaf 1.1 voor een overzicht.
SAMENVATTING EN ADVIES
11
FIGUUR 2 OVERZICHT MATE VAN VOLLEDIGHEID BETREFT FUNCTIES EN OPGAVEN – CONCLUSIE VOLGT UIT HFST 1 OVERZICHTSTABEL
WELKE KEUZE LIGT VOOR?
Het bovenstaande leidt tot de conclusie dat er veel op orde is, maar dat er ook een aantal gaten in het beleid zitten. De vervolgvraag is hoe daarmee om te gaan. In de onderstaande tabel schetsen we de voor- en nadelen van de verschillende scenario’s, van doorgaan met de huidige kaders, via het aanvullen van de kaders met ontbrekende onderdelen, tot het volledig opstellen van nieuw retailbeleid. SCENARIO
UITWERKING
Doorgaan met
Voor de retailsector zijn Belangrijk voordeel van dit scenario is dat er
huidige kaders
er door de jaren heen al ambtelijk, politiek en onder de stakeholders geen duidelijke kaders
VOOR- EN NADELEN
tijd, geld en energie hoeft te worden gereserveerd
opgesteld. Er vindt geen voor nieuwe kaders. Met name de regionale nadere uitwerking van
retailvisie uit 2018 maakt op hoofdlijnen duidelijk
het huidige beleid
welke detailhandelsontwikkelingen bij welk type
plaats.
cluster passen. Voor de andere sectoren binnen de retail en voor alle clusters in Den Helder niet zijnde de binnenstad geldt dat de retailvisie slechts beperkte kaders biedt. De gedeelde opvatting kan zijn dat deze kaders vanuit flexibiliteit en
12
SAMENVATTING EN ADVIES
ondernemerschap gezien voldoende houvast bieden. Elk nieuw initiatief wordt beoordeeld op zijn betekenis tegen het licht (van een juiste interpretatie) van de huidige kaders. Tegenover het voordeel van flexibiliteit en ondernemerschap staat het risico van willekeur of subjectiviteit. Aanvullen kaders op
Aparte
Met de keuze voor dit scenario kunnen risico’s als
missende/beperkt
beleidsdocumenten
ontwikkelingen op ongewenste plekken of
uitgewerkte
opstellen voor
overdimensionering (een te groot aanbod op een
onderdelen
essentiële onderdelen
specifieke plek) vermeden worden. Als illustratie
van de retailsector en
daarvan: in het ontwerp paraplubestemmingsplan
voor de opgaven die
supermarkten4 is weliswaar opgenomen dat er zich geen
momenteel niet of te
supermarkten buiten de clusters mogen vestigen, maar
beperkt aan de orde
het geeft geen antwoord op de vraag welke
komen.
ontwikkelingen binnen de clusters wel gewenst zijn. Door op dit thema het beleid aan te vullen ontstaat er duidelijkheid en volledigheid, en kan de groei van deze sector in de gewenste richting worden gestuurd. Belangrijk nadeel van het aanvullen van de kaders op enkele onderdelen, is dat de overzichtelijkheid van het retailbeleid verder onder druk komt te staan.
Nieuw integraal
In een nieuwe visie, die
Door in te zetten op integraal retailbeleid ontstaat
retailbeleid
ook wordt doorvertaald duidelijkheid en investeringsbereidheid voor in op te stellen
ondernemers en eigenaren, maar ook ambtelijk biedt
omgevingsvisies en
het overzicht. Het verschaft duidelijkheid over de
omgevingsplannen,
toekomstige ontwikkelingsmogelijkheden en
komen alle sectoren en
beperkingen per functie, (type) deelgebied en locatie. De
opgaven in één
gemeente kan het beleid gebruiken als afwegingskader
samenhangend
bij de beoordeling van nieuwe initiatieven. Op papier is
beleidsdocument aan
het nadeel van dit scenario dat het voor verschillende
bod.
functies en opgaven een herhaling van zetten lijkt te betekenen. Dit kan echter ondervangen worden door het nieuwe beleid een samenvoeging te laten zijn van beleid wat er al is (en wat goed werkt!) en nieuw te ontwikkelen beleid voor de opgaven en gebieden die nu onderbelicht zijn.
TABEL 1 SCENARIO’S IN NIEUW RETAILBELEID
De keuze is aan de gemeente Den Helder, in overleg met de stakeholders. Voor welk scenario ook wordt gekozen: het retailbeleid zal enerzijds duidelijke kaders (blijven) bieden waarbinnen een gezonde ruimtelijk-economische ontwikkeling zijn werk kan doen en anderzijds rechtszekerheid bieden aan bewoners en ondernemers.
4 Peildatum 10 februari. Parapulubestemmingsplan moet nog vastgesteld worden door de raad.
OVERZICHTSTABEL – INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
OVERZICHTSTABEL – INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
13
14
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
1 OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
1.1 OVERZICHT (BELEIDS)DOCUMENTEN Onderstaande (beleids)documenten zijn geanalyseerd en samengevat in Bijlage 1. In paragraaf 2.2 wordt er middels de nummers tussen haakjes verwezen naar het stuk waar de desbetreffende regel of visie in staat. Het nummer komt samen met een deel van de titel terug in de twee schema’s (tabel 1 en 2) en het blauwe deel is een korte toelichting van de essentie/inhoud van het stuk. 1.
Kadernota detailhandel, 17 september 2007
Detailhandelsvisie gemeente Den Helder die inzet op het versterken van de winkelstructuur door middel van een succesvolle locatiekeuze en vestigingsstrategie. 2.
Evaluatie kadernota detailhandel 2007, 17 oktober 2011
Evaluatie kadernota met als belangrijkste ontwikkelingen de toegenomen kwaliteit van buurt- en wijkvoorzieningen, toeristisch beleid dat is opgezet. Het centrummanagement draagt de verantwoordelijkheid voor de praktische invulling. 3.
Regionale retailvisie Kop van Noord-Holland, juni 2018
Regionaal retailbeleid volgend op Provinciaal beleid. De focus in de visie ligt op het inspelen op de veranderende behoeften van de consument, ondernemerschap en samenwerking. Het centrale uitgangspunt is het creëren van een optimaal verblijfsklimaat die lokaal uitgewerkt moeten worden naar actieplannen. 4.
Paraplubestemmingsplan supermarkten (ontwerp 10 februari 2021)
Planologische regeling waarin vestigen van supermarkten buiten de bestaande winkelgebieden wordt uitgesloten. 5.
Jutten in Den Helder, gezamenlijk actieplan Helderse winkelgebieden, 2017/2018 (niet vastgesteld)
Gezamenlijk actieplan voor de Helderse winkelgebieden, bestaande uit concrete aanbevelingen op het gebied van organisatie en marktwerking, marketing en promotie en ruimtelijk-functionele zaken. 6.
Beleidsnotitie Internetwinkels en ondergeschikte detailhandel (mei 2021)
Notitie waarin regionaal beleid wordt overgenomen in lokaal beleid. De belangrijkste wijzigingen zijn de aanscherping van het verbod op afhaalpunten bij internetwinkels op de bedrijventerreinen en de toevoeging van het verbod van pick-up-points. 7.
Overeenkomst voor het houden van een weekmarkt op woensdag en zaterdag te Den Helder (Juni 2021)
Overeenkomst waarin voorwaarden voor het houden van weekmarkten op de Beatrixstraat en Marsdiepstraat zijn vastgesteld.
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
8.
15
Leegstandsverordening (1 juni 2016)
De leegstandsverordening heeft als doel dat eigenaren van panden in het centrum van Den Helder hun pand niet leeg kunnen laten staan. 9.
Standplaatsen in algemene plaatselijke verordening Den Helder (APV - 2019)
De gemeente heeft geen standplaatsenbeleid. In de APV zijn wel de definitie, standplaatsvergunningseisen en weigeringsgronden opgenomen. 10. Uitwerkingsplan Stadshart (2008)
Het Uitwerkingsplan Stadshart (ook wel UP) is een strategisch belangrijk document, waarmee de ambities voor het Stadshart centraal staan. Dit moet als het kloppende hart voor Den Helder gaan fungeren door o.a. de verbinding met de zee meer zichtbaar te laten worden in de stad. 11. Coalitieprogramma gemeente Den Helder - Helders akkoord 2018 – 2022 – Voorwaarts in gezamenlijkheid
In het coalitieprogramma komen retail en de centrumgebieden beperkt aan bod. Stedelijke vernieuwing (primair het Stadshart en Willemsoord) en versterken van detailhandelsstructuur zijn wel genoemd als ambities. 12. Kadernota 2022 – 2025 (7 juli 2021)
Betreft de verdeling van het gemeentegeld door College. Gevelrenovatie Stadshart en uitvoering plannen voor dit Stadshart en Willemsoord zijn hierin investeringsposten. 13. Structuurvisie Den Helder 2025 Momenteel nog vigerende structuurvisie waarin wordt gesteld dat voorzieningen voor alle inwoners bereikbaar moet zijn en dat een goed functionerend Stadshart van belang zijn voor Den Helder. 14. Omgevingsvisie Huisduinen (maart 2018)
Omgevingsvisie voor het dorp Huisduinen, inclusief haar kleinschalige toeristische voorzieningen, en de natuurlijke omgeving. 15. Omgevingsvisie Julianadorp (december 2019)
Omgevingsvisie voor Julianadorp waarin de functie en toekomst van het Loopuytpark, De Riepel en Dorperweerth aan de orde komen. 16. Belangrijkste bestemmingsplannen met door ons toegevoegd welke winkelcentra het betreft (weergegeven met afkorting BP): a. Bestemmingsplan Stadshart Centrum 2010; Dient o.a. om het ‘Uitwerkingsplan Stadshart Den Helder 2008’ tot uitvoering te kunnen brengen. Het bestemmingsplan heeft met name betrekking op het opknappen van het winkelhart door winkels te concentreren en te moderniseren. b. Willemsoord 2012; c. DE SCHOOTEN 2012; d. Bestemmingsplan Nieuw Den Helder Centrum 2013 (Marsdiepplein – en Duinpassage/Falga); e. Bestemmingsplan Julianadorp Oost 2011 (Loopuytpark / de Riepel); f. Julianadorp 2017 (Dorperweerth); g. Bestemmingsplan Westoever 2011 (Ravelijncentrum).
16
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
17. Provinciaal beleid (Detailhandelsvisie 2015 – 2020, Wonen voor winkels (2020), Omgevingsvisie NH2050 en Provinciale Ruimtelijke Verordening Provincie NoordHolland juni 2019).
Beleid en verordeningen die op Provinciaal niveau zijn vastgesteld. Veelal zeer globaal. 18. Den Helder Bruist! Beleidskader toerisme (2017) Toeristisch kader waarin wordt ingezet op meer bezoekers die langer verblijven en meer uitgeven. De verbinding tussen het Stadshart en Willemsoord wordt als belangrijk gezien om dit te bereiken. LEESWIJZER OVERZICHTSTABEL
In onderstaande tabellen is inzicht gegeven welke documenten er zijn, wat de actualiteit is voor Den Helder en welke conclusies we er aan kunnen verbinden. FUNCTIE/OPGAVE De overige kolommen worden uitgewerkt per functie of opgave: • Functie (Rode eerste kolom). Uitwerking van de verschillende retailfuncties/ commerciële publieksvoorzieningen. • Opgave (Blauwe eerste kolom). Door veranderingen in het retaillandschap en trends zijn er opgaven voor gemeenten op het gebied van retail. Deze geselecteerde opgaven zijn het belangrijkste, omdat zij een effect kunnen hebben voor het retaillandschap van Den Helder. Per opgave wordt gekeken of de huidige documenten hier al aandacht hebben besteed. BELEID, VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN Onder de tweede kolom zijn de (afkortingen van de) bijbehorende documenten voor die desbetreffende functie of opgave opgenomen. In dit document wordt dan ingegaan op of gerefereerd aan deze functie of opgave. Door te klikken op het document wordt er gebladerd naar de samenvatting in hoofdstuk 5. ACTUALITEIT DEN HELDER Onder de kolom ‘Actualiteit’ zijn actuele thema’s, kwesties of belangrijke ontwikkelingen opgenomen die mogelijk effect kunnen hebben op de toegevoegde waarde en/of actualiteit van bestaande documenten. CONCLUSIE De conclusie bestaat uit twee onderdelen.
Ten eerste of deze volledig en actueel is door middel voor kleurcodes: • Groen. Voldoende op orde. Duidelijke kaders die voldoende houvast bieden voor deze functie of opgave. • Geel. De functie is in verschillende documenten aan de orde gekomen. Echter is van volledige actualiteit, consistentie tussen verschillende stukken en/of volledigheid geen sprake. • Rood. De functie komt nauwelijks in beleidsdocumenten aan orde en er zijn dan ook geen of nauwelijks duidelijke kaders.
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
17
Deze kleurcodes worden opgevolgd door een toelichting met overwegingen. Hierin wordt meegegeven om welke redenen aanvullend beleid wenselijk kan zijn.
18
FUNCTIE
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL? ALGEMEEN
1. Kadernota detailhandel 2. Evaluatie kadernota 3. Regionale retailvisie 11. Coalitieprogramma 12. Kadernota 2022-2025 13. Structuurvisie 2025
DETAILHANDEL
1. Kadernota detailhandel 2. Evaluatie kadernota 3. Regionale retailvisie 11. Coalitieprogramma 17. Provinciaal beleid 1. Kadernota detailhandel 3. Regionale retailvisie 4. Ontwerp Paraplubestemmingsplan supermarkten
SUPERMARKTEN
OVERWEGINGEN
•
Veranderingen nodig ten behoeve van Europese Dienstenrichtlijn en/of Omgevingswet?
Een samenvattend actueel retailbeleid ontbreekt in Den Helder. Tegenover functies waar het beleid actueel is (warenmarkten en specifiek de binnenstad van Den Helder) staan functies waar geen sprake is van (actueel) beleid (horeca, dienstverlening). Actueel beleid draagt bij aan duidelijkheid en investeringszekerheid voor ondernemers/eigenaren en ook consistentie voor de gemeente zelf. Kadernota’s sterk gedateerd, regionale visie is veel minder gedateerd, maar globaler van aard door regionale insteek. In een nieuwe visie kan op de actuele kwesties, zie ook o.a. supermarkten en PDV, worden ingespeeld.
•
Veel supermarkten hebben sinds dat beleid/visies zijn opgesteld een schaalsprong gemaakt. Enkele supermarkten die in de winkelgebieden zijn gevestigd hebben uitbreidingswensen. In enkele gevallen geeft het vigerende beleid geen uitsluitsel of dit geoorloofd is. Het paraplubestemmingsplan voor de gemeente Den Helder is een planologische regeling waarin het vestigen van supermarkten buiten de bestaande winkelgebieden wordt
Paraplubestemmingsplan supermarkten is weliswaar actueel, maar geeft niet op alle vragen antwoord. Slechts antwoord op de vraag waar supermarkten niet geoorloofd zijn (buiten de reguliere winkelgebieden). Geen antwoord op de vraag naar aantal, omvang en locatie van de supermarkten binnen de winkelgebieden. Ook kan er gekozen worden voor een vrij speelveld binnen de clusters. De keuze welke kant opgegaan wordt in beleid is wel essentieel om subjectiviteit te voorkomen.
•
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
FUNCTIE
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
19
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL?
• •
OVERIG REGULIER
1. Kadernota detailhandel 2. Evaluatie kadernota 3. Regionale retailvisie
PDV
1. Kadernota detailhandel 2. Evaluatie kadernota 3. Regionale retailvisie 11. Coalitieprogramma
WARENMARKTEN
7. Weekmarkt
STANDPLAATSEN
6. Beleidsnotitie internetwinkels en ondergeschikte detailhandel 9. Standplaatsen APV
OVERWEGINGEN
uitgesloten, daar waar ze op basis van het beleid niet gewenst zijn. Hierin staat tevens dat er momenteel ruim voldoende supermarktmeters in de gemeente aanwezig zijn. Geen duidelijkheid welke richting voor de clusters wenselijk is. Mogelijke herontwikkeling van de Kroonpassage in de Stadshart met de optie een supermarkt toe te voegen.
•
Niet-PDV sectoren proberen toegang te krijgen tot bijvoorbeeld het Ravelijncenter en andere locaties waar alleen volumineuze detailhandel is toegestaan.
•
Er worden (met name in het Stadshart) belemmeringen (vanuit disciplines verkeer, economie, welstand, beheer) ondervonden om efficiënt en constructief in te spelen op de vraag van ambulante ondernemers.
Op de schaal van Den Helder vooral van toepassing op de binnenstad. Reguliere detailhandel is in het verleden ook op het Ravelijncenter terecht gekomen. Deze keuze is niet conform regionaal beleid. Regionale visie is globaal waar het gaat om mogelijkheden en onmogelijkheden van PDV op Ravelijn en daarbuiten. Keuzes in het verleden door niet-PDV toe te laten (in combinatie met consistentieeis van de Europese Dienstenrichtlijn) maken verduidelijking wenselijk. Zomer 2021 is er een nieuwe overeenkomst gesloten voor het houden van weekmarkten. Hier zijn duidelijke afspraken in opgenomen. Er is momenteel geen Standplaatsenbeleid. Wel is er in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) enige aandacht aan besteed. In de Raadsmemo van 2020 is ook gesteld dat het voldoende is vastgelegd. Er wordt echter niet gesproken over de
20
FUNCTIE
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL? •
HORECA
11. Coalitieprogramma
•
•
DIENSTVERLENING
-
•
In de Raadsmemo (2020) werd geconcludeerd dat de huidige werkwijze met het verlenen van standplaatsvergunningen goed werkt, waardoor er geen aanpassingen gewenst zijn: de vraag is beperkt en er zijn voldoende locaties beschikbaar. Mochten ontwikkelingen er aanleiding voor geven zal worden bezien of (een beperkt) standplaatsenbeleid een oplossing biedt. Effect van corona op het functioneren en de toekomstbestendigheid van het aanbod. Enkel voor Willemsoord en Binnenstad is horecabeleid/-richting uitgewerkt.
In 2020 is in de Raad besproken dat Den Helder streeft naar deregulering en ruimte wil bieden aan ondernemers. Daarin past het dan ook niet om de mogelijkheden voor vestiging van een beroep aan huis te beperken. Wel zal op basis van signalen worden gecontroleerd of de regels worden nageleefd. Zo mag het beroep alleen door de bewoners worden uitgeoefend en dus niet door personeel.
OVERWEGINGEN
wisselwerking en/of concurrentie tussen standplaatsen en retailclusters. Daarbij biedt de raadsmemo ook wel de mogelijkheid tot een andere conclusie bij ontwikkelingen.
In enkele bestemmingsplannen en visies is horeca genoemd. Duidelijke kaders voor welk type horeca op welke plek gewenst is ontbreken. Als deze wel opgesteld worden draagt dit bij aan een aantrekkelijk horeca aanbod waar tegelijkertijd de ondernemers een gezonde exploitatie kunnen draaien. Beroep aan huis is toegestaan. Voor alle andere diensten geldt dat deze in enkele bestemmingsplannen slechts zeer summier genoemd. Duidelijke kaders voor andere commerciële diensten ontbreken.
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
OPGAVE
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
21
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL? COMPACTER EN AANTREKKELIJKER MAKEN WINKELGEBIEDEN Wens om ten behoeve van een aantrekkelijke winkelbeleving winkelgebieden te hebben die compact (aaneengesloten) en aantrekkelijk (functiemix en uitstraling) zijn.
1. Kadernota detailhandel 2. Evaluatie kadernota 3. Regionale retailvisie 5. Jutten in Den Helder 10. Uitwerkingsplan Stadshart 11. Coalitieprogramma 13. Structuurvisie 2025 16 a. BP Stadshart Centrum
•
•
•
•
•
•
•
Stadscentrum actief aangepakt en compacter en aantrekkelijker gemaakt. Nog steeds gaande. ‘Oude Riepel’ gesloopt, en winkelgebied opnieuw opgebouwd bij het Loopuytpark. Compacter gemaakt. Marsdiepstraat vernieuwd en uitgebreid. De vastgoedmanager voert gesprekken met ondernemers om oostelijke zijde te verbeteren. Overdekte deel is (nog) beperkt aangesloten op deel dat niet overdekt is. Vastgoedmanager heeft alle eigenaren buiten winkelgebieden brief gestuurd met vraag om te verplaatsen naar centra (clusteren). Voor Seringenplein was wegbestemmen het doel, tot op heden is dit nog niet gebeurd. Plan is nog steeds woningbouw. Schootenplaza is 10 jaar geleden gerestyled. Winkelcentrum kan verbeterd worden door andere indeling en fysieke upgrade. Dorperweerth, wens aantrekkelijker maken cluster.
OVERWEGINGEN
Zowel in beleidsstukken als in de realiteit wordt er geïnvesteerd in het compacter en aantrekkelijker maken van de winkelgebieden. Ofschoon dit nog niet volbracht is, staat deze opgave goed op de agenda. Bestendiging en voortzetting is essentieel, maar aanvullend beleid is niet nodig.
22
OPGAVE
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL? TERUGDRINGEN (WINKEL)LEEGSTAND
3. Regionale retailvisie 8. Leegstandsverordening
•
3. Regionale retailvisie 6. Beleidsnotitie internetwinkels en ondergeschikte detailhandel 16g. BP Westoever
•
•
Door toename online komen winkels leeg te staan. Voor een aantrekkelijk winkelgebied is herinvulling belangrijk.
BRANCHEVERVAGING/ FUNCTIEMENGING Komt voor in veel verschillende vormen. Van winkels in de periferie die ook een deel reguliere producten verkopen tot verschillende functies die met elkaar mengen.
•
•
OVERWEGINGEN
Leegstandsverordening wordt niet uitgevoerd. Wel een vastgoedmanager actief. Zoekt wel naar invulling leegstaande panden en probeert verspreid liggende winkels te verleiden naar de clusters te verplaatsen.
De leegstandverordening wordt niet actief uitgevoerd. Doordat de gemeente wel inzet op compacte en aantrekkelijke winkelgebieden (o.a. inzet vastgoedmanager), wordt hierdoor al een deel van de leegstand opgelost. Deze inzet is echter wel belangrijk, anders kan er een negatieve spiraal ontstaan, waardoor de winkelgebieden en daarmee het leefklimaat van Den Helder achteruit gaat.
Branchevervaging: Tuincentra en bouwmarkten verkopen ook andere, branchevreemde (niet-volumineuze) artikelen. Met name op perifere clusters geldt dit (in bestemmingsplan Westoever 2011 – t.b.v. Ravelijncenterstaat dat maximaal 5% van totale m² bvo ingenomen mag worden door andere producten, mits deze verwant zijn aan het hoofdproduct). Van handhaving is veelal geen sprake. Voor ondergeschikte detailhandel gelieerd aan een productiebedrijf geldt dat er maximaal 5 % van de m² en in totaal maximaal 50 m² wvo toegestaan is. Regionaal geldt dat bij PDV winkels binnen de contour van grootschalige clusters er max 10% niet-volumineuze
De kaders in de regionale visie en beleidsnotitie zijn duidelijk voor wat betreft ondergeschiktheid aan productiebedrijven en aan PDV, maar komen niet met elkaar overeen. Beleid lijkt daarmee deels op orde. Voor deze opgave is met name handhaving essentieel voor een gelijk speelveld.
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
OPGAVE
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
23
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL?
OVERWEGINGEN
detailhandel, tot maximaal 100 m² wvo gevestigd mag worden. GROEI ONLINE Online winkelen, maar ook bijvoorbeeld diensten als reisbureaus, worden in steeds grotere mate overgenomen door online spelers. Dit heeft effect op de winkelstraat.
EXPANSIEDRIFT SUPERMARKTEN Supermarkten blijven op zoek naar nieuwe locaties en uitbreidingsmogelijkh eden om hun posities te versterken.
OPKOMST (FLITS)BEZORGERS BOODSCHAPPEN Online supermarktdienst die (binnen een kort tijdsbestek) bezorgd,
3. Regionale retailvisie 6. Beleidsnotitie internetwinkels en ondergeschikte detailhandel
•
Groei online heeft effecten op de structuur in Den Helder. Omdat er jaren ingezet wordt op compacte clusters is er al ruim aandacht voor de afnemende behoefte aan fysieke retailunits.
In verschillende beleidsstukken is aandacht besteed aan hoe om te gaan met de toename van online, maar ook waar wel en niet faciliteren van distributie t.b.v. internetaankopen. Ook omdat de toekomst betreft online zich moeilijk laat voorspellen, is uitgebreider beleid niet nodig.
3. Regionale retailvisie 4. Ontwerp Paraplubestemmingsplan supermarkten
•
Veel winkelvloeroppervlak per inwoner volgens paraplubestemmingsplan. Posities te verkrijgen en versterken. Is landelijk te zien, maar gebeurt ook in Den Helder volop. Bestemmingsplannen wijken af in voorwaarden: in sommige (als Schootenplaza) gelden er aanduidingen en grenzen voor supermarkten en bij sommige (als Marsdiepstraat) mogen supermarkten zich in het gehele cluster vestigen. Flitsbezorgers focussen zich momenteel op de grote steden. Bij succes kans dat zij zich ook op middelgrote steden gaan richten. Reguliere boodschappenbezorgers verspreiden zich al wel over een groot
Er is wel beleid dat supermarkten zich niet buiten de winkelgebieden mogen vestigen, maar het is niet duidelijk wat er binnen de winkelgebieden wel en niet gewenst is. Daarbij is er niet 1 lijn (betreft bestemmingsplannen) binnen de winkelgebieden. Nieuw beleid kan tegemoet komen aan de wensen van ondernemers en de gemeente duidelijke kaders meegeven,
•
•
-
•
•
Flitsbezorging is een redelijk recente ontwikkeling waar nog niet in beleid op ingespeeld is. Veel gemeenten worstelen met waar deze spelers toe te laten en waar niet. De vraag is in hoeverre dit in Den Helder
24
OPGAVE
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL? veelal niet vanuit een fysieke voor winkelend publiek toegankelijke winkel.
OPKOMST BIJZONDERE HORECACONCEPT EN
11. Coalitieprogramma
Klanten zijn steeds meer op zoek naar bijzondere horecaconcepten op bijzondere plekken. Ondernemers spelen hier op in.
GROEI FASTSERVICE HORECA
•
•
-
-
-
•
deel van het land. Mede hierdoor wensen fysieke supermarkten hun positie (verder) te versterken.
gaat spelen en daarmee ook of beleid noodzakelijk is.
Er is een initiatief op Willemsoord met nieuw hotel, short-stay en restaurants. Horeca ondernemers uit Den Helder laten op dit moment een second opinion uitvoeren betreft de behoefte hieraan. Fort Westoever is een goed voorbeeld van een bijzondere plek waar met horeca en stadsbrouwerij Helderse Jongens een bijzondere plek gecreëerd is.
In de gemeente wordt op verschillende plekken buiten de winkelgebieden horeca toegestaan binnen bestemmingsplannen. Een duidelijke lijn voor waar deze concepten gewenst zijn en waar de horeca dan aan moet voldoen ontbreken. Een visie met eisen voor deze concepten (zoals aansluiten bij locatiekenmerken) of dit duidelijk in bestemmingsplannen opnemen kan hierbij helpen.
Bezorghoreca groeit in verkooppunten en omzet. Deze horeca betekent niet altijd een impuls voor je winkelgebied.
STERKE GROEI AMBACHTELIJKE DIENSTVERLENERS Kappers, schoonheidsspecialist en e.d. groeien in aantal en diversiteit. Deze diensten kunnen niet door
OVERWEGINGEN
Beroep aan huis is toegestaan in Den Helder.
Geen duidelijke kaders. Doordat fastservice ook grotendeels op bezorgen gericht is, geeft het soms meer overlast dan een impuls aan een winkelgebied. Een visie van de gemeente, die ook uitgewerkt kan worden in bestemmingsplannen, waar binnen clusters fastservice horeca wel gewenst is geeft de clusters en deze horeca een impuls. Door aan te wijzen waar de ambachten gewenst zijn kan voorkomen worden dat er een wildgroei ontstaat. Deze diensten worden veelal minder belangrijk voor een winkelgebied gevonden, maar de ambachten aan de randen van clusters zorgen wel degelijk voor een grotere dynamiek.
OVERZICHTSTABEL - INZICHT IN DOCUMENTEN EN ACTUALITEIT
OPGAVE
BELEID,VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
25
ACTUALITEIT DEN HELDER
CONCLUSIE: TOELICHTING EN OVERWEGINGEN
VOLLEDIG EN ACTUEEL?
OVERWEGINGEN
online overgenomen worden.
EUROPESE DIENSTENRICHTLIJN PROOF? Europese wetgeving die discriminatie uitsluit, tenzij goede ruimtelijke motieven, zie ook hoofdstuk 4).
3. Regionale retailvisie 4. Ontwerp Paraplubestemmingsplan supermarkten
•
•
Paraplubestemmingsplan supermarkten aan de dienstenrichtlijn getoetst. Binnen omgevingsplannen relevant om rekening te houden met consistent beleid.
TABEL 2 OVERZICHTSTABEL BELEIDSDOCUMENTEN PER FUNCTIE EN ACTUELE THEMA’S
Ongewenste ontwikkelingen kunnen voor precedentwerking zorgen, waardoor ook andere ongewenste ontwikkelingen doorgang kunnen vinden. Een sterk en consequent retailbeleid draagt bij aan de onderbouwing aan de Europese Dienstenrichtlijn.
26
ACHTERGROND
ACHTERGROND
OVERZICHT DOCUMENTEN PER (TYPE) GEBIED
27
2 OVERZICHT DOCUMENTEN PER (TYPE) GEBIED
Naast inzicht in welke documenten in gaan op bepaalde functies en gebieden zoals in bovenstaande tabellen, geven we onderstaand inzicht in de hoofdlijn van het vigerende beleid. BELEID EN VISIES, BELANGRIJKE VERORDENINGEN EN BESTEMMINGSPLANNEN
ACTUALITEIT
1. Kadernota detailhandel 2. Evaluatie kadernota 5. Jutten in Den Helder 10. Uitwerkingsplan Stadshart 11. Coalitieprogramma 8. Leegstandsverordening 16 a. Stadshart Centrum 18. Den Helder bruist!
•
GEBIED BINNENSTAD DEN HELDER
•
WILLEMSOORD
1. Kadernota detailhandel 3. Regionale retailvisie 11. Coalitieprogramma 16 b. Willemsoord 18. Den Helder bruist!
•
DORPSCENTRUM JULIANADORP (DE RIEPEL)
1. Kadernota detailhandel 15. Omgevingsvisie Julianadorp 16 e. BP Julianadorp-Oost 1. Kadernota detailhandel
•
1. Kadernota detailhandel 16 c. BP DE SCHOOTEN
•
WIJKWINKELCENTRA SCHOOTEN PLAZA
•
Diverse (gebieds)ontwikkelingen in de binnenstad zoals herontwikkeling V&D naar wonen met winkels in de plint, herontwikkeling Kroonpassage met nieuwe supermarkt. Hierdoor worden er meters detailhandel uit de markt genomen. Er is een initiatief op Willemsoord met nieuw hotel, short-stay en restaurants. Horeca ondernemers uit Den Helder laten op dit moment een second opinion uitvoeren betreft de behoefte hieraan. Deen wordt Albert Heijn door overname. Mogelijke herinvulling oude Aldi.
Vastgoedmanager is in gesprek met eigenaren hoe het cluster toekomstbestendig te maken.
28
OVERZICHT DOCUMENTEN PER (TYPE) GEBIED
•
MARSDIEPSTRAAT
1. Kadernota detailhandel 16 d. BP Nieuw Den Helder
•
FALGA/ DUINPASSAGE
16 d. BP Nieuw Den Helder
•
DORPERWEERTH JULIANADORP
15. Omgevingsvisie Julianadorp 16 f. BP Julianadorp 2017
•
RAVELIJNCENTRUM
1. Kadernota detailhandel 2. Evaluatie kadernota 3. Regionale retailvisie 11. Coalitieprogramma 16 g. BP Westoever
•
•
OVERIG
14. Omgevingsvisie Huisduinen
VERSPREID
1. Kadernota detailhandel 4. Paraplubestemmingsplan supermarkten
• •
TABEL 3 OVERZICHTSTABEL BELEIDSDOCUMENTEN PER GEBIED EN ACTUELE THEMA’S
Mogelijk intern schuiven en uitbreidingen vanuit retailers gewenst. Ook een fysieke upgrade van het winkelcentrum gewenst (eerste instantie zijde Baljuwstraat). Vastgoedmanager is in gesprek met eigenaren over mogelijke fysieke upgrade van oostzijde centrum en het verplaatsen van retailers van buiten het cluster naar erbinnen. Lidl wenst uit te breiden. Eigenaar Hoorne vastgoed wil openbare ruimte en parkeren hier verbeteren en verfraaien. Vervaging functies. Door eerdere toetreding van reguliere winkels (niet-PDV) willen ook andere reguliere winkels zich hier vestigen. Gebied is 25 jaar oud en wenst revitalisering t.b.v. toekomstbestendig maken van cluster. Initiatieven buiten de retailstructuur. O.a. Lidl wenst op Ritmeesterweg te vestigen. Wens vanuit gemeente om dit cluster op termijn op te heffen.
BELANGRIJKSTE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
29
3 BELANGRIJKSTE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
FOOD WINT AAN BELANG
VAN PLACE TO BUY NAAR PLACE TO BE
Waar de niet-dagelijkse detailhandel
Consumenten hebben steeds hogere
door generieke ontwikkelingen
verwachtingen bij het bezoek van een
onder druk staat, drukt de foodsector
(binnen)stad, het verblijf in een stad
juist een steeds grotere stempel op
moet een beleving zijn. Steeds meer
winkelgebieden in de grote stad. De
koopkracht vloeit af naar grotere en
merendeels jonge en hoogopgeleide
meer onderscheidende steden en
bevolking met grootstedelijke
winkelgebieden. Het Place To Be-gehalte
levensstijl identificeert zich sterk
wordt o.a. bepaald door onderscheidende
met zijn eetgedrag. Steeds meer is
horeca, evenementen en een divers
food ook belangrijker buiten de grote
winkelaanbod.
steden.
VERSSPECIAALZAKEN ONDER DRUK
SCHAALVERGROTING
Supermarkten worden steeds
Naar de huidige maatstaven zijn
belangrijker in de distributie van
fullservice supermarkten van minder dan
levensmiddelen. Ruim 85% van de
1.200 m² wvo te klein en hebben een te
bestedingen in levensmiddelen
weinig gedifferentieerd aanbod om
wordt gedaan in de supermarkt.
aantrekkelijk te blijven voor de
Supermarkten besteden daarnaast
consument. Er is sprake van enerzijds
steeds meer aandacht aan hun
uitval aan de onderkant (de kleine
versafdelingen. Het gevolg:
reguliere, buurt- en dorpsverzorgende
versspeciaalzaken staan al jarenlang
supermarkten) en anderzijds
onder druk. Onder invloed van de
opwaardering aan de bovenkant
huidige coronacrisis beleven de
(vergroting/relocatie).
versspeciaalzaken echter momenteel een opleving. Mogelijk is deze tijdelijk van aard.
Minder, maar grotere supermarkten.
30
BELANGRIJKSTE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
SLUITINGEN EN FAILLISSEMENTEN
GROTE IMPACT E-COMMERCE
ZETTEN CENTRA ONDER DRUK
Het aandeel online aankopen groeit, nu
Het detailhandelslandschap
ook voor de dagelijkse sector. Corona
verandert. Met name de niet-
heeft deze trend nog eens versneld. Door
dagelijkse detailhandel staat onder
deze ontwikkeling neemt de behoefte
druk. Verschillende formules sluiten
aan fysieke winkels af en zullen met
(veel van hun) vestigingen. Anderen
name de ketenbedrijven kritisch zijn in
gaan failliet. De meeste klappen
welke plaats zij wel en niet willen zitten.
vallen in het middensegment.
HORECA IS EEN GROEISECTOR
VERNIEUWING EN BLURRING
In steden was het aanbod en de
Horeca maakt meer en meer een
diversiteit aan horeca (pre-corona)
onderdeel uit van andere sectoren.
sterk groeiend. De consument
Anderzijds is er ook binnen de sector
besteedt zijn of haar tijd graag
sprake van vervaging.
buiten de deur en heeft daarbij een
Horecagelegenheden mengen
andere perceptie van de prijs van
verschillende functies of veranderen hun
eten en drinken.
concept naar tijdstip (mits passend binnen Drank- en Horecawetgeving). Bijvoorbeeld de boekhandel die ook koffie schenkt en een kledingwinkel met café.
IMPACT VAN CORONA OP GROEI
VERSCHIL TUSSEN HORECASECTOREN
HORECASECTOR
Binnen de horeca groeit vooral de
Het aantal bedrijven dat actief is in
fastservicesector sterk. In de periode
de horeca is de afgelopen jaren flink
2010-2018 nam het aantal fastservice
toegenomen. De verwachting is dat
vestigingen in Nederland toe met maar
deze trend zich zal doorzetten.
liefst 25%. Het aantal restaurants groeide
Daarbij geldt wel dat er, door
in dezelfde periode met 8%. Het aanbod
mogelijke sluitingen als gevolg van
van horecavestigingen in de
de Coronacrisis, enige periode van
drankensector laat juist een licht dalende
herstel nodig kan zijn voordat het
trend zien van 3%.
aantal horecavestigingen weer op het niveau van voor de crisis is.
BELANGRIJKSTE TRENDS EN ONTWIKKELINGEN
31
AMBACHTELIJKE DIENSTEN GROEIEN
FINANCIËLE EN PARTICULIERE DIENSTEN
De ambachtelijke dienstverleners
VERDWIJNEN UIT STRAATBEELD
groeien in aantallen en in types. O.a.
De verwachting is dat deze trend zich zal
de kappers, schoonheidssalons en
doorzetten. Daarbij geldt wel dat er, door
kledingmakers doen het relatief
mogelijke sluitingen als de financiële en
goed. Ze variëren steeds meer in
particuliere dienstverleners (o.a.
concept en richten zich op een
reisbureaus, banken) zich steeds meer
bepaalde doelgroep. Doordat er
naar het internet. De fysieke punten
sprake is van een ambacht
worden gesloten en veelal beperkt door
ondervindt de sector geen negatieve
een per plaats.
invloed van internet.
32
ACTUALISATIE HUIDIG BELEID, AFWEGING EN ADVIES
4 CONSISTENT BELEID ESSENTIEEL INZAKE EUROPESE DIENSTENRICHTLIJN
Niet elke ruimtelijke trend of ontwikkeling is gewenst binnen de gemeente Den Helder, en andersom zijn er ook enkele ruimtelijke functionele trends die nog niet worden gefaciliteerd of die niet genoeg aandacht krijgen in het beleid (o.a. voor horeca). In dit hoofdstuk worden de in het vigerende beleid nog onderbelichte onderwerpen uitgelicht. ESSENTIE VAN DE EUROPESE DIENSTEN RICHTLIJN
In het vigerende beleid, bestemmingsplannen en lopende visies gelden regelmatig oppervlakte- of brancheringsbeperkingen (bijvoorbeeld minimale maat voor vestiging op Ravelijncenter). Deze branchering van met name detailhandel is in de toekomst lastiger te handhaven gezien de relevantie van de Europese dienstenrichtlijn. De dienstenrichtlijn vereist bij brancheringsregels in vigerend beleid de volgende 3 voorwaarden: 1. Discriminatieverbod: de eisen maken geen direct of indirect onderscheid naar nationaliteit of, voor vennootschappen, de plaats van hun statutaire zetel; 2. Noodzakelijkheid: de eisen zijn gerechtvaardigd om een dwingende reden van algemeen belang; 3. Evenredigheid: de eisen moeten geschikt zijn om het nagestreefde doel te bereiken; zij gaan niet verder dan nodig is om dat doel te bereiken en dat doel kan niet met andere, minder beperkende maatregelen worden bereikt
Juiste toepassing van de Europese Dienstenrichtlijn Vooral in de Buitenstad gelden allerlei beperkingen ten aanzien van branchering, aantallen winkels, minimale en maximale maat van de winkels. Tot voor kort konden deze beperkingen worden opgelegd binnen de bestemming detailhandel met een verwijzing naar het beschermen van vitaliteit van binnensteden en centra. De tussenuitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State d.d. 20 juni 2018 inzake branchebeperking voor het Woonplein in Appingedam werpt een ander licht op de zaak. De Afdeling stelt dat de Europese Dienstenrichtlijn van toepassing is. Brancheringsregels worden hierin niet onmogelijk gemaakt, maar het moet wel noodzakelijk zijn en op een evenredige manier gebeuren.
ACTUALISATIE HUIDIG BELEID, AFWEGING EN ADVIES
33
De casus Appingedam – het van toepassing zijn van de Dienstenrichtlijn - zal in ieder geval leiden tot een andere manier van a) detailhandelsonderzoek en onderbouwingen, b) het maken van detailhandelsbeleid en c) het borgen hiervan in bestemmingsplannen. Bureau Stedelijke Planning heeft in samenwerking met Rho adviseurs en Locatus de “Nadere motivering branchebeperking bestemmingsplan Stad Appingedam” (december 2018) verzorgd. In de uitspraak van 24 juli 2019 in deze zaak oordeelt de Afdeling Bestuursrechtspraak dat de gemeente met dat onderzoek aannemelijk heeft gemaakt dat de brancheringsregels effectief zijn voor de situatie in Appingedam, en niet verder gaan dan nodig is om te voorkomen dat het stadscentrum minder leefbaar wordt door toenemende leegstand. In 2019 is door de genoemde bureaus een leidraad opgesteld. In deze leidraad wordt aangegeven wanneer een bestemmingsplan in strijd is met de Dienstenrichtlijn en hoe gemeenten kunnen omgaan met de geconstateerde risico’s. Bron: Bureau Stedelijke Planning, Rho adviseurs en Locatus
CONSISTENT BELEID ESSENTIEEL INZAKE DIENSTENRICHTLIJN
Door de Europese Dienstenrichtlijn is de bewijslast omgedraaid. Gemeenten moeten nu zelf beargumenteren waarom beperkingen van bijvoorbeeld sommige branches bijdragen aan gesteld beleid. Essentieel daarin is dat er sprake is van consistent beleid. Dit wil zeggen dat de gemeente al een langere tijd een gelijke koers inzet met het zelfde beleidsdoel (bijvoorbeeld: een vitale en aantrekkelijke binnenstad met minder leegstand). In het paraplubestemmingsplan supermarkten wordt de maatregel waarmee wordt voorkomen dat supermarkten zich kunnen vestigen buiten de winkelgebieden onderbouwd aan het discriminatieverbod en de vereisten van noodzakelijkheid en evenredigheid.
34
SAMENVATTING BELEIDSDOCUMENTEN
5 SAMENVATTING BELEIDSDOCUMENTEN
In dit hoofdstuk worden alle relevante beleidsdocumenten samengevat. Hierbij wordt uitgelicht in hoeverre het vigerende beleid op relevante trends en ontwikkelingen inspeelt. Nummers komen overeen met nummering in hoofdstuk
1.1.
5.1 KADERNOTA DETAILHANDEL 2007 Deze strategische visie is vastgesteld door de Raad in mei 2007 en focust zich op de gebieden Stadshart, Willemsoord en Haven waarbij de binnenstad van Den Helder wordt gezien als het centrummilieu waar het gehele spectrum van het koopgedrag actief is. De ambitie is het transformeren van het centrum van Den Helder tot een compacter centrumgebied met aanbod van verschillende winkels, horeca, dienstverlening, leisure en evenementen. Het beleid is daarom hoofdzakelijk gericht op de kwaliteitsverbetering en positieversterking van de binnenstad en ondergeschikt op de ondersteunende winkelgebieden. Deze ambitie wil men verwezenlijken door middel van: • Het versterken van de winkelstructuur door middel van een succesvolle locatiekeuze en vestigingsstrategie; • Het realiseren van een compacte binnenstad door winkels buiten het A1gebied te stimuleren om de gaten in het gebied op te vullen. Daarbij zullen enkele straten in het gebied hun winkelfunctie verliezen en zal het aantal aanloopstraten worden teruggebracht. • Prioritering van een kwalitatieve ontwikkeling van de binnenstad; • Het versterken van de relatie tussen de binnenstad en Willemsoord; • Iedere wijk beschikt over een buurt- of wijkwinkelcentrum, waarbij het supermarktaanbod wat marktsegment betreft goed is vertegenwoordigd. Per wijk gezien is het metrage per hoofd van de bevolking voldoende.
• De Schooten: ondanks de huidige ontwikkelingen is uitbreiding ten behoeve van het winkelcentrum niet aan de orde. • Nieuw Den Helder: beoogt wordt een compact winkelgebied te realiseren aan de noordzijde van de Marsdiepstraat. Hierbij wordt het Seringenplein opgeheven en verplaatst naar het Centrumplan Marsdiepstraat waarbij voor de achterblijvende ruimte de functie voor detailhandel vervalt. Verdere uitbreiding van het winkelaanbod in het gebied is niet aan de orde. • Behalve zeer kleinschalige toeristische voorzieningen met een minimaal primair aanbod op een daarvoor logische locatie, is extra toevoeging van solitaire winkelvoorzieningen niet toegestaan. Daarnaast is het advies om de supermarktformule in de Visbuurt indien mogelijk af te bouwen. Uitbreiding is in ieder geval niet toegestaan.
SAMENVATTING BELEIDSDOCUMENTEN
•
•
•
•
•
35
Verdere ontwikkeling van de locatie Burgemeester Ritmeesterweg tot tweede perifere cluster is niet toegestaan. Daar waar de kans zich voordoet, zal de gemeente een initiatief tot opheffing en herbestemming – mits ruimtelijk inpasbaar – ondersteunen. Nieuwvestiging winkels dient zich te concentreren in de binnenstad of in de wijkcentra conform de centrale gedachte in de Nota Ruimte (2004). Bezoekersintensieve functies worden hier buiten binnen beperkte mate toegestaan, het accent ligt op de binnenstad waar grootschalige detailhandel gehuisvest dient te worden. Nieuwe perifere vestigingen dienen geclusterd te worden op het Ravelijncenter. Bouwmarkten en tuincentra dienen zich ook te clusteren op/rondom Ravelijncenter. Het komen tot een duidelijk afwegingskader voor nieuwe initiatieven op het Ravelijncenter. Hierbij zijn twee punten van belang: − Grootschalige ontwikkelingen zijn in Den Helder vestigingen in de detailhandel groter dan of gelijk aan 1.500 m² bruto vloeroppervlak; en/of voorzieningen met publieksfuncties met meer dan 500 bezoekers per dag. − Plannen of projecten voor detailhandel met een omvang van meer dan 1.500 m² bruto vloeroppervlak worden door de provincie getoetst aan het locatiebeleid. Voor kleinschalige ontwikkelingen is het (provinciaal) locatiebeleid niet van toepassing.
Er zijn “vrijstellingsmogelijkheden” die aangeven onder welke voorwaarden een ontwikkeling buiten de reguliere hoofdstructuur (c.q. op het Ravelijncenter) kunnen worden toegestaan. Er is sprake van twee verschillende categorieën die (mogelijk) toegestaan worden: − Branches die te allen tijde op de grootschalige concentratie worden toegestaan. Het gaat hier om de traditionele PDV-branches. − Branches die onder voorwaarden kunnen worden toegelaten (“nadere afweging"). Dit zijn bijvoorbeeld de elektrobranche, sport-, spel en kamperen. Om een aantrekkelijk winkelgebied te realiseren is het versterken van aanbod voor doelgerichte aankopen in combinatie met horeca, cultuur en vermaak van belang. Met name voor de ontwikkeling van de binnenstad en het gebied Willemsoord is versterking van horeca, cultuur en vermaak gewenst.
5.2 NIEUWE TIJDEN, NIEUWE KANSEN 2011, EVALUATIE KADERNOTA DETAILHANDEL 2007 In dit stuk wordt de Kadernota Detailhandel 2007 door de gemeente Den Helder geëvalueerd met als belangrijkste ontwikkelingen de toegenomen kwaliteit van buurt- en wijkvoorzieningen, toeristisch beleid dat is opgezet en het centrummanagement draagt de verantwoordelijkheid voor de praktische invulling. De invoering van een nieuw regionaal kader heeft tot gevolg dat de functie van de winkelplanningscommissie komt te vervallen en de Regionale Advies Commissie
36
SAMENVATTING BELEIDSDOCUMENTEN
(RAC) in de toekomst zal fungeren als adviseur voor initiatieven groter dan 1.500m2. Verder wordt het Retailplatform opgeheven en zal deze functie vanaf heden worden vervuld door de ondernemers zelf opgerichte Federatie van Detailhandelsverenigingen Den Helder (momenteel is dit de DFD Detailhandelsfederatie Den Helder). Daarnaast is er in het regionale kader een nieuw afwegingskader opgenomen dat leidt tot regionale eenduidigheid en geldigheid met betrekking tot vestigingen op periferie locaties. De minimale omvang bruto vloeroppervlakte wordt opgehoogd van 1.000 naar 1.500 m² voor de branches: • Planten, plantbenodigdheden, dieren en dierbenodigdheden; • Fietsen, bromfietsen, scootmobielen en fitnessapparatuur. Ook wordt vastgesteld dat de ontwikkeling van de winkelgebieden in de binnenstad achter blijft. Om die reden zijn de volgende actiepunten opgesteld: • Beperking van het totale winkelvloeroppervlakte. Dit leidt tot de volgende actiepunten: − het huidige gebied waarvoor vrijstelling kan worden verleend voor grootschalige detailhandel wordt ingeperkt.
Op het noordelijk deel van de industrieweg worden enkel nieuwe detailhandelsvestigingen toegestaan in de branche ‘auto, boten en caravan’ en op locatie ‘Gaz de France’ aan de Industrieweg is geen detailhandel toegestaan; − ruimtelijk mogelijk maken van functiewijziging in de binnenstad; − geen uitbreiding van het netto vloeroppervlakte detailhandel toestaan op overige locaties in de stad, tenzij expliciet aangetoond kan worden dat er geen negatieve effecten zijn op de ontwikkeling van de binnenstad. • Opstellen van een nieuw afwegingskader voor Ravelijncenter; • Focus op de kwaliteit en belevingswaarde van het Stadshart; • Impuls centrummanagement om een collectieve strategie en aanpak te ontwikkelen; • Benutten van de resterende middelen van de gevelstimuleringsregeling.
5.3 REGIONALE RETAILVISIE KOP VAN NOORD-HOLLAND 2018 De retailsector vervult een belangrijke economische en maatschappelijke functie, draagt bij aan de aantrekkingskracht en leefbaarheid van de woon- en werkomgeving én zorgt voor bedrijvigheid en werkgelegenheid voor de regio Kop van Noord-Holland. De focus in de visie ligt op het inspelen op de veranderende behoeften van de consument, ondernemerschap en samenwerking. Het centrale uitgangspunt is het creëren van een optimaal verblijfsklimaat. Op lokaal niveau zal dit nader worden uitgewerkt (middels actieplannen en concrete verzoeken) en/of vormgegeven. Vanuit het bedienen van de consument zijn de belangrijkste aandachtspunten voor de gebieden: • de basis op orde (schoon, heel en veilig);
SAMENVATTING BELEIDSDOCUMENTEN
• • • • •
37
compact, compleet en comfortabel; kwaliteit boven kwantiteit; concentratie van het aanbod; aankleding openbare ruimte gericht op beleving consument; samenwerken als speerpunt voor de stakeholders
(Nieuwe) Planinitiatieven kunnen daar een bijdrage aan leveren door leegstand terug te dringen (herontwikkeling, functiewisseling), een betere routing tot stand te brengen, zorg te dragen voor een compacter aanbod en daarmee de attractiewaarde voor de klant te verhogen. Het beleid is gericht op clustering van retail binnen de aangewezen gebieden van de gewenste retailstructuur. De primaire verantwoordelijkheid voor het toetsen van ontwikkelingen ligt bij de betreffende gemeente. Regionale afstemming en toetsing is nodig als het plan niet binnen de regionale retailvisie past. Deze toets vindt plaats door de Regionale Adviescommissie Detailhandel Noord Holland-Noord (RAC-NHN3 ). Ontwikkelingen die niet in de visie passen, legt de betreffende gemeente inclusief motivering, voor aan de andere gemeenten. Indien de gemeenten er onderling niet uitkomen, wordt advies van de RAC-NHN gevraagd. Dit advies is bindend. Ontwikkelingen die niet in de visie passen en groter zijn dan 1.500 m² wvo worden altijd aan het RAC-NHN voorgelegd. Als nieuwe ontwikkelingen wel aan de retailvisie voldoen is regionale afstemming niet nodig. Met uitzondering van initiatieven groter dan 1.500 m² wvo in lokale centrumgebieden (en 3.000 m² wvo in de regionale centrumgebieden, waaronder het stadscentrum van Den Helder). Hiervoor geldt verplichte advisering in bovenregionaal verband binnen de RAC-NHN.
Nieuwe retail- of planinitiatieven worden positief benaderd binnen het afwegingsprincipe: • Ja doen, binnen de contouren van de centrumgebieden die deel uitmaken van de retailstructuur… − en zorg voor aansluiting bij de typering van het gebied en gestelde randvoorwaarden; − en draag positief bij aan het versterken van het profiel en de attractiewaarde; − en streef naar een compacter gebied en het creëren van een betere routing; − en draag bij aan het terugdringen van leegstand. • Volumineuze detailhandel binnen de contour van grootschalige clusters * Inclusief max 10% niet-volumineuze detailhandel, tot maximaal 100 m² wvo. − Inclusief ondersteunende horeca- en leisurevoorzieningen. − Fysieke verkoopruimte van internethandel in regionale en lokale centrumgebieden; − Kantoor en distributieruimte mag ook elders.
38
•
•
SAMENVATTING BELEIDSDOCUMENTEN
Ondersteunende en ondergeschikte retail als nevenactiviteit, maximaal 10% van het totale metrage van de hoofdfunctie en maximaal 100 m² wvo in totaal. Theetuinen: per situatie bekijken. Uitgaan van principe van ‘level playing field’.
5.4 PARAPLUBESTEMMINGSPLAN SUPERMARKTEN (ONTWERP 10 FEBRUARI 2021) Het paraplubestemmingsplan voor de gemeente Den Helder is een planologische regeling waarin het vestigen van supermarkten buiten de bestaande winkelgebieden wordt uitgesloten, daar waar ze op basis van het beleid niet gewenst zijn.
5.5 JUTTEN IN DEN HELDER 2017-2018 (NIET VASTGESTELD) Dit rapport bevat een gezamenlijk actieplan voor de Helderse winkelgebieden bestaande uit concrete aanbevelingen opgedeeld in de volgende 3 thema’s: 1. Organisatie en marktwerking: voor de uitvoering van het actieplan dient een taskforce te worden ingericht en is het essentieel dat er een gemeentelijk accountmanager winkelgebieden wordt benoemd. Verder moet centrummanagement integraal en collectief worden uitgevoerd en de samenwerking tussen de binnenstad en Willemsoord worden geïntensiveerd. 2. Marketing en promotie: door het branden van winkelgebieden conform een eigen positionering en het invullen en het organiseren van een gemeenschappelijke communicatie. 3. Ruimtelijk-functioneel: de winkelgebieden zelf moeten worden verbeterd door modernisering van het vastgoed en het saneren van overtollige winkeloppervlakte. Daarnaast is een collectieve invulling van gastvrijheid essentieel. Verder dient de grootschalige volumineuze detailhandel in Ravelijncenter te worden versterkt. Het samenwerkingsverband van ondernemers stelt dat een budget van 500.000 per jaar (gedurende een periode van 5 jaar) vereist is om zowel de kwantitatieve als kwalitatieve doelen te behalen in ieder winkelgebied. De organisatorische verantwoordelijkheid ligt in handen van centrummanagement en een gemeentelijk accountmanager.
De voortgang wordt gemonitord door de gemeente en de FDH middels een gemeenschappelijk dashboard. Het bestaande Ondernemersfonds (180.000 per jaar) zal daarnaast ook aansluiten op de aanbevelingen uit het actieplan. Voor de verschillende centrumgebieden zijn identiteit, positionering en kernpositie uitgewerkt. Doordat het stuk niet vastgesteld is, kent deze geen status.