Signaalbrief Jeugdombudsman 29.8.24

Aan de leden van de Commissie Samenleving

Den Haag, 29 augustus 2024

Signaalbrief: thuiszitters

Toename klachten, problemen en blijvende zorgen rondom

Geachte commissieleden, Het aantal thuiszitters is verdubbeld in Den Haag. Er worden door verschillende partijen veel inspanningen geleverd. Dit lijkt te weinig effect te hebben, want het aantal thuiszittende kinderen neemt toe. Dit leidt tot een toename van problemen in gezinnen en ook tot een toename van klachten (bij de Jeugdombudsman) hierover. Op 5 september 2024 bespreekt de commissie Samenleving de thuiszittersaanpak en de uitkomsten van het onderzoek Oberon. Met deze brief informeer ik u daarom over het beeld dat ik zie in recente klachten. Klachten die ik heb ontvangen na mijn zorgenbrief aan het College van B&W in 2023. En ik vraag op basis daarvan uw aandacht voor een aantal punten tijdens het debat: het betrekken van jongeren en kinderen bij de aanpak en besluitvorming over een passende plek, het verbeteren van de informatie aan ouders en kinderen, het ontzorgen en tussentijds informeren van ouders die wachten op een passende plek voor hun kind. Ik pleit er in deze brief tot slot voor, dat de gemeente per direct een aantal concrete maatregelen neemt die kinderen die nu thuis (dreigen te komen) zitten ten goede komen. Ik licht dat hieronder toe.

Recente klachten en signalen Hieronder vermeld ik wat mij opvalt in de klachten en signalen die ik in 2024 heb ontvangen en waarbij sprake is van (dreigende) thuiszittersproblematiek. •

Het aantal klachten dat de Jeugdombudsman heeft ontvangen is toegenomen en er zijn onvoldoende passende plekken

Nog steeds ontvang ik in toenemende mate klachten en signalen van ouders en kinderen die vastgelopen zijn in het systeem bij het vinden van een passende

Postbus 16623, 2500 BP Den Haag | tel. (070) 752 8200 | www.jeugombudsmandenhaag.nl | ombudsman@denhaag.nl

onderwijsplek. Ook heb ik (weer) signalen ontvangen uit het onderwijsveld en van schoolmaatschappelijk werk. Het aantal klachten dat de Jeugdombudsman dit jaar heeft ontvangen over thuiszittersproblematiek is toegenomen ten opzichte van het aantal van vorig jaar. Nog steeds speelt in veel gevallen een rol dat er een gebrek is aan passende (onderwijs)plekken. Ik zie o.a. dat er wel een toelaatbaarheidsverklaring is voor het kind, maar dat het moet wachten op een passende (onderwijs)plek. In afwachting van die plek is er ook niet altijd passende zorg of begeleiding (zie ook hieronder). •

Veel klachten hebben een link met jeugdhulp

Veel klachten hebben een link met jeugdhulp. Meer specifiek zie ik twee soorten situaties: daar waar uitval op school dreigt omdat er (nog) geen jeugdhulp is. En daar waar, na een periode van thuiszitten, een kind niet kan starten in een beschikbare passende onderwijsplek omdat de noodzakelijke, ondersteunende jeugdhulp ontbreekt. In beide situaties spelen de (gevolgen van de) veranderingen die per 1 januari 2024 in de jeugdzorg zijn doorgevoerd een rol. Eerder dit jaar uitte ik hierover al mijn zorgen in o.a. een brief aan het college. Daarin liet ik het college weten dat deze verandering voor veel ouders en kinderen problemen oplevert en hen veel stress en onzekerheid geeft. De benodigde jeugdhulp komt niet (tijdig) tot stand door bijvoorbeeld wachttijden bij de nieuwe samenwerkingsverbanden. Of doordat bestaande of -volgens ouders of zorgverleners- benodigde hulp niet of niet meer gecontracteerd is in het nieuwe systeem. Hoe dan ook belemmert het niet (tijdig) tot stand komen van jeugdhulp het volgen van (passend) onderwijs of zorgt het voor uitval. •

Wordt het kind of de jongere zelf wel betrokken?

Uit de klachten (althans de informatie die ik daarover heb ontvangen), blijkt niet of het kind/de jongere zelf is betrokken en gehoord bij de beslissing over een passende plek. Al vaker heb ik aandacht gevraagd voor het meewegen van het belang van het kind. Bij een besluit waar een kind direct of indirect betrokken is, moet in kaart worden gebracht wat het belang van het kind is. Door onder andere met het kind zelf in gesprek te gaan. Een kind heeft het recht gehoord te worden. Zie in dit verband ook het stappenplan Het beste besluit, van de Kinderombudsman. •

Ouders weten nog steeds niet de weg; wie heeft de regie?

Ik constateerde in mijn zorgenbrief van mei 2023 al dat ouders niet weten waar ze terecht kunnen als ze vastlopen. Ik heb op basis van de signalen/klachten die ik ontvang de indruk dat dit probleem groter is geworden. Ook door de veranderingen van 1 januari jl. in de toegang tot de jeugdzorg. Er zijn vanaf dat moment nieuwe partijen in de samenwerkingsketen rond thuiszitters bijgekomen (de samenwerkingsverbanden en deels andere/nieuwe jeugdhulpaanbieders). Ik zie ouders die problemen (hebben) ervaren in de communicatie met de nieuwe

Postbus 16623, 2500 BP Den Haag | tel. (070) 752 8200 | www.jeugombudsmandenhaag.nl | ombudsman@denhaag.nl

partijen. En doordat er nu meer/andere partijen zijn, is het er voor hen niet overzichtelijker op geworden. Ook de complexiteit van de problemen bij sommige gezinnen speelt een rol. Gezinnen met multiproblematiek hebben meestal met veel verschillende loketten te maken (zowel binnen als buiten de gemeente). Zij missen regie en eigenaarschap. Ouders vertellen dat zij niet tussentijds worden geïnformeerd als ze op een wachtlijst staan. Daardoor is voor hen vaak lang onduidelijk wat de stand van zaken is, en of er wat gebeurt. Ook is onduidelijk wie de regie heeft, wat de rol van de verschillende betrokken partijen is en bij wie ze terecht kunnen als ze vastlopen of klachten of vragen hebben. Waar kunnen ouders bijvoorbeeld terecht als school en ouders lijnrecht tegenover elkaar staan over wat een passende plek is? Wie kan de impasse doorbreken opdat het kind het onderwijs en de hulp krijgt die het nodig heeft? •

Ouders missen ondersteuning tijdens voorschoolse periode

Die regie- en hulpvraag speelde ook in de klachten die ik ontving van jonge ouders met een kind waarvan in de voorschoolse periode al duidelijk was, dat het niet makkelijk zou kunnen instromen in het onderwijs. Hun kind kon op vijfjarige leeftijd niet starten met school omdat er geen passende plek was gevonden. De ouders hadden behoefte aan ondersteuning in die voorschoolse fase voor het vinden van een passende plek. Een ouder gaf aan dat het haar niet lukt en ze ‘de hete adem van leerplicht in haar nek voelt’. In een van die gevallen heeft de gemeente overigens na interventie van de Jeugdombudsman de ouder ondersteuning aangeboden bij de zoektocht naar een passende plek.

Blijvende zorgen Jeugdombudsman Op 17 mei 2023 heb ik een zorgenbrief naar de Colleges van Den Haag en Leidschendam-Voorburg gestuurd. Daarin deelde ik mijn zorgen over de klachten en signalen die ik in toenemende mate ontving van ouders leerlingen en onderwijspersoneel. Ik constateerde o.a. dat ouders en leerlingen niet weten waar ze terecht kunnen met hun vragen en klachten en dat klachten niet adequaat worden opgepakt. Ook deed ik aanbevelingen aan het College: om gesprekken met de betrokken partijen te voeren, om samen met hen te zorgen voor toegankelijke informatie en ondersteuning voor ouders en jongeren, en om toezicht te houden op klachtbehandeling. Op 1 juni 2023 heeft wethouder Bredemeijer mij tijdens een gesprek (met hem en wethouder Keus) laten weten dat hij zich kan vinden in mijn aanbevelingen in die brief.

Conclusie Gelet op de klachten/signalen die ik dit jaar over thuiszittersproblematiek heb ontvangen, stel ik vast dat de aanbevelingen uit genoemde zorgenbrief nog niet

Postbus 16623, 2500 BP Den Haag | tel. (070) 752 8200 | www.jeugombudsmandenhaag.nl | ombudsman@denhaag.nl

(volledig) zijn opgevolgd en reeds ingezette en voorgenomen maatregelen nog niet leidden tot het gewenste resultaat. Met name valt mij in de klachten op dat: (1) er verwevenheid is tussen thuiszittersproblematiek en jeugdhulp die niet tot stand komt of niet wordt voortgezet. (2) niet blijkt of kinderen en jongeren zelf worden betrokken bij de besluitvorming rond een passende plek dan wel betrokken worden bij oplossingen voor (dreigend) thuiszitten. (3) voor ouders nog steeds onduidelijk is tot wie ze zich kunnen wenden voor hulp of met vragen/klachten. Thuiszitten heeft een grote impact op een kind. Elk kind heeft recht op passend onderwijs en/of een passende zorgplek. Kinderen die niet naar school gaan, voelen zich vaak ongelukkig (zo blijkt uit onderzoek van de Kinderombudsman). Het thuiszitten is voor hun welzijn en hun ontwikkeling nadelig. Ook op de ouders en het gezin heeft het een grote impact als een kind thuis zit. En hoe langer een thuiszitsituatie duurt hoe groter de druk op het gezin.

Aandacht voor concrete maatregelen gevraagd Gelet op het voorgaande vraag ik u om speciale aandacht bij het Thuiszittersdebat voor de volgende aandachtspunten en maatregelen: 1. Het betrekken van kinderen/jongeren zelf bij aanpak en oplossingen bij (dreigend) thuiszitten en dat de beslissing over een passende plek wordt genomen conform Het beste besluit. Ga ook met kinderen zelf in gesprek als zij dat willen, om te horen wat er beter kan en wat zij nodig hebben om weer terug te keren naar school. 2. Betere en onafhankelijke informatie aan ouders (ook in de voorschoolse periode) en jongeren. Mij is niet gebleken dat de aanbeveling hierover in mijn zorgenbrief van mei 2023 is opgevolgd. 3. Het -zo nodig- bieden van ondersteuning en ontzorgen van ouders die wachten op een passende (onderwijs/zorg)plek voor hun kind. Dit vanwege de grote impact en druk op een gezin met een thuiszittend kind. 4. Het tussentijds informeren over de stand van zaken aan ouders die moeten wachten op een passende plek voor hun kind. Voor wat betreft de problemen die spelen door de wijzigingen in de jeugdhulp sinds 1 januari jl. volsta ik hier met een verwijzing naar mijn eerdere brieven aan college en raad (terug te vinden op mijn website). In die brieven staan ook mijn standpunten/aanbevelingen daarover.

Postbus 16623, 2500 BP Den Haag | tel. (070) 752 8200 | www.jeugombudsmandenhaag.nl | ombudsman@denhaag.nl

De Jeugdombudsman wil, net als de betrokken partijen, dat er wordt toegewerkt naar een situatie waarin alle kinderen een passende vorm van onderwijs (en zo nodig zorg) hebben. Ik wens u wijsheid in uw beraadslaging. Indien gewenst ben ik altijd bereid tot een nadere toelichting op deze signaalbrief dan wel beantwoording van vragen van uw kant.

Met vriendelijke groet,

Yvette Nass Jeugdombudsman Den Haag en Leidschendam-Voorburg

Postbus 16623, 2500 BP Den Haag | tel. (070) 752 8200 | www.jeugombudsmandenhaag.nl | ombudsman@denhaag.nl