RIS325338 Notulen van de raad van 31 maart 2026 (afscheidsraad)

Over sommige dingen is niet heel goed nagedacht, maar achter elke beslissing zit een groep mensen die zich daarover gebogen heeft, meestal met de beste bedoelingen. Zo je stad kunnen leren zien, is denk ik iets wat alle raadsleden de rest van hun leven met zich meenemen. Wat ik wel had verwacht, is dat het lezen van eindeloze stukken en vergadertijden dit werk zwaar zouden maken. En natuurlijk was dat inderdaad pittig. Maar uiteindelijk waren het voor mij meer de vorm van het debat en de omgangsvormen die het werk zwaar maakten. Daarom was de leukste tijd de afgelopen jaren wel de debatten over cultuur. Oppositie en coalitie vonden elkaar daar echt om samen te werken voor kunst en cultuur in de stad. Ja, met verschillende perspectieven en invalshoeken en prioriteiten, maar met respect voor elkaars mening, overal viel over te praten. Ik ben echt trots op hoeveel we de afgelopen vier jaar ons daarvoor hebben ingezet als cultuurwoordvoerders samen met elkaar, maar ook met de wethouder, met het veld, met de ambtenaren om echt concreet successen te boeken. Ik ben ook heel blij dat ik mijn komende jaren me kan inzetten met mijn nieuwe werk voor de Haagse muziekscene. Ik ben ook erg trots op mijn fractie, natuurlijk op wat we inhoudelijk bereikt hebben, zowel in oppositie als coalitie, maar vooral over hoe we er voor elkaar zijn geweest in zware tijden.

De fractiekamer was altijd de plek om bij elkaar te komen om te sparren, frustraties te uiten, gevoelens te delen of om even keihard te lachen. Zonder jullie had ik het nooit gekund en ik ga jullie echt missen. Wat ik ook niet 16

verwacht had, was dat ik liefde zou vinden in deze raadszaal. Wat begon op een werkbezoek aan CultuurSchakel in 2023, bloeide op tot een verliefdheid, tot samenwonen en komende zomer een geregistreerd partnerschap. Applaus Leonie Gerritsen (Partij voor de Dieren). En aangezien Lisa morgen geïnstalleerd wordt in deze raad, zullen jullie mij nog wel eens terugzien hier. Heel erg bedankt aan alle beleidsmedewerkers, alle fractievertegenwoordigers, de griffie, de ambtenaren en alle mensen die ons werk hier mogelijk maken. Maar vooral dank aan Robert, aan Robin, Jan Willem, Rosa, Huub, Larissa, Sam, ook nog Eline en Nicole voor alle bijzondere momenten de afgelopen jaren. Dank jullie wel. Applaus De voorzitter. Dan wil ik nu iets graag eens zeggen tegen mijnheer De Vuyst, de voorzitter van de Rekeningcommissie. Beste Maarten, in maart 2018 werd je geïnstalleerd als raadslid namens GroenLinks. Je was voorzitter van je fractie, voorzitter van de Rekeningcommissie en lid van de Vertrouwenscommissie Herbenoeming. Chapeau. Ik weet niet zeker of dat goed was, maar in ieder geval was het veel werk. Als raadslid boog je je met name over financiën, mobiliteit, duurzaamheid en buitenruimte. Je riep het college op zich te scharen achter het initiatief van raadsleden in het land tegen een structurele korting van 3 miljard euro van het kabinet op het gemeentefonds.

Het zou leiden tot bezuiniging op voorzieningen, ook voor de inwoners van Den Haag, stelde je. De raad steunde je oproep. Als het om mobiliteit ging, zette je je vooral in om verkeersoverlast en verkeersonveilige situaties in diverse wijken in de stad aan te pakken, zoals in de Rivierenbuurt waar bewoners steen en been klaagden over overlast van geparkeerde voertuigen en auto's die door de wijk rijden. Je stelde onder meer voor bestemmingsverkeer via de hoofdwegen om de wijk heen te leiden. Je riep het college op, Haagse energie coöperaties, lokale initiatieven om duurzame energie op te wekken, te stimuleren. Daarbij zouden sociale huurders en andere mindervermogende bewoners moeten worden aangemoedigd om hier aan deel te nemen, vond je. De raad schaarde zich achter je oproep. Je zette je ook in voor een schone buitenruimte met veel groen en het accent op verduurzaaming. Je riep het college op om bij herinrichtingen het behoud van bomen als uitgangspunt te nemen en terughoudend te zijn met het aanvragen van kapvergunningen voor meerdere bomen. Je vond de raad hierin aan je zijde. Ook trok je aan de bel over de slechte kwaliteit van de natuur in het Westduinpark. Zeldzame kruiden en mossen hadden te lijden onder de stikstofbelasting, gaf je aan. Je stelde onder meer een vermindering van stikstofbelasting voor.

Tenslotte, mede dankzij jouw inspanningen is met ingang van dit jaar een zero-emissiezone voor vervuilende bedrijfsauto's langs de kust een feit. Ik citeer je: “Onze afspraken zorgen ervoor dat wij en onze kinderen gezondere lucht inademen, maar zorgen ook voor een gezondere natuur. Daarnaast kunnen we door de verminderde uitstoot meer woningen bouwen, dus ook de slachtoffers van de woningcrisis laten we niet in de steek”. Einde citaat. De zilveren vroedschapspenning komt je toe, van harte gefeliciteerd. Applaus Maarten De Vuyst (GroenLinks). Ja, voorzitter, 15 minuten zie ik, dat valt mee. Een laatste keer spreek ik u allen vanaf hier toe. Vanaf de volgende raad kunt u mij verwachten aan de andere kant van de raadszaal om in te spreken, blij dat we dat nog niet afgeschaft hebben. Zoals jullie al hebben gemerkt, het is nu gebruikelijk dat je allerlei mensen gaat bedanken, je gezin of zo. Maar gebruikelijk is niet echt een woord in mijn woordenboek. En ondertussen kreeg ik wel allemaal geschrokken 17

reacties op mijn plotselinge vertrek. Dus het leek me beter om de vele, vele vragen hier in volle transparantie te beantwoorden. Zo vroeg ene Dennis G. geboren op of onder de vuurtoren van Scheveningen, bij wie moet ik nu mijn Samson-en-Gert-impressie doen in mijn allerbeste Vlaamse accent? Nou Dennis, geboren achter de vuurtoren, je moet die impressie sowieso niet doen. It's cultural appropriation, zeg ik namens alle Vlamingen. En als je hem per se wil doen, doe hem dan lekker in groep acht. Daar weten ze wel raad met zo’n cringe meester. Een andere vraag kwam van een account dat zich noemde 'BA’s rule the world'. Geen idee wie daar achter zitten, maar het lijken me mensen die denken dat ze altijd achterin zitten. De vraag was, wie ga je allemaal bedanken voor de afgelopen acht jaar en kun je beginnen met de bestuursadviseurs? Daar heb ik ook een antwoord op. Een redelijk wijs man is Boudewijn Revis, wat afkort tot Brevis, dat is Latijn voor kort, dat is dan wel weer grappig, vind ik zelf, al hoor ik nu wel mijn oudste puberzoon brommen, je hebt het gymnasium niet eens afgemaakt, lekker belangrijk, dus wat lul je nu allemaal? Oh ja, pardon, bij wijze van spreken, sorry, voorzitter. U kunt het altijd nog uit het verslag halen. Dus die Brevis zei bij zijn afscheid, als je nu nog mensen moet zeggen dat je waardeert wat ze allemaal doen, dan ben je een beetje laat.

Dus ik ga hier helemaal niemand bedanken. Een andere vraag kwam van Frank en collega's voor al uw beveiligingsuitdagingen en meer. Er staat er eentje buiten. Die vroegen, wie maakt nu voor mij de inschatting wanneer we klaar zijn met de raadsvergadering en wie helpt nu om het hele zooitje naar buiten te vegen aan het eind van de borrel na die raadsvergadering, nu Robin Smit en jijzelf weg zijn? Nou, Frank van de beveiligingsuitdagingen en het verwijderen van ongewenste sujetten, de raad is gewoon nooit klaar voor middernacht, dat gaat niet snel veranderen, maar ik nomineer wel als de nieuwe chief whip van de raad, Judith Klokkenburg, die heeft altijd haar mannetje wel kunnen staan en weet wanneer er genoeg miswijn in de man is. Of doen jullie dat niet? Is dat katholiek? Zo zie je maar hoeveel je leert, zoals Leonie al net zei in deze raad. Een vraag van Carla S. en het GAD-team, dat zal een bowlingteam zijn, denk ik. Maarten, hoe moet het nu met de Rekeningcommissie? Dat is een goede vraag, Carla en andere bowlers. Maar het goede nieuws is, er zal altijd er Rekeningcommissie zijn. En er zal altijd wel iemand zo gek zijn om daar voorzitter van te willen zijn. Laten we met zijn allen hopen dat het iemand is die niet steeds hoeft te benadrukken, dat hij de voorzitter van de Rekeningcommissie is. Ik heb wel eens gehoord dat de huidige dat wat te vaak heeft gedaan.

En anders was de burgemeester er wel, om me eraan te herinneren. Nu komt, dat was wel bijzonder vond ik, een vraag uit de gemeenteraad van Amsterdam. Ook zij waren echt bezorgd over mijn plotselinge vertrek. En daaruit klonk een diepe zorg voor de Haagse democratie. Ja, hallo, hoe moet dat, nu jij en Betulah er niet meer zijn, wie moet er nu van ons winnen bij het NK-zaalvoetbal voor raasleden en daar vervolgens een ellenlang verhaal over houden in de raad? Ik heb daar diep over nagedacht. Ik leg die verantwoordelijkheid bij Jelle Meinesz en het nieuwe raadslid Tommie B., als hij op tijd verhuisd is. True story dit. Toen we eerder dit jaar meededen met het NK kwamen we nog wat voetballers te kort. Ik bedoel, we hadden genoeg mensen, maar we hadden niet zoveel voetballers. Dus ik denk, ik vraag aan Jelle of hij het nummer van Tommie Beugelsdijk heeft. Echt waar, echt gebeurd. Ja, zegt hij. Ik zeg, geef het dan. Waarop hij zegt, vier. Dit is voor de voetballiefhebbers. Jelle, hierbij ben jij verantwoordelijk voor het Haags NK raadsleden-voetbalteam. En ik hoop dat je het nummer van die Rijswijker inmiddels hebt. Dat brengt me wel bij de vraag, hoe moet dat dan met Jelle? Die vraag kreeg ik ook heel vaak.

Wat moeten we nu doen als hij zich weer eens zorgen maakt over de kwaliteit van de keukentrappen of het aantal auto's in Den Haag in 2007? Of als er een debat is over auto's die zo groot zijn dat je er een keukentrap voor nodig hebt om erin te komen? Ik noem maar wat, een Dodge Ram. Ja, dat is ook mijn grootste zorg, mensen. Dat is echt waar mijn grootste zorg. Jelle, je bent altijd welkom om een biertje met me te komen drinken. Ik zal geduldig naar je luisteren, maar je moet wel op de fiets komen. Dat is dan wel even de aanspraak. Een vraag van een duo, Senne en Lef, zeg, hoe vaak denk je nu thuis te kunnen zijn en kun je niet een nieuwe hobby zoeken? We zijn het niet meer gewend dat je gewoon thuis eet en op de bank zit en vraagt of we wel ons huiswerk 18

hebben gemaakt, de vaatwasser hebben leeggeruimd en onze tanden hebben gepoetst. Tegen Senne en Lef, ze zijn er vanavond, zeg ik, pech gehad. Jullie gaan mij meer zien dan jullie lief is en verschoon je bed vanavond. Een vraag van, dit is ook echt gebeurd, Irene, niet je huisvrouw ofzo, heet de afzender, kun je de was ophangen vannacht en de stofzuiger repareren. Daarop zou ik willen zeggen, ik ook van jou, schatje. Een vraag van Jan-met-de-ketting. Maarten, wil je de raad nog wat meegeven? Dat vind ik een leuke vraag, voorzitter, ik bedoel Jan. Want ik heb al heel veel collega's hier horen vertrekken, om dan allemaal met goed bedoelde raad te komen, wat de raad anders moet doen. Ik kom daarom nu met advies wat de raad vooral moet blijven doen. En hou je vast, het zijn drie echte vuistregels. Eerste tip, laat het knetteren. In een gezonde democratie knettert het in de raadszaal. Nou, dat doet het hier ook, goed bezig. Zonder knetteren geen vonken, zonder vonken geen vuur. En vuur, dat is wat deze raad bezighoudt. Tweede tip, maar na het knetteren, ontspan dan ook weer samen met een drankje. Dat brengt me trouwens bij de vraag van Rens. Wie zegt nu welk Haags bier ik moet bestellen? Goede vraag van Rens van Diepen, Fleur en Saskia, ook wel de gastheren en de gastvrouwen. Jullie hebben gelijk, er zijn niet zoveel ondertekenaars van de originele motie, De raad drinkt Haags, over.

Isabel, bierkoningin Bos, verlaat ons ook al. Gelukkig is het Surinaamse deel van de Surinaams-Vlaamse kamer nog aanwezig, de man met de welluidende naam Partiman. Kavish, ik weet dat je geen bierdrinker bent, maar je bent nu verantwoordelijk voor de keuze van Haags bier. Ik reken op je. Dus de tweede tip is, maak het weer goed met een drankje, laat het niet etteren. De derde tip is meer controleren, minder tetteren. Want een gezonde democratie gaat niet alleen om zo hard mogelijk roepen dat je gelijk hebt, ik heb toch meestal wel gelijk, maar ook om de controlerende taak, zoals die ene commissie doet, waarvan ik even niet meer op de naam kom. Dus, voorzitter, drie vuistregels zijn blijven knetteren, laat het niet etteren en ook controleren, niet alleen tetteren. Met die drie wijze, wijze regels, al zeg ik het zelf als voorzitter van de commissie, laat ik de raad over in de handen van de volgende generatie. En om met de woorden van mijn partijgenoot Rabin B. te spreken. De Vuyst, uit. Applaus De voorzitter. Deze vuist op deze vuist en zo klim ik naar boven, toch? Nu ik er zoveel zie zitten. Nu wil ik iets zeggen tegen mevrouw Van Doorn. Beste Marieke, jij zei ook altijd 'mevrouw Van Doorn', weet je nog? En toen dacht ik waarom? Ik heb het pas eigenlijk te laat begrepen. En precies met die donkere ogen kon je dat echt nogal duidelijk zeggen.

Beste Marieke, in maart 2018 werd je geïnstalleerd als raadslid namens D66. Je leidde je fractie van najaar 2022 tot vorig jaar. Je hield je onder meer bezig met de rechtsstaat, democratie en participatie, stadhuis, dienstverlening en ICT. Bovenal zette je je vanaf je entree in deze zaal in voor een toegankelijk Den haag voor iedereen. Ik citeer je: “Den Haag is van ons allemaal, maar toch kan niet elke Hagenaar overal in Den Haag komen. Als je een beperking hebt, kunnen de kleinste dingen een groot obstakel worden”. Einde citaat. Je maakte er meteen werk van. Je kwam met een lijst met plekken in groengebieden en duinen, waar scootmobielen, rollators en kinderwagens amper konden komen, zoals in de Scheveningse Bosjes. Stukken voet- of fietspad ontbraken, trottoirbanden waren te hoog, hekken te krap en nog meer, zo gaf je aan. Vooruitlopend op de verkiezingen van het Europese Parlement in 2024 riep je het college op ervoor te zorgen dat alle stembureaus dan rolstoeltoegankelijk zijn. Door deze te voorzien van onder meer bredere stemhokken en lage stemtafels. Ook riep je het college op inwoners extra te attenderen op een laagdrempelige toegankelijke instantie in hun buurt, de Wijkrechter, waar ze terecht kunnen bij conflicten in de wijk zoals burenruzies.

Je maakte je sterk voor een lokale overheid die dicht bij haar inwoners staat en goed met ze communiceert, met name over ingrepen in hun omgeving. Zo kwam je in actie naar aanleiding van klachten van inwoners in Wateringseveld, dat ze te laat en onjuist zouden zijn geïnformeerd over het vergroenen van het Panamaplein. Je drong er bij het college op aan met bewoners om tafel te gaan en hun betrokkenheid te vergroten. Het versterken van de lokale democratie 19

had je hoog in het vaandel staan. Je voegde de daad bij het woord, onder meer met openbare vergaderingen van jouw fractie op locatie. Afgelopen jaar kwam je samen met CDA'er Astrid Vrij met het initiatiefvoorstel Haagse wijken aan zet, met daarin suggesties om bewoners weer meer een stem te geven bij plannen van de gemeente voor hun wijk, onder meer door bewonersorganisaties hier beter bij te ondersteunen. De raad schaarde zich achter jullie voorstel. Ten slotte, acht jaar lang hield je ons lokaal bestuur bij de les als het ging om een toegankelijk Den Haag voor iedereen, alsook blijvend aandacht te hebben voor een sterkere lokale democratie. Veel dank voor je inzet voor de stad. De zilveren vroedschapspenning is voor jou. Applaus Marieke van Doorn (D66). Dank u wel, voorzitter. Het einde van een krankzinnig avontuur. Zo noemde de oprichter van onze partij D66 zijn gang naar de politiek. Dan had hij nog helemaal niet de afgelopen twee periodes in de Haagse gemeenteraad gezeten. Ik weet nog dat ik aan het begin van de vorige periode, ook samen nog met mevrouw Van Basten Batenburg, zelfs op de radio heb gezegd, dit gaat een hele rustige periode worden. We gaan ons alleen bezig houden met de mensen in de stad, die hebben ons nodig. Geen gezeik meer, pardon, op het stadhuis, geen gedoe meer.

Dus dat ga ik nu niet doen, want ik gun de opvolgers een- Ik ga het niet zeggen, dan jinx ik het weer. Dat ga ik niet doen. Het is mij een enorme eer en genoegen geweest om me te mogen inzetten voor een toegankelijke stad, voor participatie, voor mobiliteit en allerlei onderwerpen, zoals mevrouw Gerritsen ook zei, waar je eerder nog nooit van had gehoord, maar waar je nu toch een soort van semi-expert op bent geworden. Ik heb dat natuurlijk niet alleen gedaan, maar met jullie allemaal. Ik wil jullie daar allemaal voor bedanken, met name ook de fractie. Ik vind het heel mooi hoe wij hebben gepresteerd en hoe wij ook in moeilijke tijden bij elkaar zijn gebleven. Ik wil graag in het bijzonder noemen fractievoorzitters. Want als ik een tip mag geven aan de volgende generatie, word nooit fractievoorzitter. En zeker niet van de grootste coalitiepartij. Dan ben je gewoon- Ik kan het niet netjes zeggen. Maar heel veel dank wil ik doen. Ik heb het wel ontzettend gewaardeerd, het samenwerken met Maarten, met Janneke, met Robin, ook Leonie, met Kavish en met Adeel. We hebben ontzettend veel humor ook nodig gehad soms, om de verschillen toch bij elkaar te brengen, maar dat lukte wel. Ik ben heel blij dat we veel hebben kunnen realiseren. Ook de ondersteuning moet ik zeker niet vergeten. Iedereen van de griffie, het college, ik hoop dat jullie hebben genoten van wat meer dualisme.

En ik hoop ook dat de volgende raad dat doorzet, dualisme. Ik kijk even of de heer De Mos aanslaat. Nog niet. Dualisme. Laat ik afsluiten met mijn thuisfront te bedanken. Mijn lief, Geurt, kon er vanavond niet zijn, want hij werkt altijd op dinsdagavond. Dat is zijn avond eigenlijk, zonder zijn steun had ik dit niet kunnen doen. Dus heel veel dank, als je dit terugkijkt. En Luuk en Lot, mijn kinderen, ik heb het voor jullie gedaan, want ik weet zeker dat Charlotte me over een jaar, dat gaat toch vrij snel zijn, gaat vragen, mama, toen jij in de politiek zat, wat deed jij toen voor schone lucht en voor een goed klimaat hier in deze stad? En ik heb dan gewoon een goed verhaal, want we hebben met onze fractie en deze coalitie daar veel voor kunnen doen. Dus daar ben ik heel blij mee. En ja, Luc gaat me dat niet vragen, maar ik kan wel heel trots zijn op wat we voor mensen met een beperking hebben kunnen doen. En ja, ik hoop nog een keertje hier langs te komen in de raadszaal met hem als het toegankelijk is geworden, want het gaat gebeuren. Maar verder kom ik niet inspreken, dus daar hoef je niet bang voor te zijn. Nou ja, ik laat het hierbij. Deze democraat verlaat de raad. Heel veel dank. Applaus De voorzitter. Te zijner tijd zal ik u aan die toezegging houden, mevrouw Van Doorn, als u de 57e inspreker bent. Ik wil nu iets zeggen tegen mevrouw Arp.

Beste Lesley, in 2018 kwam je als 20

fractievertegenwoordiger namens de SP in deze zaal, om na een jaar hier als raadslid plaats te nemen. Je was tevens lid van het presidium. Bravo. Als eenpitter zette je je schouders met name onder thema's op het vlak van volkshuisvesting en de positie van Haagse huurders. Of beter gezegd, je ging er vol voor. Want het raadswerk was voor jou meer dan werk. Ik citeer je: “Ook strijd ik ervoor dat huurders van slecht onderhouden corporatiewoningen serieus worden genomen”. Einde citaat. Welnu, je was en bleef strijdvaardig. Of het nou om de aanpak van schimmelwoningen ging, woonzekerheid, de belangen van bewoners van sociale huurwoningen, of het woonwagendossier, het hielp. Je behaalde de nodige resultaten. De raad stemde in met jouw actieplan energie-armoedeproces, met maatregelen om de kosten voor energie van huurders van sociale huurwoningen naar beneden te brengen. Dankzij jou kwam het proceskostenfonds voor huurders er. Je slaagde erin het aantal sociale huurwoningen in het voormalige ministerie van Sociale Zaken te vergroten. Zeer onlangs nog stemde de raad in met jouw initiatiefvoorstel voor meer inspraak voor huurders bij sloop en renovatie van woningen. Geen sloop zonder hoop. Ook buiten deze zaal bleef jouw strijd niet onopgemerkt. Onderzoek van Omroep West in 2024 wees uit dat jouw fractie en die van ChristenUnie-SGP de meest invloedrijke partijen zijn in onze raad.

Ten slotte, ik citeer jou van vier jaar geleden: “Mensen zeggen, met die ene SP-zetel sla je nog geen deuk in een pakje boter. Maar het kan wel”. Einde, citaat. Ja, beter goed gejat dan slecht verzonnen. Lesley, terugkijkend kunnen we ons daar geheel bij aansluiten. Jij laat zien en liet zien dat dat kan. Dank daarvoor. De zilveren vroedschapspenning is dus voor jou. Applaus Lesley Arp (SP). Dank, voorzitter. Ik had als eenpitter altijd weinig spreektijd, dus ik heb als gewoontedier een tekst van twee kantjes geschreven. Op de publieke tribune heb ik vanavond plek gereserveerd voor drie belangrijke mensen in mijn leven, mijn ouders en mijn partner. Mijn ouders kennen mij nu 41 jaar en mijn partner kent mij ruim de helft van dat aantal jaren. En los van de positieve woorden van de burgemeester kennen zij ook mijn mindere kanten. En ik denk dat ze kunnen beamen, al van jongs af aan ben ik een piekeraar en is bij mij het glas eerder halfleeg, dan halfvol. En hoewel we in tijden leven van het kan wel, durf ik eerlijk te bekennen dat ik van nature geen optimist ben. Toen ik zelf ervoor koos om mijn parttime baan stop te zetten voor fulltime raadslidmaatschap, hield ik in mijn achterhoofd rekening met een periode langs de zijlijn na mijn raadstermijn. En toen de Ipsospeiling het ergste verspelde voor mijn partij, bereidde ik me ook mentaal voor op het ergste.

En 18 maart was daarom voor mij een nogal onwerkelijke dag. Ik kon letterlijk direct na het stemmen tekenen voor een mooie functie met meerwaarde voor de maatschappij en we behielden onze zetel. En ik hoor wel eens mensen mompelen, wat moeten we eigenlijk met die eenpitters, die splinterpartijen? Stadsgenoten stelden me die vragen ook soms letterlijk. En in een zogenaamde open brief aan de krantlezer van de grote winnaar van deze verkiezingen stond ook iets in de trant van splinterpartijen. Ze slaan vaak nog geen deuk in een pakje boter. Daar komt hij weer. En natuurlijk snap ik heel goed dat dat verkiezingsretoriek is en dat ik daar niet veel achter moet zoeken. Maar wat betekent een zetel voor mij? Een zetel betekent dat de mensen waarop ik kon bouwen, verder kunnen bouwen op hun idealen, mensen met wie je emotionele pieken en dalen beleefde, mensen met wie je heel veel slecht humor hebt uitgewisseld en mensen die jou achter de schermen wel eens een traan hebben zien laten, als je even helemaal klaar was met het politieke circus van het ijspaleis. En die momenten waren er.

Maar ook een nieuw hoofdstuk voor een team, waarin ruimte was voor persoonlijke eigenaardigheden, gelukkig ook de mijne en waarin mensen niet in een mal hoefden te worden gepropt, omdat ik geloof dat er allerlei soorten goede volksvertegenwoordigers kunnen zijn, of je nou bent van de praktische oplossingen, of juist meer filosofisch bent, iemand die oppositie voert met het gestrekte been of iemand zoals ik, die wat pragmatischer in de wedstrijd zit. En omdat ik geloof dat je tot betere collectieve prestaties komt, als je mensen de ruimte geeft om zichzelf te zijn. En omdat ik geloof dat 21

links, met haar grote idealen voor de samenleving, die idealen juist in eigen gelederen moet voorleven en daarin soms helaas tekort schiet. En als ik mag dromen over mijn ideale politiek, dan ligt daar voor mij precies de essentie. De moed en het lef hebben om elkaar echt te zien, elkaar echt te horen, elkaar de ruimte te geven en ook ruimte durven te maken in je hart voor mensen. En dat is wat ik de nieuwe raad van mijn stad het allermeeste gun. En ik wil iedereen bedanken met wie ik fijn heb mogen samenwerken en mij heeft ondersteund op welke manier dan ook, zowel in het ijspaleis als daarbuiten. Het was echt een hele grote eer en een groot genoegen om hier mijn ding te kunnen doen. En dan wil ik zeggen, tot zover voorzitter. Applaus De voorzitter. Inderdaad, dat klopt, tot zover voorzitter, dat zei u altijd. Dan wil ik iets zeggen tegen mijnheer Groenewold. Zijn naam viel al, althans in afkortingen. Beste Dennis, van 16 april 2015 tot 3 maart 2016 was je namens D66 fractievertegenwoordiger. Vervolgens verving je enkele maanden raadslid Anne Toeters. Daarna nam je hier weer plaats als fractievertegenwoordiger. In maart 2018 werd je opnieuw geïnstalleerd als raadslid. Je leidde enige tijd je fractie. Tot september 2024 was je voorzitter van het presidium. Chapeau. Je betrokkenheid bij onze raad begon al in 2007.

Toen werd je fractievertegenwoordiger namens de Politieke Partij Scheveningen. Dat je je ook in deze raad vooral bezig hield met Scheveningen, naast openbare ruimte en erfgoed, zal niemand verbazen. Ik citeer je: “Als raadslid zet ik me in om de voor- en nadelen van het toerisme op Scheveningen in balans te houden”. Einde citaat. Een terugblik op je periode in de raad levert een waslijst op aan inspanningen voor Scheveningen. Zo maakt je je er sterk voor om de StrandExpress vaker te laten rijden. Je drong er bij het college op aan, vaart te maken met een plan van aanpak om bezoekers te verwijzen naar parkeerterreinen en garages. Ook riep je het college op om maatregelen te nemen, zodat toeristen hun auto in een garage parkeren en niet in woonwijken. Je kon je ook druk maken over de staat van de openbare ruimte in Den Haag. Zoals toen je op meerdere plekken verzakkingen tegenkwam, alsook achter dit stadhuis. Om je woorden kracht bij te zetten, toonde je ons de nodige afbeeldingen. Je drong aan op een Haags deltaplan om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden. Je gaf aan dat er vooral meer groen nodig is, om hittestress tegen te gaan. Je had oog voor iconische stadsgezichten op andere plekken in de stad, buiten Scheveningen. Zo riep je op om de 600-jarige toren van de Grote Kerk extra te promoten. Die was zeer de moeite waard om te beklimmen, vond je.

Ik citeer je: “Het is echt fantastisch. Bovenop de toren zie je de stad op zijn mooist”. Einde citaat. Als lid van het presidium maakte je je sterk voor het goed verankeren van de financiën van de raadsorganisatie in de gemeentelijke begroting. Als plaatsvervangend voorzitter verving je me regelmatig in deze raad. Je toonde je een kundig en fair voorzitter. Dat je met die extra kwaliteit op zak voor een nieuwe manier koos om nauw betrokken te blijven bij Scheveningen, is dan ook niet vreemd. Die komt je nu goed van pas als meester Dennis op een basisschool in jouw Scheveningen. Ook jou komt de zilveren vroedschapspenning van harte toe. Tot ziens op Scheveningen. Applaus Dennis Groenewold (D66). Dank, voorzitter. Daar sta ik dan na al die jaren. Het is wel even wennen, moet ik zeggen, om dit dadelijk niet meer te gaan doen. Dat zal ook heel raar voelen, maar ik kijk er ook ergens wel naar uit. Want het is ook wel mooi geweest als je hier sinds 2007 rondloopt. Dan heb je wel heel veel meegemaakt en dat heb ik. En ik heb vooral een hele mooie tijd gehad en ik heb het ook altijd als een hele grote eer ervaren, dat ik hier heb mogen staan en de inwoners van onze stad te mogen vertegenwoordigen als raadslid en te mogen helpen die stad nog iets mooier te maken dan hoe ik hem vond, toen ik begon in de politiek. Ik wil vooral heel veel mensen bedanken die dat mogelijk 22

hebben gemaakt. Allereerst de inwoners van de stad die vaak op onze partij hebben gestemd, waardoor ik uiteindelijk raadslid mocht worden, maar je vooral ook wisten te vinden buiten de verkiezingen met allerlei dingen, waarvan zij vonden dat het beter kon. Daar begint het mee. Dus blijf vooral luisteren naar de inwoners, ook buiten de campagnetijd. Alle mensen die op het stadhuis werken van de griffie, dan denk ik aan, toen ik begon, Bob van de Kerkhof, die zullen sommigen van jullie hier in de zaal kennen, ik zie mevrouw Van Basten Batenburg knikken, die mij waanzinnig heeft bijgestaan in de eerste jaren om mijn weg hier te vinden, tot aan de mensen die dit nu nog doen en gaan doen voor de nieuwe raadsleden. De catering, de beveiliging, de fractiemedewerkers, zo ben ik zelf hier ook nog een aantal jaren aan het werk geweest. Het is keihard werken hier op het stadhuis, maar jullie zijn enorm belangrijk. En ik zie er een aantal zitten met wie ik heel veel jaren heb samengewerkt, Kjeld, Maarten, Leonie, Julia, Victoria en niet te vergeten Saskia, die hier nu niet is, maar met wie ik inmiddels 15 jaar of zo, al zo lang samenwerk en die ik nog veel ga zien, hoop ik. Maar met wie ik die samenwerking ga missen. Dat was gewoon een hele fijne periode. We hebben ook enorm veel gelachen naast het harde werken.

En dat was gewoon wel voor mij waar het begon, vanuit de humor proberen toch iets moois te betekenen. De raadsleden hier om mij heen, de samenwerking, heb ik eigenlijk over het algemeen als zeer prettig ervaren, op wat dieptepuntjes na wellicht. Maar in het presidium, ik kijk Ralf dan in het bijzonder aan, na toch een strijdje dat wij hadden over wie er voorzitter werd, hebben we dat, vind ik, mooi opgepakt door als duo om-en-om de raad voor te zitten. Ik vond dat heel fijn hoe we dat hebben gedaan. Bedankt daarvoor. En in het bijzonder ook naar mijnheer De Vuyst, voor de humor moet ik u toch ook nog even noemen. Ik ga het in het Vlaams zeggen, dank u wel. Ik doe het toch nog een keer, hè? Ja, ik kon hem niet laten liggen. En de Scheveningse raadsleden moet ik toch ook even noemen. Mijnheer De Ridder zit hier, maar ook mijnheer Pluimgraaff en mijnheer Wurstdörfer in een verleden met wie ik heel goed heb opgetrokken. Ik denk ook aan de ChristenUnie, Hart voor Den Haag, daar op Scheveningen waar we mooie dingen hebben gedaan, het CDA, met vrouw De Groot, die hier nu niet is. Ik wens haar van harte beterschap trouwens. Dan kom ik toch echt, naast natuurlijk het college, bij de ambtenaren die alles mogelijk maken, de bestuursadviseurs. Ik ga nu waarschijnlijk heel veel mensen vergeten, maar ik moet er nog twee noemen die voor mij enorm belangrijk zijn geweest.

Die zijn hier in de zaal en dat vind ik heel bijzonder. Die zitten daar bovenin. Dat zijn mijn vrouw en dochter, Joanna en Evi, zonder wie ik dit allemaal niet had kunnen doen. Het begrip van jullie dat ik iedere maandagavond op het stadhuis was, om de drie weken op donderdag hier de hele dag, soms een deel van de nacht hier mocht zijn. Jullie begrip om dit te mogen doen, om die enorme, eervolle functie voor de stad te mogen uitoefenen, ik wil jullie daar echt vanuit de grond van mijn hart voor bedanken. Ik hou van jullie en dank jullie echt heel erg. We hebben afgesproken dat ik wat vaker thuis zal zijn vanaf nu, ik hoop dat jullie mij dan nog net zo leuk vinden als de periode daarvoor, toen ik wat minder vaak thuis was. Anders ga ik wel kijken waar ik nog wat extra tijd in kan stoppen, maar voor nu gaat dat inderdaad het onderwijs zijn. Iedereen van harte bedankt en succes voor de mensen die doorgaan en de nieuwe raadsleden. Dank u wel. Applaus De voorzitter. En dan wil ik nu graag iets zeggen tegen mijnheer Smit. Beste Robin, bij de commissie Bestuur zitten we vlak naast elkaar en kunnen we wel eens wat zeggen zonder dat de microfoon het hoort. En dan moeten wij soms erg om elkaar lachen. Beste Robin, in november 2018 werd je lid van onze raad namens de Partij voor de Dieren.

Je werd voorzitter van de raadscommissie Bestuur en je was twee keer lid van de Vertrouwenscommissie. Chapeau. In oktober 2023 werd je fractievoorzitter. Vanaf dag één was klip en klaar wat je missie was. Ik citeer je: “Ik blijf opkomen voor iedereen die niet gehoord wordt en zet me in voor meer solidariteit en rechtvaardigheid”. Einde citaat. Je zou haast denken dat je vernoemd bent naar die andere Robin, Robin Hood. Die stal van de rijken, om de armen, 23

de kwetsbaren te helpen. Het kwam erop neer dat je focus op dierenwelzijn en de zorg voor kwetsbare mensen lag. Je ging voortvarend aan de slag. In 2020 presenteerde je een ambitieuze dierenwelzijnsnota met 113 plannen voor alle dieren in Den Haag, alle dieren. Oftewel, waar nodig kwam je op voor zilvermeeuwen, paarden, insecten, vissen, padden, wespen en konijnen in de duinen. Je maakte je sterk voor goede en veilige hondenlosloopgebieden. Je kwam op voor kippen, die op de Binckhorst aan hun lot waren overgelaten. Je trok aan de bel over de noodzaak voor opvang van reptielen en amfibieën. Je keerde je tegen te vroeg en onzorgvuldig maaien, waar insecten en vogels het slachtoffer van zijn. Het terugdringen van illegale dierenhandel was nog een ander speerpunt van je. Zelfs uitgestorven dieren verdienden een plek in onze stad, vond je. Je pleitte voor het realiseren van een monument voor het uitgestorven dier in Den Haag. Ook kwetsbare inwoners, zoals dak- en thuislozen, queerpersonen en sekswerkers, kregen je aandacht. Mede op jouw initiatief kwam er in 2021 een permanente winteropvang voor dakloze mensen. Je vroeg nadrukkelijk aandacht voor discriminatie van queergezinnen. Je zette je in voor de aanpak van gender gerelateerd en seksueel geweld. Ten slotte, tevens het vermelden waard, met het oog op het aanstaande landelijk vuurwerkverbod.

In 2022 stemde onze raad in met het voorstel van jouw fractie om de helft van Den Haag vuurwerkvrij te maken. Een jaar later in 2023 lukte het jullie bij de nieuwe coalitie om een lang gekoesterde wens van jullie te doen uitkomen, de afschaffing van de hondenbelasting. Dank voor je inzet voor Den Haag. Je krijgt hiervoor de zilveren vroedschapspenning. Het is bijna Pasen, maar ik hoop toch een keer je kerstballenzaak in Delft te kunnen bezoeken. Alle goeds. Applaus De voorzitter. En dan wil ik graag antwoord op de vraag, wanneer is de uitverkoop? Gaat u gang. Robin Smit (Partij voor de Dieren). Dat is wel de meest gestelde vraag in een winkel, als je een winkel hebt. Maar goed, ik begon al een beetje te jengelen, dus ik ga mijn best maar doen. Beste voorzitter, beste aanwezigen, daar sta je dan. Politiek actief geworden, omdat ik veel dierenleed van dichtbij heb gezien. En of het nu de bezoeken aan de slachthuizen waren of de zoveelste mishandelde hond, die je erop bovenop moest helpen. Bij al dit onrecht en vooral het machteloze gevoel wat de mensheid de dieren aandoet, kon ik niet langer aan de zijlijn blijven staan. En zo voelde ik mij genoodzaakt om mijn steentje bij te dragen, om de wereld te verbeteren voor dieren in Den Haag. Politiek is namelijk geen carrière, het is een roeping.

En wat hebben we als team samen met dierenhulporganisaties en betrokken bewoners veel voor dieren bewerkstelligd in onze stad van vrede en recht, ook voor dieren. En dat was nota bene ons allereerste initiatiefvoorstel in deze raad. En ook mocht ik woordvoerder zijn op sociale thema's, van dakloosheid, queeremancipatie, femicide tot aan sekswerkersrechten. Voorzitter, tijdens deze vele werkbezoeken had ik toch best wel vaak een gevoel van schaamte voor ons als politiek. Want wat zeg je tegen een dakloze jongere die namens de achterban jongeren vraagt of ik hen kan helpen? Of tegen Joyce en haar dochter, waarom hond Maja niet mee mag naar de opvang? Want die zit nota bene nog in die onveilige situatie thuis? Of waarom krijgen we als sekswerkers geen coronasteun, net als andere ondernemers, terwijl de overheid onze werkplekken dicht? Of waarom wordt ik als queerpersoon gediscrimineerd bij het gemeenteloket? Al deze mensen en organisaties wil ik bedanken voor hun vertrouwen, openheid en inzet om samen het verschil te kunnen maken in onze raad. Voorzitter, voor hen heb ik mijn best proberen te doen om op te boksen tegen onrecht en bureaucratie. Maar als je dan 14 jaar later deze mensen moet vertellen dat je stopt, dan voelt dat als een van de moeilijkste beslissingen in je leven. En dan is het zijn van volksvertegenwoordiger niet iets wat je lichtzinnig kan nemen.

Het is ook niet waar je vakantie voor opneemt. Vaak wordt er gezegd dat de Haagse politiek hard is. En als een soort van waarschuwing word je daarvoor voorbereid. Maar voorzitter, deze hardheid heb ik eigenlijk nooit normaal gevonden. 24

En vind ik ook niet normaal. En zeker niet in de stad van vrede en recht, waarin wij als queerpersonen er toe doen. En als in het hart van onze democratie onze queergemeenschap stapje voor stapje terug de kast wordt ingedrukt door een partij, moeten we daar als collectief geen ruimte aan geven en moeten we ons als collectief blijven uitspreken. En vanuit dat collectief ben ik voorzitter geworden van de commissie Bestuur. Maar zonder de fantastische ondersteuning van Carla, Mehmet en Harm-Jan had ik dat niet kunnen doen. Zij waren de echte voorzitter van de commissie Bestuur en ik was slechts de assistent. Dank je wel voor de hulp, maar vooral voor de gezelligheid. Verder wil ik natuurlijk ook de rest van de griffie bedanken, want zij zijn de sterke schouders, de onzichtbare helden, die onze gemeenteraad draaiende houden. De vele ambtenaren van het stadhuis achter de schermen, chapeau voor wat jullie doen voor onze stad. En natuurlijk ook de ombudsman, de jeugd-ombudsman en de rekenkamer voor alle gevraagde, maar vooral ook ongevraagde adviezen die wij als raad hard nodig hebben. Dan de bodes, bedankt voor het voorzien van de vele versnaperingen om het leed dat vergaderen heet, te verzachten. De technische ondersteuning voor het überhaupt mogelijk maken van deze vergaderingen.

Ik zal een boodschap meegeven voor de nieuwe raad, wees een beetje zuinig op ze, want als de techniek het niet doet, zijn zij niet de schuldigen, maar is dat de techniek. Dat is dan misschien weer iets voor het presidium. En ook natuurlijk voor de ondersteuning, als ik weer eens gedoe had met mijn iPad en dat gebeurde nog wel eens, mensen. Techniek is niet alles. En dan de medewerkers van de beveiliging, natuurlijk ook enorm bedankt voor hun inzet, maar vooral ook voor het engelengeduld. En een van mijn collega's heeft daar al het een en ander over gezegd, wees zuinig op ze. En dan ook mijn team, Robert, Jan Willem, Leonie, Pieter, Eline, Nicole, Rosa, Larissa, Huub en Sam, enorm bedankt voor jullie inzet, ludieke ideeën, jullie geduld met mijn ongestructureerde werkwijze en natuurlijk jullie geduld met mijn enorm slechte humor. En dan het thuisfront. Allereerst mijn ouders, die dankzij hun onvoorwaardelijke steun, opvoeding en liefde dit avontuur mogelijk hebben gemaakt. En dan ook af en toe je vader een beetje misbruiken, om samen met de hond campagne te voeren, ik hoop dat hij de tissues bij zich heeft om daar even z'n traantjes voor te laten.

Maar dan ook mijn vriend, voor zijn steun, zijn geduld, voor het zoveel belletje tussendoor, het vaak overnemen van diensten in de winkel, het luisterende oor als ik er weer eens doorheen zat, maar bovenal dat je hier nu weer in goede gezondheid zit. Applaus Robin Smit (Partij voor de Dieren). Voorzitter, ik heb best veel moeite gedaan om deze speech te maken, want ik dacht eerst nog, ik doe een soort van wereldrecord verbeteren, 125 uur was de langste speech, maar ik had Jaap beloofd om dat niet te doen, dus dat doe ik niet. Maar wel nog een boodschap vanuit het hart. Het was een eer om dit ambt te mogen uitdragen. Blijf opkomen voor alles wat kwetsbaar is. En verlies de empathie niet voor dieren, onze dak- en thuisloze mensen, onze sekswerkers en onze community. Het ga jullie goed. Applaus De voorzitter. Geachte leden van de raad, dan wil ik iets zeggen tegen mijnheer Martini. Beste Constant, ja, ik weet waar je zit, want je was altijd goed te horen, zal ik maar zeggen. Vandaag valt het trouwens mee. Vandaag neem je wederom, Constant, afscheid als raadslid. Een bijzonder afscheid daar jouw vorige vertrek als lid van onze raad, toen namens de Partij van de Arbeid, plaatsvond in september 1978. Van 1986 tot 1990 was je wethouder. Dat was nog voor het dualisme, toen wethouders nog deel uitmaakten van de raad.

Vier jaar geleden trad je namens Hart voor Den Haag weer toe tot onze raad. Je boog je over thema's op het vlak van onder meer leefomgeving, energietransitie, duurzaamheid en openbaar vervoer. Je was tevens woordvoerder en raadsrapporteur 25

van Zuidwest. Je drong er bij het college op aan maatregelen te nemen tegen stikstof en andere vervuiling afkomstig uit het Westland en Rotterdam. Je vroeg om rigoureuze maatregelen om de afvalproblematiek in Laak aan te pakken, onder meer door gratis gele afvalzakken aan inwoners aan te bieden tegen afval, overlast door meeuwen. Of om daar bij wijze van proef een wekelijkse grofvuil dag in te stellen. Je stond open voor signalen van inwoners over hun woonomgeving, zoals voor die van omwonenden van de Oudemanstraat. Je vond dat daar verkeersdrempels moesten komen. Met je initiatiefvoorstel voor een robuust oorlogsmonument op de Koningin Marialaan schaarde je je achter een jarenlange wens van Bezuidenhouters. De belangen en wensen van inwoners en bedrijven gingen je aan het hart als het om energie en duurzaamheid ging. Je riep het college op om ervoor te zorgen dat alle oudere inwoners gebruik kunnen maken van een renteloze lening om hun huis te verduurzamen, te renoveren of levensloopbestendig te maken, ook als ze geen eigenaar zijn van hun woning. Je riep mede op om de betrokkenheid van bewoners te vergroten bij het programma Zuidwest. Onder meer door een onafhankelijke wijkadviesraad in het leven te roepen met voldoende deskundigheid vanuit de vier wijken. De raad steunde de oproep.

Tenslotte, zoals ik eerder zei, dit is een bijzonder afscheid waar bijzondere woorden op hun plaats zijn. Woorden van jezelf, onlangs nog op de site van jouw fractie, ik citeer: “Dolce far niente”. Einde citaat. Heerlijk niets doen in helder Haags. Mocht je dat van plan zijn, het is je gegund. Graag rijk ik je zelf de gouden vroedschapspenning uit. Applaus Constant Martini (Hart voor Den Haag). Kan ik mezelf het woord geven? Zo hoort het ook eigenlijk, vind ik wel. Ik had eigenlijk niet het voornemen om iets te zeggen, maar dat zou toch in vergaande mate ondankbaar zijn, als ik dat niet zou doen. Het zou ondankbaar zijn voor alle mensen die zich hebben ingespannen en iedereen binnen de gemeente die het mogelijk heeft gemaakt om goed te kunnen functioneren en een bijdrage te kunnen leveren aan je rol als volksvertegenwoordiger, want dat is toch hetgeen wat ik altijd voor ogen heb gehouden. Wij zijn volksvertegenwoordigers en wij zijn de baas. Dat punt van de baas zijn, heeft voortdurend mij in de oppositie gebracht naar het college toe, of eigenlijk meer naar de raad toe. De raad zegt dat zij de baas zijn. Maar ik zou u toch echt willen oproepen, om u ook eens een keer als zodanig te gedragen. Want u bent wel de baas, u zegt het, maar u doet het nooit. U doet het nooit. U volgt. U stemt in blokken.

Maar zelden dat u- Ik heb in een stuk van bestuurlijk kannibalisme een aantal zaken aan willen geven. U moet zorgen dat u die kannibalen binnen de perken houdt en niet de ruimte geeft om u te gaan roosteren boven het vuur, want zij hebben meestal niet gelijk. U heeft gelijk en u moet dat ook afdwingen. Maar dan ga ik iets doen wat ik niet zou moeten doen, voorzitter, over mijn graf heen gaan zitten regeren. Het is wellicht wat dichterbij dan bij de meesten van u. En dan ben ik ook nog veertien jaar lang voorzitter van de Uitvaartvereniging geweest. Dus ik zal het hierbij houden. Dit is overigens mijn vijfde afscheidsraad. Dus het is voor mij ook wel een beetje gewoon. En ik sluit niet uit dat ik terugkom. Applaus De voorzitter. Wil de echte Jan van Zanen nu opstaan? Ik verheug me erop om u weer te verwelkomen en het kwintet in een sextet te veranderen. Ik wil nu graag iets zeggen tegen mevrouw Faïd. Lieve Fatima, in maart 2014 werd je geïnstalleerd als raadslid namens de Haagse Stadspartij. Je was geen onbekende in deze zaal, vanaf september 2012 was je fractievertegenwoordiger. Afgelopen vier jaar was je plaatsvervangend voorzitter van de commissie Ruimte. Tevens maakte je deel uit van de enquêtecommissie Amare, chapeau. Als raadslid lag jouw hart vooral bij de thema's op het vlak van zorg, volksgezondheid, jeugd, integratie, racisme en discriminatie, armoede en feminisme.

Een terugblik op twaalf jaar raadswerk levert een lange lijst van inspanningen en resultaten op. Ik noem er 26

een paar. Naar aanleiding van het faillissement van huisartsenketen Co-med, riep je het college op de 7500 gedupeerden in Den Haag zo goed mogelijk te informeren. Je drong er bij het college op aan ook jongeren uit wijken zoals Zuidwest, Scheveningen, Duindorp en Laak te betrekken bij de nachtvisie. Je zette je met hart en ziel in voor de veiligheid van vrouwen, kinderen en queermensen en tegen alle vormen van discriminatie. Je trok aan de bel over de overvolle noodopvang voor vrouwen en kinderen die op de vlucht waren voor geweld thuis. Je riep het college op om binnen twee jaar 15 procent meer vrouwen- en gezinsopvangplekken te realiseren. De raad stemde in met je oproep. Je vroeg om onderzoek naar de ervaringen van queermensen in de Haagse jeugdzorg en welzijnsinstellingen. Je vond de raad aan je zijde bij je verzoek aan het college ervoor te zorgen dat moslimvrouwen die slachtoffer zijn van islamofobe incidenten, laagdrempelig worden bijgestaan bij het doen van aangifte. De raad schaarde zich ook achter jouw verzoek om extra aandacht voor meiden in het emancipatiebeleid voor vrouwen. Het voorkomen van femicide, ik weet het nog goed toen je het voor de eerste keer zei, had jouw nadrukkelijke aandacht, zo ook onlangs op internationale vrouwendag bij de actie hier voor het stadhuis, bedoeld om aandacht te vragen voor de noodzaak als samenleving meer te doen tegen femicide.

Ik citeer je: ”We praten vaak over hoeveel vrouwen slachtoffer worden van geweld. Misschien moeten we het eindelijk eens hebben over hoeveel mannen het plegen. Tijd om de verantwoordelijkheid te leggen waar die hoort”. Einde citaat. Zoals vaker het geval wist je ook hier de vinger op de zere plek te leggen. Ten slotte, ook jij neemt vandaag afscheid van deze raad. Met jou, althans op dit moment, de Haagse Stadspartij, sinds 1998 een vertrouwde luis in de pels in ons lokaal bestuur. Ik wil je heel graag danken voor je inzet voor de stad en graag overhandig ik je zelf de gouden vroedschapspenning. Ik zeg ook een welgemeend tot ziens. Applaus Fatima Faïd (Haagse Stadspartij). Dank u wel, voorzitter. Ruim twintig jaar geleden heb ik me aangesloten bij de spierwitte Stadspartij, omdat het toen al geen doorsneepartij was. Ik had toen nog de ballen verstand van de parlementaire politiek, maar ik zag dat de partij en onze deelname aan de raad als middel om de stemmen uit de stad die nooit gehoord worden een plek te geven in deze raadszaal. Als kind van de tweede generatie, die weet wat armoede en racisme betekent in het leven van mensen, herkende ik mij niet in de mensen die zeiden dat ze mij vertegenwoordigden in de politiek.

Ik zocht ruimte om vanuit mezelf te kunnen spreken en wilde andere mensen ook die ruimte bieden, waar ze niet gereduceerd werden en worden tot pigment, een stereotype of een token, maar waar ze echt gezien worden voor hun kwaliteiten. En waar zij echt verschil kunnen maken in het beleid, dat zoveel invloed heeft in het dagelijks leven van onze mensen in de stad. Dit podium geven aan de mensen waar het over gaat, maakte van onze fractie altijd een bonte verzameling paradijsvogels. En ja, daar stonden de andere fracties soms met gepaste verbazing naar te kijken. Dit maakt van de Stadspartij ook een partij zonder partijprominenten, al denken sommige oudgedienden daar zelf anders over. Maar goed, alles voor de stad, nooit voor de poppetjes. Ik ben er trots op dat ik mij de afgelopen jaren heb kunnen inzetten voor onderwerpen die niet genoemd mochten worden, zoals het afschaffen van Zwarte Piet. Met dank aan alle zwarte activisten, die met veel geweld en criminalisering te maken hebben gehad. Maar het is gelukt, Zwarte Piet is afgeschaft. Institutioneel racisme, politiegeweld, etnisch profileren, femicide, geweld tegen queer- en transmensen, klimaat en de constante druk op het demonstratierecht. Ik ga er natuurlijk nu even vanuit dat in ieder geval de linkse kameraden de focus hierop gaan overnemen.

Maar mensen wees vooral niet bang, want jullie gaan me natuurlijk niet heel erg lang missen. Dat kan ik jullie gewoon vertellen. Zodra het zonnetje weer gaat schijnen, houden we elkaar weer aan het werk. Jullie op het stadhuis en ik op de A12, of op een andere demo, die ik tussen nu en september ga bedenken om de revolutie vooruit te helpen. Wat ik wel jammer vind, is dat ik mijn persoonlijke doel om minstens een vergadering door te komen zonder de namen verkeerd uit te 27

spreken- Dat doel heb ik nooit bereikt helaas, tot groot verdriet van John van Zanen. Het is hier wel een beetje te laat voor, maar ik had me voorgenomen om het een beetje kort te houden, maar dat lukt natuurlijk weer voor geen meter. Dat weten jullie, ik ben van grootspraak. Maar ik ga toch een poging wagen. Allereerst wil ik alle gastheren en gastvrouwen bedanken, die meteen snapten dat zonder Spa rood ik niet kan leven en die altijd goed voor ons zorgen. De ICT-mensen die je oneindig geduld hebben gehad met een complete digibeet zoals ik. Ik zie nu dat mijn dochter helemaal niet goed wordt, want dat gaat natuurlijk op haar bordje nu komen. Dus die krijgt nu een soort meltdown op de publieke tribune, want dat had ze nog niet helemaal bedacht. En natuurlijk de mensen van de griffie die mij door alle bureaucratische hoepels hebben geholpen. En de beveiligers die 24/7 geduld hebben gehad met deze nachtbraker, als die weer eens aan de deur stond. Met andere woorden, de mensen die hier echt aan het werk zijn. Ook wil ik Daphne bedanken, die op de valreep heeft laten zien dat een competente vrouw met gemak het werk van vier mannen kan overnemen. En natuurlijk mijn familie, die nu gestraft wordt, omdat ik eindelijk meer tijd heb om me op hun te gaan focussen.

Ik wil de mensen van de Amarecommissie heel hartelijk bedanken en met name de twee helden Jasper en Jaap voor hun goede zorg en al het werk dat zij verzet hebben. Ik vond het heel bijzonder om daaraan mee te doen. Maar vooral wil ik alle mensen in de stad bedanken die me al die jaren hebben vertrouwd met hun stem en hun verhalen. Ik zie jullie op straat. Het ga jullie goed. Dank jullie wel. Applaus De voorzitter. En ten slotte wil ik iets zeggen tegen de heer Guernaoui. Beste Rachid, vier jaar geleden werd je weer geïnstalleerd als raadslid. Je was een vertrouwd gezicht in deze zaal. Eerder zat je in de raad namens D66, daarna maakte je de overstap naar Hart voor Den Haag. Je werd in 2018 wethouder en trad af in 2019. Je maakte een heel moeilijke tijd door, daar is het nodige over gezegd en geschreven, zowel binnen als buiten deze zaal. Zoals gezegd, in 2022 kwam je namens Hart voor Den Haag in de raad. Je hield je bezig met veiligheid, financiën, burgerzaken en werkgelegenheid. Je riep het college op om in navolging van Amsterdam online gebiedsverboden uit te vaardigen voor drillrappers, om zo straatgeweld tussen rivaliserende groepen jongeren, dat via hun muziek wordt uitgelokt, tegen te gaan.

Naar aanleiding van de voetbalrellen in de Schilderswijk vroeg je het college om met een aanpak hiertegen te komen vooruitlopend op het WK van 2022, door er onder meer voor te zorgen dat de relschoppers niet met stenen kunnen gooien. Je drong er ook bij het college op aan de mogelijkheid na te gaan om undercoverteams in te zetten tegen straatintimidatie. De raad stemde in met je oproep. Je riep vorig jaar op om alle beelden van relschoppers op Scheveningen openbaar te maken, zodat meer relschoppers konden worden opgepakt. Naar aanleiding van gewelddadige rellen in september vorig jaar drong je aan op een onderzoek hoe de politie online dreiging van ongeregeldheden signaleert. Het onlangs gelanceerde meldpunt onveilige plekken op jouw initiatief blijkt goed te werken. Binnen zes weken kwamen ruim 120 meldingen binnen. Dit initiatief houdt in dat de gemeente waar nodig concrete maatregelen neemt om de veiligheid te verbeteren, zoals met betere verlichting en aanpassingen in de openbare ruimte. Je was tevens lid van de Rekeningencommissie. Je toonde je een scherp en kritisch raadslid, zoals bij de uitspraak van het gerechtshof, dat de gemeente parkeertarieven niet juist heeft gepubliceerd, waardoor opgelegde parkeerboeters onrechtmatig zouden zijn geweest.

Verder riep je het college op de komende jaren meer ambitie te tonen als het om het binnenhalen van Europese subsidies en projecten gaat. Tenslotte, vorig jaar kwam je met suggesties om meer inwoners naar de stembus te krijgen bij de gemeenteraadsverkiezingen. De raad schaarde zich achter je voorstellen. Zo was er in de aanloop naar 18 maart het iconische rode potlood als symbool van de verkiezingen te zien op onder meer trams en bussen. Vanaf middennacht gingen twee stembureaus in het centrum open. Een mobiel stembureau reed op verkiezingsdag langs drukke locaties en instanties. En in elk stadsteel werd een reuzenstoel 28

neergezet als symbool voor de 45 zetels in onze raad. Ja, Rachid, ik rijk je zo meteen graag de gouden vroedschapspenning uit, maar ik kan je ook mededelen dat Zijne Majesteit de Koning heeft besloten je koninklijk te onderscheiden. Applaus De voorzitter. Geachte leden van de raad, zeker tegen de niet-terugkerende leden van de raad, er is een einde van een tijdperk voor u. Ik dank u voor uw vriendelijke woorden, vooral tegen de mensen die achter de schermen, zowel bij de griffie als in de ambtelijke organisatie, op alle niveaus hun stinkende best in de afgelopen vier jaar hebben gedaan om ons het werk mogelijk te maken. Al uw vriendelijke en lieve woorden naar de bewoners en ondernemers, die zich altijd actief hebben betoond om u van informatie te voorzien en te helpen en stimuleren. Maar vooral ook wil ik me aansluiten bij iedereen die zich heeft uitgelaten over het thuisfront. Want u heeft uw vrouwen en mannen moeten missen voor de idealen voor die prachtige stad. Dank u wel voor het uitlenen, maar de stad had het nodig. Dank jullie wel voor jullie enorme inzet. Er is een gezellige samenkomst in de foyer. En ongetwijfeld zullen de mensen die niet terugkeren op een andere plek in de stad te zien zijn. Want u moet niet vergeten dat u vanaf nu natuurlijk ambassadeur bent van onze stad en onze samenleving. Dank u wel. De raadsvergadering is gesloten. Applaus

29