RIS325418 Bijlage II Voortgang Living Lab Scheveningen 2024

Voortgang Living Lab Scheveningen 2024-2025 Mei 2026 – gemeente Den Haag, Expertisecentrum Digitale Innovatie en Smart City

Ontwikkeling innovaties In het Living Lab Scheveningen werkt de gemeente met bedrijven, kennisinstellingen, inwoners en andere overheden aan verschillende digitale innovaties. Voor elke innovatie staat het maatschappelijk nut centraal, niet de techniek. De gemeente volgt daarvoor een innovatieproces waarmee een vraagstuk met kleine stapjes wordt omgezet naar een innovatieve technische oplossing. Voor elke nieuwe innovatie wordt geregistreerd welke maatschappelijke opgave wordt onderzocht, wie de belanghebbenden zijn en wat de leervragen zijn. Dit wordt tijdens het innovatieproces steeds getoetst, waarbij de ontwikkeling altijd tussentijds kan worden beëindigd als de innovatie niet meer aansluit op het vraagstuk. Hieronder volgt een overzicht van innovatieve toepassingen die momenteel in het Living Lab Scheveningen of op andere plekken in de stad worden ontwikkeld.

Thema Veiligheid en leefbaarheid Detectie van dronevluchten Met de politie brengt de gemeente dronevluchten in Den Haag in kaart. Het doel is om meer inzicht in dronevluchten te krijgen om zo na te denken over het veilig omgaan met drones in de stad. Vier sensoren op vier locaties detecteren drones op basis van de radiosignalen die de drones uitzenden. Daarmee wordt duidelijk waar een drone vliegt, wat voor drone het is en op welke hoogte wordt gevlogen. Het afgelopen jaar zijn er ruim 25.000 dronevluchten gedetecteerd. Daarnaast wordt gewerkt aan een prototype van een systeem dat op basis van AI-voorspelmodellen ongewenste dronevluchten vroegtijdig signaleert. Alle resultaten zijn afzonderlijk met de gemeenteraad gedeeld (RIS324723). Crowd Safety Manager Met een digitale kaart krijgen de gemeente en de politie real-time informatie over hoe druk het is op Scheveningen. De Crowd Safety Manager combineert hiervoor verschillende anonieme databronnen. Met dit beeld kunnen de gemeente en de politie de juiste maatregelen nemen om de drukte in goede banen te leiden. Bijvoorbeeld door de inzet van verkeersregelaars, handhaving en de politie. De Crowd Safety Manager is eind 2024 in beheer genomen door de gemeentelijke I&A-organisatie. Dit betekent dat deze innovatie succesvol is omgezet in een werkend product. De innovatie is hiermee afgerond.

Privacyvriendelijke druktemeting Met slimme technologie wordt drukte op Scheveningen gemeten. De gemeente heeft twee soorten druktemetingen getest op de boulevard. Allereerst camera’s met AI die beelden omzetten in aantallen mensen. De beelden worden daarna direct verwijderd en zijn niet in te zien. Daarnaast zijn sensoren getest die drukte in kaart brengen door de afzwakking van een radiosignaal te meten. Ook is er op het stadhuis ervaring opgedaan met een systeem dat met radartechnologie mensenstromen meet. De gemeente weet daarom nu welke privacyvriendelijke druktemeting voor welke situatie geschikt is en wat de voor- en de nadelen van de systemen zijn. Er is gekozen om de telcamera’s te blijven gebruiken en deze data via de Crowd Safety Manager beschikbaar te stellen. De proef is hiermee afgerond. Voorspelling drukte Het voorspellen van drukte op Scheveningen met AI door het analyseren van historische data. Doel is te onderzoeken of deze data het de gemeente en bijvoorbeeld de politie helpt om tijdig in te spelen op de te verwachten drukte. Deze innovatie ontwikkelt de gemeente samen met een onderzoeksconsortium met onder

1

andere de TU Delft. De voorspelling wordt beschikbaar gesteld via Crowd Safety Manager. In de zomer van 2026 wordt de werking van de voorspelling getest. Registratiesysteem Scheveningen Haven Een innovatief systeem registreert de vaarbewegingen in de haven van Scheveningen. Dit systeem ondersteunt het Havenbedrijf om meer zicht te krijgen op wat de haven in- en uitvaart. Tegelijkertijd wordt onderzocht hoe dit systeem kan helpen om meer zicht te krijgen op ondermijnende activiteiten. Hiervoor wordt samengewerkt met de politie. Voor dit systeem is een Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) uitgevoerd. Het Registratiesysteem Scheveningen Haven is eind 2024 in beheer genomen door de gemeentelijke I&A-organisatie. Hiermee is deze innovatie succesvol omgezet in een werkend product. De innovatie is hiermee afgerond. Samen met de politie worden nieuwe innovaties verkend die kunnen bijdragen aan de veiligheid in de haven. Geluidsoverlast Herenstraat Het meten van geluidsniveaus en geluidsoverlast in drie straten in het Centrum. Dit moet effectieve maatregelen mogelijk maken om de overlast te verminderen. Met sensoren worden geluidsniveaus en soorten geluid gemeten. Voor deze proef wordt gebruik gemaakt van de geleerde lessen van een eerdere geluidsmeting op de Boulevard van Scheveningen. De metingen zijn volledig anoniem, er worden geen geluiden opgenomen.

Uit de data blijkt dat het geluid in de Herenstraat harder is dan in de andere straten. Om de overlast te verminderen zijn er in de Herenstraat lichtprojecties geplaatst met boodschappen om op een subtiele manier geluidsbewustzijn te stimuleren. Uit de data moet blijken of dit effect heeft. De proef loopt tot augustus 2026. Zoekgeraakte kinderen Het snel en privacyvriendelijk herenigen van zoekgeraakte kinderen en hun ouders op en rond het Scheveningse strand. Zoekgeraakte kinderen leiden niet alleen tot zorgen bij ouders, maar vragen ook veel tijd van bijvoorbeeld de Reddingsbrigade en de politie op Scheveningen. Met alle betrokken diensten zijn gesprekken gevoerd en is een prototype van een slimme webapplicatie ontworpen. Met deze innovatie moeten ouders en kinderen zo snel mogelijk worden herenigd, waarbij privacy beter is gewaarborgd. De (anonieme) data moet ook zorgen voor betere preventieve maatregelen en een duidelijk handelingskader voor alle betrokkenen. Het prototype wordt deze zomer met proefpersonen getest. Sociale Veiligheid openbaar vervoer Hoe kan de sociale veiligheid binnen het buiten het openbaar vervoer worden verbeterd? Deze innovatie bevindt zich in de verkennende fase. Handhaving binnenwateren Hoe kan de handhaving op de binnenwateren beter worden uitgevoerd? Bijvoorbeeld als het gaat om wrak- en weesboten.

Deze innovatie bevindt zich in de verkennende fase. Een aantal van bovenstaande projecten zijn ook onderdeel van het Actieplan Kust waarover de raad in februari 2026 is geïnformeerd (RIS324453).

Thema Energie Slim Strandnet Met het Slim Strandnet ontwikkelt de gemeente samen met netbeheerder Stedin het energienet van de toekomst op het Noordelijk Havenhoofd van Scheveningen. Het Slim Strandnet verbindt de duurzaam opgewekte elektriciteit van strandpaviljoens met onder meer het evenemententerrein en de nieuwe Havenbediencentrale. Slimme technologie zorgt ervoor dat vraag en aanbod lokaal optimaal op elkaar worden afgestemd. Zo wordt het publieke elektriciteitsnet minder zwaar belast. Dit draagt bij aan opgaven zoals duurzaamheid, de energietransitie en netcongestie. Het Slim Strandnet is opgeleverd en overgedragen aan een energiecoöperatie waar de gemeente en

2

de strandondernemers aan deelnemen. Hier is de gemeenteraad afzonderlijk over geïnformeerd (RIS322694). Deze energiecoöperatie neemt de exploitatie van het Slim Strandnet op zich. Samen met Stedin wil de gemeente op de infrastructuur van het Slim Strandnet nieuwe innovaties blijven ontwikkelen. Het Slim Strandnet is eind 2025 bekroond met een plek in de top 3 van de verkiezing van de Overheidsinnovatie van het jaar. Open Source Circulaire Zonnepanelen Een startup ontwikkelt ‘open source circulaire zonnepanelen’ die als eerste op Scheveningen worden ingezet. De panelen zijn circulair omdat ze bij einde levensduur te scheiden zijn in herbruikbare materialen en makkelijk te repareren zijn. De panelen zijn open source doordat het ontwerp openbaar is en licentievrij te gebruiken met open componenten. Zo kan iedereen de panelen nabouwen. De panelen zijn succesvol geplaatst op een kiosk nabij de haven en in gebruik genomen. De opgewekte stroom wordt geleverd aan het Slim Strandnet. De proef is hiermee afgerond. Slim Laden Havenbediencentrale De nieuwe Havenbediencentrale heeft inpandige parkeerplaatsen met laders voor elektrische voertuigen. Hiermee kunnen zowel dienstauto’s als privéauto’s worden opgeladen. De laadpalen worden gekoppeld met het Slim Strandnet, zodat er ‘slim’ geladen kan worden. Dit betekent bijvoorbeeld dat de auto's zoveel mogelijk laden met duurzame stroom.

Ook wordt getest dat wanneer er niet genoeg elektriciteit beschikbaar is door congestie, het laden wordt uitgesteld. Energierechtvaardigheid in de Energietransitie Leren hoe de energietransitie eerlijk en inclusief kan worden ingericht. Door samen te werken met gemeenten, energiecoöperaties en bewoners krijgt de gemeente inzicht in sociale en praktische vraagstukken en wordt het draagvlak voor duurzame energie vergroot. Hiervoor zijn twee experimenten opgestart. Het eerste experiment kijkt of de opbrengst van bestaande zonnepanelen van het Living Lab Scheveningen kan worden ingezet om een deel van de energierekening van bewoners te verlagen. In het tweede experiment wordt een model ontwikkeld voor zonne-energie op VvE-daken, waarbij bewoners gezamenlijk eigenaar worden en direct voordeel ervaren. De Slimme Laadstraat Vruchtenbuurt Een wijkinitiatief met als doel de parkeerdruk in de wijk te verlagen en lokaal duurzaam opgewekte stroom te gebruiken om deel- en privéauto’s op te laden. Dit moet bijdragen aan de aanpak van netcongestie. Zo wordt het elektriciteitsnet extra zwaar belast rond etenstijd. Mensen komen thuis, koken elektrisch en laden de auto op. De slimme laadstraat is een samenwerking met de lokale energiecoöperatie Sterk op Stroom, de buurtcoöperatie voor autodelen ‘Vruchtenbuurt deelt’, de Haagse Hogeschool en netbeheerder Stedin.

Onderzocht wordt hoe de partijen het beste kunnen samenwerken, welke slimme laadtechniek hiervoor nodig is en hoe je in de openbare ruimte een hub voor elektrische deelmobiliteit en een buurtbatterij kan inpassen.

Thema Natuur en milieu Proefpark Binck Proefpark Binck is een meerjarig leer- en experimenteerprogramma in de Binckhorst, dat vooruitloopt op de aanleg van het permanente Waterfrontpark langs de Trekvliet. Binnen het Proefpark worden meerdere innovaties uitgevoerd met verschillende leerdoelen. Eén daarvan richt zich op het gebruik en de beleving van het proefpark. De centrale vraag is hoe de gemeente het gebruik van het Proefpark Binckhorst kan meten en hoe deze inzichten worden benut voor de inrichting en het beheer van het permanente waterfrontpark. De technologie die bezoekersstromen meet, moet dit jaar een plek krijgen in het Proefpark. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de ervaringen die in het Living Lab Scheveningen zijn opgedaan met het meten van drukte en bezoekersstromen.

Privacy en publieke waarden Voor elke innovatie staat het maatschappelijk nut centraal, niet de techniek. De gemeente volgt daarvoor het eerder beschreven innovatieproces waarmee een vraagstuk met kleine stapjes wordt omgezet naar een

3

innovatieve technische oplossing. Verantwoord innoveren is een harde randvoorwaarde voor de gemeente. Vraagstukken over privacy, cybersecurity en ethisch datagebruik zijn een vast onderdeel van het innovatieproces. Hierbij worden impactanalyses opgesteld die in kaart brengen welke maatregelen noodzakelijk zijn voor het borgen van de privacy en cyberveiligheid. Voor de ontwikkeling van AI die een groter risico met zich meebrengt, wordt een ‘Impact Assessment voor Mensenrechten bij de inzet van Algoritmes’ (IAMA) uitgevoerd. Dit is gedaan bij de doorontwikkeling van het Registratiesysteem Scheveningen Haven (zie de paragraaf met ontwikkeling innovaties). Communicatierichtlijn voor sensoren De gemeente heeft samen met de andere G4-gemeenten, de provincie Noord-Brabant en de VNG gewerkt aan een landelijke communicatierichtlijn voor sensoren in de buitenruimte. Hiermee kan de gemeente duidelijker communiceren over het verzamelen van data met technologie in de buitenruimte. De richtlijn is getest op het Living Lab Scheveningen en in het centrum van de stad. De richtlijn is nu ook voor alle Nederlandse gemeenten beschikbaar gesteld.

Samenwerkingen De toepassingen in het Living Lab Scheveningen worden ontwikkeld in opdracht van of in samenwerking met de inhoudelijk betrokken onderdelen van de gemeente (zoals het regieteam Kust, team Energietransitie en het Havenbedrijf), maar ook met andere partijen zoals de provincie, politie en de Reddingsbrigade. Innoveren is altijd een samenspel tussen bedrijven, kennisinstellingen, inwoners/ondernemers en de overheid. De gemeente betrekt kennisinstellingen en studenten actief bij het Living Lab Scheveningen. Onder meer de Haagse Hogeschool, TU Delft, Erasmus Universiteit Rotterdam, Hogeschool Inholland, het Maris College en Dalton Den Haag zijn in het Living Lab actief.

Stedin De gemeente werkt met Stedin samen bij de ontwikkeling van het Slim Strandnet. Deze samenwerking geeft Stedin ook de mogelijkheid om dingen te testen die Stedin op het publieke net niet kan testen. Zo kan Stedin onderzoeken hoe en in welke mate een slim lokaal elektriciteitsnet het publieke net kan ontlasten. En hoe dit een model kan zijn voor de energienetten van de toekomst. Voor de ontwikkeling van het Slim Strandnet heeft de gemeente tot eind 2025 een subsidie ontvangen uit het EFRO-fonds (het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling) vanuit het programma Kansen voor West. Ook in de toekomst willen de gemeente en Stedin samen nieuwe innovaties ontwikkelen die bijdragen aan het slimmer gebruik van energie.

Impact Coalitie Safety & Security Voor het thema veiligheid is op initiatief van de gemeente Den Haag en de Nationale Politie de Impact Coalitie Safety & Security gestart. Dit is een jarenlange landelijke samenwerking met Amsterdam, Apeldoorn, Almere, Eindhoven de VNG en Security Delta. Geslaagde digitale innovaties die bijdragen aan een veilige stad worden via die Impact Coalitie met andere Nederlandse steden en politie-eenheden gedeeld. Goede voorbeelden zijn dronedetectie (lessen geleerd uit Amsterdam) en de Crowd Safety Manager (in Den Haag ontwikkeld en ingezet in Utrecht en Rotterdam).

SHIELD De politie en de gemeente hebben in 2023 de fysieke samenwerkingslocatie SHIELD geopend. Beide organisaties werken op SHIELD onder één dak aan innovaties die bijdragen aan de veiligheid in de stad. SHIELD bevindt zich op de campus van Security Delta in Den Haag. SHIELD richt zich op dit moment met name op crowdmanagement, ondermijning in de haven en het detecteren van dronevluchten.

City Deal AI Over AI Den Haag neemt deel aan de ‘City Deal Over AI’. Dit samenwerkingsverband tussen gemeenten, andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties ontwikkelt en deelt instrumenten voor het verantwoord en

4

effectief inzetten van AI voor maatschappelijke opgaven die samenhangen met de leefbaarheid van steden en dorpen.

EU Missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden Den Haag is door de Europese Commissie geselecteerd als een van de steden die deelnemen aan de EU-Missie '100 Climate-Neutral and Smart Cities 2030’. De 100 CNSC missie gaat de komende jaren aan de slag om de transitie naar klimaatneutraliteit te versnellen door systemische barrières te identificeren en weg te nemen. De kennis die wordt opgedaan bij de ontwikkeling van het Slim Strandnet (zie paragraaf Ontwikkeling Innovaties) wordt hierin meegenomen.

Communicatie en betrokkenheid inwoners Smart@Sea Smart@Sea is een terugkerend kleinschalig participatiefestival van het Living Lab Scheveningen. Van 2 tot en met 5 juni vond de 6e editie plaats waarin de gemeente en de provincie Zuid-Holland met de generaties Y en Z de kansen en grenzen van de slimme stad heeft verkend. Smart@Sea maakt de vraagstukken rondom digitalisering (van de buitenruimte) toegankelijk, beleefbaar en plaatst de vraagstukken in een maatschappelijke context. De leerlingen van het Maris College Belgisch Park doorliepen een ontwerptraject voor sensoren in de buitenruimte, waarbij tijdens het ontwerp al rekening gehouden werd met ethische vraagstukken. De leerlingen van Dalton Den Haag hebben een leertraject doorlopen over slimme sensortoepassingen en gaven presentaties over de kansen van nieuwe sensortoepassingen in hun (eigen) wijk. Meer dan 100 trainees van o.a. VNG Connect, het Rijks ITraineeship en de gemeente Den Haag hebben workshops gevolgd over de thema’s veiligheid, natuur, energie en digitale ethiek. Ook hebben zij meegedacht over verschillende nieuwe sensortoepassingen en de bijbehorende dilemma’s.

European Robotics League Rond Hemelvaart, van 12 tot en met 15 mei 2026, organiseerde de gemeente samen met euRobotics de European Robotics League op het Living Lab Scheveningen, vrij toegankelijk voor het publiek. Tijdens dit evenement kwamen internationale teams, onderzoekers en technologiebedrijven naar Scheveningen om de nieuwste toepassingen van robotica te demonstreren en te testen op en rond de boulevard. Daarnaast waren er workshops, demonstraties en paneldiscussies over de toekomst van robotica. (Ten tijde van het schrijven van deze update, was de European Robotics League nog niet gestart)

Infopunt Scheveningen en rondleidingen Naast de Pier bevindt zich het Infopunt Scheveningen. Bovenop het programma De Kust Gezond krijgen bezoekers op deze plek ook informatie over het Living Lab Scheveningen Vanuit het Infopunt zijn het afgelopen jaar weer tientallen rondleidingen door het Living Lab Scheveningen gegeven aan belangstellenden uit binnen- en buitenland. In totaal zijn inmiddels meer dan tweeduizend mensen over het Living Lab Scheveningen rondgeleid.

Slim burgerschap Met Slim Burgerschap onderzoekt de gemeente hoe inwoners door heel Den Haag structureler te betrekken bij de innovatieve ontwikkelingen in de stad. Om het zelf meten door inwoners te stimuleren, is de gemeente samen met de provincie Zuid-Holland en de tech-community GovTechNL het Urban Sensing Lab gestart. Steeds meer bewoners meten hun leefomgeving met sensoren. Denk aan luchtkwaliteit, geluid en temperatuur. Het Urban Sensing Lab wil een netwerk vormen van de Haagse meet-initiatieven. Hiervoor zijn het afgelopen jaar meerdere bijeenkomsten georganiseerd. Zo kan de gemeente constructief samenwerken met metende burgers. Slimme deurbel

5

De snelle opkomst van de ‘slimme deurbel’ (een deurbel met camera) brengt nieuwe vraagstukken met zich mee. Bijvoorbeeld wanneer de deurbel de publieke ruimte filmt, terwijl dit niet is toegestaan. Als onderdeel van de aanpak van het Living Lab voor Slim Burgerschap is samen met het AMS Institute, Privacy First, een aantal grote gemeenten en de VNG onderzocht wat de beleving van inwoners is bij slimme deurbellen. Dit onderzoek is uitgevoerd door Ipsos I&O. Alle resultaten zijn via deze link te vinden. Uit het onderzoek blijkt dat meer dan 50% van de Nederlanders het erg vindt dat er beeld- en geluidsopnames over hen worden verzameld. Veel mensen weten bovendien niet wanneer er gefilmd wordt en geluidsopnames worden gemaakt. Door het consortium is een flyer ontwikkeld die inwoners helpt om met buren het gesprek aan te gaan over de slimme deurbel. Daarnaast wordt gewerkt aan een lens die een slimme deurbel privacyvriendelijker maakt door de achtergrond te vervagen.

Aanleg digitale infrastructuur De vernieuwde Middenboulevard is volledig voorzien van de digitale infrastructuur van het Living Lab Scheveningen. Onder de Middenboulevard ligt een netwerk van glasvezelkabels en aansluitingen dat samen het digitale netwerk vormt. Langs de boulevard is het glasvezelnetwerk aangesloten op slimme lichtmasten, kiosken en digitale informatieborden. Zo kunnen sensoren en andere meetapparatuur worden geplaatst die grote hoeveelheden data kunnen verwerken. Twee lichtmasten zijn al voorzien van telcamera’s. Door de oplevering van de Middenboulevard is de digitale Infrastructuur van het Living Lab Scheveningen voltooid. Deze loopt nu van het Zwarte Pad tot het zuidelijke deel van de haven. Dit heeft het mogelijk gemaakt om alle politiecamera’s in dit gebied op het netwerk van het Living Lab aan te sluiten: rondom de haven, het Noordelijk Havenhoofd, de Middenboulevard, Noordboulevard en het Zwarte Pad. Deze camerabeelden zijn alleen door de politie in te zien. Daarnaast zijn twee camera’s van het Registratiesysteem Scheveningen Haven (zie paragraaf Ontwikkeling Innovaties) aan de noord- en zuidkant van de haven op de digitale infrastructuur van het Living Lab aangesloten. Er is detectieapparatuur geplaatst die binnen een minuut signaleert als er (graaf)schade is op het netwerk.

Ook is het netwerk van het Living Lab gekoppeld met het netwerk van Glaslokaal, dat 200 scholen in Den Haag verbindt. Buiten de werkzaamheden op de Middenboulevard zijn de glasvezelbuizen bij de Duinstraat/Scheveningseweg voorzien van glasvezelkabels. Ook is de bediencentrale aangesloten op het glasvezelnetwerk van het Living Lab Scheveningen. De drie strandpaviljoens die meedoen met het Slim Strandnet (zie paragraaf Ontwikkeling Innovaties) zijn met stroomkabels op het Slim Strandnet aangesloten en met glasvezel op het netwerk van het Living Lab Scheveningen. De kiosk nabij de haven is voorzien van stroom en glasvezel voor de proef met duurzame zonnepanelen.

6