RIS325203 Bijlage 6. Ecologische beoordeling Daal en Bergselaan Den Haag DENA2515

ECOLOGISCHE BEOORDELING Daal en Bergselaan te Den Haag

Adviesbureau E.C.O. Logisch B.V. Leimuiden, 6-1-2026

VERANTWOORDING Opdrachtgever: Contactpersoon: Adres: Tel: E-mail:

Uitvoering: Adres: Tel: E-mail:

Gemeente Den Haag 5.1.2.e

Postbus 12651 2500 DP Den Haag 14070 5.1.2.e

@denhaag.nl

Adviesbureau E.C.O. Logisch B.V. Waaier 72 2451 VW Leimuiden 0172 576072 5.1.2.e @eco-logisch.com

Auteur: Kwaliteitscontrole:

5.1.2.e

Projectcode: Datum:

DENA2515 6-1-2026

5.1.2.e

Adviesbureau E.C.O. Logisch B.V. is aangesloten brancheorganisatie Netwerk Groene Bureaus.

bij

Het kwaliteitsmanagementsysteem van Adviesbureau E.C.O. Logisch B.V. is ISO 9001:2015 gecertificeerd.

Adviesbureau E.C.O Logisch B.V. is aangesloten op de Nationale Databank Flora en Fauna en heeft daarmee toegang tot de meest volledige natuurgegevens in Nederland.

2

INHOUDSOPGAVE

1 1.1 1.2 1.3 1.4

Inleiding............................................................................................................................................. 4 Aanleiding en doel ......................................................................................................................... 4 Projectgebied ................................................................................................................................. 4 Natura 2000 en NNN gebieden ...................................................................................................... 5 Stedelijke groene hoofdstructuur ................................................................................................... 7

2 2.1 2.2

Ontwikkeling en methode ................................................................................................................ 9 Ontwikkeling................................................................................................................................... 9 Methode ......................................................................................................................................... 9

3 3.1 3.2 3.3

Resultaten ....................................................................................................................................... 11 Verbinding groengebieden ........................................................................................................... 11 Biodiversiteit................................................................................................................................. 12 Kwaliteitsverbetering habitattype ................................................................................................. 13

4

Conclusies en aanbevelingen ....................................................................................................... 14

5

Literatuur......................................................................................................................................... 15

Bijlage 1: Foto impressie .......................................................................................................................... 16 Bijlage 2: Tabel mogelijk aanwezige beschermde soorten ....................................................................... 17 Bijlage 3: Tabel mogelijk aanwezige Rode lijstsoorten ............................................................................. 19

3

1

INLEIDING

1.1

AANLEIDING EN DOEL De gemeente Den Haag breidt de groen- en natuurgebieden binnen de gemeente uit om de bestaande natuurgebieden binnen de gemeente te verbeteren en te versterken. Verschillende locaties in de gemeente Den Haag zijn aangewezen om de lokale natuur te versterken en/of te behouden. Nabij de groengebieden Bosjes van Pex en Wapendal is de Daal en Bergselaan gelegen. De gemeente Den Haag is voornemens een gedeelte van de Daal en Bergselaan om te vormen tot een fietspad met tevens meer ruimte voor omliggend groen. Ter beoordeling van de voorgenomen ontwikkeling is een ecologische beoordeling opgesteld. In de ecologische beoordeling zal de geplande ontwikkeling worden beoordeeld op basis van een bureaustudie, een habitatscan en eerder onderzoek waarbij de mogelijke aanwezigheid van beschermde soorten zal worden aangegeven. Tevens zal de beoordeling de mogelijke effecten van de voorgestelde maatregelen ter verbetering van de natuurwaarden in het projectgebied in kaart brengen.

1.2

PROJECTGEBIED Het projectgebied is gelegen in de gemeente Den Haag in kilometerhok: X: 76 / Y: 454 (Rijksdriehoekscoördinaten). Afbeelding 1 geeft de globale ligging van het projectgebied weer.

Afbeelding 1: Ligging projectgebied

Het projectgebied bestaat uit een gedeelte van de Daal en Bergselaan, tussen de Ridderspoorweg en de Pioenweg in Den Haag. In het projectgebied is een autoweg gelegen met aan weerszijden een trottoir. In het projectgebied is geen bebouwing aanwezig. De weg is voorzien van straatverlichting in de vorm van lantaarnpalen. Aan de westelijke zijde van het projectgebied is een smalle groenstrook met enkele bomen (plataan) aanwezig welke de weg in tweeën splitst. Aan de oostzijde van het projectgebied is een groen plein met een trottoir aanwezig. Dit groene plein bestaat uit vaste beplanting en één exemplaar van de ruwe berk. De zuidelijke zijde van het projectgebied wordt begrensd door een gedeelte van het Natura 2000-gebied Westduinpark en Wapendal, waarbij dit het gedeelte ‘Wapendal’ betreft. Het projectgebied en het natuurgebied Wapendal worden gescheiden door een hekwerk van circa twee meter hoog. De noordzijde van het projectgebied is begrensd door bosschages welke onderdeel uitmaken van de Bosjes van Pex. De westzijde van het projectgebied is begrensd door een ander gedeelte van de Daal en Bergselaan. De oostzijde van het projectgebied is begrensd door delen van de Daal en Bergselaan en de Pioenweg.

4

In bijlage 2 is een sfeerimpressie van het projectgebied weergegeven.

1.3 NATURA 2000 EN NNN GEBIEDEN Binnen het projectgebied zijn geen beschermde natuurgebieden aanwezig. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied ligt direct tegen het projectgebied aan en betreft het Westduinpark en Wapendal. Het gebied Wapendal ligt direct naast het projectgebied. Op enkele meters van het projectgebied ligt een gedeelte van het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Dit betreft tevens het natuurgebied Wapendal. De ligging van het projectgebied ten opzichte van beschermde natuurgebieden is op kaart weergegeven in afbeelding 2 en 3.

7^• »9 .

g®

X a®

E

%

20

36 •

261

8 g

9

V*.3

,So 4

• 1

■ • .60 X i &

* ©

0

Q

2022®

e "

ge*

Z

§

2 258282

8 G

z

-86%

M

ë

E O

V»

8

•,08 998 < ye go

23227

% $19 % \

%

\ X.

299

206-2305

ADVIESBUREAU

EC u

logisch

• •

442 sé .

&

I

$

0,

61

N

3

•ntk \ Xe , .43. z 3 2/, ’

ga

s ai

N’Q; %

% 1 P..-e *63 •,( . , S. > : 62

M

“O

ca

dce ! — 4 eo,

i Xe

n o O cr: 0

8. 8 68 ge*.M

,27’

gozoaf 6&

47

4 *

a

•

..g X -68 e,"

"o

© *

*$

a

.M0.

0, N8 • k A

) zx

Legenda

gee° \s X , q X

Projectgebied Natura 2000

Afbeelding 2: Projectgebied ten opzichte van Natura 2000 (bron: Atlas viewer (atlas.apps.geodan.nl))

0 8 td

5 o

u

$ 8

8 <u E

•

0 ra

§ LU

8

in

O

1 9 ( 5 vi

9

u

5

Afbeelding 3: Projectgebied ten opzichte van NNN (bron: Atlas viewer (atlas.apps.geodan.nl))

In het projectgebied is geen beschermde natuur aanwezig. Het direct aan het projectgebied gelegen natuurgebied Wapendal is zowel onderdeel van het NNN als Natura 2000. Het natuurgebied Wapendal (vier hectare) is onderdeel van het grotere natuurgebied Westduinpark en Wapendal (totale oppervlakte 247 hectare) waarbij de gebieden worden gekenmerkt door een gevarieerd duingebied met verschillende habitats welke kenmerkend zijn voor de Hollandse duin- en kuststreek. Wapendal bestaat uit een oud duin met bosschages, struikheivegetatie en grassen. Het Natura 2000-gebied Westduinpark en Wapendal bestaat uit de habitattypen witte duinen (H2120), grijze duinen (zowel kalkrijk (H2130A) als karkarm (H2130B), duinheiden met struikhei (H2150), duindoornstruwelen (H2160) en duinbossen (H2180A en C)1. Het habitattype voor natuurgebied Wapendal betreft het onder andere het habitattype H2180A droge duinbossen, H2310B Kalkarme grijze duinen en H2150 duinheiden met struikhei. Het habitattype H2310B Kalkarme grijze duinen is onderdeel van het grotere habitattype H2310 grijze duinen welke tevens ook de types A (kalkrijk type) en C (heischraal variant) bevat. In Nederland is vergeleken met Europa een relatief groot oppervlakte aan grijze duinen gelegen2. In het natuurgebied Wapendal is het habitattype H2310B aanwezig.

Dit type bestaat uit duingraslanden met een bodem die van nature kalkarm is of waarvan de bovenste laag is ontkalkt 3. Het natuurgebied Wapendal is de enige plek in het Natura 2000-gebied Westduinpark en Wapendal waar dit habitattype aanwezig is4. De natuurgebieden Westduinpark en Wapendal zijn niet aangewezen voor habitatrichtlijnsoorten of vogelrichtlijnsoorten5. Wel zijn typische soorten omschreven per habitattype3,6,7. De typische soorten welke in de directe omgeving van het projectgebied bekend zijn voor te komen zijn in tabel 1, 2 en 3 weergegeven per habitattype.

1

Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2011). Besluit Natura 2000-gebied Westduinpark en Wapendal. September 2011. 2 Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2025). Vernieuwde landelijke doelen voor Natura 2000habitattypen en -soorten. April 2025. 3 Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedelzekerheid en Natuur (2008). Profiel habitattype H2130. Versie 1 september 2008. 4 Van der Goes en Groot (2023). Habitatkaart T1 Westduinpark & Wapendal 2021. Versie 1, 28 september 2023. 5 Provincie Zuid-Holland (2022). Natuurdoelanalyse Natura 2000 98 Westduinpark & Wapendal. 14 maart 2022. 6 Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2008). Profiel habitattype H2150. Versie 18 december 2008. 7 Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2008). Profiel habitattype H2180. Versie 24 maart 2009. 6

Tabel 1: H2130 B Grijze duinen (kalkarm) Soortgroep

Soortnaam

Dagvlinders

Kleine parelmoervlinder

Insecten

Blauwvleugelsprinkhaan

Insecten

Duinsabelsprinkhaan

Insecten

Knopsprietje

Korstmossen

Sierlijk rendiermos

Korstmossen

Zomersneeuw

Vaatplanten

Buntgras

Vaatplanten

Duinroos

Vaatplanten

Duinviooltje

Vaatplanten

Kleverige reigersbek

Vaatplanten

Ruw-vergeet-mij-nietje

Zoogdieren

Konijn

Tabel 2: H2150 Duinheiden met struikheide Soortgroep

Soortnaam

Korstmossen

Girafje

Korstmossen

Open rendiermos

Tabel 3: H2180 A Droge duinbossen Soortgroep

Soortnaam

Dagvlinders

Eikenpage

Vogels

Grote bonte specht

1.4

STEDELIJKE GROENE HOOFDSTRUCTUUR

Het natuurgebied Wapendal (3,6 hectare) is apart gelegen van de bestaande groengebieden in Den Haag (afbeelding 4). Wapendal maakt samen met onder andere de naastgelegen Bosjes van Pex onderdeel uit van de stedelijke groene hoofdstructuur.

Afbeelding 4: Projectgebied ten opzichte van de groengebieden van de gemeente Den Haag (bron: kaartendenhaag.nl)

De Bosjes van Pex bestaan, naast bosschages en struwelen, tevens uit een aantal sportvelden, een manege, parkeerplaatsen en een aantal wandel- en fietspaden.

7

In de groengebieden van de Bosjes van Pex en Wapendal zijn een aantal bijzondere natuurwaarden te vinden. Dit zijn ondere andere de aanwezigheid van de bosuil, lokale populaties van de nachtegaal (broedvogel), bruin blauwtje, gehakkelde aurelia (dagvlinders), harkwesp, blauwvleugelsprinkhaan, struiksprinkhaan (insecten) en groeiplaatsen van onder andere de duinreigersbek en de gewone salomonszegel (vaatplanten).

8

2

ONTWIKKELING EN METHODE

2.1

ONTWIKKELING De gemeente Den Haag is voornemens wijzingen aan te brengen aan een gedeelte van de Daal en Bergselaan te Den Haag. De beoogde wijziging betreft het veranderen van de huidige autoweg naar een fietspad (afbeelding 5). De Daal en Bergselaan wordt aan beide zijden vergroend middels het aanleggen van een bufferzone. Deze bufferzone dient de natuur in het zuidelijk gelegen Wapendal beter te beschermen en te verbinden met de nabijgelegen Bosjes van Pex. De autoweg in het projectgebied wordt aangepast naar een fietspad in twee richtingen met aan de noord(west) zijde een trottoir waar tevens enige straatverlichting wordt geplaatst. Het fietspad zal worden voorzien van rood asfalt. De planning van de werkzaamheden zijn op het moment van schrijven nog onbekend.

Afbeelding 5: Impressie geplande ontwikkeling (bron: Gemeente Den Haag)

2.2

METHODE De geplande ontwikkeling zal worden beoordeeld door middel van een korte bureaustudie, een habitatscan en eerder onderzoek waarbij de mogelijke aanwezigheid van beschermde soorten zal worden aangegeven. Voor de bureaustudie heeft een korte literatuurstudie plaatsgevonden waarbij diverse bronnen met verspreidingsgegevens zijn geraadpleegd. De geraadpleegde bronnen zijn onder andere verspreidingsatlassen van de verschillende soortgroepen, eerder in de regio uitgevoerde onderzoeken, databanken met verspreidingsgegevens (waaronder de Nationale Databank Flora en Fauna) en het aanwijzingsbesluit Natura 2000-gebieden. In bijlage 2 is de lijst met beschermde soorten welke op basis van het bronnenonderzoek bekend zijn in de omgeving van het projectgebied voor te komen. Uit het bronnenonderzoek volgt tevens een overzicht met Rode lijstsoorten welke mogelijk in het projectgebied voor kunnen komen. Dit overzicht is in bijlage 3 opgenomen. De geraadpleegde bronnen zijn doorgaans op uurhokniveau, waardoor ook soorten welke bekend zijn uit de wijdere omgeving van het projectgebied zijn inbegrepen. Deze soorten hoeven niet direct in het projectgebied te worden verwacht.

9

Op basis van de aanwezigheid van beschermde soorten en de bestaande natuurwaarden in het projectgebied zijn de mogelijke effecten van de voorgestelde maatregelen ter verbetering van de natuurwaarden in het projectgebied beoordeeld. Voor een completer beeld is het projectgebied bezocht tijdens een habitatscan. Tijdens de habitatscan is het projectgebied bezocht om te kijken of de voorgestelde maatregelen omtrent de ontwikkeling ook in de praktijk uitvoerbaar zijn met in achtneming van de aanwezigheid van beschermde functies uit de omgeving bekende soorten, rekening houdend met het aanwezige habitat, de habitateisen en de verspreidingsgegevens van de betreffende soorten. Daarnaast kunnen er tijdens het veldbezoek nog soorten worden toegevoegd wanneer het habitat geschikt is voor de betreffende soort. De habitatscan heeft plaatsgevonden op 10-12-2025 en is uitgevoerd door 5.1.2.e Het was tijdens het veldbezoek circa 10 °C, windkracht drie Bft. en zwaar bewolkt.

10

3

RESULTATEN

In dit hoofdstuk worden op basis van de resultaten van de bureaustudie en het veldbezoek de voorgestelde maatregelen besproken die ter verbetering van de huidige natuurwaarden zijn voorgesteld.

3.1

VERBINDING GROENGEBIEDEN De geplande ontwikkeling heeft als één van de doelen de verbinding tussen de bestaande groengebieden van de Bosjes van Pex en Wapendal te versterken en beter te beschermen. Binnen de huidige geplande ontwikkeling is een bufferzone voorzien in het projectgebied welke de verbinding tussen de beide groengebieden dient te versterken. In de huidige situatie worden de bosschages bij de Bosjes van Pex afgesneden van natuurgebied Wapendal door de Daal en Bergselaan. De autoweg bestaat uit een tweerichtingsverkeer wegprofiel. De autoweg wordt aan weerszijden begrensd door een trottoir. Aan de zijde van natuurgebied Wapendal wordt het trottoir begrensd door een hekwerk. Dit hekwerk kan in theorie voor sommige soorten fauna een obstakel zijn, maar in de praktijk kunnen de in de omgeving bekende soorten zoals de egel, marterachtigen en de vos gemakkelijk gebruik maken van de openingen (variërend van 10 tot 15 cm hoogte, afhankelijk van de aanwezigheid van vegetatie) aan de onderzijde van het hekwerk (afbeelding 6). Ook is het voor soorten als marterachtigen middels klimmen mogelijk het hekwerk aan de bovenzijde te passeren.

Afbeelding 6: Ruimte onder het hekwerk

Grondgebonden fauna vanuit het natuurgebied Wapendal komt terecht komen op de Daal en Bergselaan alvorens via het oversteken van de weg naar de bosschages van de Bosjes van Pex te verplaatsen. Hierbij is gevaar tot aanrijding in de huidige situatie mogelijk. Voor soorten als amfibieën en kleinere grondgebonden zoogdieren vormen (drukke) wegen een barrière8, door bijvoorbeeld het ontbreken van geschikt habitat. Een fietspad zorgt door de geringe breedte en beperkte verharding zorgen voor een vermindere barrièrewerking, gezien dat er in het projectgebied meer ruimte ontstaat voor groenstructuren die beide groengebieden beter met elkaar kunnen verbinden. Hierbij is echter nog steeds een aanrijdgevaar mogelijk, onder andere wegens verschillende typen fietsen (standaard, elektrisch, etc.) en daarmee de wisselende snelheden. Het is aannemelijk dat het aanrijdgevaar door fietsers kleiner is dan door de combinatie van auto’s en fietsers over dezelfde weg. De geplande ontwikkeling bestaat heden uit een tweerichtingsfietspad en een trottoir voorzien van enige straatverlichting. Het toepassen van bijvoorbeeld een faunapassage kan de barrière tussen de groengebieden en het aanrijdgevaar verminderen. Amfibieën en kleine grondgebonden zoogdieren kunnen daardoor het projectgebied veilig passeren.

8

RIVM (2002). Ontsnippering van natuurgebieden: effecten op natuur, mobiliteit, bereikbaarheid, verkeersveiligheid en geluid. RIVM rapport 408764001/2002 11

3.2

BIODIVERSITEIT De biodiversiteit in het projectgebied is in de huidige situatie laag. In het projectgebied is weinig groen aanwezig. Het projectgebied bestaat dan ook voornamelijk uit verharding. In het projectgebied kan vergeleken met de huidige situatie de biodiversiteit flink worden verhoogd. Een aantal mogelijke maatregelen omtrent de aanwezigheid van dekking, voedsel en soortenrijkdom worden in deze paragraaf toegelicht. Aanwezigheid van dekking Voor verschillende soorten fauna zoals broedvogels en grondgebonden zoogdieren is dekking van belang als onderdeel van een geschikt leefgebied. Dekking kan worden geboden door middel van verschillende vegetaties zoals dichte struwelen en bosschages. In de huidige situatie is in het projectgebied weinig tot geen dekking voor (algemene) broedvogels en grondgebonden zoogdieren aanwezig. Enkel aan de oostelijke zijde is een plein met aangelegde lage beplanting aanwezig. Aan de westelijke zijde zijn enkele platanen aanwezig welke dekking kunnen bieden in het voorjaar en zomer middels een bladerdek. In het grootste deel van het projectgebied is echter geen vegetatie welke dekking bieden aan onder andere broedvogels en grondgebonden zoogdieren. Door het aanleggen van een mantelzoomvegetatie (kruiden-struweel-bomen) in het projectgebied wordt er nieuwe en robuustere dekking gerealiseerd in het projectgebied.

In de nieuwe situatie wordt door middel van de aanleg van een mantelzoomvegetatie in het projectgebied dekking gerealiseerd. Aanwezigheid van voedsel In het projectgebied is heden weinig vegetatie aanwezig welke voedsel kan bieden voor diverse fauna zoals broedvogels, grondgebonden zoogdieren en insecten. Door het aanleggen en ruimte geven aan inheemse vegetaties wordt het voedselaanbod voor fauna in het projectgebied verbeterd. Een voorbeeld hiervan is het aanleggen van een mantelzoomvegetatie. Het projectgebied bestaat heden hoofdzakelijk uit een autoweg met aan weerszijden een trottoir. Op basis van de geplande ontwikkeling is het mogelijk om in het projectgebied nieuw leefgebied voor diverse soorten flora en fauna aan te leggen. In het projectgebied wordt een zogenaamde mantelzoomvegetatie aangelegd. Dit is met andere woorden een geleidelijk verlopende bosrand. In een dergelijke situatie zou de vegetatie bij de bosrand moeten lopen van de bomen naar hoger struweel onder de bomen, richting lager struweel en tot slot naar een hoge kruidenvegetatie. Een dergelijke vegetatiestructuur is gevarieerd in structuur en soorten9. Dergelijke mantelzoomvegetaties hebben een rijke variatie aan plantensoorten en ongewervelden, met name de zoomvegetaties (kruidenvegetatie) springen hier in positieve zin uit10.

De zoomvegetaties zijn met name van meerwaarde in situaties waarin er bloemrijke vegetatie tot ontwikkeling kan komen en de begroeiingen welke aan halfschaduw gebonden plaatsen zijn gebonden niet in de verdrukking komen. In een dergelijke zoomvegetatie gaat de voorkeur dus uit naar een bloemrijke, halfhoge kruidenvegetatie welke geleidelijk overgaat in laag struweel alvorens hoger struweel en ten slotte de bomen aan de rand van de bestaande bosschages in beeld komen. De struwelen dienen te bestaan uit inheemse besdragende struiken zoals de meidoorn en de sleedoorn, welke het gehele jaar voor voedsel zorgen in de vorm van bloemen met nectar (voorjaar) en bessen (najaar). Een mantelzoomvegetatie kan in de context van de geplande ontwikkeling worden gerealiseerd aan de zuidelijke zijde van het projectgebied waar deze grenst aan natuurgebied Wapendal. In de huidige situatie is hier reeds een bosschage en bosrand aanwezig, welke dus kan worden voorzien van lage struwelen en een (hoge) kruidenstrook. Het aanwezige habitattype hier (duinbos) wordt hier door de toevoeging van struwelen en kruidenvegetaties versterkt en er ontstaat meer leefgebied voor diverse soorten flora en fauna in vergelijking met de huidige situatie.

9

Bos-Groenendijk, G.I. & M.A.K. Bleeker (2024). Impuls structuurrijke bosranden –natuurlijke bosranden voor prioritaire soorten. Rapport VS2024.029, De Vlinderstichting, Wageningen 10 R. Haveman & I. de Ronde, 2025. Bosranden in Limburg. Een landschappelijk vegetatiekundige kennissynthese. De Ronde & Haveman, rapport DRH2025.01, Zetten, 71 pp. + bijlages. 12

3.3

KWALITEITSVERBETERING HABITATTYPE In het naast het projectgebied gelegen natuurgebied Wapendal zijn een aantal habitattypes aanwezig, waaronder de habitattypes kalkarme grijze duinen (0,3 ha, H2310B) en droge duinbossen (H2180A). Het habitattype kalkarme grijze duinen geldt als sterk stikstofgevoelig, het habitattype droge duinbossen als zeer gevoelig. Depositie uit onder andere wegverkeer draagt bij aan vergrassing, verzuring en verlies aan soortenrijkdom. Door stikstofdepositie, verminderde begrazing en kustbeschermingsmaatregelen is het habitattype grijze duinen meer en meer vast komen te liggen door middel van vergrassing en de toenemende bedekking van mossen en struweel. De verzuring van de bodem van dit habitattype gaat door de hoge stikstofdepositie sneller en de verzuring gaat door tot een hogere zuurgraad (lage pH) dan in natuurlijke omstandigheden11. Dergelijke situaties zorgen voor een verminderde kwaliteit van het habitattype. Het natuurgebied Wapendal is in de huidige situatie van alle kanten omgeven door verharding en wegen. Het habitattype droge duinbossen (H2180A) wordt door de geplande ontwikkeling verbeterd door de aanleg van een mantelzoomvegetatie, welke werkt als een bufferzone tussen de verharding en het natuurgebied Wapendal en voegt kwaliteit toe aan het habitattype droge duinbossen (H2180A).

In de huidige situatie reeds een bosschage en bosrand aanwezig aan beide zijden, welke dus kan worden voorzien van lage struwelen en een (hoge) kruidenstrook. Met de toevoeging van dergelijke vegetaties ontstaat er meer leefgebied voor diverse soorten flora en fauna. Het wegnemen van een weg direct langs dergelijke habitattypes kan voor een lokale vermindering van stikstofhoudende gassen zorgen. Uit een stikstofberekening blijkt dat als gevolg van de ingreep de stikstofdepositie op Natura-2000 gebied Westduinpark & Wapendal lokaal fors naar beneden gaat.

11

Bobbink, R., G. van Dijk, E. Remke & H. Tomassen (2022). Herstelbaarheid van door stikstofdepositie aangetaste Natura 2000habitattypen: een overzicht. Onderzoekcentrum B-WARE, Nijmegen. Rapportnummer RP-21.117.21.95. 13

4

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Het projectgebied is gelegen tussen het groengebied de Bosjes van Pex en Natura 2000-natuurgebied Wapendal. Het natuurgebied Wapendal is een onderdeel van het grotere Natura 2000-gebied Westduinpark en Wapendal. In het projectgebied zijn in de huidige situatie weinig groenstructuren aanwezig. De huidige groenstructuren bestaan uit een plein voorzien van vaste beplanting en een berm met een grasstrook en enkele bomen (voornamelijk plataan). In het projectgebied ontbreken substantiële groenstructuren welke voedsel kan bieden voor fauna zoals broedvogels, grondgebonden zoogdieren en insecten. De geplande ontwikkeling voorziet in de aanleg en het creëren van een mantelzoomvegetatie aan de zijde van het natuurgebied Wapendal, waarmee het voedselaanbod in het projectgebied wordt verbeterd. Met de toevoeging van een dergelijke vegetatiestructuur ontstaat meer leefgebied voor diverse soorten flora en fauna en wordt het op Europees niveau beschermde habitattype droge duinbossen (H2180A), gelegen in Wapendal, versterkt. Het vervangen van de huidige weg door een fietspad direct langs het natuurgebied Wapendal zorgt ervoor dat lokaal vermindering optreedt van stikstofhoudende gassen wat positief is voor de in Wapendal aanwezige habitattypen.

Een vermindering van stikstofhoudende gassen is voor het habitattype kalkarme grijze duinen (H2310B) van extra belang, omdat Wapendal de enige plek in het Natura 2000-gebied Westduinpark en Wapendal is waar volgens de meest recente habitatkartering dit habitattype aanwezig is. De geplande ontwikkeling en de daarbij behorende natuurimpulsen kunnen nog verder worden versterkt door het aanbrengen van enkele faunapassages onder het fietspad door welke gericht zijn op amfibieën en kleinere grondgebonden zoogdieren.

14

5

LITERATUUR

Bobbink, R., G. van Dijk, E. Remke & H. Tomassen (2022). Herstelbaarheid van door stikstofdepositie aangetaste Natura 2000-habitattypen: een overzicht. Onderzoekcentrum B-WARE, Nijmegen. Rapportnummer RP21.117.21.95. Bos-Groenendijk, G.I. & M.A.K. Bleeker (2024). Impuls structuurrijke bosranden –natuurlijke bosranden voor prioritaire soorten. Rapport VS2024.029, De Vlinderstichting, Wageningen. IDDS (2025). Notitie Stikstofdepositie Daal- en Bergselaan. Versie 17 december 2025. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2011). Besluit Natura 2000-gebied Westduinpark en Wapendal. September 2011. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedelzekerheid en Natuur (2008). Profiel habitattype H2130. Versie 1 september 2008. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2008). Profiel habitattype H2150. Versie 18 december 2008. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2008). Profiel habitattype H2180. Versie 24 maart 2009. Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (2025). Vernieuwde landelijke doelen voor Natura 2000-habitattypen en -soorten. April 2025 Provincie Zuid-Holland (2022). Natuurdoelanalyse Natura 2000 98 Westduinpark & Wapendal. 14 maart 2022. RIVM (2002). Ontsnippering van natuurgebieden: effecten op natuur, mobiliteit, bereikbaarheid, verkeersveiligheid en geluid. RIVM rapport 408764001/2002 R.

Haveman & I. de Ronde, 2025. Bosranden in Limburg. Een landschappelijk vegetatiekundige kennissynthese. De Ronde & Haveman, rapport DRH2025.01, Zetten, 71 pp. + bijlages. Van der Goes en Groot (2023). Habitatkaart T1 Westduinpark & Wapendal 2021. Versie 1, 28 september 2023 Internet Nationale Databank Flora en Fauna www.atlas.apps.geodan.nl www.gbif.org www.natura2000.nl www.piscaria.nl www.provinciaalgeoregister.nl/georegister/ www.ravon.nl www.stowa.nl (limnodata neerlandica) www.synbiosys.alterra.nl/natura2000 www.telmee.nl www.verspreidingsatlas.nl

15

Bijlage 1: Foto impressie

16

Bijlage 2: Tabel mogelijk aanwezige beschermde soorten Tabel 1: Overzicht beschermde soorten in de directe omgeving van het projectgebied Soortgroep

Naam

Amfibieën

Alpenwatersalamander

Amfibieën

Bastaardkikker

Amfibieën

Boomkikker 1

Amfibieën

Bruine kikker

Amfibieën

1

Gewone pad

1

1

Bescherming

Afstand

Bal bijlage IX A

< 4km*

Bal bijlage IX A

< 5km

HR IV & Bern II

< 4km*

Bal bijlage IX A

< 2km*

Bal bijlage IX A

< 1km*

Bal bijlage IX A

< 5km

Bal bijlage IX A

< 5km*

Amfibieën

Kleine watersalamander

Amfibieën

Meerkikker

1

Amfibieën

Poelkikker

HR IV

< 5km

Amfibieën

Rugstreeppad

HR IV & Bern II

< 4km*

Amfibieën

Vroedmeesterpad

HR IV & Bern II

< 5km

Amfibieën

Vuursalamander

Bal bijlage IX A

< 5km

Ongewervelden

Grote vos

Bal bijlage IX A

< 5km

Reptielen

Zandhagedis

HR IV & Bern II

< 3km*

Vaatplanten

Bokkenorchis

Bal bijlage IX B

< 3km*

Vaatplanten

Glad biggenkruid

Bal bijlage IX B

< 5km

Vaatplanten

Karthuizeranjer

Bal bijlage IX B

< 5km

Vaatplanten

Kleine wolfsmelk

Bal bijlage IX B

< 5km

Vaatplanten

Muurbloem

Bal bijlage IX B

< 5km*

Vaatplanten

Schubvaren

Bal bijlage IX B

< 5km

Vaatplanten

Wilde ridderspoor

Bal bijlage IX B

< 5km

Vleermuizen

Gewone dwergvleermuis

HR IV

< 1km*

Vleermuizen

Gewone grootoorvleermuis

HR IV & Bern II

< 5km

Vleermuizen

Kleine dwergvleermuis

HR IV & Bern II

< 4km*

Vleermuizen

Laatvlieger

HR IV & Bern II

< 1km*

Vleermuizen

Meervleermuis

HR IV & Bern II

< 2km*

Vleermuizen

Rosse vleermuis

HR IV & Bern II

< 2km*

Vleermuizen

Ruige dwergvleermuis

HR IV & Bern II

< 1km*

Vleermuizen

Watervleermuis

HR IV & Bern II

< 1km*

Vogels

Blauwe reiger

Cat. 5

< 2km*

Vogels

Boerenzwaluw

Cat. 5

< 5km*

Vogels

Boomklever

Cat. 5

< 3km*

Vogels

Boomkruiper

Cat. 5

< 2km*

Vogels

Boomvalk

Cat. 4

< 2km*

Vogels

Bosuil

Cat. 5

< 2km*

Vogels

Buizerd

Cat. 4

< 2km*

Vogels

Ekster

Cat. 5

< 2km*

Vogels

Gierzwaluw

Cat. 2

< 1km*

Vogels

Groene specht

Cat. 5

< 3km*

Vogels

Grote bonte specht

Cat. 5

< 3km*

Vogels

Grote gele kwikstaart

Cat. 3

< 5km*

17

Soortgroep

Naam

Bescherming

Afstand

Vogels

Havik

Cat. 4

< 3km*

Vogels

Huismus

Cat. 2

< 1km*

Vogels

Huiszwaluw

Cat. 5

< 5km

Vogels

IJsvogel

Cat. 5

< 3km*

Vogels

Koolmees

Cat. 5

< 2km*

Vogels

Ooievaar

Cat. 3

< 4km*

Vogels

Pimpelmees

Cat. 5

< 1km*

Vogels

Ransuil

Cat. 4

< 5km

Vogels

Slechtvalk

Cat. 3

< 2km*

Vogels

Sperwer

Cat. 4

< 3km*

Vogels

Spreeuw

Cat. 5

< 2km*

Vogels

Tapuit

Cat. 5

< 5km*

Vogels

Torenvalk

Cat. 5

< 4km*

Vogels

Zwarte kraai

Cat. 5

< 2km*

Vogels

Zwarte mees

Cat. 5

< 4km*

Vogels

Zwarte roodstaart

Cat. 5

< 3km*

Zoogdieren

Boommarter

Bal bijlage IX A

< 5km*

Zoogdieren

Bosmuis1

Bal bijlage IX A

< 4km*

Zoogdieren

1

Bal bijlage IX A

< 5km

Bal bijlage IX A

< 5km

Bunzing

1

Zoogdieren

Dwergspitsmuis

Zoogdieren

Eekhoorn

Bal bijlage IX A

< 4km*

Zoogdieren

1

Bal bijlage IX A

< 1km*

Bal bijlage IX A

< 4km*

Bal bijlage IX A

< 4km*

Bal bijlage IX A

< 2km*

Bal bijlage IX A

< 3km*

Bal bijlage IX A

< 5km*

Bal bijlage IX A

< 5km

Bal bijlage IX A

< 1km*

Bal bijlage IX A

< 1km*

Zoogdieren Woelrat1 Bal bijlage IX A *= Op basis van eerdere waarnemingen van Adviesbureau E.C.O. Logisch B.V. 1 = Vrijstelling door de provincie Zuid-Holland in het kader van activiteiten.

< 5km

Zoogdieren

Egel

Haas

1

Zoogdieren

Huisspitsmuis

Zoogdieren

1

Zoogdieren Zoogdieren

Konijn 1

Ree

Rosse woelmuis

Zoogdieren

Veldmuis

Zoogdieren

1

Zoogdieren

1

Vos

Wezel

1

1

1

18

Bijlage 3: Tabel mogelijk aanwezige Rode lijstsoorten Tabel 1: Overzicht Rode Lijst-soorten in directe omgeving van het projectgebied Soortgroep

Nederlandse naam

Wetenschappelijke naam

Rode Lijst-status

Verwachte aanwezigheid in projectgebied?

Amfibieën

Kamsalamander

Triturus cristatus

Kwetsbaar

Nee

Amfibieën

Vroedmeesterpad

Alytes obstetricans

Kwetsbaar

Nee

Dagvlinders

Bruin blauwtje

Aricia agestis

Gevoelig

Nee

Dagvlinders

Grote vos

Nymphalis polychloros

Kwetsbaar

Nee

Dagvlinders

Kleine parelmoervlinder

Issoria lathonia

Kwetsbaar

Nee

Dagvlinders

Oranje zandoogje

Pyronia tithonus

Gevoelig

Nee

Insecten (overig)

Marmerschietmot

Limnephilus marmoratus

Kwetsbaar

Nee

Insecten (overig)

Tenger langsprietje

Leptocerus tineiformis

Kwetsbaar

Nee

Insecten (overig)

Tweekleurige schietmot

Limnephilus vittatus

Kwetsbaar

Nee

Korstmossen

Bleke knoopjeskorst

Bacidia arceutina

Kwetsbaar

Nee

Korstmossen

Gebogen rendiermos

Cladonia arbuscula

Kwetsbaar

Nee

Korstmossen

Gewoon schorsmos

Hypogymnia physodes

Gevoelig

Nee

Korstmossen

Saucijs-baardmos

Usnea articulata

Ernstig Bedreigd Nee

Korstmossen

Sierlijk rendiermos

Cladonia ciliata

Kwetsbaar

Nee

Libellen

Gevlekte witsnuitlibel

Leucorrhinia pectoralis

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Boomgaardvuurzwam

Phellinus tuberculosus

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Duinstinkzwam

Phallus hadriani

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Heideknotszwam

Clavaria argillacea

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Kapjesmorielje

Mitrophora semilibera

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Korrelige taaiplaat

Neolentinus schaefferi

Ernstig Bedreigd Nee

Schimmels

Netstelige heksenboleet

Suillellus luridus

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Peperbus

Myriostoma coliforme

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Populierleemhoed

Agrocybe cylindracea

Kwetsbaar

Nee

Schimmels

Prachtmycena

Mycena crocata

Gevoelig

Nee

Schimmels

Purpersteelmosschijfje

Lamprospora seaveri

Bedreigd

Nee

Vaatplanten

Absintalsem

Artemisia absinthium

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Beemdkroon

Knautia arvensis

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Bevertjes

Briza media

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Bolderik

Agrostemma githago

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Donkergroene basterdwederik

Epilobium obscurum

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Franse silene

Silene gallica

Bedreigd

Nee

Vaatplanten

Gele kornoelje

Cornus mas

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Gewone agrimonie

Agrimonia eupatoria

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Glad biggenkruid

Hypochaeris glabra

Bedreigd

Nee

Vaatplanten

Gulden sleutelbloem

Primula veris

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Jeneverbes

Juniperus communis

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Kamgras

Cynosurus cristatus

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Kleine ratelaar

Rhinanthus minor

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Knolsteenbreek

Saxifraga granulata

Bedreigd

Nee 19

Soortgroep

Nederlandse naam

Wetenschappelijke naam

Rode Lijst-status

Verwachte aanwezigheid in projectgebied?

Vaatplanten

Knopig doornzaad

Torilis nodosa

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Korenbloem

Centaurea cyanus

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Lathyruswikke

Vicia lathyroides

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Liggende asperge

Asparagus prostratus

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Oosterse morgenster

Tragopogon pratensis subsp. Kwetsbaar orientalis

Nee

Vaatplanten

Rapunzelklokje

Campanula rapunculus

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Ruige leeuwentand

Leontodon hispidus

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Schubvaren

Asplenium ceterach

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Selderij

Apium graveolens

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Steenanjer

Dianthus deltoides

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Stijve moerasweegbree

Baldellia ranunculoides subsp. Bedreigd ranunculoides

Nee

Vaatplanten

Tengere distel

Carduus tenuiflorus

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Tripmadam

Sedum rupestre

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Veldsalie

Salvia pratensis

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Vleeskleurige orchis

Dactylorhiza incarnata

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Waterdrieblad

Menyanthes trifoliata

Gevoelig

Nee

Vaatplanten

Wilde kievitsbloem

Fritillaria meleagris

Bedreigd

Nee

Vaatplanten

Zacht vetkruid

Sedum sexangulare

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Zilte waterranonkel

Ranunculus baudotii

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Zomerklokje

Leucojum aestivum

Kwetsbaar

Nee

Vaatplanten

Zwartmoeskervel

Smyrnium olusatrum

Gevoelig

Nee

Vleermuizen

Laatvlieger

Eptesicus serotinus

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Blauwe kiekendief

Circus cyaneus

Gevoelig

Nee

Vogels

Boerenzwaluw

Hirundo rustica

Gevoelig

Nee

Vogels

Boomvalk

Falco subbuteo

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Draaihals

Jynx torquilla

Ernstig Bedreigd Nee

Vogels

Gele kwikstaart

Motacilla flava

Gevoelig

Vogels

Goudplevier

Pluvialis apricaria

Verdwenen Nederland

Vogels

Graspieper

Anthus pratensis

Gevoelig

Nee

Vogels

Grauwe vliegenvanger

Muscicapa striata

Gevoelig

Nee

Vogels

Grote lijster

Turdus viscivorus

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Grote mantelmeeuw

Larus marinus

Gevoelig

Nee

Vogels

Huismus

Passer domesticus

Gevoelig

Nee

Vogels

Huiszwaluw

Delichon urbicum

Gevoelig

Nee

Vogels

Keep

Fringilla montifringilla

Gevoelig

Nee

Vogels

Kneu

Linaria cannabina

Gevoelig

Nee

Vogels

Koekoek

Cuculus canorus

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Kramsvogel

Turdus pilaris

Gevoelig

Nee

Vogels

Nachtegaal

Luscinia megarhynchos

Kwetsbaar

Nee

officinalis

subsp.

Nee uit

Nee

20

Soortgroep

Nederlandse naam

Wetenschappelijke naam

Rode Lijst-status

Verwachte aanwezigheid in projectgebied?

Vogels

Oeverloper

Actitis hypoleucos

Gevoelig

Nee

Vogels

Paapje

Saxicola rubetra

Bedreigd

Nee

Vogels

Ransuil

Asio otus

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Ringmus

Passer montanus

Gevoelig

Nee

Vogels

Smient

Anas penelope

Gevoelig

Nee

Vogels

Tapuit

Oenanthe oenanthe

Bedreigd

Nee

Vogels

Torenvalk

Falco tinnunculus

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Veldleeuwerik

Alauda arvensis

Gevoelig

Nee

Vogels

Visdief

Sterna hirundo

Gevoelig

Nee

Vogels

Watersnip

Gallinago gallinago

Bedreigd

Nee

Vogels

Wielewaal

Oriolus oriolus

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Wintertaling

Anas crecca

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Wulp

Numenius arquata

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Zeearend

Haliaeetus albicilla

Gevoelig

Nee

Vogels

Zomertortel

Streptopelia turtur

Kwetsbaar

Nee

Vogels

Zwarte mees

Periparus ater

Gevoelig

Nee

Weekdieren

Genaveld tonnetje

Lauria cylindracea

Kwetsbaar

Nee

Weekdieren

Gladde clausilia

Cochlodina laminata laminata

Kwetsbaar

Nee

Weekdieren

Lichte aardslak

Limacus flavus

Kwetsbaar

Nee

Weekdieren

Vergeten schorshoren

Balea perversa

Bedreigd

Nee

Weekdieren

Wijngaardslak

Helix pomatia

Kwetsbaar

Nee

Wespen, bijen en Gouden slakkenhuisbij mieren

Osmia aurulenta

Kwetsbaar

Nee

Wespen, bijen en Grote koekoekshommel mieren

Bombus vestalis

Kwetsbaar

Nee

Wespen, bijen en Roodsprietwespbij mieren

Nomada fulvicornis

Kwetsbaar

Nee

Wespen, bijen en Zilveren fluitje mieren

Megachile leachella

Gevoelig

Nee

Zoogdieren

Oryctolagus cuniculus

Gevoelig

Nee

Konijn

* Datum van raadpleging NDFF: 09-12-2025

21