RIS325163 Bijlage 2 Jaarplan 2026 Tussenruimte in beweging

Team

Jaarplan 2026 Tussenruimte in beweging Team Stadsadviseurs - december 2025

Colofon Het jaarplan 2026 is een onafhankelijke publicatie van het Team Stadsadviseurs van Den Haag. Team Stadsadviseurs (TSa) bestaat uit: Wout van der Heijden (Stadsadviseur Stedelijke Kwaliteit) Ingeborg Thoral (Stadsadviseur Publiek Domein) Pim Meijer (Stadsadviseur Sociale Dimensie) Bas Rensen (Secretaris) Meer informatie over het Team Stadsadviseurs en haar werkwijze: www.teamstadsadviseurs.nl Contact secretariaat: TeamStadsadviseurs@denhaag.nl Beelden uit de beeldbank Den Haag (rechtenvrij), tenzij anders vermeld

December 2025

Luchtfoto van het centrum - Stadsdeel Centrum, Beeldbank Den Haag

Inleiding Team Stadsadviseurs (TSa) is in 2025 gestart als een onafhankelijk adviescollectief voor de Gemeente Den Haag. Vanuit de tussenruimte tussen stad en stadhuis, tussen beleid en praktijk, zijn we het afgelopen jaar vol enthousiasme begonnen met het bieden van onafhankelijke inspiratie op weg naar een verbonden en toekomstbestendige stad. In de eerste helft van 2025 hebben we de nadruk gelegd op kennismaking met de gemeentelijke organisatie en de stad. Vervolgens hebben we eerste adviesvragen verkend. Naast een beperkt advies aan de ambtelijke organisatie over private binnenterreinen hebben we ons eerste grote advies afgerond en besproken met de stad, genaamd “Vier lenzen op duurzaamheid”. Dit advies is – zoals elk volgend advies - niet alleen een inhoudelijke bijdrage, maar vooral een uitnodiging tot dialoog en samenwerking. Met dit tweede jaarprogramma van het TSa kijken we vooruit naar een periode waarin we steeds meer op stoom raken om waardevolle adviezen voor Den Haag naar buiten te brengen. Met uiteenlopende onderwerpen in voorbereiding of uitvoering zoals ‘sloop of hergebruik maatschappelijk vastgoed’, ‘AI en de stad’ en een adviesvraag gericht op mobiliteit, belooft het een interessant jaar te worden. Ons werk is pas net begonnen, de eerste stappen zijn gezet! Wij kijken uit naar 2026. Wout van der Heijden Ingeborg Thoral Pim Meijer

De Haagse Toren, gezien vanaf de Trekvliet bij de Voetgangersbrug Trekvlietplein, Beeldbank Den Haag

Team Stadsadviseurs

5

Missie

Strategie

‘Onafhankelijke inspiratie op weg naar de

Bij elke adviesvraag formeren we zowel op inhoud als op vorm een strategische, tijdelijke coalitie van samenwerkingspartners in de stad. Onderdeel van deze coalitie zijn zowel gevestigde partijen als ‘dwarsdenkers & -kijkers’.

verbonden en toekomstbestendige stad’ TSa fungeert als stevig en fris adviescollectief voor de gemeente Den Haag. Het TSa heeft sector-, beleid-, programma- en projectoverstijgende kennis van inhoud op maatschappelijke vraagstukken en stedelijke transities, van waaruit nieuwe inzichten en kennis kunnen ontstaan. Het TSa neemt er geen genoegen mee dat mensen in Den Haag (los van rol, functie of afkomst) zich geen onderdeel voelen van de toekomst van de stad. Het TSa werkt transparant en wil een voorbeeldrol vervullen op inhoud, vorm en verbinding. Op deze manier ontwerpt het TSa vanuit de tussenruimte aan een integraal, duurzaam en inspirerend perspectief voor het Den Haag van morgen. Het TSa is toegankelijk, begrijpelijk en biedt verhalen die vooruit vertellen. Dit doet het TSa zowel gevraagd als ongevraagd, dit laatste als het daartoe meerwaarde ziet.

Resultaat TSa verwacht in 2026 ongeveer drie adviesvragen te behandelen. De vorm waarin het advies wordt gepresenteerd aan de stad, is afhankelijk van de vraag en de inzichten. De gemeenteraad wordt op basis van elke adviesvraag voorzien van een onafhankelijk (schriftelijk) advies. Het exacte aantal adviesvragen hangt af van de complexiteit en gelaagdheid van het vraagstuk en de Haagse actualiteit. Niet elke adviesvraag heeft daardoor dezelfde looptijd. TSa streeft er naar dat elk advies meervoudig zintuiglijk waarneembaar is. Dat betekent dat we werken met woord, beeld, audiovisuele vertalingen (zoals podcast of film), installaties en/of tentoonstellingen. Zo zijn onze adviezen toegankelijk en beleefbaar voor verschillende doelgroepen. Naast de adviezen, zorgt het TSa aan het einde van elk jaar voor een jaarprogramma dat vooruitkijkt, en een jaarverslag dat terugblikt. Onderdeel van het jaarverslag is een evaluatie van de inhoudelijke adviezen en de bijdrage van het TSa aan de stad. Deze jaarlijkse evaluatie zal beperkt zijn van opzet en zich met name richten op proces. Na de eerste periode van drie jaar volgt een uitgebreidere evaluatie, met focus op inhoud.

Team Stadsadviseurs

De inhoudelijk samenwerkingspartners (experts, wetenschap, e.a.) helpen om tot de kern van de adviesvraag te komen, om de vertaalslag te maken van grote maatschappelijke thema’s naar de lokale toekomst, en om ons eigen perspectief te verbreden. Samenwerkingspartners op vorm (makers) helpen om nieuwe verbindingen te leggen, verhalen te smeden die raken, en het proces voor de stad uitnodigend en aanstekelijk te houden. Onze eigen huisstijl helpt het TSa om herkenbaar te zijn in de stad. Per adviesvraag bekijken we op welke plekken en momenten zichtbaarheid helpt om de impact van het advies te maximaliseren. Daarnaast bieden de strategische vragen uit het advies van kwartiermaker Hilde Blank houvast. Omdat deze de inhoud overstijgen, zijn ze relevant om te stellen bij verschillende adviesvragen; • Wat voor stad wil Den Haag zijn en voor wie? • Hoe behouden we karakter en eigenheid? • Hoe voorkomen we dat woningbouw zachte waarden en kwetsbare groepen verdringt?

Behandeling adviesvragen

Adviesvragen kunnen afwisselend vanuit de volgende bronnen ontstaan: • • • • •

Het college De raad Ambtelijk Vanuit de stad Ongevraagd (eigen initiatief van het TSa)

Adviezen worden aangeboden aan de raad, via het college. Het college stuurt het advies integraal aan de raad en kan hierbij haar eigen zienswijze meegeven aan de raad.

6

Adviezen komen tot stand via interactie met de ambtelijke commissie. Deze gemeentebrede groep borgt dat het TSa aanvullend werkt aan de gemeentelijke organisatie, geeft feedback op vraagstelling en tussenproducten en is de verbindende schakel naar de ambtelijke organisatie. De volgende diensten leveren een afvaardiging in de ambtelijke commissie: Dienst Stedelijke ontwikkeling (DSO), Dienst Stadsbeheer (DSB), Dienst Publiekzaken (DPZ) en Onderwijs Cultuur en Welzijn (OCW).

Het proces om te komen tot een advies is als volgt: 1. 2. 3.

4. Het TSa heeft een ‘canvas’ opgesteld voor het onderzoeken van een adviesvraag. Door middel van het canvas wordt getoetst of de voorliggende adviesvraag geschikt is om door het TSa opgepakt te worden of niet. Het is ook mogelijk dat het TSa – na inventarisatie van het probleem en de vraag - adviseert het onderzoek ambtelijk uit te voeren. Het TSa toetst op de volgende elementen, bij een nieuwe vraag:

5. 6.

Advies aanvraag via het canvas Intakegesprek met de aanvrager door het TSa & toetsing aan afwegingskader Indien een passende vraag: debriefing door het TSa naar aanleiding van een gesprek, in de vorm van een aangescherpt canvas (concept adviesvraag) & concept PvA (planning, werkvormen, vorm van advies) Gesprek ambtelijke commissie op basis van concept adviesvraag & concept PvA Gesprek met (een vertegenwoordiging van) het Gemeentelijk Management Team (GMT) Aanscherping tot definitieve adviesvraag & PvA door het TSa en publicatie op de website

Thema's & adviezen • Komt voort uit een ervaren probleem met een probleem 2026 De adviesvraag:

eigenaar • Betreft een maatschappelijk thema dat veel mensen aangaat of bezighoudt • Is een stadsbrede vraag, met gevolgen in meerdere domeinen (integrale vraag) • Zit in de tussenruimte tussen beleid en projecten van de Gemeente Den Haag • Zit in de tussenruimte tussen de gemeentelijke organisatie en de mensen / organisaties van de stad • Is vanuit een triple helix benadering op te pakken (samen met maatschappij overheid, bedrijfsleven en wetenschap) Het advies:

• Is versterkend aan de identiteit van Den Haag • Is versterkend aan het interne debat binnen de ambtelijke organisatie • Is versterkend aan de samenwerking/ gezamenlijkheid in de stad • Leidt tot nieuwe inzichten of een combinatie van bestaande inzichten • Heeft impact op de stad • Heeft bestuurlijke urgentie en leeft Het afweegkader wordt gebruikt om binnenkomende vragen te filteren en vragen aan te scherpen. De vorm van een advies wordt bepaald op basis van de vraag, de inhoud en de ontvangende doelgroep.

Team Stadsadviseurs

Het TSa werkt graag vanuit een lange lijn van belangrijke thema's die relevant zijn voor stedelijke ontwikkeling in brede zin en daarmee impact hebben op de toekomstbestendigheid van Den Haag. De uit te brengen adviezen worden steeds gekozen binnen deze thema's. Soms vanuit een urgentie op dat moment, soms om zorgvuldig kennis op te bouwen of debat te voeren over de toekomst van de stad op dit thema. De thema's komen allemaal voort uit de opgave van de verantwoorde groei van de stad en het tegelijkertijd verbeteren van de leefbaarheid van de stad. Volgens het TSa zijn de belangrijkste thema's daarbinnen de volgende: Stedelijke transities: in de stad staat veel te veranderen. In veel van de stedelijke systemen voor mobiliteit, energie of wonen zien we dat verandering noodzakelijk is, om een prettige stad te houden. Richting de toekomst vraagt dit om anders denken en anders doen. We dragen met onze adviezen onder andere bij aan inzicht in mobiliteitsgedrag en debat over de beoogde mobiliteitstransitie, de impact van vergroening op stadsniveau en duurzamer bouwen in de stad. Samenleven: Een van de redenen dat stedelijke systemen soms vast dreigen te lopen, is menselijk gedrag. Nieuw gedrag is nodig, in een veranderende stad.

Nieuw gedrag begint bij het stellen van de vraag: “hoe willen we met elkaar samenleven in Den Haag?” We dragen met onze adviezen bij aan vragen op sociaal-maatschappelijke uitdagingen zoals segregatie, mentale gezondheid en vergrijzing.

7

Toekomst denken: Het vergroten van leefbaarheid in een groeiende stad, kan alleen door vol in te zetten op de kwaliteit van de stad. Dat levert een toekomstbestendige stad op. Maar wat is toekomstbestendig? Daarvoor is de kracht van dialoog, inbeelding en ontwerp van belang. Met onze adviezen ontdekken we nieuwe mogelijke toekomsten, via scenario denken over bijvoorbeeld AI in de stad, nieuwe stedelijke (groen)structuren of coöperatieve organisatievormen. Al deze aspecten hebben grote invloed op zowel de stedelijke inrichting als het welzijn van de inwoners van Den Haag. Dat maakt dat de thema's bij uitstek geschikt zijn om vanuit de tussenruimte te onderzoeken.

Adviezen in voorbereiding Er zijn twee nieuwe adviezen in voorbereiding.

Mobiliteitsgedrag in transitie

Deze adviesvraag richt zich op het verkrijgen van inzicht in de overtuigingen en wensen die ten grondslag liggen aan modaliteitskeuzes van verschillende groepen inwoners. Door hier patronen in te herkennen, kunnen beleidsmaatregelen beter aansluiten bij de diverse behoeften en motieven in de stad. Zo draagt deze adviesvraag bij aan een beleid dat de transitie naar een stad met blijvend goede bereikbaarheid realistischer en effectiever maakt.

Bovenstaande thematiek geeft een overzicht van waar het TSa urgentie ziet om aan te werken. Wij vinden het daarbij essentieel om deze thema's vanuit een integrale blik aan te gaan. We blijven hiervoor de complementariteit van ons team optimaal inzetten.

De onderzoeksopzet wordt gepubliceerd op de website van het TSa zodra deze is afgerond. De verwachtte datum van afronding van de onderzoeksopzet is Q1 2026, de duur van het onderzoek hangt af van de onderzoeksopzet.

In 2026 streven we ernaar om zo'n drie adviezen uit te brengen binnen deze drie thema's. Aan de hier onder genoemde adviezen werken we bij de start van het jaar. Nieuwe adviezen wegen we, onder andere vanuit passendheid bij de genoemde thema's.

De adviesvraag is ontstaan vanuit het besef dat kunstmatige intelligentie (AI) steeds meer invloed krijgt op het dagelijks leven in steden. Inwoners gebruiken AI dagelijks. Gemeenten experimenteren met AI-toepassingen zoals digitale loketten, algoritmes voor vergunningen, sensoren in de openbare ruimte en AI in de zorg. Veel bedrijven innoveren met AI. Dit biedt kansen voor de stad, maar brengt ook uitdagingen op het gebied van transparantie, ongelijkheid, bias in algoritmes, en nog onduidelijke ruimtelijke en sociale impact.

Adviezen in uitvoering Van het volgende advies is de onderzoeksopzet afgerond. Dit advies wordt uitgevbvoerd en in de loop van 2026 afgerond.

Sloop of hergebruik van maatschappelijk vastgoed – en In veel steden in Nederland speelt de discussie over renovatie of sloop/nieuwbouw van maatschappelijk vastgoed. Scholen vormen hierin een bijzondere categorie, omdat de schoolgebouwen, zodra ze in gebruik zijn, in gedeeld eigendom zijn van de gemeente en de school/ scholenkoepel. Zodra een school wordt afgestoten komt deze weer volledig in eigendom van de gemeente. Hierdoor kan er vaak, meer dan op ander maatschappelijk vastgoed gestuurd worden. Ook zijn scholen vaak relevant voor een gemeenschap. Het advies beoogt inzicht te geven in de mechanismen achter de keuze voor sloop en de mogelijke voordelen van renovatie. Het doel is om bij te dragen aan bewustwording en een duurzame benadering van schoolgebouwen in Den Haag.

AI & de stad

Het doel van de adviesvraag is om via een exploratief onderzoek scenario’s te ontwikkelen die inzicht geven in hoe AI de fysieke inrichting van de stad en de sociale dynamiek in de stad kan beïnvloeden. Het onderzoek beoogt bewustwording te vergroten in de samenleving, handvatten te bieden voor keuzes, en scenario’s te ontwikkelen die bijdragen aan een maatschappelijk/ cultureel debat over AI in de stad. De onderzoeksopzet wordt gepubliceerd op de website van het TSa zodra deze is afgerond. De verwachtte datum van afronding van de onderzoeksopzet is Q1 2026, de

Longlist van adviezen

Naast de lopende adviezen en nieuwe adviezen, hanteert TSa een longlist van mogelijke nieuwe adviezen. Heb je een vraag die passend is voor het TSa, neem dan contact op met ons secretariaat via de contactgegevens op de website van het TSa.

De verwachtte datum van publicatie van het advies is Q2 2026.

Team Stadsadviseurs

8

Aanpak & kwaliteitsborging Werkwijze TSa We kiezen ervoor om bij adviesvragen één stadsadviseur als trekker en penvoerder aan te wijzen. Als instrument om te komen tot adviezen, werken we met expertinterviews en werkateliers. De interviews kunnen een bijdrage leveren aan de formulering van de adviesvraag en dragen bij aan verdere verdieping van het onderzoekstraject in de opmaat naar een advies. Daarnaast leggen we met de interviews een basis voor de daaropvolgende cocreatieve werkvormen. Werkateliers zijn de plek waar we in co-creatie met alle betrokkenen tot de inhoud van onze adviezen komen. Hoewel één stadsadviseur penvoerder is, blijft de teamcohesie gewaarborgd. We betrekken elkaar intensief bij lopende adviesvragen door: • Inhoudelijke bijdragen te leveren aan alle adviezen. • Deel te nemen aan interviews en werkateliers. • Wekelijks inzichten en opbrengsten te delen in het TSaoverleg. Deze aanpak combineert duidelijkheid in verantwoordelijkheid met krachtige samenwerking, waardoor we als team beter presteren en meer impact realiseren. We zorgen voor diverse stemmen die bijdragen aan het uiteindelijke resultaat, al dan niet aangevuld met externe experts. En we wisselen het voorzitterschap of moderatorschap van de werkateliers tussen de drie TSaleden af, naar gelang het onderwerp of de werkvorm.

Adviesvraag & advies We maken het proces van de betreffende adviesvraag vooraf bekend, zodat iedereen weet hoe en wanneer men kan bijdragen. We ontwerpen het proces zo, dat diegenen die mee willen doen, ook mee kunnen doen. Meedoen is leuk en heeft in zichzelf al waarde voor de deelnemer. Deelnemers maken graag hun agenda vrij, omdat ze weten dat hun bijdrage impact heeft. Neem je niet deel? Dan gaat het proces verder, en gaan we ervan uit dat de ‘wijsheid van de groep’ ook jouw mening heeft ingebracht. Ieder conceptadvies leggen we voor feedback voor aan onze ambtelijke commissie. Feitelijke onjuistheden worden door de commissieleden aangedragen en gecorrigeerd, meningen worden door het TSa gewogen en naar eigen inzicht al dan niet verwerkt in het eindadvies.

Team Stadsadviseurs

Vorm van het advies

De vorm van de adviezen houden we vrij en bepalen we per advies. Het kan een krantje, een vlog, een podcast of anderszins zijn. In ieder geval een format dat is afgestemd op de doelgroep(en). En een format waarvan we verwachten dat we daarmee de meeste impact genereren en die het meeste tot de verbeelding spreekt. Voor de productie maakt het TSa gebruik van ondersteunende diensten. Het college en de raad ontvangen hiernaast een door ons geschreven stuk.

Publicatie & debat

De TSa adviezen worden via de website publiek gemaakt en mogelijk gekoppeld aan een mailing. Het is mogelijk dat een TSa-lid op verzoek een presentatie geeft voor meer bekendheid en doorwerking van een advies. We sluiten daarbij graag aan bij plekken als het Haags Stadmakersfestival of bijeenkomsten van bijvoorbeeld Platform Stad. Ook thematische dagen lenen zich hier goed voor. Denk aan de Dag van de Ontwerpkracht, Dag van de architectuur, Festival Stad of de Klimaatweek.

Organisatie

De algemeen directeur DSO is formeel ambtelijk opdrachtgever, maar heeft geen vaste rol binnen de TSa organisatie. Marijn Fraanje, directeur ruimte en economie fungeert als link naar het Gemeentelijk Management Team (GMT). De Expert Stedenbouw fungeert als opdrachtgever op dagelijkse basis. Het TSa kent een vaste gemeentelijke secretaris. Het TSa werkt op basis van een reglement. Dit reglement is in maart 2025 vastgesteld.

Communicatie

Er is een website voor het TSa, teamstadsadviseurs.nl en een emailadres: teamstadsadviseurs@denhaag.nl. Beheer van de website en eerste contactpunt vanuit email is de secretaris. Op de website communiceren we minimaal: • • • •

Het jaarplan & jaarverslag Definitieve adviesvragen & aanpak Aankondigingen van werkateliers Afgeronde adviezen

Waar mogelijk en van meerwaarde, communiceren we tussentijdse content van bijvoorbeeld bijeenkomsten, werkbezoeken, et cetera. In de loop van 2026 beoordelen we of dit haalbaar is. Het TSa gebruikt haar eigen (persoonlijk) LinkedIn voor communicatie over de activiteiten van het TSa, waarbij het logo van het TSa in het beeldmateriaal dat wordt gedeeld wordt ingepast. Hierin worden de mede TSa leden en de gemeente Den Haag getagd.

9

Eindnoten

Team

Team