15122025 Raadsvoorstel_ Voorstel tot het opstellen van een SROI-uitvoeringsplan en het jaarlijks ontvangen van een voortgangsrapportage (1).pdf

Advies

Raadsvoorstel Aan:

De gemeenteraad

Van team: Adviseur: E-mail:

Openbaar

Kenmerk: 0000541117

Portefeuillehouder: Classificatie:

Griffie Charlotte Post cp.post@denhelder.nl

Datum voorstel: 15 december 2025 Onderwerp:

Voorstel tot het opstellen van een SROI-uitvoeringsplan en het jaarlijks ontvangen van een voortgangsrapportage.

Publiekssamenvatting: De Rekenkamer Den Helder heeft laten onderzoeken hoe de gemeente Den Helder Social Return on Investment (SROI) toepast bij aanbestedingen. SROI helpt gemeenten maatschappelijke waarde te creëren door opdrachtnemers te laten bijdragen aan werk- en ontwikkelkansen voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Uit het onderzoek blijkt dat de uitvoering van SROI binnen de gemeente Den Helder versnipperd is: er is geen centraal aanspreekpunt, afspraken worden niet uniform toegepast en resultaten worden nauwelijks gemonitord. Hierdoor is onvoldoende zichtbaar wat SROI daadwerkelijk oplevert en blijven kansen onbenut. De rekenkamer concludeert dat betere sturing, duidelijk beleid en structurele monitoring nodig zijn om SROI effectief toe te passen. Door één coördinator aan te wijzen, vast te leggen bij welke aanbestedingen SROI verplicht wordt en welke eisen daarbij gelden, en een systeem in te richten waarin opdrachtnemers hun resultaten regelmatig rapporteren, kan de gemeente duidelijker zicht krijgen op de opbrengsten. Zo kan zij gerichter kansen creëren voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt en ondernemers beter begeleiden bij het invullen van hun SROI-verplichtingen. Geadviseerd besluit: 1.

Het college van burgemeester en wethouders op te dragen uiterlijk 1 juli 2026 een uitvoeringsplan SROI aan de raad aan te bieden, waarin ten minste wordt uitgewerkt: - de inrichting van een SROI-coördinator of -team; - de vaststelling van een drempelwaarde en percentage voor SROI; - de keuze voor een prestatie-eis; - de wijze waarop monitoring en registratie structureel worden ingericht. 2. het college van burgemeester en wethouders op te dragen ervoor te zorgen dat het uitvoeringsplan concrete doelen, planning, benodigde middelen en een voorstel voor regionale samenwerking bevat. 3. Het college van burgemeester en wethouders op te dragen uiterlijk per 1 januari 2027 te beschikken over een vastgesteld SROI-uitvoeringsplan en vanaf dat moment jaarlijks, via de gebruikelijke P&C-cyclus, een voortgangsrapportage SROI aan de raad aan te bieden, waarin wordt gerapporteerd over de toepassing en naleving van SROI, de gerealiseerde maatschappelijke waarde en de noodzakelijke verbetermaatregelen.

0000541117- pag. 1 van 3

Aanleiding en context Dit onderzoek is op eigen initiatief gestart, omdat SROI landelijk nog beperkt wordt toegepast en geëvalueerd. De rekenkamer heeft in de periode februari-november 2025 onderzoek laten uitvoeren naar de toepassing van Social Return on Investment (SROI) binnen de gemeente Den Helder. SROI is bedoeld om via aanbestedingen maatschappelijke waarde te creëren door opdrachtnemers te laten bijdragen aan werk- en ontwikkelkansen voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. De gemeente Den Helder heeft in het verleden expliciet gekozen om SROI onderdeel te maken van maatschappelijk verantwoord inkopen. Door regionale samenwerking en een toenmalige SROIcoördinator functioneerde het instrument eerder beter. Inmiddels is die centrale aansturing weggevallen en worden aanbestedingen en contracten grotendeels decentraal uitgevoerd door verschillende teams. Vergelijkbare gemeenten laten zien dat heldere kaders, één aanspreekpunt en structurele monitoring ervoor zorgen dat SROI daadwerkelijk leidt tot duurzame arbeidskansen en meerwaarde voor inwoners én ondernemers. SROI kan daarmee bijdragen aan bredere gemeentelijke doelstellingen zoals het versterken van de arbeidsmarktpositie van kwetsbare groepen, het stimuleren van scholing, stages en praktijkleren en het vergroten van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap.

Juist in een tijd waarin de arbeidsmarkt onder druk staat en de gemeente nadrukkelijk inzet op inclusie en participatie, is een goed werkend SROI-beleid relevant. Het onderzoek is uitgevoerd door het onderzoeksbureau Berenschot. In het kader van het onderzoek is gesproken met medewerkers uit de ambtelijke organisatie van de gemeente Den Helder, contractpartners van de gemeente en vertegenwoordigers van andere gemeenten waar SROI is vorm gegeven. Doelen en resultaten Het doel is om SROI binnen Den Helder opnieuw effectief, uitvoerbaar en toekomstbestendig te maken. Door centrale regie te organiseren, duidelijke beleidskeuzes te maken en monitoring structureel in te richten, kan de gemeente SROI inzetten als een volwaardig instrument voor maatschappelijke waardecreatie. Het onderzoek laat zien dat SROI binnen de gemeentelijke organisatie niet meer eenduidig wordt toegepast en dat centrale regie ontbreekt. Daardoor is onvoldoende zichtbaar welke bijdrage SROI levert aan sociale doelstellingen van de gemeente en welke kansen onbenut blijven. Met dit voorstel wordt beoogd SROI te verbinden aan duurzame impact: niet alleen tijdelijke werkplekken, maar ook toekomstperspectief, ontwikkeling en opleiding voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Daarnaast wordt gestreefd naar een werkwijze waarin ondernemers beter worden ondersteund, regionale afspraken worden benut en de raad jaarlijks inzicht krijgt in de bereikte maatschappelijke opbrengsten en de noodzakelijke bijsturing. Kaders en omstandigheden - In de hoofdstukken IVa en XIa van de Gemeentewet staan bepalingen over de rekenkamer en de bevoegdheden van de rekenkamer. - De Verordening gemeentelijke rekenkamer Den Helder 2023 bevat bepalingen over de inrichting van de rekenkamer. - In het document Missie en werkwijze biedt de Rekenkamer Den Helder een integrale beschrijving van wat de rekenkamer doet, hoe dit wordt gedaan en welke uitgangspunten hieraan ten grondslag liggen. De uitvoering van dit raadsvoorstel valt binnen de bevoegdheden van het college van burgemeester en wethouders. De raad kan hierbij kaders meegeven voor de uitvoering. De aanbevelingen uit het rekenkamerrapport vormen het inhoudelijke kader voor de nadere uitwerking door het college. Argumenten en alternatieven In het onderzoek zijn verschillende mogelijkheden geconstateerd om de toepassing van SROI binnen de gemeente Den Helder te verbeteren. Om SROI weer effectief en uitvoerbaar te maken, dient de gemeente te kiezen voor een duidelijke organisatie van de uitvoering, een uniform beleid en een structurele manier van monitoren.

De kern hiervan is het inrichten van een SROI-coördinator of een klein coördinatieteam dat als vast aanspreekpunt fungeert voor zowel interne teams als 0000541117- pag. 2 van 3

opdrachtnemers. Daarmee ontstaat centrale regie en consistentie in de manier waarop SROI wordt opgenomen in aanbestedingen en contractbeheer. Daarnaast legt de gemeente duidelijke beleidskeuzes vast, zoals één uniforme drempelwaarde voor wanneer SROI verplicht is, het percentage van de opdrachtsom dat moet worden ingezet voor SROI en de keuze om te werken met een prestatie-eis in plaats van een inspanningsverplichting. Deze afspraken zorgen voor voorspelbare kaders en voorkomen verschillen in de manier waarop teams SROI toepassen. Tenslotte wijst het onderzoek op het belang van het motiveren van ondernemers en het vergroten van intern draagvlak. Het voorgestelde uitvoeringsplan biedt ruimte om hieraan invulling te geven, onder meer door het stappenplan voor het betrekken van ondernemers en het organiseren van interne informatiesessies over SROI expliciet op te nemen. Bestuurlijke reactie: De rekenkamer waardeert dat het college het belang van SROI onderschrijft en de conclusies van het onderzoek herkent. Tegelijkertijd is de bestuurlijke reactie nog weinig concreet. Veel maatregelen zijn voorgenomen en afhankelijk van regionale afstemming, waardoor het onduidelijk blijft wanneer en hoe de verbeteringen binnen de gemeente Den Helder daadwerkelijk worden gerealiseerd.

De rekenkamer benadrukt daarom het belang van heldere keuzes, concrete afspraken en tijdige verantwoording aan de raad Duurzaamheid Dit voorstel heeft geen aspecten met betrekking tot fysieke of ecologische duurzaamheid. Wel draagt een goed functionerend SROI-beleid indirect bij aan sociale duurzaamheid, door structureel te investeren in kansen op werk en ontwikkeling voor inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt. Bestuurlijke vernieuwing Dit voorstel heeft geen aspecten met betrekking tot bestuurlijke vernieuwing. Financiële consequenties De financiële risico’s liggen vooral in mogelijke extra kosten voor coördinatie en monitoring, en in het risico dat te zware SROI-verplichtingen leiden tot minder inschrijvingen of hogere aanbestedingskosten. Daarnaast kan onvoldoende naleving door opdrachtnemers betekenen dat de verwachte maatschappelijke waarde niet wordt gerealiseerd. De exacte financiële uitwerking, inclusief de verdeling van eventuele regionale kosten voor coördinatie en een digitaal volgsysteem, wordt in het uitvoeringsplan SROI nader uitgewerkt. Uitvoering en planning De raad wordt vanaf 1 januari 2027 jaarlijks geïnformeerd via een voortgangsrapportage waarin het college de toepassing, resultaten en eventuele knelpunten van SROI toelicht.

Daarnaast ontvangt de raad uiterlijk 1 juli 2026 het uitvoeringsplan SROI, zodat de nieuwe werkwijze tijdig kan worden beoordeeld. Op basis van deze stukken kan de raad het college gericht volgen en waar nodig aanvullende kaders stellen. Communicatie Het rapport wordt openbaar gemaakt, gepubliceerd op de gemeentelijke website en besproken in de raadscommissie. Daarmee is de basiscommunicatie geborgd. De rekenkamer acht het wenselijk dat het college daarnaast actief communiceert over de uitkomsten en het vervolg. Dit betreft communicatie richting de raad over voortgang en keuzes, richting de interne organisatie over werkwijze en verantwoordelijkheden, en richting opdrachtnemers en samenwerkingspartners over wat de toepassing van SROI in de praktijk betekent. Dit draagt bij aan duidelijkheid, draagvlak en een betere uitvoering. Het rapport SROI wordt toegevoegd aan: - de publicaties op de pagina van de rekenkamer op de website van de gemeente Den Helder; - de bibliotheek rekenkamerrapporten op de website van de Vereniging van Rekenkamers. 0000541117- pag. 3 van 3