91524 - 261502 - P240767_GoFlo.pdf.pdf
Tekst van het document
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Versie 1.0
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
opdrachtgever document
Gemeente Den Helder P240767_GoFlo
versie
1.0
datum
4 september 2024
auteur
E. van IJzerloo, BSc.
controle
N. Bruijnooge, MSc.
vrijgave
P. Wiebes
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Figuur 1 | Projectlocatie nabij pand 51 Willemsoord, Den Helder (Bron: Google Earth)
Figuur 2 | Projectlocatie nabij pand 51 Willemsoord, Den Helder (Bron: Google Earth)
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
1 Aanleiding en doel
5
2 Projectvoornemen
8
3 Beleid en regelgeving
12
4 Fysieke leefomgeving
19
5 Uitvoerbaarheid
34
6 Belangenafweging en conclusie
35
Bijlagen
36
1.1 1.2 1.3 1.4
2.1 2.2 2.3 2.4 3.1 3.2 3.3 3.4
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14 4.15 4.16 5.1 5.2
6.1 6.2
Aanleiding en doel ............................................................................................................................................................... 5 Ligging van de projectlocatie .......................................................................................................................................5 Planologische regelgeving ............................................................................................................................................ 6 Leeswijzer ...................................................................................................................................................................................7 Historische context ............................................................................................................................................................. 8 Huidige situatie ..................................................................................................................................................................... 9 Projectvoornemen ..............................................................................................................................................................
9 Nut en noodzaak ontwikkeling ................................................................................................................................ 10
Rijksbeleid en Rijksregels .............................................................................................................................................. 12 Provinciaal beleid en provinciale regels .............................................................................................................. 13 Regionaal beleid en regionale regels ................................................................................................................... 14 Gemeentelijk beleid .......................................................................................................................................................... 15 Milieueffectrapportage ................................................................................................................................................... 19 Ladder voor duurzame verstedelijking ................................................................................................................ 19 Cultuurhistorie .....................................................................................................................................................................20 Archeologie ............................................................................................................................................................................
23 Bedrijfsmatige activiteiten .......................................................................................................................................... 23 Gezondheid ............................................................................................................................................................................24 Geluid ......................................................................................................................................................................................... 25 Luchtkwaliteit ....................................................................................................................................................................... 25 Geur ............................................................................................................................................................................................. 26 Bodem ....................................................................................................................................................................................... 27 Verkeer en parkeren ........................................................................................................................................................
27 Omgevingsveiligheid ...................................................................................................................................................... 28 Natuur ........................................................................................................................................................................................ 29 Weging van het waterbelang..................................................................................................................................... 31 Ontplofbare oorlogsresten .......................................................................................................................................... 32 Trillingen .................................................................................................................................................................................. 32 Economische uitvoerbaarheid ..................................................................................................................................34 Maatschappelijke uitvoerbaarheid ........................................................................................................................34 Evenwichtige toedeling van functies aan locaties ......................................................................................
35 Conclusie.................................................................................................................................................................................. 35
Bijlage I – Tekeningen ......................................................................................................................................................................... 36 Bijlage II – Natuurtoets ........................................................................................................................................................................ 36 Bijlage III –Watertoets........................................................................................................................................................................... 36 Bijlage IV –Participatieverslag ......................................................................................................................................................... 36
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
1.1
Aanleiding en doel
Gemeente Den Helder is een samenwerkingsverband aangegaan met Willemsoord B.V. en Clean 2 Anywhere (C2A). Dit samenwerkingsverband is voornemens om nabij pand 51 op Willemsoord een tijdelijk boothuis te realiseren voor een periode van 15 jaar. In dit boothuis zullen mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een fluitschip van verzameld plastic afval maken. Het betreft een deel van het perceel dat kadastraal bekend staan onder gemeente Den Helder, sectie D, nummer 6300. De locatie valt onder het ‘Omgevingsplan gemeente Den Helder’ van rechtswege waarbij de regels van het bestemmingsplan ‘Willemsoord 2012’ van toepassing zijn. Het bouwen van een tijdelijk bouwwerk is niet toegestaan op de locatie, omdat binnen de bestemming ‘verkeer - verblijf’ en ‘waarde – archeologie’ het bouwen van gebouwen niet toegestaan is. Vanwege de strijdigheid met het omgevingsplan dient er een omgevingsvergunning voor een ‘buitenplanse omgevingsplanactiviteit’ (BOPA) aangevraagd te worden. Dit document betreft de Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo).
1.2
Ligging van de projectlocatie
De projectlocatie behoort tot de kadastrale gemeente Den Helder, sectie D, perceel 3292, 3293 en 3294. Op dit moment staan op de projectlocatie de monumentale spanten, het terras van de aangrenzende horecagelegenheid en staat er divers materiaal/ goederen opgeslagen in containers. De locatie wordt aan de noord- en westzijde begrensd door het monumentale pand 51 (Figuur 3). De oostzijde wordt begrensd door de loopbrug over de boothelling en aan de zuidzijde grenst het openbare terrein van Willemsoord.
Figuur 3 | Projectlocatie (Bron: cyclomedia.nl)
Pagina 5 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
1.3
Planologische regelgeving
Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet, geldt het ‘Omgevingsplan gemeente Den Helder’ van rechtswege, bestaande uit een tijdelijk en een nieuw deel. Het tijdelijke deel van het omgevingsplan bestaat uit ruimtelijke regels, volgend uit een aantal vervallen instrumenten waaronder bestemmingplannen en rijksregels over activiteiten (de bruidsschat). Ook zit in het tijdelijk deel van het omgevingsplan het bestemmingsplan ‘Willemsoord 2012’ (vastgesteld 29 januari 2014). Hierbinnen valt de projectlocatie. Op de projectlocatie rust de enkelbestemming ‘verkeer - verblijf’ en op het oostelijke deel rust de enkelbestemming ‘gemengd – uit te werken’. (Figuur 4). Daarnaast rust op de gehele projectlocatie de dubbelbestemming ‘waarde – beschermd stadsgezicht’ en ‘waarde – archeologie’, alsook de gebiedsaanduiding ‘geluidzone – industrieterrein haven den helder’. Op het oostelijk deel dat als gemengd bestemd is rust ook nog de bouwaanduiding ‘onderdoorgang’, hier is een bouwvlak aanwezig en geldt een maximum bouwhoogte van 17 meter.
Figuur 4 | Uitsnede geldend ruimtelijk plan (bron: omgevingswet.overheid.nl)
De voor ‘verkeer – verblijf’ aangewezen gronden zijn bestemd voor verkeersareaal, verblijfsgebied, scheepsreparatiebedrijven ter plaatse van de aanduiding ‘bedrijf’, evenementen van type 2, 3 en 4, en bijbehorende voorzieningen zoals groen, water, terrassen en speelvoorzieningen. Op of/en onder de gronden met deze bestemming mag niet worden gebouwd. De voor ‘gemengd – uit te werken’ aangewezen gronden zijn bestemd voor bedrijven, waaronder scheepsreparatiebedrijven ter plaatsen van de gebiedsaanduiding ‘industrieterrein – Haven Den Helder’, detailhandel, dienstverlening in niet geluidgevoelige gebouwen, maatschappelijke voorzieningen, niet zijnde geluidsgevoelige objecten, automatenhal, koffie-/theehuis, horeca van categorie 2, 4 zijnde café/bar en 5, kantoor, short stay appartementen, evenementen van type 2, 3 en 4, alsmede tuinen en erven, parkeren, overnachtingsplaatsen voor campers, verblijfsgebied en verkeersareaal. Op deze gronden mag slechts worden gebouwd in overeenstemming met een in werking getreden uitwerkingsplan. De voor ‘waarde – beschermd stadsgezicht’ aangewezen gronden zijn, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming(en), mede bestemd voor het behoud, herstel en de uitbouw van de in de Cultuurhistorische Waardenstelling aangegeven cultuurhistorische en ruimtelijke waarden van het gebied en zijn bebouwing.
In afwijking van het bepaalde in de andere daar voorkomende bestemming(en) is het verboden op of in de in dit plan opgenomen gronden te bouwen, aan te leggen en te gebruiken op een wijze die strijdig is met de cultuurhistorische en ruimtelijke waarden van het gebied en zijn bebouwing. De voor ‘waarde - archeologie’ aangewezen gronden zijn, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming(en), mede bestemd voor de bescherming en de veiligstelling van de archeologische waarden van de gronden. In afwijking van het bepaalde in de andere daar voorkomende bestemming(en) is het verboden de in dit plan opgenomen gronden en bouwwerken te bouwen, aan te leggen en te gebruiken op een wijze die strijdig is met de in dit artikel gegeven regels. Op of in deze gronden mogen geen gebouwen worden gebouwd, met uitzondering van ver-/nieuwbouw van
Pagina 6 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
bestaande gebouwen, waarbij de bestaande oppervlakte van het gebouw, gelegen op minder dan 1,00 m boven peil, in generlei opzicht wordt vergroot of veranderd en de bouw van een bijgebouw of de uitbreiding van een bestaand hoofdgebouw met ten hoogste 50 m², conform de bij de bestemming behorende uitbreidingsmogelijkheden ten behoeve van aan- en uitbouwen en bijgebouwen. Ter plaatse van de aanduiding ‘Geluidszone – industrie – Haven Den Helder’ zijn de gronden, behalve voor de andere daar voorkomende bestemming(en), mede bestemd voor het tegengaan van een te hoge geluidsbelasting vanwege het Industrieterrein 'Haven Den Helder' op geluidsgevoelige gebouwen. Op het oostelijke deel van de projectlocatie waar de enkelbestemming ‘gemengd – uit te werken’ op rust, rusten ook de bouwaanduiding ‘onderdoorgang’, de maatvoering ‘maximum bouwhoogte 17 m’ en een bouwvlak. Het bouwen van gebouwen is op deze locatie niet toegestaan onder de bestemming ‘verkeer – verblijf’ en ‘waarde – archeologie’. De voorgenomen ontwikkeling is daarom strijdig met de vigerende regelgeving.
1.4
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 van deze GoFlo wordt een beschrijving gegeven van de huidige en toekomstige situatie van de projectlocatie. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 ingegaan op het relevante beleid en de regelgeving op verschillende bestuursniveaus. In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op relevante milieuen omgevingsaspecten, waarna in hoofdstuk 5 de financiële en maatschappelijke uitvoerbaarheid van het project worden toegelicht. Hoofdstuk 6 sluit af met een belangenafweging en conclusie.
Pagina 7 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
2.1
Historische context
Het projectgebied bevindt zich op het terrein Willemsoord. De ontstaansgeschiedenis van Willemsoord gaat terug naar de 19e eeuw. In 1811 kwam Napoléon Bonaparte op inspectiebezoek in Den Helder. Napoléon was onder de indruk van de kwaliteit van de haven en de rede en was vooral onder de indruk van de ligging van Den Helder als strategische landtong (Figuur 5). Hij geeft de waterbouwkundige Jan Blanken Jansz opdracht hier de grootste marinebasis met werf van Nederland te bouwen. Tegelijk moet een gordel van fortificaties worden aangelegd: de Stelling Den Helder. Hiervan maakt de werf deel uit. Den Helder hoeft dan niet meer bang te zijn onder de voet te worden gelopen door een vijand die over land komt, zoals de Engelsen en de Russen deden toen ze bij Callantsoog landden en Den Helder op grote schaal plunderden. Het moet hier een onneembare vesting worden: het Gibraltar van het Noorden. In 1812 keurt de Franse keizer in Parijs het ontwerp voor de Stelling Den Helder goed. Het is politiek een roerige tijd. Het bewind van Napoléon komt ten val en in 1813 is Nederland van Franse bezetting bevrijd. Koning Willem I, de eerste Oranjevorst na de Franse tijd, geeft opdracht Napoléons plan uit te voeren. Hieruit komt de naam Willemsoord. Ook de verdedigingslinie met de forten wordt dan gebouwd. De grond voor de toekomstige werf bestaat uit kreken, zandbanken en wiergronden.
Aan de havenkant is een rij hoofden en een particulier scheepshellinkje. Het terrein is gedeeltelijk al met klei opgehoogd. De Sluisdijk loopt in zuidwestelijke/noordoostelijke richting over de toekomstige werf. Het dijklichaam biedt een stevige ondergrond voor het zware stoommachinegebouw met negen pompen, het eerste en grootste gebouw op het terrein dat gereed is. Verder zijn dan klaar voor gebruik een nat dok met dokkanaal en zeesluis, een droogdok, een uitwateringskanaal waar de pompen op kunnen lozen en een groot magazijn. De architectuur en de ruimtelijke inrichting zijn als zeer bijzonder aan te merken, met name de opbouw om een centraal gelegen dok en de radiale opbouw met magazijnen, werkplaatsen en huizen voor directie en werklieden. Ze zijn een fraai voorbeeld van de monumentale en rationele architectuur van vestingwerken uit de tijd van de Franse verlichting. Uniek ook, omdat het nergens anders meer aanwezig is. In 1822 kwam het droogdok gereed en droeg Jan Blanken het etablissement over aan de Inspecteur der Maritieme gebouwen L. Valk, die verantwoordelijk was voor de verdere inrichting van het complex. Hij koos daarbij voor een symmetrische opbouw, met de belangrijkste as op zee gericht.
Figuur 5 | Willemsoord in 1815, 1850 en 1950 (bron: Topotijdreis.nl)
Het unieke complex Willemsoord, wat vroeger de scheeps- en onderhoudswerf voor de Koninklijke Marine was, is nu een prachtig monumentaal deel van Den Helder dat zich gaandeweg verder ontwikkelt tot open stadsdeel. De gemeente Den Helder beheert sinds 1995 het complex Willemsoord en werd in 2000 juridisch eigenaar. Hierbij horen ook het Werfkanaal, een deel van de Koopvaardersbinnenhaven en een deel van het Natte Dok. In de tussenliggende jaren is de restauratie
Pagina 8 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
begonnen van de monumentale gebouwen en waterbouwkundige werken en werden plannen gemaakt voor een nieuwe culturele en recreatieve invulling. De restauratie van Willemsoord heeft een groot aantal jaren in beslag genomen met als resultaat een cultureel erfgoed.
2.2
Huidige situatie
De projectlocatie ligt binnen het kadastrale perceel HDR00-D-6300 met een totaal oppervlakte van 86.852 m2. Op de projectlocatie zijn monumentale spanten en een boothelling aanwezig. De projectlocatie wordt gebruikt door de horecagelegenheid, gevestigd in pand 51, maar ook staat er divers materiaal/ goederen opgeslagen (in containers) en heeft de milieustraat van Willemsoord hier een plek. De projectlocatie grenst aan het monumentale pand Willemsoord 51 aan de noord- en westzijde. Aan de oostzijde van de projectlocatie ligt een loopbrug over de boothelling en aan de zuidzijde grenst het openbare terrein van Willemsoord.
Figuur 6 | Huidige situatie nabij pand 51 op Willemsoord met de monumentale spanten (Bron: cyclomedia.nl)
2.3
Projectvoornemen
Het projectvoornemen betreft de realisatie van een tijdelijk boothuis voor een periode van 15 jaar, ten behoeve van de bouw van een duurzaam fluitschip (Figuur 7). Daarbij zal op een nader te bepalen moment in de toekomst een hek geplaatst moeten worden ten noorden van de zuidelijke rij monumentale spanten. Het hek is nodig om het fluitschip te beschermen tegen het nabijgelegen uitgaansleven. Om het hoogteverschil tussen het terrein ten zuiden van pand 51 en ten oosten van pand 51 te verbinden, zal er een platform gerealiseerd worden om zo een looproute te creëeren.
Figuur 7 | Schetsontwerp tijdelijk boothuis met platform en hek (Bron: XML)
Pagina 9 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Clean 2 Anywhere is een stichting met een maatschappelijke doelstelling die 17e eeuwse schepen bouwt van plastic afval. Dit plastic afval wordt bij partners omgezet in zwarte planken, die op de werf gebruikt worden voor de bouw van de schepen. Ook het tijdelijke boothuis wordt een pand van circulair materiaal dat al eerder gebruikt is. Clean 2 Anywhere heeft al het benodigde materiaal voor de bouw van het boothuis bij elkaar verzameld, inclusief gebruikte kozijnen die verwerkt zijn in het ontwerp (Figuur 8). Het boothuis is in feite een grote loods waarin een werkplaats met opslag en ondergeschikte voorzieningen komt. In de werkplaats zal alleen met hand- en klein elektrisch gereedschap gewerkt worden. Naar aanleiding van het participatietraject is besloten om in de westzijde van het boothuis een opslagruimte te realiseren voor de naastgelegen horecagelegenheid. Het boothuis blijft los van de monumentale spanten (reeds besproken met de RCE). Het boothuis wordt gefundeerd op poeren, die op de boothelling staan. Deze fundering zal niet de bodem ingaan. De binnenkant van het boothuis zal bestaan uit hout. De constructie bestaat in de basis uit 15 spanten met geboute stalen verbindingen. De buitenzijde van het boothuis wordt volledig zwart, op het dak komen zwarte golfplaten.
Er is gekozen voor de zwarte kleur, omdat op Willemsoord meer zwarte loodsen staan, op die manier wordt de verbinding gezocht (Figuur 8). Het boothuis zal in eigen stroom voorzien door middel van zonnepanelen die op het dak van pand 51 komen. Hiervoor is een overeenkomst opgesteld tussen Willemsoord B.V. en C2A. De riolering zal aangesloten worden op die van pand 51 om te voorkomen dat er in de grond gegraven moet worden.
Figuur 8 | Visualisatie tijdelijk boothuis met platform (Bron: XML)
2.4
Nut en noodzaak ontwikkeling
De voormalige marinewerf Willemsoord vormt een uniek ensemble in Den Helder. Met de verhuizing van het gemeentehuis naar gebouw 66 en 72 verbindt de gemeente zich met haar nautische cultuur en geschiedenis. Clean 2 Anywhere (hierna: C2A) is een ambitieuze stichting met een maatschappelijke doelstelling dat schepen bouwt van verzameld plastic afval. Momenteel is de stichting gevestigd aan de Schelphoek 6 bij Marina Kaap Hoorn in Hoorn. De huidige locatie ligt in het Natura 2000-gebied ‘Markermeer & IJmeer’. C2A begon met het bouwen van werkboten, dit zijn kleine bijboten van de grote handelsschepen en de admiraliteitschepen uit de late 16e en 17e eeuw. Toen dit lukte is de stap gemaakt naar het maken van een speeljacht. De rijke kooplieden uit de 17e eeuw lieten schepen bouwen voor de lol: speeljachten. Dit waren patserbakken vol met siersnijwerk en rijke beschilderingen om anderen te imponeren. C2A is nu op een punt gekomen dat de 12 meter lange speeljacht af is en C2A klaar is om de stap te maken naar de bouw van een fluitschip, een opmerkelijk gevormd schip dat waarvan het ontstaan revolutionair was en leidde tot een enorme ontwikkeling in de handelsvaart. Het fluitschip dat C2A wil nabouwen is het ‘Swaentje’ dat op grote diepte in de Baltische Zee ligt (Figuur 9).
Volgens scheepsarcheologen is het 90 voet lange schip afkomstig van Hollandse werven en door bestaand beeldmateriaal weten we dat het na 400 jaar nog bijna puntgaaf op de bodem van de zee ligt. Er is veel data beschikbaar die C2A zal gebruiken om zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke Nederlandse scheepsbouw uit de 17e eeuw te blijven. Daarbij krijgt C2A hulp van scheepsarcheologen en -historici en partners, waaronder het Scheepvaartmuseum in Amsterdam.
Pagina 10 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Helaas is de huidige locatie van C2A niet geschikt voor de bouw van een fluitschip van ruim 30 meter lang, zo is er bijvoorbeeld naarmate de bouw vordert een boothelling nodig.
Figuur 9 | Illustratie van het na te bouwen fluitschip het ‘Swaentje’ uit de 17e eeuw (links) en het wrak van het ‘Swaentje’ in de Baltische Zee (rechts) (Bron: Clean 2 Anywhere (links) & Badewanne/ Handle Productions 2021 (rechts))
C2A heeft niet alleen groeiambities, maar ook een maatschappelijk doel; naast het bouwen van schepen van plastic afval, biedt de stichting namelijk ook werk en opleiding aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het bouwen van schepen met plastic afval is een mooie uitdaging voor de werknemers en het is een mooie manier om hen meer aandacht te geven en hen vaardigheden te leren waarmee ze hun brood kunnen verdienen en zichzelf nuttig en waardevol voelen. C2A is een stichting dat haar bestaansrecht in het bouwen van schepen bewezen heeft en een waardevolle aanvulling is op het nautische ecosysteem dat Willemsoord is. Het is een overlap van de nieuwste inzichten van circulair bouwen en oude historische scheepsbouw uit de tijd dat Nederland ’s werelds beste boten bouwde. Daarnaast is C2A een prachtig voorbeeld van een stichting dat laat zien dat je met een andere aanpak voor grondstoffen en arbeid een nieuw maatschappelijk model kunt ontwikkelen. Het is een sociale, innovatieve nautische onderneming, die waarde toevoegt aan het nautische imago van Willemsoord. Daarnaast brengt deze stichting veel nieuws en PR-waarde met zich mee wat een positieve invloed kan hebben op Willemsoord en Den Helder. Bovenal kan C2A een aanjager zijn van alles waar Willemsoord en Den Helder groot in kunnen zijn: nautische kennis, kunde, innovatie en netwerk.
Pagina 11 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
3.1
Rijksbeleid en Rijksregels
3.1.1 Nationale Omgevingsvisie (NOVI) De Omgevingswet is 1 januari 2024 in werking getreden. Het Rijk heeft een Nationale Omgevingsvisie (NOVI) opgesteld. Het Ontwerp van deze Nationale Omgevingsvisie is in juni 2019 verschenen en op 11 september 2020 is deze definitief vastgesteld. Complexe opgaven zoals verstedelijking, verduurzaming en klimaatadaptatie zijn nauw met elkaar verweven en zorgen voor grote uitdagingen in Nederland die van invloed zijn op onze fysieke leefomgeving. Deze uitdagingen vragen om een nieuwe, integrale manier van werken waarmee keuzes voor onze leefomgeving sneller en beter gemaakt kunnen worden. De NOVI heeft de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) vervangen. De NOVI richt zich op nationale belangen en de nationale belangen opgenomen in de SVIR maken onderdeel uit van de NOVI. In de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) is de "Ladder voor duurzame verstedelijking" geïntroduceerd, en dit instrument, betreffende een behoeftetoetsing van een plan, maakt ook onderdeel uit van het beleid van de NOVI. De Nationale Omgevingsvisie richt zich op vier prioriteiten.
Deze hebben onderling veel met elkaar te maken en op deze prioriteiten geeft de NOVI richting aan hoe we onze fysieke leefomgeving inrichten: • Ruimte maken voor klimaatverandering en energietransitie • De economie van Nederland verduurzamen en ons groeipotentieel behouden • Onze steden en regio’s sterker en leefbaarder maken • Het landelijk gebied toekomstbestendig ontwikkelen De vier prioriteiten zijn vertaald naar een Uitvoeringsagenda, die concrete invulling geeft aan de richtingen, zowel vanuit de rol van het Rijk als in samenwerkingsverband. Het Rijk kiest hierbij voor de inzet van algemene rijksregels, bestaande financiële middelen en kennisontwikkeling. Het Rijk zal in samenspraak met medeoverheden en maatschappelijke partijen bestuurlijke afspraken maken. De Uitvoeringsagenda zal, indien nodig, jaarlijks worden geactualiseerd. Om beleidskeuzes te helpen maken zijn er drie afwegingsprincipes geformuleerd: 1. Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies; 2. Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal; 3. Afwentelen wordt voorkomen. Conclusie Hoewel het rijksbeleid de overkoepelende rijksbelangen beschermt en zodoende weinig specifieke regels stelt aan bestemmingsplannen kunnen de afwegingsprincipes wel worden toegepast.
In het onderhavige project wordt er een nieuwe functie toegevoegd op de reeds bestaande verscheidenheid aan functies op Willemsoord. 3.1.2 Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) In het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) staan in hoofdstuk 5 instructieregels van het rijk voor het omgevingsplan. Afdeling 5.1 stelt instructieregels voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL). De instructieregels gaan over het volgende: • Algemene bepalingen (paragraaf 5.1.1); • Waarborgen van de veiligheid (paragraaf 5.1.2); • Beschermen van de waterbelangen (paragraaf 5.1.3); • Beschermen van de gezondheid en van het milieu (paragraaf 5.1.4);
Pagina 12 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
• Beschermen van de landschappelijke of stedenbouwkundige waarden en cultureel erfgoed (paragraaf 5.1.5); • Behoud van ruimte voor toekomstige functies (paragraaf 5.1.6); • Behoeden van de staat en werking van infrastructuur of voorzieningen voor nadelige gevolgen van activiteiten (paragraaf 5.1.7); • Bevorderen van de toegankelijkheid van de openbare buitenruimte voor personen (paragraaf 5.1.8). Afdeling 5.2 bevat instructieregels over de uitoefening van taken voor de fysieke leefomgeving • Voorkomen van belemmeringen voor gebruik en beheer van de hoofdspoorweginfrastructuur en van rijkswegen; • Lokale spoorwegen binnen vervoerregio's; • Lozen van industrieel afvalwater in het openbaar vuilwaterriool; • Bebouwingscontour jacht; • Bebouwingscontour houtkap. Afdeling 5.3 bevat regels over ontheffing van instructieregels voor het omgevingsplan. Conclusie Het projectvoornemen is in lijn met het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). In hoofdstuk 4 gaan we in op de voor deze locatie van toepassing zijnde instructieregels van het rijk.
3.2
Provinciaal beleid en provinciale regels
3.2.1 Omgevingsvisie NH2050 – Balans tussen economische groei en leefbaarheid De omgevingsvisie is hét beleidsinstrument voor de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie is het richtinggevende beleidsinstrument van de Omgevingswet: het benoemt ambities, centrale opgaven en strategie vanuit een samenhangend perspectief op ruimte, milieu, natuur en landschap, water, verkeer en vervoer en cultureel erfgoed. Vanuit deze samenhang zet een omgevingsvisie ook de koers uit voor ontwikkelingen op het gebied van wonen, werken, voorzieningen en recreatie in de provincie. Een belangrijke trend is de toenemende aandacht voor nieuwe thema’s zoals veiligheid, gezondheid en duurzaamheid. Op 19 november 2018 is de ‘Omgevingsvisie NH2050 – Balans tussen economische groei en leefbaarheid’ vastgesteld door Provinciale Staten (PS). Provincie Noord-Holland wil balans tussen economische groei en leefbaarheid. Dit betekent dat in heel Noord-Holland een basiskwaliteit van de leefomgeving wordt gegarandeerd. De provincie ontwikkelt zoveel mogelijk natuurinclusief en met behoud van (karakteristieke) landschappen, clustert ruimtelijke economische ontwikkelingen rond infrastructuur en houdt rekening met de ondergrond. In de visie staan 5 bewegingen die laten zien hoe omgegaan wordt met opgaven die op de samenleving afkomen en gefaciliteerd worden.
Aan de bewegingen zijn diverse randvoorwaarden en ontwikkelprincipes meegegeven. Het betreft de volgende bewegingen: • dynamisch schiereiland: de unieke ligging wordt benut waarbij kustverdediging voorop staat, toeristische en recreatieve kansen benut worden en natuurwaarden worden toegevoegd; • metropool in ontwikkeling: Metropoolregio Amsterdam gaat steeds meer als één stad functioneren en de reikwijdte wordt groter; • sterke kernen, sterke regio’s: ontwikkeling van centrumgemeenten om daarmee het voorzieningenniveau in de regio vitaal te houden en tegelijkertijd hun herkenbare identiteit behouden; • nieuwe energie: het benutten van de economische kansen van de energietransitie en circulaire economie; • natuurlijk en vitaal landelijke omgeving: het ontwikkelen van natuurwaarden en versterken van de duurzame agrifoodsector. Conclusie Het vestigen van C2A op Willemsoord draagt bij aan de beweging ‘sterke kernen, sterke regio’s’. versterking van de nautische identiteit van Willemsoord en Den Helder. Het bouwen van een 17 e eeuws fluitschip op Willemsoord past bij de identiteit van het gebied. Het projectvoornemen is daarom in lijn met de provinciale omgevingsvisie.
Pagina 13 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
3.2.2 Omgevingsverordening NH2022 De Omgevingsverordening NH2022 stelt regels aan gemeentelijke ruimtelijke plannen. De inhoud is van toepassing op de fysieke leefomgeving en activiteiten die gevolgen hebben of kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving, waarbij de provincie belang heeft. De provincie heeft in de Omgevingsverordening NH2022 onder meer regels opgenomen over activiteiten in de fysieke leefomgeving, zoals Natuurnetwerk Nederland, water, energie en landschap.
Figuur 10 | Uitsnede van de Omgevingsverordening NH2022 (Bron: omgevingswet.overheid.nl)
Conclusie De projectlocatie ligt in een Natura2000-bufferzone (Figuur 10). Vanwege de ligging nabij een Natura 2000-gebied gelden er in de bufferzone beperkingen. In de paragraaf ‘natuur’ is dit aspect verder toegelicht. Het projectvoornemen is in overeenstemming met de Omgevingsverordening NH2022. 3.2.3 Leidraad Landschap en Cultuurhistorie Noord-Holland (2018) In het Leidraad Landschap en Cultuurhistorie wordt de ambitie genoemd om ruimtelijke ontwikkelingen bij te laten dragen aan het zichtbaar en herkenbaar houden van de landschappelijke karakteristiek, het versterken van (de beleving van) openheid en helder te positioneren ten opzichte van de ruimtelijke dragers. Volgens de omgevingsverordening NH2022 artikel 6.69 beschrijft de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie de provinciale belangen ten aanzien van landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Conclusie Het projectgebied maakt geen onderdeel uit van het landelijk gebied, dus kan geen de ontwikkeling geen afbreuk doen aan de landschappelijke karakteristieken benoemd in de Leidraad Landschap en Cultuurhistorie Noord-Holland.
3.3
Regionaal beleid en regionale regels
3.3.1 Waterschapsverordening Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier De Waterschapsverordening bevat regels die het waterschap hanteert om haar watergangen, waterkeringen en wegen te beschermen. Rond de sloten, dijken en wegen zijn verschillende zones gedefinieerd en voor elke zone gelden andere regels. De Waterschapsverordening berust op artikel 2.5 van de Omgevingswet en vervangt de Keur HHNK 2016, de Algemene regels bij de Keur HHNK 2016 en de Wegenverordening HHNK 2016. Conclusie In paragraaf 0 wordt ingegaan op de invulling van het aspect water binnen het project. 3.3.2 Waterplan HHNK Het Waterplan geeft de koers van het HHNK op hoofdlijnen weer voor het waterbeheer in Hollands Noorderkwartier. Het HHNK bouwt voort op de regionale Deltavisie (2012), het Waterprogramma 2016-
Pagina 14 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
2021 (WBP5) en het Collegeprogramma 2019-2023. Het Waterplan is het zesde Waterbeheerprogramma (WBP6). Als basis voor het Waterplan is het WBP5 tussentijds geëvalueerd en een langetermijnverkenning gedaan naar wat het HHNK kan verwachten. Het Waterplan houdt rekening met het Nationaal Waterprogramma 2022-2027 en het Regionaal Waterprogramma NoordHolland 2022-2027. Het Waterplan is ingedeeld in effecten, thema’s en gebieden. Het HHNK wil gebiedsgericht samenwerken. Brede maatschappelijke vraagstukken zoals klimaatverandering, stikstofemissies, bodemdaling en verzilting houden geen rekening met bestaande regelgeving, bestuurlijke structuren en geografische grenzen. Daarnaast vragen gebiedseigen kenmerken om lokale aanpak. Het HHNK is verantwoordelijk voor verschillende taken. De taken worden beschreven vanuit de doelstelling (het effect) dat ze willen bereiken op het onderwerp. Het HHNK onderscheidt 7 effecten: • Waterveiligheid; • Voldoende water; • Gezond water; • Schoon water; • Veilige (vaar)wegen; • Crisisbeheersing; • Bestuur en organisatie. Daarnaast draagt het HHNK bij aan een aantal bredere maatschappelijke thema’s. Het zijn onderwerpen die meerdere van de maatschappelijke effecten raken.
Het HHNK heeft de op dit moment 5 meest relevante maatschappelijke opgaven (thema’s) beschreven waaraan zij bijdragen: • Ruimtelijke adaptatie; • Omgevingswet; • Duurzaamheid; • Biodiversiteit; • Datagedreven werken. Conclusie Het projectvoornemen raakt het thema ruimtelijke adaptatie en het effect waterveiligheid, omdat invulling gegeven moet worden aan een gezonde en veilige leefomgeving. In paragraaf 0 wordt ingegaan op de invulling van het aspect water binnen het project.
3.4
Gemeentelijk beleid
3.4.1 Omgevingsvisie gemeente Den Helder ‘Koers op een sterke thuishaven’ De Omgevingsvisie van de gemeente Den Helder, met als titel “Koers op een sterke thuishaven”, beschrijft de visie op het behoud, het gebruik en de ontwikkeling van de leefomgeving. Hiermee geeft de visie richting aan uitdagingen, ambities en kansen bij de toekomstige ontwikkeling van Den Helder. Per gebied is er een deelvisie opgesteld, Willemsoord valt binnen de ‘Deelvisie Maritiem Cluster’ (Figuur 11). Voor het Maritiem Cluster zal de focus gelegd worden op: • Behoud en het beschikbaar maken van ruimte voor toekomstige groei van activiteiten, zoals ontwikkelingen op het gebied van onbemand vliegen; • Den Helder zet in op het ontwikkelen van een sterk innovatie- en kenniscluster in de maritieme-, technische- en energiesector. Hiervoor wordt ruimte gezocht in gebieden op het snijvlak tussen stad en haven; • Het historische erfgoed willen we behouden door ontwikkeling waarbij gebruik van het erfgoed inpasbaar moet zijn tussen de bestaande en toekomstige economische functies in de haven; • De verbinding met Texel via de TESO-haven streven we zo optimaal mogelijk te faciliteren binnen het Maritiem Cluster, met inachtneming van de leefbaarheid en vitaliteit van Den Helder; • Den Helder wil ruimte bieden aan (haven)activiteiten rondom de energietransitie.
Hierbij is een bijzondere focus op de mogelijkheden van waterstof.
Pagina 15 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Figuur 11 | Uitsnede kaart Omgevingsvisie (Bron: Omgevingsvisie gemeente Den Helder)
Conclusie Het project draagt bij aan de versterking van Willemsoord. Kennis en innovatie zijn van toenemend belang in het Maritiem Cluster, waarbij veel potentie voor samenwerking tussen de Koninklijke Marine en bedrijfsleven in de civiele haven bestaat. Daarnaast levert het erfgoed op Willemsoord een belangrijke bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit van de haven en de identiteit van Den Helder als havenstad. Door C2A, een stichting met een maatschappelijk doel dat 17e eeuwse schepen nabouwt, op Willemsoord te vestigen wordt kennis en innovatie op Willemsoord versterkt. Het projectvoornemen voldoet aan de kaders van de omgevingsvisie. 3.4.2 Beleidskader Cultureel Erfgoed: Oog op het verleden visie op de toekomst Het beleidskader (vastgesteld in 2017) biedt actueel en op de toekomst gericht beleid in aanvulling op de Erfgoedwet en de Omgevingswet. Bij de gemeente Den Helder staat het behoud van het erfgoed hoog in het vaandel, maar is het geen doel op zich. De gemeente wil het prachtige erfgoed benutten en ontwikkelen, waardoor het steeds sterker wordt en de rol die het speelt in de ruimtelijke kwaliteit steeds sterker wordt beleefd. Conclusie Het boothuis blijft los van de monumentale spanten (reeds besproken met de RCE). Binnen het projectvoornemen wordt rekening gehouden met de kernwaarden en kwaliteiten van de omliggende bebouwing.
Een toelichting hierop staat in paragrafen 4.3. Het projectvoornemen is in overeenstemming met het Beleidskader Cultureel Erfgoed. 3.4.3 Beleidskader Archeologie 2017 Gemeente Den Helder Sinds de invoering van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (Wamz) in 2007 (vanaf 2016 overgegaan in de Erfgoedwet en vanaf 1 januari 2024 in de Omgevingswet) ligt deze verantwoordelijkheid bij de gemeenten. De archeologische beleidskaart heeft tot doel het archeologisch erfgoed van de gemeente Den Helder waar nodig te beschermen. De beleidskaart archeologie geeft inzicht in de aanwezige of te verwachten archeologische waarden. Met behulp van de kaart wordt de advisering voor ruimtelijke ontwikkelingen vereenvoudigd, versoepeld en gepreciseerd. In oktober 2017 is het ‘Beleidskader Archeologie 2017 Gemeente Den Helder’ gepubliceerd, dit betrof een actualisatie van het archeologiebeleid uit 2003. In het nieuwe beleid is een archeologische verwachtingskaart toegevoegd. Volgens de verwachtingskaart ligt het projectgebied in militair erfgoed (Figuur 12). Volgens de beleidscategorie zijn bodemingrepen bij 50 m2 of meer en een ontgravingsdiepte van 35 cm of dieper archeologisch onderzoeksplichtig.
Pagina 16 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Conclusie Voor de projectlocatie geldt een onderzoeksplicht vanaf 50 m2 en 35 cm ontgravingsdiepte of dieper (Figuur 12). In paragraaf 4.4 wordt het aspect archeologie verder toegelicht. Het projectvoornemen is in lijn met het beleidskader Archeologie 2017 Gemeente Den Helder.
Figuur 12 | Archeologische beperkingen met de projectlocatie binnen de rode cirkel (Bron: Archeologische beleidsadvieskaart Den Helder 23 april 2018)
3.4.4 Welstandsnota Den Helder 2015 – Herziening 2020 Het welstandsbeleid is vastgelegd in de ‘Welstandsnota Den Helder 2015’ die op 6 oktober 2020 met een herziening is vastgesteld. Voor de welstandsnota is er onderscheid gemaakt in 11 verschillende gebieden. Dit onderscheid is vooral gebaseerd op de bouwperiode, de ruimtelijke identiteit, de functie en de mate aan samenhang of juist diversiteit binnen een gebied. Elk gebied vraagt een eigen beschrijving en set aan criteria voor beoordeling van bouwplannen. Het beoordelingsniveau geeft de mate van de gemeentelijke ambitie en toezicht op ruimtelijke kwaliteit aan. Die varieert: sommige situaties vragen meer betrokkenheid van de gemeente dan andere. Het gaat dan niet alleen om een esthetische waardering maar meer om de mate aan kwaliteitstoezicht die nodig wordt geacht. Het beschermd stadsgezicht en alle monumenten vormen een specifiek aandachtsgebied en gebouwen waarvoor aanvullend toezicht nodig is gericht op behoud van de cultuurhistorische waarde. Dit toezicht wordt specifiek geregeld met de Monumentenwet. Voor het beschermd stadsgezicht en alle monumenten is het bijzondere welstandsniveau van toepassing. In Den Helder bevinden zich meerdere monumenten en beeldbepalende panden.
Een monument is een gebouw of terrein dat van algemeen belang is door schoonheid of geschiedenis, belangrijk is voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde heeft. Alle monumenten en beeldbepalende panden vallen onder het bijzondere beoordelingsniveau. De beoordeling is altijd gericht op het handhaven, herstellen en versterken van de cultuurhistorische karakteristieken en de samenhang van het gebouw met zijn omgeving. De gebiedsgerichte criteria zijn van toepassing, maar worden aangevuld met hierna volgende specifieke criteria. Deze criteria worden altijd bezien in relatie tot (redengevende) beschrijvingen van de gebouwen. Den Helder heeft met deze nota een gedereguleerd welstandsbeleid vastgesteld. Onderdeel van de welstandsnota is een kaart die inzichtelijk maakt waar welke welstandsregels van toepassing zijn. Het beleid maakt onderscheid tussen drie typen gebieden: • Welstandsvrij; • Welstandsluw; • Welstandsintensief.
Pagina 17 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Conclusie De projectlocatie ligt in het bijzondere niveau, in het beschermd stadsgezicht De Stelling en er is op deze locatie een beeldkwaliteitsplan van toepassing (Figuur 13). Een plan bij, op en aan een monument of een beeldbepalende pand voldoet aan redelijke eisen van welstand als aan onderstaande criteria wordt voldaan: • De gebouwen zijn als zelfstandige eenheden herkenbaar; • Bij verbouwingen blijven de contouren en het silhouet van het oorspronkelijke gebouw zichtbaar; • De detaillering is in harmonie met gebouw en omgeving, gevarieerd en zorgvuldig; • Dakkapellen, kroonlijsten, erkers en dergelijke worden vormgegeven als zelfstandige elementen; • Bij renovatie, aan- of verbouw de stijl aanpassen aan het bestaande gebouw; • Een hedendaagse interpretatie op de historische kenmerken is mogelijk; • Dakramen, zonnepanelen en -collectoren bij voorkeur in/op het achterdakvlak; • Zeer terughoudend omgaan met het aanbrengen van technische installaties, inpandig en anders aan of op de achtergevel en -dakvlak geplaatst; • Materiaalgebruik gelijk aan of vergelijkbaar met het bestaande en géén kunststoftoepassingen; • Kleurgebruik aansluiten bij de aard en het (historische) karakter van het gebouw.
Figuur 13 | Uitsnede Welstandsnota met projectlocatie binnen rode cirkel (Bron: Welstandsnota Den Helder 2015 – Herziening 2020)
Het projectvoornemen is in overeenstemming met de criteria van de Welstandsnota Den Helder 2015, omdat, het uiterlijk van het boothuis met de zwarte kleur en hout als materiaal aansluit bij het uiterlijk van de naastgelegen loodsen, zie hiervoor ook paragraaf 4.3. 3.4.5 Nota Parkeernormen Den Helder 2022 De Nota Parkeernormen Den Helder 2022 is vastgesteld op 27 september 2021 door het college van de burgemeester en wethouders. In dit beleid zijn de parkeernormen gebaseerd op de parkeerkencijfers van CROW (CROW kencijfers, publicatie 317 - kencijfers parkeren en verkeersgeneratie). De regelingen en normen die hierin zijn opgenomen bepalen of er sprake is van voldoende parkeergelegenheid. Het uitgangspunt is dat parkeren op eigen terrein wordt opgelost. Conclusie Binnen het beoogde projectvoornemen zal voorzien worden in de parkeerbehoefte. In paragraaf 4.11 wordt dit nader toegelicht.
Pagina 18 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
In het kader van een ruimtelijke procedure dient voor milieu- en omgevingsaspecten aangetoond te worden dat het project uitvoerbaar is en er sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL). Bij iedere ruimtelijke ontwikkeling is inzicht nodig of er op basis van milieu- of omgevingsaspecten belemmeringen/ beperkingen zijn voor de directe omgeving en de ontwikkeling zelf.
4.1
Milieueffectrapportage
4.1.1 Wettelijk kader De milieueffectrapportage (hierna: m.e.r.) is bedoeld om vooraf de mogelijke milieueffecten van plannen en besluiten in beeld te brengen en deze een volwaardige rol te laten spelen bij de besluitvorming over plannen en besluiten. De wetgeving omtrent de milieueffectrapportage (m.e.r) is opgenomen in afdeling 16.4 van de Omgevingswet en in hoofdstuk 11 en bijlage V bij het Omgevingsbesluit. De wettelijke basis voor de m.e.r. ligt in Europa: • De mer-richtlijn regelt de milieueffectrapportage voor projecten; • De smb-richtlijn regelt de milieueffectrapportage voor plannen en programma’s. Daarnaast geldt het verdrag van Espoo, inclusief het SEA-protocol, als er grensoverschrijdende milieueffecten kunnen zijn. Voor het bepalen of een plan eventueel mer-plichtig is, is artikel 16.36, lid 3 en 4 van de Omgevingswet van toepassing. Er zijn bij de zogenaamde plan-mer-beoordeling twee mogelijke resultaten: • Aanzienlijke milieueffecten zijn niet uitgesloten: er volgt een plan-mer en er moet een milieueffectrapport (MER) worden gemaakt. • Aanzienlijke milieueffecten zijn uitgesloten: er is geen plan-mer nodig en er wordt geen MER gemaakt.
Er zijn twee situaties waarin een plan-mer-beoordeling aan de orde kan komen: • Het plan is kaderstellend voor projecten die milieueffecten kunnen hebben, maar het betreft geen project dat in bijlage 5 bij het Omgevingsbesluit staat. Het plan is derhalve niet direct plan-mer-plichtig. In dit geval dient een plan-mer-beoordeling te worden uitgevoerd. • Het plan is kaderstellend voor projecten uit bijlage 5 Omgevingsbesluit, maar komt niet boven de drempelwaarden van kolom 2 uit bijlage 5 van het Omgevingsbesluit. Een plan-merbeoordeling is aan de orde indien: o Het plan een kleine wijziging van een plan of programma betreft; o Het plan gaat over een klein gebied op lokaal niveau én als voor dat plan of programma een bestuursorgaan van een gemeente het bevoegd gezag is. 4.1.2 Toetsing De projectlocatie is gesitueerd in stedelijk gebied. Het bebouwd oppervlakte neemt weliswaar toe (ca. 314 m2), maar gezien de beperkte omvang, de reeds aanwezige verharding en de tijdelijkheid van het bouwwerk (15 jaar) kan niet gesproken worden van een stedelijk ontwikkelingsproject (zie Raad van State 14 augustus 2019, ECLI:NL:RVS:2019:2770). 4.1.3 Conclusie Vanwege de tijdelijkheid en beperkte footprint van het gebouw wordt een m.e.r.-beoordeling niet noodzakelijk geacht.
4.2
Ladder voor duurzame verstedelijking
4.2.1 Wettelijk kader Artikel 5.129g van het Bkl schrijft voor dat, voor zover een omgevingsplan voorziet in een nieuwe stedelijke ontwikkeling, met het oog op het belang van zorgvuldig ruimtegebruik en het tegengaan van leegstand in het omgevingsplan rekening gehouden dient te worden met:
Pagina 19 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
• De behoefte aan de voorgenomen stedelijke ontwikkeling; • Als de stedelijke ontwikkeling is voorzien buiten het stedelijk gebied of buiten het stedelijk groen aan de rand van de bebouwing van een stedelijk gebied, aangetoond is dat er geen mogelijkheden zijn voor realisatie van de voorgenomen stedelijke ontwikkeling binnen dat stedelijk gebied of stedelijk groen aan de rand van de bebouwing van dat stedelijk gebied. In artikel 5.129g van het Bkl wordt onder lid 1 het begrip ‘stedelijke ontwikkeling’ gedefinieerd: • Stedelijke ontwikkeling: uitbreiding van een bedrijventerrein, een zeehaventerrein, een woningbouwlocatie, kantoren, een detailhandelvoorziening of een andere stedelijke voorziening en die voldoende substantieel is. 4.2.2 Toetsing Eerst wordt getoetst of sprake is van een stedelijke ontwikkeling. Bij nieuwbouw en uitbreiding van overige stedelijke functies ligt de ondergrens in beginsel bij een bruto vloeroppervlak van 500 m2. Dit project betreft een nieuw gebouw van ca. 314 m2. Daarmee blijft de oppervlakte onder de 500 m2, dus is er geen sprake van een stedelijke ontwikkeling. 4.2.3 Conclusie Het aspect ‘ladder voor duurzame verstedelijking’ vormt geen belemmering voor de voorgenomen ontwikkeling, omdat er geen sprake is van een stedelijke ontwikkeling.
4.3
Cultuurhistorie
4.3.1 Wettelijk kader De gemeente moet bij het vaststellen van het omgevingsplan rekening houden met het belang van het behoud van cultureel erfgoed. Uit het Besluit kwaliteit leefomgeving volgt dat gemeenten voor cultureel erfgoed dat in aanmerking komt voor bescherming een toereikend beschermingsregime moeten opnemen in het omgevingsplan. Het Bkl bevat hiervoor instructieregels. De instructieregels uit artikel 5.130 lid 2 Bkl geven aan voor welke punten onder meer bescherming benodigd is (o.a. ontsiering, beschadiging of sloop van monumenten en aantasting van de omgeving of karakteristieke stadsgezichten, dorpsgezichten en cultuurlandschappen). Monumenten Bij nieuwe planvorming dient in een zo vroeg mogelijk stadium, door inschakeling van de monumentencommissie, aandacht te zijn voor de cultuurhistorische aspecten. Hoofdlijn van beleid is het beschermen van nautische monumenten die een binding of relatie hebben met Den Helder. De identiteit van Den Helder bestaat voor een belangrijk deel uit de binding met het water en de scheepvaart. Het ligt daarom voor de hand nautische monumenten die een binding of een relatie hebben met de geschiedenis van Den Helder bescherming te bieden. Het projectgebied heeft een monumentale status.
De voormalige Rijkswerf Willemsoord is een rijksmonument (complexnummer 508460 – Rijkswerf Willemsoord), ook een groot aantal gebouwen op het terrein zijn aangewezen als Rijksmonument. Dit zijn de Rijksmonumenten Willemsoord 66 (loods), Willemsoord 47 (graanschuur), Willemsoord 60A, 28, 43 (magazijn), Willemsoord 63 (ketelhuis) en Willemsoord 51, 29A, 52A (werkplaats). Daarnaast bevinden zich enkele objecten op Willemsoord die aangemerkt zijn als monumentaal.
Pagina 20 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
Figuur 14 | Beschermd gezicht Stelling Den Helder (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)
Beschermd stadsgezicht Het projectgebied maakt deel uit van het beschermd stadsgezicht ‘De Stelling Den Helder’, een rijksmonumentaal gebied met een bijzonder welstandsniveau (Figuur 14). Een beschermd gezicht is een landelijke erkenning van de cultuurhistorische waarde van een gebied. Het uitgangspunt bij de gebiedsontwikkeling van Willemsoord is dat de cultuurhistorische- en monumentale waarden van het terrein niet worden aangetast. De gebiedsontwikkeling en de cultuurhistorie moeten elkaar niet belemmeren, maar juist versterken. In overleg met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) is een beschrijving van de cultuurhistorische waarden opgesteld. Daarmee wordt een toetsingskader gesteld aan gebiedsontwikkeling binnen Willemsoord. De beschrijving van de cultuurhistorische waarden dient als basis voor het ontwerp en het ruimtelijk plan. Hierin wordt onder andere uitspraak gedaan over: • de ruimtelijke structuur (routes, rooilijnen en plekken); • schaal van de bebouwing (korrelgrootte, hoogte, typologie, verkavelingswijze); • schaal van de ruimte (typologie, beleving, afmeting, bebouwingsdichtheid); • stedenbouwkundige confrontatie monumenten en nieuwbouw; • geslotenheid van het terrein; • of er een tijdsbeeld is dat als referentiebeeld dient. Cultuurhistorische waarden De voormalige directeur van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, F.
Asselbergs heeft de ontwikkelingsgeschiedenis, de identiteit van Willemsoord geanalyseerd en aanbevelingen gedaan vanuit welke uitgangspunten het terrein verder kan worden ontwikkeld. De visie van die rapportage is een door college en raad gedeelde visie. Het biedt namelijk een helder uitgangspunt voor verdere ontwikkeling. De leidraad voor de voorschriften vloeit hier logisch uit voort: 1. Het werfterrein moet altijd een open karakter behouden, de openbare ruimte moet beleefbaar blijven als open, vrije ruimte; 2. De opeenvolging van ontwikkelingsfasen wordt doorgezet, door een geleidelijke vestiging van blijvende gebouwen. In de bouwstijlen is de opeenvolging van ontwikkeling afleesbaar; 3. Binnen de rationele hoofdstructuur zijn bouwvelden aan te wijzen. o Een bouwveld is onderdeel van een programmacluster, waarvan de hoofdfunctie wordt bepaald door een aan de werf gerelateerd- en/of bestaand programma; o De aanvullende functies van een programmacluster moeten ondersteunend zijn aan en een meerwaarde hebben voor het noodzakelijke programma. De totale programmamix van een cluster is een duurzame samenstelling en levert een bijdrage aan de eigen economie van de werf; o Er is een logische, functionele koppeling/relatie tussen programma’s onderling en tussen programma en ruimte. Dit heeft gevolgen voor o.a. de plek en de oriëntatie
Pagina 21 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
4.
5.
6.
van een gebouw, verbindende routes tussen functies en de wijze van koppeling van gebouwen; o Een bouwveld, dat wordt gekenmerkt door ruimte, is een onderdeel van het open veld met daarin losstaande gebouwen; o De bebouwingsdichtheid van een bouwveld komt overeen met de bebouwingsdichtheid van het totale werfterrein; o De randen van een bouwveld zijn geen aaneengesloten rooilijnen, een gebouw volgt de orthogonale of radiale structuur. De bouwvelden hebben onderlinge relaties en verwantschap door: o Ruimtelijke overeenkomsten, gezamenlijke sfeer en verschijningsvorm; o Programmatische aansluitingen; o Verbindingen door routes, zichtlijnen e.d. Voor bebouwing geldt: o De bebouwingstypologie en bouwmassa van een gebouw is functie specifiek. o Een bouwvolume heeft als basis een rechthoekige plattegrond; o Dominante verschijningsvormen (door bouwmassa en/of architectuur) hebben een onderlinge relatie en presenteren zich ook richting de buitenzijde van het terrein; o Een aaneenschakeling van gebouwen moet in de bouwmassa leesbaar zijn (d.m.v. verspringing van bouwhoogte en/of rooilijn, architectuur). Aaneengeschakelde panden vormen geen repetitie; o Aanpassingen aan monumenten zijn herkenbaar als moderne, eigentijdse ingrepen. o Nieuwbouw is onderscheidend van de monumenten door middel van een eigentijdse architectuur.
De moderne ontwerpopgave bouwt voort op de civiele ontwerptraditie. Er wordt aanleiding gezocht in-, of aangesloten op de grondelementen van bestaande bebouwing op Willemsoord. Voor de openbare ruimte geldt: o De kades zijn structurerende elementen, deze blijven vrij van bebouwing. o Landmarks, objecten en zichtlijnen geven richting aan het veld; o Tussen de gebouwen zijn functionele ruimtes en restruimtes, deze ruimtes variëren in maatvoering. Er is geen minimum maat, maar de ruimte moet wel toegankelijk zijn. Wanneer dit vanuit de functie van het gebouw niet mogelijk is, worden gebouwen tegen elkaar aan geplaatst, of wordt de ruimte afgesloten door middel van een zorgvuldig vormgegeven hek; o De typologie van privé-achter/voortuinen, grenzend aan de openbare ruimte, komt niet voor. Voorstelbaar is dat een (collectieve) buitenruimte als cour binnen een complex wordt opgenomen, of dat deze gedeeltelijk ingesloten wordt tussen gebouwen. De buitenruimte wordt dan afgezoomd door middel van een collectief, zorgvuldig vormgegeven hek.
4.3.2 Toetsing De voorgenomen ontwikkeling bevindt zich tegen het rijksmonument gebouw 51 (scheepsmakerswerkplaats) aan, maar staat volledig los van het monumentale pand. Daarnaast zullen de monumentale spanten ook niet aangetast worden. Het tijdelijke boothuis zal gebruikt worden voor het bouwen van een 17e eeuws fluitschip, wat aansluit bij de geschiedenis van gebouw 51. Naast de realisatie van het boothuis zal er ook een platform gerealiseerd worden om het hoogteverschil tussen de noordelijke en zuidelijke zijde van het boothuis te overbruggen. Dit creëert een looproute voor toeristen en nodigt uit om verder over Willemsoord te lopen. De voorgenomen ontwikkeling sluit voornamelijk aan bij de cultuurhistorische waarden van Willemsoord door de vormgeving en materialisatie van het gebouw. De bouwstijl is afwijkend van de omliggende gebouwen en zo is de opeenvolging van de ontwikkelingen afleesbaar. Ook zorgt de eigentijdse architectuur van het gebouw ervoor dat het een contrast vormt met de bestaande bebouwing. De plattegrond van het gebouw is rechthoekig en sluit aan bij de voorschriften uit de leidraad. De onderlinge relaties met andere bouwvelden wordt gerealiseerd door de materialisatie van het gebouw, deze is gelijkend met bijvoorbeeld de Bootbouwschool op Willemsoord.
De locatie voor de voorgenomen ontwikkeling is zorgvuldig gekozen en sluit aan bij de functie van het gebouw. Zo ontstaat een aansluiting op de boothelling waar het gebouw zich op bevindt. Ook zorgt de ruimte om het gebouw heen voor een nieuwe aansluiting en looproute. 4.3.3 Conclusie Het aspect cultuurhistorie vormt geen belemmering voor de voorgenomen ontwikkeling.
Pagina 22 van 37
P240767
Boothuis Willemsoord, Den Helder Goede onderbouwing van de Fysieke leefomgeving (GoFlo)
4.4 Archeologie 4.4.1 Wettelijk kader De gemeente moet bij het vaststellen van het omgevingsplan rekening houden met het belang van het behoud van cultureel erfgoed. Hieronder vallen ook bekende of aantoonbaar te verwachten archeologische monumenten (artikel 5.130 lid 1 Bkl). De gemeente kan in het belang van archeologische monumentenzorg regels stellen in het omgevingsplan over archeologisch onderzoek. Voor archeologie dient de gemeente projecten kleiner dan 100 m 2 in beginsel vrij te stellen van de archeologische onderzoeksplicht (artikel 5.130 lid 4 Bkl). De gemeente kan in een omgevingsplan grotere of kleinere vrijstellingsgrenzen vastleggen, bijvoorbeeld in historische binnensteden waar de kans op het aantreffen van archeologische sporen heel groot is. Archeologisch onderzoek kan in dergelijke gevallen ook al bij projecten kleiner dan 100 m2 vondsten opleveren. In gebieden met een lage verwachtingswaarde kan de gemeente kiezen om een grotere vrijgestelde oppervlakte vast te leggen in het omgevingsplan. Dit om te voorkomen dat de gemeente een initiatiefnemer belast met het doen van archeologisch onderzoek dat naar verwachting niet of nauwelijks zinvol is. 4.4.2 Toetsing De projectlocatie ligt conform de Archeologische beleidskaart in militair erfgoed (Figuur 12).