RIS325180 Bijlage Onderlegger ambitieboek Den Haag - Next Stop Europe

Memo: baten van een internationale treinverbinding voor Den Haag Onderlegger bij het ambitieboek Next Stop: Europe.

Den Haag staat wereldwijd bekend als de stad van vrede en recht. Ongeveer vijfhonderd internationale organisaties hebben hier hun zetel, variërend van het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof tot Europol en het Permanent Hof van Arbitrage. Deze organisaties, met onder meer zo’n 121 ambassades en consulaten, leveren binnen de regio Den Haag naar schatting 40.000 directe en indirecte banen op, en binnen de gemeentegrenzen 22.000 banen.1 Deze instellingen trekken jaarlijks tienduizenden professionals en bezoekers naar de stad, voor conferenties, topontmoetingen, culturele festiviteiten en diplomatiek overleg. Zo waren er in 2024 118 internationale congressen in Den Haag, met in totaal ruim 30.000 bezoekers2. De Haagse internationale identiteit reikt verder dan juridische en politieke instellingen. Den Haag is ook een culturele, toeristische en economische magneet. Zo trok de stad in 2024 zo’n 700.000 internationale bezoekers die minimaal één nacht in de stad verbleven, waarvan 80.000 uit België3. Niet gek voor een stad die na Amsterdam de hoogste dichtheid musea van Nederland heeft 4. In 2024 trokken de 17 grootste musea naar schatting 2,1 miljoen bezoekers.

Daarnaast bezochten in 2024 meer dan een half miljoen mensen Madurodam.5 Den Haag staat niet alleen bekend om haar musea en internationale instellingen, ook de stranden van Scheveningen en Kijkduin vormen belangrijke toeristische trekpleisters. Hoewel cijfers over het aandeel internationale bezoekers ontbreken, blijkt uit recent onderzoek dat Scheveningen in de maanden juni, juli en augustus van 2024 in totaal circa 5,6 miljoen dagbezoekers ontving. Op piekdagen liep het aantal op tot maar liefst 150.000 tot 160.000 bezoekers per dag. 6 De combinatie van bestuurlijke, juridische, culturele en toeristische functies maakt Den Haag uniek in Europa. En hoewel Den Haag geen nationale hoofdstad is, deelt zij het internationale podium met steden als Genève, Wenen en Straatsburg; allemaal bestemmingen waar een directe spoorverbinding met andere machtscentra vanzelfsprekend is. Alleen voor Den Haag, opvallend genoeg, niet. De verbinding met Brussel Brussel, eigentijdse hoofdstad van België en bestuurlijke hoofdstad van de Europese Unie, is de natuurlijke tegenhanger van Den Haag. In haar vergaderzalen wordt beleid gevormd dat alle 27 lidstaten raakt. De stad herbergt het Europees Parlement, de Europese Commissie, de Raad van de

Bron: The Hague, international city of peace and justice: An economic effect analysis of the international nonprofit sector (Decisio, 2019) 2 Bron: Den Haag in cijfers: Dashboard bezoekerseconomie – Zakelijk bezoek 3 Bron: Den Haag in cijfers: Dashboard Bezoekerseconomie - (Inter)nationaal verblijfsbezoek 4 Bron: Nederland in cijfers: Hoeveel musea zijn er? (CBS, 2022) 5 Bron: Den Haag in cijfers: Dashboard bezoekerseconomie – Bezoek aan bezienswaardigheden 6 Bron: Evaluatie 2024 Actieplan Kust (Den Haag, 2024) 1

2/5

EU, lobbykantoren, diplomatieke missies en denktanks die samen het Europese besluitvormingssysteem voeden en bevragen. Net als Brussel vervult Den Haag een uitgesproken internationale rol, zij het met een ander zwaartepunt. Waar in Brussel Europees beleid wordt ontwikkeld en vastgesteld, is Den Haag het mondiale centrum voor vrede en recht. Internationale gerechtshoven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties werken hier dagelijks aan de juridische en normatieve vertaling van beleid. Deze werelden zijn sterk met elkaar verweven: beleidsvorming in Brussel en rechtsvorming in Den Haag beïnvloeden en versterken elkaar voortdurend. Veel organisaties opereren in beide steden tegelijk, met vestigingen, vaste vertegenwoordiging of intensieve samenwerkingsrelaties. Voor diplomaten, juristen, beleidsmakers en vertegenwoordigers van deze organisaties vormt de verbinding tussen Den Haag en Brussel daarmee geen incidentele reis, maar een schakel in hun dagelijkse werk. Brussel heeft daarnaast een aantrekkelijke positie als knooppunt in het West-Europese hogesnelheidsnetwerk. Vanaf Brussel Zuid vertrek je in anderhalf uur naar Parijs, in vier uur naar Lyon of Frankfurt, in zes uur naar Berlijn. Deze snelweg van rails verbindt economische, politieke en culturele centra met elkaar, en maakt van Brussel de poort naar Europa.

Vanuit Den Haag ontbreekt de directe treinkoppeling naar dit netwerk. Het moment om te handelen is nu Juist nu is er kans om dat gat te dichten. In 2029 bekleedt Nederland het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie. Den Haag zal in dat jaar een zwaartepunt zijn voor internationale vergaderingen, topconferenties en culturele events. Een directe trein die vanaf december 2028 rijdt, kan een volwaardig aandeel leveren in die stroom van mensen en ideeën. Het politieke draagvlak is daarom ook breed. Op 9 juli 2025 nam de gemeenteraad van Den Haag unaniem een motie aan die opriep tot realisatie van deze verbinding, en op 14 oktober 2025 bevestigde het college die koers. Verder heeft de Economic Board The Hague hun algehele steun uitgesproken. Belgische partners staan open voor samenwerking. Alle ingrediënten voor een project met breed eigenaarschap liggen klaar. Geen rechtstreekse verbinding is een gemiste kans Sinds 2021 ontbreekt de rechtstreekse internationale treinverbinding tussen Den Haag en Brussel. Het gevolg is dat iedere reiziger een overstap moet maken in Rotterdam of op Schiphol. Het effect daarvan is groter dan het lijkt: de reistijd wordt verlengd tot twee uur, wachttijden en loopafstanden op stations maken de reis minder comfortabel, en zelfs kleine vertragingen op het eerste traject kunnen een aansluiting kosten.

De afhankelijkheid van een overstap kan grote gevolgen hebben voor onder andere zakelijke reizigers, diplomaten en congresgangers met vaak strakke schema’s. Voor toeristen geldt dat eenvoud in reizen vaak doorslaggevend is. Een extra overstap zorgt voor een lagere waardering van de reis en kan een serieuze barrière vormen7. Ook duurt het wachten bij een overstap gevoelsmatiger langer dan de tijd die er werkelijk voor nodig is 8. Het nadelige effect van een extra overstap blijkt ook uit de klantwensenpiramide. Een overstap raakt direct aan de middelste laag uit de piramide, snelheid en gemak. Als op dit gebied niet aan de wensen van een reiziger wordt voldaan worden de kwaliteitsaspecten van een reis negatief gewaardeerd. Dit

7 8

Bron: De reiziger kiest: korter onderweg of minder overstappen? (NS en ProRail, 2023) Bron: Bereikbaarheid verbeeld: 14 infographics over mobiliteit, infrastructuur en de stad (PBL, 2014)

3/5

resulteert potentieel in minder bezoekers voor Den Haag met economische schade of niet duurzame reiskeuzen door de mensen die toch komen als gevolg. Economische impact Organisaties die overwegen een kantoor te openen of uit te breiden, rekenen mobiliteit mee in hun vestigingsbeleid. Mobiliteit is daarbij niet alleen een kosten- of efficiëntievraagstuk, maar raakt nadrukkelijk aan duurzaamheidsbeleid. Grote organisaties zijn onder Europese regelgeving, zoals de CSRD, verplicht om hun CO2-voetafdruk inzichtelijk te maken en actief te sturen op verduurzaming van zakelijke mobiliteit. Zonder directe internationale treinverbinding wordt het voor deze organisaties lastiger om internationale reizen duurzaam in te richten en hun mobiliteitsdoelen te halen. We zien dat in een tijd van internationale concurrentie de balans verschuift naar steden met optimale verbindingen. Dat heeft er mede voor gezorgd dat Den Haag in recente jaren verschillende hoofdkantoren uit haar stadsgrenzen heeft zien vertrekken. Ook evenementenorganisatoren kiezen locaties mede op basis van de bereikbaarheid. Omdat Den Haag niet direct bereikbaar is per internationale trein zijn de afgelopen jaren belangrijke congressen, festivals en beurzen naar andere steden met een betere bereikbaarheid gegaan.

Klimaatimpact De overstap drijft reizigers richting andere modaliteiten, zoals de auto of zelfs korteafstandsvluchten. Hierdoor stijgt de CO₂-uitstoot onnodig. Een directe verbinding zou juist op deze afstand het meest duurzame alternatief moeten bieden, passend bij de Europese Green Deal, de Nederlandse Klimaatwet en de Haagse Strategie Mobiliteitstransitie 2022-2040. Twee mogelijke routes naar een directe verbinding De oplossing is duidelijk: herstel van een directe internationale intercity tussen Den Haag en Brussel. Er bestaan twee mogelijke routes om deze verbinding tot stand te brengen: het doortrekken van bestaande lijnvoering is de snelste, meest kostenefficiënte en bedrijfseconomisch haalbare optie om in 2029 operationeel te zijn. Volledige bediening door een nieuwe vervoerder biedt strategische kansen voor maatwerk en profilering, maar vraagt mogelijk financiële en organisatorische draagkracht van Haagse instituties, bedrijven en mogelijk de gemeente om rendabel te worden. Route 1: Doortrekken van bestaande lijnvoering In deze variant sluit Den Haag aan op een bestaande internationale treinverbinding die al op het Nederlandse netwerk actief is. De meest voor de hand liggende optie is het verlengen van de huidige dienst Brussel–Rotterdam naar Den Haag.

In de uitvoering is dit relatief eenvoudig: de infrastructuur is geschikt, het materieel al toegelaten en de operationele procedures bestaan. Met deze variant is het bedrijfseconomisch mogelijk om per direct elke twee uur een directe verbinding tot stand te brengen. Dit heeft met name te maken met de benutting van synergievoordelen: de vaste kosten zijn grotendeels gedekt, en de uitbreiding brengt slechts incrementele kosten met zich mee (extra rijtijd, energie en enige personele inzet). Omdat geen nieuw merk of commerciële propositie hoeft te worden opgebouwd, kan worden voortgebouwd op de bestaande bekendheid van de verbinding. Wat betreft capaciteitstoewijzing is de kans van slagen relatief groot. Het gaat namelijk om een beperkte uitbreiding van een bestaand pad in de dienstregeling, waardoor de impact op het landelijke netwerk kleiner is dan de alternatieven. Uiteraard zijn er geen garanties af te geven over de capaciteitstoewijzing door de infrastructuurbeheerder.

4/5

Doortrekken van bestaande lijnvoering is daarmee de meest robuuste, snel uitvoerbare en financieel laagdrempelige route. De belangrijkste uitdaging zit hier in het rondkrijgen van de dienstregeling en het vinden van een commerciële balans tussen bestaande reizigersstromen en de nieuwe markt in Den Haag. Route 2: Volledige bediening door een nieuwe toetreder Er is ook een tweede route: een nieuwe open‑access‑operator start een geheel eigen verbinding Den Haag–Brussel, onafhankelijk van bestaande concessiehouders. In dit scenario wordt een nieuw merk geïntroduceerd, met eigen materieel, personeel, marketing en commerciële strategie. Deze route biedt de mogelijkheid tot maatwerk zoals over dienstregelingspatroon en productformule, om de aansluiting tussen de beoogde reizigers optimaal af te stemmen op comfort‑ of prijsproposities. Maar er zijn ook uitdagingen. Het opzetten van een volledige nieuwe operatie brengt hoge vaste kosten met zich mee: aanschaf of lease van geschikt internationaal materieel, toelating op het Nederlandse en Belgische net, en het organiseren van alle operationele processen. Daarbovenop komt het commerciële risico van een relatief kleine markt waar concurrentie, direct of indirect, aanwezig is. Een nieuwe speler zal met creatieve oplossingen moeten komen om op dit traject rendabel te opereren.

De kans van slagen neemt toe wanneer er lokale draagkracht wordt georganiseerd: •

Grote Haagse instituties en bedrijven kunnen via garanties of langlopende afnamecontracten (bijvoorbeeld voor congres‑ en diplomatenverkeer) bijdragen aan een vaste reizigersbasis.

•

De gemeente zou in de opstartfase ondersteunend kunnen zijn via een (beperkte) subsidie of door marketingbudgetten in te zetten om de verbinding te laden bij het publiek.

•

Evenementen, toeristische promotie en zakelijke agenda’s kunnen worden gebundeld tot een stabiele vraagpiek in de eerste jaren.

Een ander belangrijk aandachtspunt bij deze route is afstemming met andere vervoerders en beheerders. Een nieuwe speler moet inspelen op het bestaande netwerk en waar mogelijk integreren met ticketing, aansluitingen en marketing, zodat de verbinding onderdeel wordt van het internationale reissysteem, waar mogelijk aansluit op overige capaciteitsaanvragen en mogelijk extra reizigers trekt. Wat de nieuwe verbinding oplevert De vernieuwde directe verbinding met Brussel vergroot het aantal bezoekers van Den Haag, brengt een economische impuls naar de stad en versterkt het vestigingsklimaat. Volgens de marktanalyse van Goudappel en Decisio is het potentieel reizigersvolume bij invoering van een directe verbinding tussen Den Haag en Brussel indrukwekkend. Waar in het verleden werd aangenomen dat een rechtstreekse verbinding te weinig reizigers zou trekken en daardoor financieel niet haalbaar zou zijn, laten actuele prognoses een ander beeld zien. Het aantal reizigers kan bij invoering van een directe verbinding groeien met wel 100 procent, van 175.000–200.000 nu naar 275.000-340.000 in 2040. En met flankerend beleid, waaronder het verlagen van de treintarieven en het verhogen van de kosten voor vliegen, kan dat zelfs stijgen tot 400.000480.000 in 2040.

Zonder deze directe verbinding zou het aantal reizigers in 2040 blijven steken op 197.000-243.000.9 Dit vertaalt zich in economische kracht: meer hotelovernachtingen, hogere bezettingsgraden, grotere congressen en toegenomen bestedingen in horeca en winkels. Op basis van de cijfers uit de 9

Bron: Marktpotentie internationale treinen Den Haag (Goudappel, 2024)

5/5

marktanalyse van Goudappel en de gemiddelde besteding van internationale bezoekers10 kan het extra aantal reizigers in 2030 een economische bijdrage van naar schatting 10 tot 12 miljoen euro voor Den Haag opleveren. Dit bedrag komt terecht bij het brede bedrijfsleven in de stad, van het mkb tot grotere (internationale) organisaties. De introductie van een directe internationale treinverbinding sluit ook goed aan op verschillende Europese, Nederlandse en Haagse doelstellingen. De European Green Deal en Fit for 55-pakket11 stimuleert een modal shift van lucht en auto naar hogesnelheids- en internationale treinen. Een directe verbinding zonder een overstap als mogelijke obstakel sluit hier goed op aan. Wij becijferen de duurzaamheidwinst van een directe overstap tot wel 1.450 ton CO₂ in 2030 doordat de extra reizigers gebruik maken van de trein in plaats van de auto. Dat versterkt het profiel van Den Haag als duurzame stad en geeft vervoerders een marketingkans richting groene doelgroepen. Ook draagt de directe verbinding bij aan het Europese doel om het treinverkeer op hogesnelheidslijnen in 2030 te verdubbelen. Het Nederlandse kabinet onderschrijft de Europese doelstellingen en stimuleert de trein als alternatief voor korteafstandsvluchten en auto’s.

Verder sluit een betere internationale bereikbaarheid per trein goed aan op de Strategie Mobiliteitstransitie 2022-2040 en de Europastrategie. En ook Den Haag sluit aan bij het Europese Fit for 55-pakket. De meerwaarde van een internationale treinverbinding beperkt zich niet tot Den Haag alleen, maar strekt zich uit over de hele corridor. Voor Brussel betekent een rechtstreekse verbinding met Den Haag een betere ontsluiting van het internationale centrum van vrede en recht. Met een betere bereikbaarheid van Den Haag ontstaat ook voor organisaties in Brussel een beter vestigingsklimaat. Conclusie Er is een uitzonderlijk sterk politiek, bestuurlijk en economisch momentum om de ontbrekende directe spoorverbinding tussen Den Haag en Brussel te realiseren vóór het Nederlandse EU‑voorzitterschap in 2029. Met Den Haag beschikt Nederland over een stad met een unieke internationale rol. Een directe internationale spoorverbinding versterkt daarmee niet alleen de internationale positie van Den Haag, maar ook die van Nederland als geheel binnen Europa. Het project sluit aan bij de Europese en lokale ambities voor duurzame mobiliteit en betere internationale bereikbaarheid en kan rekenen op brede steun, zowel binnen Nederland als in België.

Door nu te kiezen voor een directe spoorverbinding tussen Den Haag en Brussel wordt de kracht van Den Haag beter benut: als internationale stad van vrede en recht, als gastheer van grote evenementen en als duurzame schakel in het Europese netwerk. Deze verbinding maakt de stad toegankelijker, aantrekkelijker en toekomstbestendiger, en versterkt daarmee haar rol als internationaal uithangbord van Nederland.

Bron: Den Haag in cijfers: Dashboard bezoekerseconomie - Bestedingen Het Fit for 55-pakket is een samenhangend pakket van Europese wet- en regelgeving waarmee de EU haar broeikasgasuitstoot in 2030 met minimaal 55% wil verminderen ten opzichte van 1990. Het bevat onder meer maatregelen voor schonere mobiliteit, strengere CO₂-normen, uitbreiding van emissiehandel en stimulering van duurzame energie. 10 11