Bijlage 1. Programma Duurzaamheid 2024-2027.pdf
Tekst van het document
Programma Duurzaamheid 2024-2027
Den Helder, januari 2023
2
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
Inhoudsopgave Voorwoord door wethouder Van Diepen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1.
Inleiding en context.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.
Leeswijzer. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
3.
Algemeen: duurzaamheid. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 3.1. Wat wordt er verstaan onder duurzaamheid?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 3.2. Waarom deze thema’s?. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 3.3. Uitgangspunten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
4.
Duurzame mobiliteit. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 4.1. Ambitie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 4.2. Speerpunten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 4.3. Strategieën. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
5.
Biodiversiteit. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 5.1. Ambitie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 5.2. Speerpunten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 5.3. Strategieën. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15
6.
Klimaatadaptatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 6.1. Ambitie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 6.2. Speerpunten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 6.3. Strategieën. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18
7.
Energietransitie.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 7.1. Ambitie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 7.2. Speerpunten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 7.3. Strategieën. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 7.4. Ontwikkelingen in energietransitie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
8.
Circulaire samenleving. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 8.1. Ambitie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 8.2. Speerpunten. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 8.3. Strategieën. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
3
9
Communicatie en participatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 9.1. Duidelijke boodschap. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 9.2. Communicatiekanalen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 9.3. Communicatiemiddelen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 9.4. Participatie.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
10. Programma begroting en middelen. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 10.1. Programma begroting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 10.2. Beschikbare middelen Rijk en provincie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 10.3. Beschikbare middelen Den Helder. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 11. Voortgangsrapportage en monitoring. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 11.1. Voortgangsrapportage. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 11.2. Energieloket voor bewoners.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 11.3. Klimaatmonitor. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 11.4. Evaluatie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Bijlage 1 Duurzaamheidsagenda 2024 - 2027. . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 Bijlage 2 Bestuurlijke Termijnkalender. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Bijlage 3 Begroting Duurzaamheidsagenda 2024 - 2027.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Bijlage 4 Participatie Duurzaamheidsagenda 2024 - 2027. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
4
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
Voorwoord door wethouder Van Diepen Een dijk van een duurzaamheidsprogramma! Dat is wat er nu voor u ligt. In dit Programma Duurzaamheid komen alle thema’s van de Big 5 (energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire samenleving, biodiversiteit, duurzame mobiliteit) aan bod. Duurzaamheid overstijgt disciplines, is veelomvattend en complex. Het Programma Duurzaamheid geeft duidelijkheid over de visie, ambities, speerpunten en doelen. Deze leiden op hun beurt tot een heldere Duurzaamheidsagenda voor de aankomende vier jaar. Er worden al heel veel kleine en grote stappen gezet naar een duurzame toekomst. We zetten sterk in op energie besparen, het isoleren en verduurzamen van woningen en bedrijven. Ook gaan we samen met bewoners aan de slag in de eerste startwijken richting duurzame warmte. Als gemeente geven we hierbij graag het goede voorbeeld. Bijvoorbeeld door onze eigen CO2-uitstoot te reduceren met het energiezuinige nieuwe stadhuis en de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed voor openbaar gebruik. Daarnaast willen we zoveel mogelijk initiatieven uit de samenleving ondersteunen. Want ook bij onze inwoners en ondernemers bruist het van de energie. Onze ambities zijn groot en er is veel aandacht voor betrokkenheid, inclusiviteit, participatie en goed rentmeesterschap.
In de Duurzaamheidsagenda zijn activiteiten opgenomen die leiden naar een groene, duurzame, klimaatbestendige, schone binnenstad. Een binnenstad die goed bereikbaar is en waar je fijn kunt wonen, werken en te recreëren.
Wíj zijn al begonnen, doet u mee?
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
5
6
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
1. Inleiding en context We staan voor een grote opgave op het gebied van duurzame ontwikkeling. Dit is voor de gemeente Den Helder een zeer belangrijk thema, omdat het kan bijdragen aan een (financieel) gezonde, vitale en weerbare stad. De afgelopen jaren zijn er al veel afspraken gemaakt, zowel mondiaal, Europees, landelijk, provinciaal als regionaal. In het Programma Duurzaamheid vertalen we deze afspraken in lokale ambities. We brengen structuur in 5 thema’s (de Big 5) waar we ons actief voor inzetten. Het Programma Duurzaamheid beschrijft concreet wat onze doelstellingen zijn en laat zien hoe we als gemeente samen met onze partners en inwoners uitvoering aan geven. De Duurzaamheidsagenda is onze leidraad voor de aankomende vier jaar. De Duurzaamheidsagenda volgt een thematische indeling, waarin per thema is weergegeven welke ambitie we hebben, welke activiteiten gepland zijn en wanneer we deze uitvoeren. Doorlopend worden de doelen en benodigde middelen per activiteit geconcretiseerd, zodra een benoemde activiteit start. De Duurzaamheidsagenda is tot stand gekomen door een analyse van het bestaande beleid en uitgevoerde onderzoeken, zoals het Rekenkameronderzoek naar ons duurzaamheidsbeleid1. Ook zijn lopende projecten geïnventariseerd. Er zijn vervolgens verschillende gesprekken gevoerd met betrokken partijen, bewoners, ondernemers en de raad.
Er zijn daarnaast ook werksessies gehouden met de betrokken ambtenaren. Het resultaat van deze inventarisatie is getoetst aan de haalbaarheid en uitvoerbaarheid. Daarom geeft deze agenda ambities weer die realistisch en praktisch zijn: deze leiden tot concrete projecten en per project is helder wat hiervoor nodig is.
Aanleiding Uit het Rekenkameronderzoek in 2021 is gebleken dat de afgelopen jaren de gemeentelijke organisatie op het gebied van duurzaamheid al veel activiteiten heeft uitgevoerd. Deze activiteiten waren echter lang niet altijd zichtbaar voor inwoners, betrokken partijen en de politiek. Ook ontbrak hierin de focus die nodig is om onze ambitie richting een duurzame samenleving te realiseren. Uit dit onderzoek is onder meer geconcludeerd dat de gemeente Den Helder een overkoepelend duurzaamheidsbeleid nodig heeft, waarin voor de vijf belangrijkste duurzaamheidsthema’s (de ‘big 5’ genoemd) doelen, activiteiten en middelen geformuleerd moeten worden. De thema’s zijn geen eilanden; zij staan niet los van elkaar. Een maatregel met betrekking tot het ene thema kan relevant zijn voor de verwezenlijking van de ambitie van een ander thema. Als dusdanig is het aan de Duurzaamheidsagenda om de relatie tussen de thema’s en het overige beleid weer te geven en een eenduidige aanpak te realiseren. 1:
https://gemeenteraad.denhelder.nl/Documenten/Den-Helder-Beknopte-rapportage-Quick-Scan-Duurzaamheidsbeleid.pdf.
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
7
Klimaatakkoord Met het Klimaatakkoord van Parijs (2015) zijn internationale afspraken gemaakt om de klimaatveranderingen, voornamelijk mondiale temperatuurstijging, te beperken. Daarvoor is vastgelegd dat in 2050 de uitstoot van CO2 terug moet naar het niveau van voor de industriële revolutie. In 2019 heeft Nederland een eigen klimaatakkoord vastgesteld. In 2020 heeft de Europese Unie de doelen voor 2030 aangescherpt. Daarom hebben zij zich ertoe verbonden de CO2-uitstoot vóór eind 2030 met minstens 55% te verminderen ten opzichte van 1990. Het nationaal klimaatakkoord ging in 2019 uit van 49% in 2030. Nederland werkt enerzijds aan het realiseren van de klimaatdoelen die klimaatverandering moeten afremmen en anderzijds aan het uitvoeren van de klimaatadaptatiestrategie, om te zorgen dat we ons tijdig aanpassen aan het veranderend klimaat. Nederlandse gemeenten committeren zich vooralsnog aan de doelen die zijn gesteld in de Klimaatwet en het Klimaatakkoord. Om te voldoen aan de landelijke afspraken in het Klimaatakkoord brengt het Programma Duurzaamheid de benodigde samenhang en sturing aan doordat we duidelijk aangeven aan welke thema’s we gaan werken en vanuit welke visie. Hierdoor biedt het programma de mogelijkheid om pro-actief te handelen en in te spelen op ontwikkelingen.
Dit programma benoemt ambities, helpt om de prioriteiten scherp te houden en de doelen te realiseren.
Omgevingsvisie De Omgevingsvisie “Koers op een sterke thuishaven” heeft een lange termijn horizon en bevat ambities en doelen voor het beheer, het gebruik en de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving van de gemeente Den Helder. Gemeentebreed wordt gewerkt vanuit tien uitgangspunten, die verder zijn uitgewerkt in verschillende thema’s en deelgebieden. Onder het uitgangspunt ‘Onze leefomgeving wordt toekomstbestendig ingericht en gebruikt en draagt bij aan een sterke samenleving’ komt duurzaamheid prominent terug. De uitgangspunten voor verduurzaming die zijn uitgewerkt in de Omgevingsvisie sluiten aan op de speerpunten en strategieën in het Programma Duurzaamheid. Het Programma Duurzaamheid heeft een praktischer, meer op uitvoering gerichte insteek. Het bevat concrete resultaten en maatregelen voor de komende vier jaar.
8
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
2. Leeswijzer In hoofdstuk 3 beschrijven we wat duurzaamheid voor onze gemeente betekent; op welke thema’s we de nadruk leggen (de Big 5) en wat onze uitgangspunten zijn. In de hoofdstukken 4 t/m 8 wordt achtereenvolgens de Big 5 (duurzame mobiliteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie, energietransitie en circulaire samenleving) uitgewerkt. In ieder hoofdstuk beschrijven we het volgende: • de ambitie per duurzaamheidsthema; • de speerpunten waar we ons op focussen om de ambitie te behalen; • welke strategieën we opnemen in de Duurzaamheidsagenda.
volledig ci rculaire ec onomie ies mobiliteit maximaal teruggebrach t afdruk che voet is og ol e ec g van d halverin
CO2-uitstoot en broeikasgas-emiss
Landelijke ambitie 2050
Op weg naar een duurzaam Den Helder gericht dapatief in is klimaata Nederland volledig voldoen aan de Vo gel- en H abitatr
ichtlijn
Een dijk van een programma voor 2040 Den Helder staat voor grote opgaven. Samen werken we toe naar een energie- en klimaatneutrale samenleving met een circulaire economie. We richten ons op vijf duurzaamheidsthema’s en formuleerden de speerpunten die richting geven aan onze ambities. Stap voor stap, steen voor steen maken we Den Helder duurzaam!
Energietransitie • Verduurzamen van woningen met
advies en financiën voor energiebesparende maatregelen. • Opwekken van duurzame energie en ontwikkeling van hernieuwbare bronnen faciliteren. • Reductie gemeentelijk energieverbruik en verduurzamen gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed.
Duurzame mobiliteit • Gezonde mobiliteit binnen
Den Helder stimuleren. • Betere bereikbaarheid en toegankelijkheid. • Huidige infrastructuur beter benutten met innovaties in slimme, duurzame mobiliteit. • CO2-uitstoot door gemeentelijke organisatie verminderen.
Biodiversiteit • Vergroten en aaneensluiten van leefgebied inheemse soorten.
• Vroege inbreng van biodiversiteit in ontwerpprocessen.
• Verzilting Koegraspolder tegengaan.
100% energieneutraal
Circulaire samenleving
meest fietsvriendelijke stad van Nederland
gedrag bij bewoners/bedrijven.
Circulaire samenleving • Ontwikkelen van vakkennis en creëren informatiedatabase.
Klimaatadaptatie
Energietransitie
Duurzame mobiliteit
Klimaatadaptatie • Blijvende kennisontwikkeling. • Doorvoeren in beleid en handelen. • Stimuleren bewustwording en
klimaatbestendig en waterrobuust
• Circulaire samenleving is
onderdeel van gemeentelijke organisatie.
• Bevorderen van samenwerking met de markt en circulairteit bij ondernemers/bewoners stimuleren.
de kringlopen zijn gesloten
Biodiversiteit meer dieren en planten en meer soorten
Afbeelding 1: Infografic op weg naar een duurzaam Den Helder Om onze ambities te behalen werken we intensief samen met onze inwoners, ondernemers en partners. In hoofdstuk 9 beschrijven we onze communicatie- en participatiestrategie. Voor de uitvoering van de activiteiten maken we gebruik van de beschikbare middelen van het Rijk en de provincie Noord-Holland. Daarnaast hebben we ons structurele budget voor Duurzaamheid & Milieu. In hoofdstuk 10 is de begroting en dekking van de Duurzaamheidsagenda beschreven. In hoofdstuk 11 wordt inzicht gegeven in de monitoring van de resultaten. De activiteiten in de Duurzaamheidsagenda dragen bij aan het behalen van (tussen)doelen. De resultaten zijn waar mogelijk opgenomen in de Duurzaamheidsagenda. In bijlage 1 is de Duurzaamheidsagenda opgenomen. In de Duurzaamheidsagenda zijn alle activiteiten voor de aankomende vier jaar opgenomen. Sommige activiteiten die in de Duurzaamheidsagenda zijn opgenomen worden apart aan het college en/of de raad ter besluitvorming aangeboden. Om inzicht te geven in de planning is in bijlage 2 de Bestuurlijke Termijnkalender opgenomen. De begroting en dekking van de uitvoering van de Duurzaamheidsagenda is opgenomen in bijlage 3.
Tot slot is in bijlage 4 een samenvatting gegeven van de participatie met inwoners, ondernemers en raad die geweest is over de prioritering van de activiteiten die in deze Duurzaamheidsagenda zijn opgenomen.
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
9
3. Algemeen: duurzaamheid Dit hoofdstuk gaat over de betekenis van het woord duurzaamheid en laat daarmee zien hoe we dit in gemeente Den Helder vormgeven. Het breed verankeren van duurzaamheid in beleid en projecten in Den Helder vraagt om een andere manier van denken en werken.
3.1 Wat wordt er verstaan onder duurzaamheid? Duurzaamheid is een veelomvattend begrip. Duurzaamheid is zo’n breed begrip dat het niet één project of activiteit is. Het gaat om het behalen van enkele doelen, waarbij de weg daar naartoe niet geheel duidelijk is. De voorspelbaarheid is beperkt. De centrale vraag is in hoeverre een project of activiteit bijdraagt aan de gestelde doelen. Met name tussen sociale aspecten, milieuaspecten en economische aspecten. In de gemeente Den Helder voorziet het sociale aspect zowel in de behoeften van de huidige als toekomstige generaties. Hierbij is het belangrijk dat we zorgen dragen om een gezonde aarde over te dragen aan de volgende generatie (rentmeesterschap) en dat iedereen mee kan doen. Niemand wordt uitgesloten (inclusieve samenleving en sociale duurzaamheid). Daarentegen heeft het ecologische aspect betrekking op de fysieke omgeving. We willen op een milieuvriendelijke manier omgaan met mens en milieu. We houden ons aan de milieuvoorschriften om zo in harmonie met de natuur te leven. Hierbij is het doel om op de lange termijn de natuur intact te houden. Als laatste, geeft het economische aspect de verhouding weer tussen het vermogen dat we in de duurzame maatregelen hebben geïnvesteerd en hoeveel we hebben terugverdiend.
Het betekent ook dat we ervoor zorgen dat onze economische activiteiten niet het milieu schaden of de natuurlijke grondstoffen uitputten.
Sociale aspecten
Ecologische aspecten
Economische aspecten
• Rentmeesterschap
• Leven in harmonie met de aarde
• Rentabiliteit
• Sociale duurzaamheid
• Onuitputtelijkheid en zuinig met
• Circulariteit en energiebesparing
• Inclusieve samenleving
materialen en grondstoffen
• Vermogen om voort te zetten
• Toekomstbestendig
binnen de grenzen van het klimaat
3.2 Waarom deze thema’s? We geven in gemeente Den Helder invulling aan onze duurzaamheidambitie door middel van beleid en projecten binnen de onderstaande thema’s: De Big 5 sluit aan bij de urgente thema’s die vanuit het Rijk, Europese Unie en de Verenigde Naties worden aangepakt. Met de afspraken in het Verdrag van Parijs van de Verenigde Naties is het startsein gegeven voor een forse inperking van de CO2-uitstoot wereldwijd. Hieraan gekoppelde thema’s zijn de energietransitie en daarmee in samenhang duurzame mobiliteit. Ook circulariteit is hier nauw mee verbonden: kringlopen sluiten, zodat zo min mogelijk nieuwe grondstoffen nodig zijn. Vanuit het Verdrag van Parijs werken we aan reductie van CO2-uitstoot, ondertussen hebben we echter al te maken met de effecten van de hoge uitstoot: meer droogte, meer hitte, meer kans op overstromingen door hevige regenval en een hogere zeespiegel. Klimaatadaptatie, het omgaan met die effecten, is noodzakelijk en ook een taak die in het Deltaplan Ruimtelijk Adaptatie is vastgelegd.
10
Biodiversiteit Circulaire samenleving
Klimaatadaptatie
Big 5 Duurzame mobiliteit
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
Energietransitie
3.3 Randvoorwaarden Uit de gesprekken met beleidsmedewerkers komen verschillende uitgangspunten naar voren voor het uitvoeren van de Duurzaamheidsagenda tot en met 2027. De volgende issues zijn met succes in het Programma Duurzaamheid en de bijbehorende Duurzaamheidsagenda verwerkt:
Inzetten op vergroten bewustwording Het vergroten van bewustwording door middel van communicatie en educatie komt binnen elk thema terug. Ten grondslag aan de Duurzaamheidsagenda ligt bewustwording. Ons gedrag zal gaan veranderen om klimaatadaptatie mogelijk te maken, over te stappen op duurzame energiebronnen, ons energieverbruik te verminderen en circulair gebruik te maken van grondstoffen. Dit vraagt om brede bewustwording, want iedere inwoner kan bijdragen aan een duurzamer Den Helder.
Flexibiliteit en focus Duurzaamheid is een thema dat volop in beweging is. Om hier als gemeente goed op in te spelen, is er flexibiliteit nodig: bij kunnen sturen wanneer dat nodig is. Daarnaast is het belangrijk focus te houden op de uitvoering van wat er al ligt en dus niet altijd afgeleid te worden door nieuwe ontwikkelingen of door te wachten op iets nieuws dat er aankomt. Een goede afweging is hierbij van belang.
In gesprek met de markt en de samenleving Een ander aandachtspunt is de manier van werken: de markt wordt nu vaak relatief laat aangehaakt in projecten, namelijk als ontwerpen al zijn uitgewerkt en keuzes zijn gemaakt. Om kennis vanuit de markt te gebruiken bij de verduurzaming, is het nodig om veel meer de samenwerking te zoeken: met bedrijven en organisaties en met de inwoners en andere betrokken partijen.
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
11
4. Duurzame mobiliteit Goede bereikbaarheid is een randvoorwaarde voor een gezonde stad en economie. Om deze bereikbaarheid ook in de toekomst te garanderen, maken we werk van duurzaam vervoer in de gemeente en is duurzame mobiliteit een van de thema’s in het Programma Duurzaamheid. In dit hoofdstuk gaan we eerst in op de ambities van de gemeente en wat de speerpunten zijn om deze ambities op het gebied van duurzame mobiliteit waar te maken. Daarna verkennen we de kansen en mogelijkheden die onze gemeente biedt.
4.1 Ambitie Een balans vinden tussen milieu en duurzaamheid aan de ene kant en het toestaan van ontwikkeling en groei aan de andere kant vormt de basis voor de relatie tussen duurzaamheid en mobiliteit. De ontwikkelingen hebben betrekking tot ruimtelijke ordening en infrastructuur van de stad. Kortom, door het mobiliteitsvraagstuk breed aan te vliegen en te combineren met de ruimtelijke opgave in het stedelijk gebied kan duurzame mobiliteit meer betekenen dan vermindering van CO2-uitstoot en verkeersdruk. De toepassing van slimme en schone mobiliteitsoplossingen in gebiedsontwikkelingen is steeds meer een randvoorwaarde om leefbare en bereikbare plekken te creëren. Er is een vraag naar een integrale aanpak. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen zoals woningen en bedrijven maken dat verkeersstromen verschuiven en veelal toenemen. Met ontwikkelingen van betekenis zal het verkeer- en vervoersysteem dan ook mee gaan veranderen. Een integrale aanpak is nodig waarbij er goede onderlinge samenwerking en begrip is voor elkaars belangen. In de gemeente Den Helder valt onder duurzame mobiliteit de verplaatsingen binnen Den Helder en alle verplaatsingen van en naar Den Helder. Landelijk: zorgeloze mobiliteit voor alles en iedereen in 2050. In 2030 een maximale CO2-uitstoot van 25 Mton, 49% minder dan in 1990 In 2050 minimaal 95% minder CO2-uitstoot dan in 1990
Lokaal: de meest fietsvriendelijke stad van Nederland worden CO2-uitstoot door vervoer van gemeentepersoneel in 2040 per 50% reduceren
4.2 Speerpunten
01
02
03
04
We verbeteren de leefkwaliteit door vitale en gezonde mobiliteit te stimuleren
We bevorderen de bereikbaarheid en toegankelijkheid voor onze bewoners en bezoekers
We benutten de bestaande infrastructuur optimaal door in te spelen op innovaties in slimme en duurzame mobiliteit
Het verminderen van de CO2-uitstoot van verkeers-bewegingen van de gemeentelijke organisatie
4.3 Strategieën
01 We verbeteren de leefkwaliteit door vitale en gezonde mobiliteit te stimuleren
Den Helder wil minder autobewegingen in de binnenstad. Dat wil zeggen dat het niet de aanwezigheid van de auto is die de boventoon voert, maar juist die van fietsers en voetgangers. Ruimte creëren voor fietsers en voetgangers zal daaraan bijdragen.
12
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
Fietsen De fiets is hét vervoermiddel om je te verplaatsen binnen de gemeente Den Helder. Het is een duurzaam alternatief voor de auto. Het is daarom belangrijk dat we de rode loper uitrollen voor de fiets. Dit betekent dat we gaan investeren in een goede kwaliteit van onze fietsnetwerken en het gebruik van de fiets onder onze inwoners en bezoekers actief stimuleren. De gemeente wil op verschillende facetten hiermee aan de slag gaan. We willen ons positioneren als de beste fietsstad van Nederland door aandacht te geven aan de kwaliteit van het gemeentelijk fietsnetwerk en de fietsvoorzieningen. Door middel van doorfietsroute en door de fiets een prominente plek te geven bij ruimtelijke ontwikkeling krijgt de fietser meer ruimte. Door te fietsen ontlasten we het milieu, bevorderen we de gezondheid van onze inwoners en bezoekers, wordt de bereikbaarheid verbeterd en houden we onze inwoners met weinig budget mobiel. Het stimuleren van het gebruik van de fiets heeft voor ons dan ook een hoge prioriteit.
Voetgangers Voetgangers willen zich logisch en veilig kunnen verplaatsen. Net als fietsen is lopen de meest vanzelfsprekende, duurzame, gezonde en minst belastende wijze van verplaatsing. Concreet draagt het bij aan het verlagen van de verkeersdruk en het verbeteren van de verkeersveiligheid. Als dusdanig ligt er een opdracht voor de inrichting van de openbare ruimte. Om lopen te stimuleren zetten we in op de nabijheid, aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van voorzieningen.
02 We bevorderen de bereikbaarheid en toegankelijkheid voor onze bewoners en bezoekers Voorzieningen verdwijnen uit de nabijheid van inwoners. De bereikbaarheid van winkels, onderwijs en zorg staat onder druk voor de inwoners die buiten de binnenstad wonen. Vaak is er sprake van vergrijzing en soms bevolkingskrimp.
Openbaar Vervoer Het openbaar vervoer (hierna: OV) sluit niet altijd goed aan op de behoefte van inwoners. Ze zijn dus grotendeels aangewezen op de auto. Als gemeente streven we naar een inclusieve samenleving. Dit betekent dat we willen dat het OV voor iedereen toegankelijk en bereikbaar is. Daarom ligt de opgave om in te zetten op het behoud van het OV in het centrum en aanbod te creëren op de minder bereikbare plekken. De gemeente zet daarom in op een kleinschaliger vraaggericht OV of doelgroepenvervoer voor gebieden die buiten de grenzen vallen van de directe omgeving van bushaltes. De bereikbaarheid met de trein is economisch nodig om banen te creëren en onze gelaagdheid van onze samenleving te verstevigen.
benutten de bestaande infrastructuur optimaal door in te spelen op innovaties in 03 We slimme en duurzame mobiliteit Deelmobiliteit Deelmobiliteit is sterk in opkomst en vergroot de vrijheid in mobiliteit voor iedereen. We zien een verandering ontstaan van het bezit van vervoersmiddelen naar het gebruik ervan als service. De gemeente Den Helder omarmt deze ontwikkeling, want deelmobiliteit draagt bij aan de overgang naar vervoer dat een oplossing biedt voor duurzame problemen. Het bezit van auto’s neemt af, mensen kiezen steeds vaker voor de meest efficiënte verplaatsing, het bezit van een voertuig wordt steeds minder belangrijk gevonden. De gemeente Den Helder zet zich in om deelfietsen en deelauto’s te stimuleren voor haar inwoners en bezoekers.
Laadvisie Door de energietransitie gaan we meer gebruikmaken van alternatieven voor fossiele brandstof. Ook in de gemeente Den Helder stijgt het aantal elektrische voertuigen. Hierdoor neemt het aantal elektrische laadpalen in de openbare ruimte toe. We verwachten dat deze trend zich doorzet; de komende jaren zal de elektrische auto steeds nadrukkelijker aanwezig zijn. Dit betekent dat we ook aandacht aan het opladen willen geven.
Parkeren Parkeren is een belangrijk aandachtspunt binnen het thema duurzame mobiliteit. Het parkeervraagstuk biedt oplossingen die een bijdragen kunnen leveren aan het behalen van gestelde duurzaamheidsdoelstellingen. Met de juiste maatregelen kan parkeerplaats als een waterberging functioneren die piekbelasting opvangt en daarmee wateroverlast voorkomt.
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
13
verminderen van de CO -uitstoot van verkeersbewegingen van de gemeentelijke 04 Het organisatie 2
De pandemie heeft ertoe geleid dat we op een andere manier naar mobiliteit kijken. In plaats van mobiliteit alsmaar sneller en efficiënter te maken om de niet te stoppen mobiliteitsgroei te faciliteren, is het voorkomen van mobiliteit een belangrijk aspect geworden. We geven het goede voorbeeld door zo duurzaam mogelijk te handelen. Er valt nog veel duurzaamheidswinst te halen in het kader van dienstreizen. Hoe de verplaatsing richting het nieuwe stadhuis verloopt, wordt het komend anderhalf jaar gemonitord. Het station is niet ver weg en voor collega’s die in de stad wonen, ligt het nieuwe stadhuis mogelijk op fietsafstand. Wanneer medewerkers naar kantoor komen stimuleren we zoveel mogelijk trein, auto en fiets.
14
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
5. Biodiversiteit Biodiversiteit betreft alles wat groeit en leeft, flora en fauna binnen de gemeente Den Helder. Specifiek gaat het om de verscheidenheid aan inheemse plant- en diersoorten in een bepaald gebied. Deze verscheidenheid zegt iets over de gezondheid van een ecosysteem, waarin planten, dieren, micro-organismen en ook mensen leven. De gemeente Den Helder erkent dat het behoud van biodiversiteit bijdraagt aan zowel de intrinsieke waarde als de bijdrage die het levert aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. De aanwezigheid van een zo groot mogelijke variatie inheemse soorten en de aanwezigheid van verbinding van deze soorten is hierbij essentieel. Nederland gaat voor natuurpositief. Wat betekent dat de overheid de opgave heeft om de biodiversiteit voor 2050 te herstellen en versterken. Als resultaat zijn de condities zodanig dat alle beschermde soorten en habitat in goede staat kunnen voortbestaan en tussentijds niet verslechteren. De gemeente Den Helder sluit zich hierbij aan.
5.1 Ambitie Klimaatadaptieve inrichting en biodiversiteit vullen elkaar aan. In de praktijk blijkt dat de maatregelen die ingezet worden om klimaatkwetsbaarheden (zoals wateroverlast, droogte en hittestress) worden beperkt door meer groen toe te voegen rondom gebouwen en in de openbare ruimte. Echter, bij het maken van omgevingsplannen en verlening van vergunning ontbreekt het aan een bewuste keuze. De gemeente Den Helder heeft dus een duidelijke visie nodig op biodiversiteit en inzicht in welke maatregelen genomen kunnen worden om die gevarieerde en bewuste soortkeuze voor flora en fauna te maken. Daarom schets de Duurzaamheidsagenda de route die we willen nemen voor een gezondere leefomgeving voor mens, plant en dier. Landelijk: in 2050 een 100% doelbereik van de Vogel- en Habitatrichtlijn in Nederland en een halvering van de ecologische voetafdruk
Lokaal: in 2040 willen we een toename van biodiversiteit in gemeente Den Helder
5.2 Speerpunten
01
02
03
Vergroten van het aaneengesloten leefgebied van inheemse soorten
Verbeteren van (overige) omgevingskwaliteiten
Vroegtijdige en integrale inbreng van biodiversiteit in ontwerpprocessen
5.3 Strategieën
01 Vergroten van het aaneengesloten leefgebied van inheemse soorten
De versnippering van natuurgebieden zorgt voor afname van de biodiversiteit. Een voorwaarde voor evenwichtige ecologische processen is een sterk, aaneengesloten leefgebied van inheemse soorten waarbij barrières verminderd worden. Bovendien draagt dit bij aan een leefomgeving met een gezonde variatie in biodiversiteit. Door de leefgebieden van inheemse soorten ruimtelijk met elkaar te verbinden, worden de migratiemogelijkheden voor planten en dieren verbeterd waardoor een veerkrachtige natuur ontstaat. Daarnaast stimuleren aaneengesloten netwerken een grotere ecologische waarde.
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
15
Het verwerven van inzicht in aanwezige (en beschermde) soorten is belangrijk om de soortenrijkdom te behouden. Door te benoemen wat nodig is om de soortgroepen en de bijbehorende leefgebieden duurzaam in stand te houden, wordt ook inzichtelijk wat de lokale kansen en bedreigingen zijn. Bovendien gaat de gemeente bij het onderhoud van haar openbaar groen rekening houden met de aanwezige biodiversiteit. Waar mogelijk zijn we terughoudend met maaien om planten en bloemen tot bloei te laten komen.
02 Verbeteren van (overige) omgevingskwaliteiten
Ook voor het behoud en versterken van de biodiversiteit is het landschap van groot belang. Soms versterken de verschillende functies elkaar maar er is ook sprake van concurrerende ruimteclaims voor de verschillende functies. Wij streven een ruimtelijk beleid na waarbij de claims op de ruimte vanuit de verschillende functies zoveel mogelijk worden verbonden. Door inzicht te verwerven van de omgevingskwaliteiten van onze groenblauwe structuren kunnen we de benodigde omgevingskwaliteiten vaststellen voor de doelsoorten ten aanzien van bodemgesteldheid, blootstelling aan wind; (kans op) droogte en wateroverlast, zoutgehalte; milieukwaliteit van water, bodem, lucht, trillingen, geluid en licht; type beplanting en beheer. Daarna worden de nieuwe groenblauwe structuren volgens de omgevingskwaliteiten van de doelsoorten ingericht en beheerd. Dit staat ook in verbinding met het nieuwe beleid: water en bodem sturend.
03 Vroegtijdige en integrale inbreng van biodiversiteit in ontwerpprocessen
Onze ambitie met betrekking tot biodiversiteit is hoog bij nieuwe ontwerpprocessen. In de toekomstige gemeentelijke ontwerpprocessen willen we de natuurbelangen beter inbedden. Dit vergt dat biodiversiteit als een essentiële factor wordt meegewogen bij de initiatieffase van ieder ontwerpproces, zodat het een onderdeel wordt van de projectdoelstellingen, processen en beleid. Kortom, door biodiversiteit en klimaatadaptatie standaard mee te nemen in het begin van plannen en projecten, worden koppelkansen herkend en verzilverd. Aan de andere kant, helpt biodiversiteit om de doelen van andere Big 5 te bereiken. Biodiversiteit is immers onlosmakelijk verbonden aan duurzame gebiedsontwikkelingen. Daarom wordt natuur inclusief ontwerpen in bestaande en toekomstige normeringsmiddelen verwerkt.
16
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
6. Klimaatadaptatie Klimaatadaptatie ziet toe op de vermindering van de kwetsbaarheden van de fysieke leefomgeving voor de nadelige gevolgen die klimaatverandering met zich mee kan brengen zoals, wateroverlast, hittestress, droogte, verzilting en waterveiligheid. Het wordt steeds natter, warmer, er zijn langere droge periodes en de zeespiegel stijgt. Het KNMI heeft scenario’s opgesteld die duidelijk maken dat we ons maar beter willen voorbereiden op extremere weersomstandigheden die kunnen leiden tot grote ruimtelijke, economische, ecologische en maatschappelijke impact. Het is dus duidelijk dat het thema klimaatadaptatie niet op zichzelf staat. Het is een complex en meervoudig vraagstuk dat raakvlakken heeft met verschillende sectoren, opgave en beleidslagen. Klimaatadaptatie vraagt dan ook om een andere aanpak dan die we gewend zijn. In het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (2018) hebben gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk afspraken gemaakt over hoe ze Nederland klimaat- en waterbestendig in willen richten. Aan de hand van de 7 ambities (zie figuur hieronder) wordt de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de beperking van gevolgen bij overstromingen versnelt en geïntensiveerd.
7ambities
voor een waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting van Nederland
Handelen bij calamiteiten
Kwetsbaarheid in beeld brengen
Uitvoeringsagenda opstellen
Reguleren en borgen
Risicodialoog voeren en strategie opstellen
Meekoppelkansen benutten
Stimuleren en faciliteren
6.1 Ambitie Op nationaal niveau is de ambitie om in 2050 Nederland klimaatadaptief in te richten. Gemeenten hebben hierbij een belangrijke rol. Specifiek voor de gemeente Den Helder betekent dit dat we ons willen aanpassen aan het veranderende klimaat om grote schade aan gebouwen, infrastructuur, groen en gewassen tegen te gaan. In deze context omvat klimaatbestendigheid en waterrobuust de 5 kwetsbaarheden die al eerder zijn genoemd: wateroverlast, waterveiligheid, hittestress, droogte en verzilting. Hoewel klimaatadaptatie steeds urgenter wordt, is er nog geen concrete definitie van klimaatbestendig en water robuust. Duidelijke kaders, omschrijving van doelstellingen en uitgangspunten moeten nog voor de gemeente Den Helder worden geformuleerd. Dit is als activiteit in de Duurzaamheidsagenda opgenomen. Het is onmogelijk en ook niet wenselijk om een complete blauwdruk voor de aanpak en uitvoering van klimaatadaptatie voor onze gemeente tot en met 2040 te maken. Dit betekent echter niet dat we niet de verplichting hebben om nu keuzes te maken voor de komende periode. Daarom wordt klimaatadaptatie in ons beleid en handelen verankerd
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
17
Landelijk: in 2050 Nederland klimaatadapatief ingericht
Lokaal: In 2040 is de gemeente Den Helder klimaatbestendig en waterrobuust ingericht
6.2 Speerpunten
01
02
03
04
Ontwikkelen van kennis over klimaatadaptatie
Stimuleren bewustwording klimaatadaptatie en initiatieven bewoners en bedrijven ondersteunen
Klimaatadaptatie verankeren in ons beleid en handeling
Verzilting in het gebied Koegraspolder zoveel mogelijk tegengaan
6.3 Strategieën
01 Ontwikkelen van kennis over klimaatadaptatie
Op ambtelijk, management en bestuurlijk niveau wordt het bewustzijn, kennisniveau en de urgentie om klimaatadaptatie te verankeren, vergoot. Daardoor is de eerste stap om als organisatie uit te spreken dat we de klimaatadaptieve ambities willen aanpakken en verwezenlijken. Hiervoor worden een aantal onderzoeken uitgevoerd om inzichtelijk te maken welke risico’s de klimaatkwetsbaarheden met zich meebrengen en welke gebieden prioriteit worden. Er worden weloverwogen keuzes gemaakt over welke mate van overlast we tegen willen gaan en welke mate van overlast acceptabel is. Als resultaat hebben we een handelingsperspectief dat de gemeente inzicht biedt over welke opgaven binnen onze eigen invloedsfeer liggen om bepaalde kwetsbaarheden te voorkomen of regulieren. De andere kant van medaille is dat we in sommige gevallen overlast moeten accepteren.
bewustwording klimaatadaptatie en initiatieven bewoners en 02 Stimuleren bedrijven ondersteunen Binnen de woongebieden is het grootste deel van de grond in particulier bezit. Het is een publiek belang om inwoners en ondernemers te stimuleren om klimaatadaptief te handelen door bijvoorbeeld meer groen in en om hun gebouwen te realiseren, meer water vast te houden en/of af te koppelen. Als gemeente is het onze rol om te stimuleren en faciliteren door aan de ene kant voorlichting te geven over de kwetsbaarheden en welke risico’s die deze met zich meebrengen en aan de andere kant financieringsmogelijkheden beschikbaar te stellen. Het doel is om initiatieven vanuit de samenleving te faciliteren.
03 Klimaatadaptatie verankeren in ons beleid en handelen
We onderkennen dat klimaatadaptatie raakvlakken heeft met andere beleidsvelden. Een integrale aanpak is daarom van belang zodat we steeds toekomstbestendige keuzes kunnen maken. In onze prestatieafspraken, ontwerpprincipes en contracten worden klimaatadaptatiedoelen als criteria standaard meegenomen. Daarbij creëren we hitteplannen en protocollen die we actief uitdragen naar inwoners, zorginstellingen, bedrijven en andere stakeholders. Het hitteplan draagt bij aan de gezondheidszorg voor onze kwetsbare groepen en helpt bij de voorkoming van de uitval van zorgvoorzieningen. Daarnaast zoeken we aansluiting bij verkeer in de openbare ruimte. Met name dat er ingezet wordt op waterdoorlatende verharding; het sturen en begeleiden van water via verharding en acceptatie van water op straat. Klimaatadaptatie is ook onlosmakelijk verbonden aan het thema biodiversiteit: welke groen biedt voldoende schaduw om hitte tegen te gaan is hierbij een belangrijke vraag.
18
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
04 Verzilting in het gebied de Koegraspolder zo veel mogelijk tegengaan
Verzilting is een toenemend probleem. De verwachting is dat de verzilting onder andere als gevolg van klimaatverandering zal toenemen en steeds grotere gevolgen zal hebben voor de landbouw, het milieu en het drinkwater. In het bijzonder is er voor het agrarisch gebied in de Koegraspolder het risico dat het waterpeil in de rivieren steeds verder zakt. Daardoor is er onvoldoende tegendruk om (zout) zeewater tegen te houden. We geven uitvoering aan het procesvoorstel zoals dit in de Startnotie Koegraspolder is vastgelegd. Concreet betekent dit dat we inzicht nodig hebben in de aanwezigheid en gevolgen van verzilting in het gebied Koegraspolder. Daarnaast zoeken we toenadering tot betrokken partijen om samen tot een oplossing te komen voor dit probleem.
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
19
7. Energietransitie Onze energievoorziening verandert de komende decennia ingrijpend. Ruim 50 jaar geleden gingen we in Nederland massaal over van kolen op aardgas. Nu staan we aan de vooravond van een minstens zo ingrijpende verandering: van aardgas naar duurzame energie. Energietransitie is in beginsel een verzamelnaam voor de transitie van energieopwekking via fossiele brandstoffen (aardgas, steenkool, aardolie) naar duurzame bronnen zoals zon, wind, water, aardwarmte etc. Zoals bij elke transitie, hebben de vraagstukken die uit de energietransitie voortvloeien, ook grote maatschappelijke, financiële en ruimtelijke consequenties.
7.1 Ambitie In het Klimaatakkoord is de nationale ambitie vastgelegd dat Nederland in 2050 de broeikasgasemissies wil verminderen met 95% ten opzichte van 1990. Om dit te bewerkstelligen ligt de opgave bij alle Nederlandse gemeenten om in 2030 samen 35 TWh per jaar aan hernieuwbare elektriciteit op land te produceren2. Daarnaast wordt er verwacht dat in 2050 7 miljoen woningen en 1 miljoen gebouwen geïsoleerd en aardgasvrij worden gemaakt. De ambitie uit het Klimaatakkoord is om minimaal 1,5 miljoen woningen en andere gebouwen te verduurzamen voor 20303. Op lokaal niveau streven we op de lange termijn (2040) naar een energieneutrale gemeente. Dit betekent dat alle energie die op het grondgebied van Den Helder wordt gebruikt, op een duurzame manier op ons eigen grondgebied wordt opgewekt. Dat is onze stip op de horizon. Naar verwachting leggen we hiermee de lat hoog. Om onze ambitie te bereiken, zetten we sterk in op energiebesparing, inclusief isoleren en ventileren, zowel bij huishoudens als bij bedrijven. Het resterende deel willen we het liefst opwekken op het eigen grondgebied. De vraag is echter in hoeverre dit haalbaar is: bijvoorbeeld gelet op het landschappelijke karakter van onze gemeente is er beperkte ruimte voor grote windturbines en de geringe controle die we hebben op de economische activiteiten van de Koninklijke Luchtmacht en Koninklijke Marine.
Landelijk: in 2050 zijn de Nederlandse broeikasgasemmissies verminderd tot 95% ten opzichte van 1990
Lokaal: Den Helder is in 2040 100% energieneutraal
7.2 Speerpunten
2
3
20
01
02
03
Inzetten op energiebesparen en verduurzamen van woningen en bedrijven door inzicht, advies en financiele ondersteuning
Opwekken van duurzame energie en ontwikkeling van hernieuwbare bronnen faciliteren
Verminderen van gemeentelijk energieverbruik en verduurzamen gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed
https://www.regionale-energiestrategie.nl/Nieuws/1877814.aspx?t=35%2DTWh%2Dduurzame%2Denergie%2Dop%2Dland%2Din%2D2030 %2Dbinnen%2Dbereik%2Ddankzij%2Dwerk%2Dvan%2Dregio’s%2D https://www.klimaatakkoord.nl/gebouwde-omgeving
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
7.3 Strategieën op energie besparen en verduurzamen van woningen en bedrijven door inzicht, 01 Inzetten advies en financiële ondersteuning Het besparen van energie is de eerste stap in de energietransitie. Energiebesparing zorgt ervoor dat er minder duurzame energieopwekking nodig is. Omdat grootschalige duurzame opwekmogelijkheden schaars en duur zijn en meer impact hebben op de omgeving, is het verstandig om te beginnen met energiebesparing. Ook voor de warmtetransitie is energiebesparing een belangrijk onderdeel. Een warmtebron met een lagere temperatuur vraagt om meer isolatie in de woningen. Energiebesparing focust zich vooral op isolatie van bestaande gebouwen zoals woningen, kantoren en bedrijfsgebouwen. Voor energiebesparing is er bewustwording, draagvlak en een handelingsperspectief nodig. Het doel is met name dat alle inwoners van de gemeente Den Helder zich bewust zijn van hun energieverbruik en aan de slag gaan om hun energieverbruik terug te dringen. Op termijn kunnen ze dan ook over stappen naar duurzaam opgewekte energie. Wij ondersteunen inwoners om hun woning te isoleren. Daarnaast zetten we ons in om doelgroepen die (financieel) achterblijven te helpen. We onderzoeken welke maatregelen nodig zijn om de benoemde doelgroepen te ontzorgen bij het verduurzamen van hun woning.
Daarnaast blijven we de ontwikkelingen in de gaten houden en ondersteunen we lokale initiatieven.
Gebouwde omgeving Binnen de duurzaamheidsopgave ligt de focus op het terugdringen en het verduurzamen van het energiegebruik binnen de gebouwde omgeving. Onder de woningvoorraad vallen onder andere de doelgroepen: particuliere woningeigenaren, VvE’s, woningcorporaties en (kleine en middelgrote) verhuurders. De gebouwde omgeving krijgt na 2025 te maken met de verplichte inzet van een hybride warmtepomp. Deze verplichting heeft een groot effect op de warmtetransitie in de gebouwde omgeving. We bereiden gebouweigenaren voor door bewustwording, communicatie, advies en handelingsperspectief te bieden. Maar ook financiële ondersteuning, zoals de Woonlening.
Particuliere woningeigenaren Woningeigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor de investeringen in de eigen woning en kunnen daar niet toe worden gedwongen. Als gemeente stimuleren we woningeigenaren om stappen te zetten in de verduurzaming van hun woning. De gemeente helpt woningeigenaren met het verduurzamen zodat de waarde van de woningen behouden blijft en de energielasten niet verder stijgen.
Woningcorporaties In de Woonvisie is er ruimte geboden voor het experimenteren met nieuwe bouwmethoden, energievoorzieningen en NOM (Nul-Op-Meter) -woningen. Daarnaast zijn er prestatieafspraken gemaakt met corporaties om toe te werken naar een woningvoorraad die in 2040 100% energieneutraal is.
02 Opwekken van duurzame energie en ontwikkeling van hernieuwbare bronnen faciliteren
Onder energieopwekking verstaan we het vergroten van de hoeveelheid duurzame energie die in de gemeente Den Helder wordt geproduceerd. Het Rijk stelt gemeentes, waaronder Den Helder, verplicht om te participeren in de Regionale Energie Strategie. De mogelijkheid voor windenergie is in de gemeente Den Helder zeer beperkt vanwege de belemmeringen die de luchthaven en Defensie vormen. Onderzocht wordt wat de mogelijkheden zijn voor (kleine) windmolens. Daarnaast worden andere bronnen van duurzame energie verkent: zoals warmte uit de bodem, het water en de lucht, maar ook van de zon, restwarmte en biomassa.
Regionale Energie Strategie In de Regionale Energie Strategie (hierna: RES) wordt aangegeven op welke wijze de gemeenten een bijdrage leveren aan de nationale doelen op het gebied van een duurzaam verwarmde gebouwde omgeving en de productie van duurzame elektriciteit. De RES 1.0 richt zich op de opgaven voor de sectoren ‘gebouwde omgeving’ en ‘elektriciteit’. In de RES zijn regionaal gedragen keuzes gemaakt voor de opwekking van duurzame elektriciteit, energiebesparing, de warmtetransitie in de gebouwde omgeving en de daarvoor benodigde opslag en energie-infrastructuur. De RES wordt uitgewerkt in een energiebesparingsplan, elektriciteitsplan, regionaal structuurplan warmte en infrastructureel plan. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat in uiterlijk 2030, Nederland 84 TWh aan elektriciteit moet hebben geproduceerd. De RES is geen doel op zich, eerder een beschrijving hoe we de landelijke ambitie gaan bewerkstellingen. De actiepunten die uit de RES voortvloeien worden in de komende jaren
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
21
uitgewerkt en uitgevoerd. We werken de kaders en mogelijkheden binnen de gemeente Den Helder nader uit. Zo wordt het steeds duidelijker waar de nadruk ligt en wat de impact is voor Den Helder. Daarnaast formuleren we een afwegingskader op basis waarvan grootschalige duurzame energieprojecten worden toe- of afgewezen. De voorwaarden omvatten eisen die betrekking hebben tot de ruimtelijke, technische, natuur en financiële vraagstukken. Het doel is om de verschillende aspecten van de Big 5 te betrekken. Dit afwegingskader wordt gebruikt om aanvragen van o.a. ontwikkelaars te toetsen.
Transitievisie Warmte Gemeenten zijn in het Klimaatakkoord aangewezen als de regisseurs van de warmtetransitie voor de gebouwde omgeving. De Transitievisie Warmte (hierna: TVW) geeft een doorkijk naar wat er in de gemeente Den Helder gaat gebeuren de komende dertig jaar. Inwoners en bedrijven weten daardoor op hoofdlijnen waar ze aan toe zijn, en kunnen beslissingen over hun woning hierop afstemmen. Er zijn wijken geselecteerd die kansrijk zijn om als eerste van het aardgas af te gaan of waar grote besparingskansen liggen. Voor deze wijken worden de komende jaren Wijkuitvoeringsplannen gemaakt. Hierin worden de plannen concreter, en zal per wijk, buurt of zelfs per huishouden worden gekeken wat er mogelijk is. Deze uitvoeringsplannen maken we samen met bewoners en andere betrokkenen.
van gemeentelijk energieverbruik en verduurzamen gemeentelijk en 03 Verminderen maatschappelijk vastgoed De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld in de energietransitie. De verduurzaming van het gemeentehuis en het besparen van energie bij de openbare verlichting zijn daar goede voorbeelden van. Tegelijkertijd ligt er nog een grote opgave voor de verduurzaming van ons eigen vastgoed, die deels zelfs wettelijk verplicht is. Panden zijn energielabel plichtig als ze bijvoorbeeld de functie van kantoor, bijeenkomst of winkelfunctie hebben en als ze verhuurd zijn. In het Vastgoedbeleid van de gemeente Den Helder wordt gestreefd om de verduurzaming van de volledige kernportefeuille vastgoed naar energielabel B te versnellen. Gemiddeld heeft de kernportefeuille nu al een energielabel B. Voor onze nieuwbouw willen we in plaats van BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) liever ENG (Energie Neutrale Gebouwen). We gaan bij bestaand vastgoed gebruikmaken van koppelkansen. We gaan CO2-reductie indien nodig boven financiële rendabiliteit plaatsen en investeren in nieuwe technologieën4. De afgelopen jaren zijn we ook aan de slag gegaan om onze CO2-voetdruk inzichtelijk te maken en te verminderen. Aan de hand van de CO2-prestatieladdermethodiek wordt op een gestructureerde manier inzicht verkregen in de CO2-uitstoot van de gemeentelijke organisatie.
De methodiek levert een ladder van structurele energie- en kostenbesparing op voor de gemeentelijke organisatie. De gemeente heeft als doel om per jaar 5% energiebesparing op de openbare verlichting te realiseren. Door verduurzaming van de openbare verlichting in de hele gemeente wordt een bijdrage geleverd aan deze ambitie5.
CO2-prestatieladder
Gemeente Den Helder heeft zich verbonden aan de CO2-prestatieladder. Dit betekent dat de emissiestromen binnen de eigen organisatie in kaart worden gebracht en dat deze actief worden verminderd. Daarmee is de organisatie aan de slag met inzicht, reductie, transparantie en deelname van initiatieven op het gebied van CO2-reductie (trede 3 van de 5 treden van de CO2-prestatieladder). De investeringen in CO2-reductie verdienen zich (deels) terug met lagere energiekosten, materiaalbesparing en innovatiewinst. De locaties die worden meegenomen zijn de werklocaties (Willemsoord 66 en 72), de gemeentewerf (Ambachtsweg 25), gemeenschappelijke regelingen waaronder Willemsoord B.V., Luchthaven Den Helder B.V. en Port of Den Helder. Ook worden materiële bezittingen zoals (maatschappelijk) vastgoed, wagenpark, machines, openbare verlichting, pompen en gemalen meegerekend. De emissiestromen die worden bekeken zijn gas, brandstof van wagenpark, brandstof van materieel, elektra en zakelijke kilometers. De doelstellingen van de CO2 prestatieladder zijn dat de gemeentelijke organisatie in 2026: • 53% minder CO2 wil uitstoten ten opzichte van 2018 • 40% minder energie wil verbruiken dan 2028 Ieder jaar wordt een rapportage opgesteld met een update van de stand van zaken van het voorafgaande jaar.
Ook vinden er een interne- en externe audit plaats die uiteindelijk worden getoetst door een certificeringsbureau om als gemeente Den Helder het certificaat te behouden voor het opvolgende jaar. Door ons te verbinden aan de CO2-prestatieladder heeft gemeente Den Helder een beter inzicht in haar energieverbruik. Daarmee is het eenvoudiger om maatregelen te bedenken en verbeterslagen te maken om te besparen op de plekken waar de meeste winst te behalen valt. 4 5
22
Notitie Vastgoedbeleid Den Helder 2022-2024 Raadsinformatiebrief: Behandeling Motie versneld verduurzamen vastgoed & amendement 5% energiebesparing gemeentelijke organisatie (zaaknummer: 2020-028636)6 Voornamelijk veldverlichtingen. Binnensportparken zijn eigendom van de gemeente https://gemeenteraad.denhelder.nl/Documenten/bijlage/Notitie-vastgoedbeleid.pdf
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
Tot en met 2023 zijn er grote besparingen gerealiseerd op het gebied van gas en elektra door de bouw van het nieuwe gemeentehuis. Daar wordt nu namelijk geen gas meer verbruikt. Ook zijn er zonnepanelen geplaatst en is het brandstofverbruik verminderd doordat het wagenpark volledig elektrisch is geworden. Daarnaast is er de laatste tijd veel ingezet op elektrisch handmaterieel. Ook is het elektriciteitsverbruik gereduceerd omdat er over is gegaan op groene stroom, daarvan is de CO2-uitstoot in dit rekenmodel nul. Alles wijst erop dat de doelstellingen van 2023 gehaald gaan worden en daarom is de doelstelling iets aangepast om toch ambitieus te blijven. Daarbij kijken we op welke andere posten nog gereduceerd kan worden. Voor deze nieuwe, of vernieuwde, maatregelen staan de komende tijd verschillende meetings gepland met betrokken adviseurs en medewerkers.
Maatschappelijk Vastgoed Naast het gemeentelijk vastgoed bestaat er vastgoed waarvan de gemeente niet direct eigenaar is, maar dat wel de publieke zaak dient. In het kader van deze Duurzaamheidsagenda wordt maatschappelijk vastgoed gedefinieerd als: gebouwen met publieke functie die (gedeeltelijk) met publieke middelen vanuit de gemeente Den Helder wordt bekostigd. Dit betreft sportaccommodaties, onderwijshuisvesting, buurt- en wijkhuizen. Samenwerking is nodig tussen de gemeente en de beheerders om de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed te verwezenlijken. Het doel is om tot een besluit te komen over de planning voor renovaties gericht op het behalen van de duurzaamheidambitie en wie waar verantwoordelijk voor is.
Sportaccommodaties Voor de sportaccommodaties, met name de binnensportaccommodaties en sportvereniging met eigen accommodatie die niet onder de eigendom van de gemeente vallen, ligt de opgave om verduurzaming te stimuleren. Dit sluit aan bij de ambities die zijn vastgesteld door het Rijk waarin de overheid en sportvereniging de opgave krijgen om alle sportaccommodaties in 2050 CO2-vrij te maken. De gemeentelijke buitensportparken en de gemeentelijke gymzalen zijn al voor zover het mogelijk is verduurzaamd.
Onderwijshuisvesting Hoewel het onderhoud en in stand houden van de schoolgebouwen voor rekening en risico van de scholen is, ligt hier ook een duurzaamheidsopgave. In het Integraal Huisvestingsplan is opgenomen dat bij renovatie of (ver)nieuwbouw op het normbedrag een bedrag van € 250 per m² wordt toegevoegd voor verduurzamen6.
Buurt- en wijkhuizen Buurt- en wijkhuizen zijn eigendom van de Stichting Vastgoed Buurtcollectief of van het buurthuis zelf. Als overheid kunnen we alleen verduurzaming van de gebouwen stimuleren. We delen kennis over best practices en geven informatie over financieringsmogelijkheden.
Bedrijven(terreinen) Bedrijventerreinen bieden belangrijke kansen bij de verwezenlijking van onze duurzaamheidsambitie. Op bedrijventerreinen is vaak veel dakoppervlak voor zonnepanelen beschikbaar. De terreinen kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om (kleine) windmolens te plaatsen. Echter, lang niet alle ondernemers zijn eigenaar van de panden of de gronden waar ze ondernemen, waardoor de fiscale aspecten van het opwekken van eigen energie anders werken. Er zijn verschillende wettelijke verplichtingen voor energiebesparing bij bedrijven en kantoren. Zo dienen bedrijven energiebesparende maatregelen te treffen die zich binnen vijf jaar terugverdienen. En kantoren moeten sinds januari 2023 energielabel C hebben. We willen dat ondernemers in de gemeente Den Helder zich meer bewust zijn van duurzaam ondernemen en daar ook naar handelen. We helpen de bedrijven door te adviseren over welke maatregelen ze kunnen treffen en welke subsidies er mogelijk zijn. In Noord-Holland Noord worden enthousiaste ondernemers geholpen en twijfelaars over de streep getrokken met informatie en voorbeelden hoe zij energie kunnen besparen of opwekken. De beschikbare informatievoorziening heeft als doel om ondernemers te ondersteunen bij het voorbereiden op een duurzame en aardgasvrije toekomst7.
In opdracht van de provincie Noord-Holland onderzoekt het Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland Noord (ONHN) de mogelijkheid om samen met De Kop gemeenten en ondernemersverenigingen een Regionaal Energieloket voor Bedrijven op te richten, ook wel een ‘Ondernemersloket’. 6 7
Voornamelijk veldverlichtingen. Binnensportparken zijn eigendom van de gemeente https://www.rvo.nl/onderwerpen/wetten-en-regels-gebouwen/energielabel-c-kantoren
Programma Duurzaamheid 2024 – 2027
23
7.4 Ontwikkelingen in energietransitie De energietransitie is behalve een verduurzamingsopgave ook een ruimtelijke en economische opgave. Het vergt immers ingrepen in de leefomgeving, woningen en gebouwen. Denk aan het isoleren van woningen en gebouwen, de aanleg van leidingen voor een collectieve warmteoplossing, en het realiseren van zonneparken. Zodoende heeft de energietransitie raakvlakken met opgaven vanuit andere domeinen zoals ruimtelijke ordening, stedelijke ontwikkeling, lokale economie, biodiversiteit en landelijke gebied. Energietransitie raakt ook het sociaal aspect aan wegens thema’s zoals betaalbaarheid van energie en woningaanpassingen, en het draagvlak voor ruimtelijke ingrepen. Daarnaast zijn niet alle technieken direct vanaf dit moment in te zetten en schaalbaar. Dit hangt af van diverse factoren, zoals draagvlak, de snelheid van innovaties, de beschikbaarheid van subsidieregelingen, financieringsmogelijkheden en de benodigde wet- en regelgeving. Daarom is het bij de uitvoering van het beleid belangrijk om de juiste balans te vinden tussen voorbereiding op de toekomst en het goed managen van de huidige technieken. Er zijn ruimtelijke randvoorwaarden nodig waarbinnen de ontwikkelingen van hernieuwbare energie in onze gemeente worden toegestaan.