Bespreeknotitie - Samen vooruit in het Maritiem Cluster.pdf

1

Bespreekdocument Maritiem Cluster 14 oktober 2025

2 Onderwerp : Bespreeknotitie Samen vooruit in het Maritiem Cluster Samenvatting Het Maritiem Cluster Den Helder is hét gebiedsprogramma waar nationale en regionale ambities vorm krijgen. Hier werken gemeente, Defensie en provincie Noord-Holland intensief samen aan het versterken van de nationale veiligheid van de energietransitie – twee cruciale opgaven voor Nederland. Ook het Hoogheemraadschap en de gemeente Texel helpen hierbij. We creëren randvoorwaarden voor de groei van de Koninklijke Marine en de versterking van offshoreactiviteiten voor de energiecentrale op de Noordzee. De investeringen die wij doen zijn niet alleen van nationaal belang, maar zorgen ook voor een betere regionale bereikbaarheid, meer leefbaarheid en maritieme stadsontwikkeling in Den Helder, Schagen, Hollands Kroon en Texel. De kracht van dit programma is een bewuste strategie: door slimme samenhang tussen nationale doelen en lokale belangen creëren we win-win. Zo versterken we niet alleen de defensie- en energie-infrastructuur, maar ook de lokale en regionale economie, werkgelegenheid en brede welvaart. We staan aan de vooravond van een cruciale fase van de planuitwerking, waaronder het in 2026 starten van de planologische procedures. Hierin worden de effecten en keuzes voor de lange termijn beoordeeld en onderbouwd.

Met deze notitie vragen we de raad het momentum te grijpen en de samenhang van het programma te ondersteunen – voor een toekomstbestendige haven, stad en regio. Kernpunten: 1. Den Helder vervult een nationale rol voor Defensie, energiezekerheid en maritieme innovatie – dankzij haar geografische positie en bestaande infrastructuur. 2. De economische functie van de haven wordt versterkt als toekomstbestendige motor voor civiele en militaire functies – offshore energie, maritiem onderhoud, logistiek, maakindustrie zicht op vitale offshore infrastructuur en duurzame brandstoffen. 3. Bereikbaarheid is de kritieke schakel: zonder de randvoorwaardelijke investeringen in bruggen en tracés loopt het verkeerssysteem in 2040 vast. 4. De komende planfase richt zich op gezamenlijke planvorming, onderzoeken en bestuurlijke samenhang – waarbij de gemeente de schakel is voor integratie en samenhang.

1. Inleiding Het Maritiem Cluster Den Helder is een uniek samenwerkingsprogramma waarin we samen bouwen aan een toekomst die meerdere doelen tegelijk dient. Dit is geen traditioneel havenof defensieproject, maar een aanpak waarin civiele en militaire functies elkaar versterken. De opgaven raken meerder schaalniveaus: van nationale veiligheid en energiezekerheid tot lokale en regionale werkgelegenheid en stedelijke kwaliteit. Dat vergt een integrale benadering – en dat is precies waarvoor het programma is ingericht. Deze bespreeknotitie geeft inzicht in de stand van zaken, de strategische uitgangspunten en de samenhang. De notitie sluit af met een aantal vraagpunten aan de hand waarvan de raad haar positie kan aangeven en kaders mee kan geven.

3

2. Den Helder: unieke positie, nationale betekenis Geografisch: Den Helder is uniek gepositioneerd aan de Noordzee, met directe toegang tot diepwaterhavens en maritieme infrastructuur die sinds decennia zijn opgebouwd. Bezien vanuit het land én de zee, ligt Den Helder niet aan de rand maar in het midden van Nederland — een knooppunt van veiligheid, energie en verbinding. Het gaat hierbij om de zeehaven, luchthaven én de kennishaven. Deze positie kan niet zomaar elders gerealiseerd worden. Nationaal belang: Den Helder is van strategisch belang voor Nederland in vier domeinen: •

Defensie & maritieme veiligheid: De Koninklijke Marine versterkt haar operationele capaciteit; Den Helder is daarvoor essentieel. • Energietransitie: Offshore windenergie en duurzame brandstoffen zijn essentieel voor de energietransitie; Den Helder is een operationeel en innovatief hart van deze sector. • Energiezekerheid: Den Helder waarborgt de Nederlandse energievoorziening — met wind en gas van de eigen Noordzee. • Kustbewaking & maritieme monitoring: Essentieel voor de bescherming van infrastructuur en voor zee en grenstoezicht. Zowel op zee vanuit de haven als vanuit de lucht vanaf het Marinevliegkamp De Kooij en civiel medegebruik van Luchthaven Den Helder. • Maritieme innovatie: Drone-technologie, maritieme veiligheid en offshore-expertise groeien hier. Regionaal belang: Versterking van brede welvaart en weerbaarheid van de Kop van NoordHolland door groei van werkgelegenheid, kennisontwikkeling, onderwijs, bereikbaarheid en waterveiligheid. Het civiel-militaire samenspel vormt een economische motor die de hele regio ten goede komt. Lokaal belang: Den Helder krijgt ruimte om te groeien met behoud van identiteit – meer werkgelegenheid, betere bereikbaarheid, maritieme stadsontwikkeling en een levendig centrum. Het Maritiem Cluster legt de verbinding tussen de belangen op alle drie de niveaus.

3. De win-win logica In Den Helder stapelen de opgaven zich op, terwijl de ruimte schaars is. Traditioneel leiden Defensie, economische groei en leefbaarheid tot strijd om ruimte en middelen. Maar hier kiezen we voor een andere aanpak: we zoeken actief naar projecten met duaal gebruik, die meerdere doelen tegelijk versterken; civiel en militair. Zo maken we van de noodzaak een kans. Concreet betekent dat:

4 •

• •

•

Infrastructuur (bruggen, routes) wordt zo ontworpen dat ze civiel en militair gebruik mogelijk maken: Defensie-logistiek, economisch verkeer en toerisme optimaliseren – met minder files en minder uitstoot. Het Maritiem Innovatiecentrum verbindt Defensie-kennis met civiele bedrijven, voor nieuwe sectoren en banen naast de bestaande defensiewerkgelegenheid. Haven en Veerhaven delen dezelfde logistieke uitdaging: hoe organiseren we de doorstroming slim voor uiteenlopende doelgroepen? Logistiek, Defensie-operaties en goederenvervoer gebruiken dezelfde infrastructuur, zonder extra ruimtebeslag. De luchthaven combineert militaire en civiele functies (maakindustrie, duurzame brandstoffen), voor maximale impact op beperkte vierkante meters.

Kernpunt: Investeringen dienen niet alleen Defensie, maar versterken ook de lokale economie en leefbaarheid.

4. Bereikbaarheid: de kritieke schakel tussen alle niveaus Bereikbaarheid is veel meer dan een verkeerstechnisch vraagstuk - het is de verbinding die het hele systeem bijeen houdt. En het is ook de grootste bottleneck. Het scenario ‘niets doen’: Zonder investeringen in bruggen en tracés loopt het verkeerssysteem in 2040 vast. Defensie kan niet efficiënt opereren, civiele bedrijvigheid is slecht bereikbaar, de filevorming neemt toe (meer uitstoot, minder leefbaarheid) en de Kop van Noord-Holland verliest aantrekkingskracht. De oplossing: Het Mobiliteitsonderzoek Maritiem Cluster toont aan dat routering van het Texelverkeer via de havenroute de meest robuuste en toekomstbestendige oplossing is. We nemen deze conclusies ook mee in de plannen voor de aanpassing van de veerhaven. Echter, het is wel van belang om de plannen vanuit het Maritiem Cluster in samenhang te zien met de gezamenlijke Mobiliteitsaanpak Texel – Den Helder 2040, zoals deze op 20 januari 2025 door de gemeenten Texel & Den Helder en de provincie Noord-Holland is vastgesteld. Onderdeel van die aanpak is de uitwerking van maatregelen om het huidige netwerk beter te benutten, bijvoorbeeld door in te zetten op de zogenaamde werkgeversaanpak en ook door te experimenteren met maatregelen die de piek van en naar Texel beïnvloeden (bijvoorbeeld: verkeer van de boot af doseren).

Een dergelijke uitwerking dient in samenwerking met werkgevers en de TESO gestalte te krijgen. Daarom zijn de projecten Moormanbrug, Ravelijnbrug en tracé Nieuwe Diep/Nieuwe Werk niet louter Defensie-projecten of haven-projecten. Deze investeringen zijn randvoorwaardelijk voor het realiseren van de gestelde ambities voor het hele maritiem cluster

5. Ambitie: integrale stadsontwikkeling met economische kracht De haven is de economische motor van Den Helder – maar niet los van de stad zelf. De inzet is gericht op: Een sterke economische haven als centrum voor offshore energie, maritiem onderhoud, logistiek, maakindustrie en duurzame brandstoffen. Dat vereist goede bereikbaarheid, extra kade- en ontwikkelruimte, herontwikkeling van bestaande locaties voor innovatieve

5 bedrijvigheid, en Kooyhaven als logistieke overslaglocatie in het concept van de pitstop haven. Maritieme stadsontwikkeling met Willemsoord als maritiem centrum: vaarroutes voor pleziervaart, toegankelijkheid voor voetgangers en fietsers, maritiem erfgoed en toerisme, kantoorruimtes en legeringsruimte. Betere bereikbaarheid voor iedereen: Niet alleen voor vrachtwagens en bedrijven, maar ook voor werknemers, inwoners, scholieren en toeristen. Minder files, minder uitstoot, snellere verbindingen. Leefbaarheid & identiteit: Den Helder groeit economisch, maar blijft zichzelf – maritiem, gastvrij, innovatief voor maritiem en luchthaven. Een betere doorstroming van het verkeer via andere routes, leidt tot minder overlast in de stad en een versterking van de leefbaarheid langs bijv. de N250.

6. Projecten in samenhang De projecten versterken elkaar ruimtelijk en functioneel. Zij vormen tezamen de ruggengraat van het cluster: Moormanbrug (Defensie): Vervangt de bestaande brug over het Nieuwe Diep. Door de brug ook te verplaatsen ontstaat aan beide zijden meer kaderuimte. Onderzocht wordt of de brug een zodanige hoogte kan krijgen dat vrachtwagens voor offshore langs de kade onder de brug door kunnen rijden. Het ontwerp richt zich op balans tussen minimale brugopeningen, optimale doorstroming en goed te beveiligen toegang tot de Nieuwe Haven. Cruciaal voor logistieke verbinding en bereikbaarheid. Ravelijnbrug (Provincie Noord-Holland): Planvorming voor nieuwe brug over de Koopvaardersbinnenhaven, in aansluiting op de N250. De ligging is nautisch complex. Focus ligt op nautische veiligheid, maar ook het ruimtelijke effect van de brug als entree van de stad en haven wordt meegenomen. Momenteel worden drie kansrijke locaties onderzocht. Tevens wordt voor een goede verkeersdoorstroming gekeken naar de koppelvlakken met de Moormanbrug en het Nieuwe Diep/Nieuwe Werk. Tracé Nieuwe Diep / Nieuwe Werk (gemeente Den Helder): Verbreding van het smalle tracé zodat vrachtwagens elkaar kunnen passeren en een vrijliggend fiets- en voetpad ontstaat.

Deze aanpassing is aansluitend op de dijkversterking voor waterveiligheid door HHNK – de nieuwe weg volgt straks de rechte dijkvoet na versterking. Dit tracé vormt de ruggengraat waar verkeer, logistiek en waterveiligheid samenkomen. Het is het integrerend/verbindend element tussen de Moormanbrug, de Ravelijnbrug, de aanpak van de veerhaven en de legering Buitenveld. De gemeente neemt hier regie op de samenhang tussen de projecten. Vaarroute Willemsoord (gemeente Den Helder): Versterkt maritieme stadsontwikkeling en zorgt voor meer beleving op Willemsoord. De route is bedoeld voor pleziervaart en verbindt de stad met het water, zonder de zeehaven te belemmeren. De voorkeursvariant wordt in december 2025 aan de raad voorgelegd. Het project vergroot de aantrekkingskracht van Willemsoord als maritiem centrum voor inwoners en bezoekers.

6 Buitenveld (Defensie, gemeente Den Helder): Het project wordt ontwikkeld als legeringslocatie met ondersteunende functies en kantoorruimtes. De ontwikkeling is toekomstbestendig en versterkt het monumentale karakter van Willemsoord. Fietsverbindingen lopen van Willemsoord over Het Nieuwe Diep richting de Moormanbrug. De route langs de kade is toegankelijk voor voetgangers en fietsers, afhankelijk van de geopolitieke situatie. Het ruimtelijk kader wordt in december 2025 aan de raad voorgelegd. Maritiem Innovatiecentrum – Paleislocatie (Defensie): Defensie herontwikkelt de Paleislocatie tot een civiel-militaire leer- en innovatieomgeving waar Defensie, onderwijsinstellingen en bedrijven samenwerken aan maritieme technologie. Het centrum sluit aan bij campusvorming op Willemsoord en bouwt voort op METIP-ervaringen. Het geeft invulling aan de wens van Defensie, om bij de groei van de Marine, ook ruimte te bieden voor het versterken van aanvullende dienste van bedrijven en kennisinstellingen. Er wordt aangesloten bij succesvolle voorbeelden van andere Defensie-innovatieomgevingen en ondersteunende ecosystemen in Nederland. Luchthaven Den Helder / MVKK (gemeente Den Helder, provincie Noord Holland, Defensie): De luchthaven is strategisch belangrijk voor civiele en militaire taken. Gemeente, provincie en Defensie werken samen aan groei en verduurzaming.

Er wordt gezocht naar ruimte voor hangaars, maritieme drones (incl. testfaciliteiten), maakindustrie en duurzame brandstoffen. Er worden nadere afspraken gemaakt over de verdere uitwerking en hoe de daaruit volgende concrete actie en projecten het beste in samenhang kunnen worden vastgelegd ten behoeve van het gebruik van ruimte en samenhangende investeringen. Veerhaven (Rijkswaterstaat, gemeente en provincie): Rijkswaterstaat werkt aan een sobere vernieuwing van de veerhaven. Binnen het Maritiem Cluster wordt onderzocht of gedeeltelijke demping van de havenkom kan bijdragen aan extra ruimte, parkeergelegenheid, ontsluiting en ruimtelijke kwaliteit. Dit is een belangrijk traject tussen Rijkswaterstaat en het Maritiem Cluster om het gebied toekomstbestendig in te richten. Dit draagt ook bij aan beter verkeersmanagement op piekdagen.

7. Bestuurlijke samenwerking en momentum Het Maritiem Cluster is een gezamenlijk programma van de gemeente Den Helder, provincie Noord-Holland en Defensie. In het addendum van 20 maart 2025, ondertekend door de staatssecretaris van Defensie, de gedeputeerde van Noord-Holland en de wethouder van Den Helder is bestuurlijke overeenstemming bereikt om gezamenlijk de planuitwerking te versnellen. Vertrouwen tussen partijen is sterk. Dat vertrouwen is geen weelde – het is werkkapitaal. Alle betrokken partijen, zowel in het samenwerkingsverband als daarbuiten hebben eigen en soms tegenstrijdige belangen maar dit programma kiest bewust voor het zoeken naar gemeenschappelijke belangen en creëren van samenhang. Dat lukt alleen met vertrouwen en voortdurende afstemming. De gemeente heeft verbindende rol: Financieel relatief kleine partner, maar op ruimtelijke ordening en integratie cruciaal met haar sturing op de ontwikkeling tracé Nieuwe Diep / Nieuwe Werk. De gemeente kan vanuit deze regierol projecten samenbrengen, beleidslijnen

7 integreren en win-win-kansen maximaliseren. Tegelijk moet de gemeente respecteren dat Defensie sneller kan gaan op bepaalde onderdelen als de situatie in de wereld, en de daarmee samenhangende gereed stelling van de Marine, daar om vraagt. Flexibiliteit en duidelijkheid gaan hand in hand.

8. Strategische stap: weerbaarheid van de Kop van Noord-Holland Door de geopolitieke situatie neemt het strategische belang van Den Helder alleen maar toe. Om de kwetsbaarheid van het huidige infrastructuurnetwerk in Noord-Holland-Noord te verminderen, is in het Bestuurlijk Overleg Leefomgeving van juni jl. tussen Rijk, provincie en regio uitgesproken dat het wenselijk is om ook plannen te overwegen die de weerbaarheid/veerkracht van de regio vergroten. Daartoe wordt op een analyse uitgevoerd die door Rijk en regio samen wordt opgepakt. Dit onderzoek is in 2026 klaar. Hierbij ligt ook een relatie met het verankeren van de positie van Den Helder en de regio in de strategische keuzes die de komende periode op ruimtelijk gebied worden gemaakt. Strategische keuzes worden ook gemaakt in het Ontwikkelperspectief Noord Holland Noord en in de Omgevingsvisie van de provincie, waar nu aan gewerkt wordt

9. De rol van de raad Waar de raad reeds kaders heeft gesteld: • • •

Havenvisie Den Helder – vastgesteld door de gemeenteraad op 3 juli 2023; Omgevingsvisie Den Helder – vastgesteld door de gemeenteraad op 18 september 2023; Mobiliteitsaanpak Texel – Den Helder 2040, zoals deze op 20 januari 2025 door de gemeenten Texel & Den Helder en de provincie Noord-Holland is vastgesteld.

Wat de raad ondersteunt: Hiervoor is geschetst op welke wijze het Maritiem Cluster uitvoering geeft aan door de raad gestelde kaders en ambities. Echter, het bevestigen en ondersteunen van deze aanpak geeft het signaal naar de andere partners binnen het samenwerkingsverband en betrokken stakeholders om het momentum te blijven pakken en te benutten. De gemeente zet duidelijk een stap naar voren – dat vraagt lef, middelen en continuïteit. Het succes valt of staat met gezamenlijke inzet. Waar de raad waarde toevoegt: •

•

Continuïteit waarborgen: Politieke steun is cruciaal voor het succes van het gehele programma Maritiem Cluster, want de inzet van de gemeente geeft zekerheid aan de samenwerkingspartners (denk daarbij aan Defensie, provincie, Rijk, HHNK, Texel). Regie op integratie: De raad ondersteunt gemeentelijke regie op ruimtelijke ordening en samenhang tussen projecten.

8 •

Lokale belangen borgen: De raad waakt erover dat groei van Defensie en haven gepaard gaat met leefbaarheid, veiligheid en bereikbaarheid voor alle inwoners.

10. Slot Het Maritiem Cluster Den Helder is een uniek programma: nationaal belang, regionaal effect, lokaal voordeel. De komende jaren zijn cruciaal. De planuitwerking start, het momentum moet geborgd blijven, en samenwerking tussen partners moet nog sterker worden. De gemeente speelt daarin een belangrijke rol – niet als grote financiële partner, maar als integrator, beleidsmaker en verbinder van projecten.

11. Vraagstelling 1. Onderschrijft u de in para 3 beschreven win-win met projecten met duaal gebruik, die meerdere doelen tegelijk versterken? 2. Hoe beziet u de prioriteiten die in deze notitie worden gesteld, zoals bereikbaarheid, economische groei en leefbaarheid? Zijn deze herkenbaar? 3. Ondersteunt u de beschreven mobiliteitsaanpak? 4. Ondersteunt u de in para 5 geschetste ambities voor maritieme stadsontwikkeling? 5. Ondersteunt u dat de resultaten van de analyse van de weerbaarheid en veerkracht in relevante fora en beleidsdocumenten zouden moeten landen? Herkent u de genoemde selectie of ziet u meer opties om deze in te brengen? 6. Op welke wijze wilt u als raad betrokken zijn bij de vervolgstappen, zoals de planologische procedures en bestuurlijke afstemming? Waar liggen voor u de belangrijkste aandachtspunten?

met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Den Helder,

9