RIS325151 Tussentijdse beleidsevaluatie economische visie

Saskia Bruines Wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling Nur Icar Wethouder MKB, werk en participatie

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de algemene raadscommissie (Bestuur)

DSO/11030569 RIS325151 Contactpersoon

Martijn van Dam Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

DSO Economie Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

28 april 2026

martijn.vandam@denhaag.nl Bijlage

1

Onderwerp

Tussentijdse beleidsevaluatie economische visie

Geachte voorzitter, Hierbij ontvangt u de ‘Tussentijdse beleidsevaluatie economische visie en beleid Den Haag+ 2030’ (SEO, 2026). Deze beleidsevaluatie is eerder aangekondigd in de brief over duurzaam economisch beleid (RIS322439). De evaluatie laat zien dat de Haagse economie stevig staat en dat de basis van het beleid op orde is. Het rapport maakt ook duidelijk dat gerichte vernieuwing en scherpere keuzes nodig zijn om de economie toekomstbestendig te houden. Daarmee biedt de evaluatie goede bouwstenen voor het nieuwe college. Evaluatie is onderdeel van beleidscyclus economische visie In 2019 heeft de raad de Economische visie Den Haag+ 2030 (RIS303550) vastgesteld. Deze economisch visie is de kadernota en het kompas voor het economisch beleid. Hierin zijn ook afspraken gemaakt over de wijze waarop het college uitvoering geeft aan het economisch beleid en hierover verantwoording aflegt. De tussentijdse beleidsevaluatie is onderdeel van deze beleidscyclus, naast (voor iedere collegeperiode) de economische uitvoeringsagenda en (jaarlijks) de voortgangsrapportage, de Staat van de Haagse Economie, de programmabegroting en de jaarrekening. De beleidsevaluatie heeft betrekking op de periode vanaf 2019 tot en met 2025. Onderstaand wordt eerst een samenvatting gegeven van de tussentijdse beleidsevaluatie.

Vervolgens volgt de reactie hierop van de economische partners in de stad en de reactie van het college. Samenvatting tussentijdse beleidsevaluatie Halverwege de looptijd van de Economische Visie Den Haag+ 2030 heeft SEO Economisch Onderzoek onderzocht wat het economisch beleid sinds 2019 heeft opgeleverd en heeft aanbevelingen gedaan richting 2030. De evaluatie combineert economische voortgangsrapportages, documenten, monitoringcijfers en bijna vijftig interviews met beleidsmedewerkers, ondernemers, kennisinstellingen en netwerkpartners. Deze mix maakt het mogelijk om zowel terug te kijken als vooruit te kijken. Hieronder staan de belangrijkste inzichten. Ontwikkeling van de Haagse economie De Haagse economie heeft zich veerkrachtig ontwikkeld in een periode van corona, bestuurlijke wisselingen en bezuinigingen. Na de pandemie trok de groei aan, al is onzeker of dit structureel is.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11030569

Den Haag blijft sterk in specialistische diensten zoals veiligheid, recht en ICT, maar de productiviteitsgroei blijft achter bij andere grote steden. De arbeidsmarkt kent een lage participatiegraad en een mismatch tussen vraag en aanbod. Daarnaast vormt het structurele tekort aan bedrijfsruimte een rem op groei en vestiging (bron: Staat van de Haagse Economie 2024, RIS323902). Resultaten per strategisch doel Attractieve stad: De aantrekkelijkheid van Den Haag is stabiel gebleven. Toerisme en congressen herstellen, en gemeentelijke inzet op evenementen, marketing en winkelgebieden heeft vooral geleid tot behoud en herstel tijdens en na de coronaperiode. Structurele veranderingen in imago of spreiding van bezoekers over de stad blijven beperkt. Veerkrachtige economische structuur: Clusters rond veiligheid en impact groeien, mede dankzij investeringen in hubs, netwerken en samenwerking met kennisinstellingen. De bijdrage van beleid is vooral zichtbaar in sterkere netwerken en profilering. Brede innovatie en productiviteitsgroei blijven echter achter. Excellent ondernemingsklimaat: Ondernemers ervaren de gemeentelijke dienstverlening als duidelijker en toegankelijker. Programma’s voor digitalisering, verduurzaming en internationalisering bereiken echter slechts een klein deel van het mkb, waardoor de impact op grote transities beperkt blijft.

Ruimte voor bedrijvigheid: Het tekort aan bedrijfsruimte is een van de grootste knelpunten. Ondanks plannen en gebiedsontwikkelingen blijft de realisatie van nieuwe werkruimte achter. Hierdoor blijft de bijdrage van beleid aan dit doel beperkt en wordt economische groei afgeremd. Doeltreffendheid en doelmatigheid De Economische Visie biedt een stabiel lange termijnkader dat continuïteit heeft gebracht over collegeperiodes heen. Partners herkennen de strategische doelen en ervaren duidelijkheid over de richting. Op tactisch niveau zijn resultaten zichtbaar, zoals betere dienstverlening en sterkere clusters. De basis van de Haagse economie is overeind gebleven in een complexe periode. Tegelijkertijd zijn structurele veranderingen moeilijk aantoonbaar, omdat deze afhankelijk zijn van randvoorwaarden zoals ruimte, mobiliteit en talent. De middelen voor economisch beleid zijn stabiel gebleven, maar door inflatie in reële waarde gedaald. De middelen zijn verdeeld over veel doelen en projecten, waardoor versnippering ontstaat. Besluitvorming duurt vaak lang en meetinstrumenten voor langetermijneffecten zijn beperkt. Waar de gemeente directe sturing heeft, zoals bij dienstverlening, is de inzet doelmatig. Bij complexere opgaven zijn uitkomsten onzeker en vertraagd. Onderhoud én vernieuwing Een belangrijk inzicht is het onderscheid tussen onderhoud en vernieuwing.

Onderhoudend economisch beleid houdt de bestaande economie draaiende: het gaat o.a. om mkb‑dienstverlening, evenementen, winkelgebieden, startersvoorzieningen en ruimte voor bedrijven. Deze inzet richt zich op wat er al is, levert snel zichtbaar resultaat op, is goed meetbaar en kent weinig onzekerheid. Vernieuwend economisch beleid bouwt juist aan de economie van de toekomst door nieuwe sectoren, clusters en gebieden te ontwikkelen, zoals cyber, govtech of gebiedsontwikkelingen in de Haven, het museumkwartier of het CID. Dit vraagt om experimenteren, langere doorlooptijden en meer onzekerheid. Waar onderhoud stabiliteit en voorspelbaarheid biedt op de korte termijn, richt vernieuwing zich op toekomstbestendige groei, innovatie en nieuwe kansen op de langere termijn. Dat laatste gaat gepaard met meer onzekerheid en experiment.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11030569

Omdat beide typen beleid sterk verschillen in aanpak, tempo en meetbaarheid, vragen ze om een andere manier van sturen en beoordelen. Een gezonde economische koers combineert onderhoud én vernieuwing. Sterke punten en knelpunten Het Haagse economisch beleid kent drie sterke punten om op voort te bouwen. De gemeente benut haar sterke profiel rond vrede en recht effectief, wat ruimte biedt voor nieuwe niches zoals cybersecurity. Ook is Den Haag sterk in het bouwen van netwerken en het verbinden van overheid, kennisinstellingen en bedrijven, wat het economische ecosysteem versterkt. Daarnaast levert regionale samenwerking met Delft, Leiden en de Zuid-Hollandse regio veel op, doordat deze schaal een complementariteit biedt die Den Haag alleen niet heeft. Tegelijkertijd zijn er twee structurele knelpunten. De eerste is de spanning tussen wat snel meetbaar is en wat op lange termijn het meeste effect heeft: Interventies zoals loketten, campagnes en evenementen krijgen relatief veel aandacht, terwijl moeilijker meetbare maar potentieel impactvolle trajecten zoals clusterontwikkeling en gebiedsvernieuwing minder ruimte krijgen. Het tweede knelpunt is het ontbreken van het eerdergenoemde onderscheid tussen onderhoudend en vernieuwend beleid. Aanbevelingen richting 2030 Het economisch beleid vraagt om meer focus en duidelijkere keuzes. De evaluatie mondt uit in twee hoofdaanbevelingen.

Ten eerste: maak het onderscheid tussen onderhoud en vernieuwing expliciet en organiseer het beleid ook op die manier, zodat beide typen inzet de juiste aanpak, middelen en verwachtingen krijgen. Ten tweede: committeer aan de economie van de toekomst door scherper te kiezen waar Den Haag echt het verschil kan maken en door middelen te bundelen in plaats van te versnipperen. Vier perspectieven bieden vanuit verschillende invalshoeken richting voor brede economische bloei. Verdienvermogen gaat over het laten ontstaan en doorgroeien van nieuwe oplossingen via samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijven. Duurzaamheid koppelt economische ontwikkeling aan klimaat en circulariteit. Inclusiviteit richt zich op een economie waarvan alle inwoners profiteren. Attractiviteit richt zich op sterke plekken waar wonen, werken en bezoek samenkomen. Samen vormen deze perspectieven de basis voor een beperkt aantal gebiedsen clusterproposities, zoals het CID, de kust, het profiel vrede en recht en kansrijke wijken. Richting 2030 vraagt dit om focus, scherpe keuzes en een vernieuwde manier van sturen. Reactie economische partners Als onderdeel van het proces van de tussentijdse beleidsevaluatie hebben de economische partners in Den Haag hun gezamenlijke reactie gegeven op de bevindingen uit de tussentijdse beleidsevaluatie.

Dit betreft de private partners die deelnemen aan het BOEZ (Bestuurlijk Overleg Economische Zaken), te weten Economic Board The Hague (EBTH), MKB Den Haag, VNO-NCW regio Den Haag, Koninklijke Horeca Nederland (KHN) Den Haag en Bedrijventerreinen Haaglanden. Hieronder is deze reactie en het advies integraal overgenomen.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11030569

Reactie economische partners “Wij herkennen en ondersteunen de analyse van SEO waarbij het onderscheid wordt gemaakt tussen onderhoud en vernieuwing. De behaalde resultaten zijn zichtbaar en positief. Tegelijkertijd constateren wij dat het beleid in belangrijke mate een stabiliserend karakter heeft. Onderstaand geven wij aan de hand van de vier pijlers een inhoudelijke reactie. Daarbij willen wij meegeven om de economische visie als fundament te behouden om zo ondernemers de benodigde duidelijkheid en voorspelbaarheid te bieden. Tegelijkertijd adviseren wij om in de volgende fase scherpere, gerichte en gedurfde keuzes te maken om de focus verder te versterken. 1. Attractieve stad Het beleid heeft bijgedragen aan een stabiele positionering van Den Haag. Tegelijkertijd constateren wij dat het beleid vooral onderhoudend is en minder vernieuwend. Vooruitkijkend richting 2030 vraagt dit om: Gerichte vernieuwing in plaats van brede ambities. Durf om scherpe keuzes te maken in middeleninzet (toepassen van het ‘kill your darlings’principe). Prioriteit geven aan investeringen met blijvende impact op het profiel en de aantrekkingskracht van de stad. 2. Veerkrachtige economische structuur Den Haag beschikt over een stabiele economische basis.

Tegelijkertijd blijft de ruimte voor economie een structureel knelpunt en vraagt de versterking van kansrijke sectoren en clusters om gerichte aandacht. Wij adviseren daarom: Economische doelstellingen vanaf de start integraal mee te nemen in gebiedsontwikkelingen (wonen, werken en mobiliteit). Te focussen op regionale samenwerking om de economische groei niet te beperken tot gemeentegrenzen. Actief aan te sluiten bij nationale en sectorale ontwikkelingen (zoals defensie en de HAAI Campus) om kansen voor Den Haag optimaal te benutten. Het versterken van kennisclusters en universiteiten als motor voor arbeidsproductiviteit en internationale positionering. 3. Excellent ondernemersklimaat De gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers wordt gewaardeerd. Tegelijkertijd moet het vestigingsklimaat breder worden benaderd dan alleen dienstverlening. Belangrijke aandachtspunten: Structureel ruimte te blijven reserveren voor bedrijvigheid, zowel voor bestaande bedrijven als voor startups en scaleups. Arbeidsmarkt en betere aansluiting tussen onderwijs en werkgevers. Investeren in talentontwikkeling en een leven lang ontwikkelen. Bereikbaarheid (regionaal en internationaal). 4. Ruimte voor bedrijvigheid Ruimte voor economie blijft een hardnekkig knelpunt in Den Haag en de regio. Wij pleiten voor: Langetermijnkeuzes ten gunste van economische functies.

Bescherming en ontwikkeling van bedrijventerreinen. Ruimte voor startups, scaleups en doorgroeiende bedrijven.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11030569

-

Bestuurlijke bereidheid om economische prioriteiten daadwerkelijk mee te laten wegen in ruimtelijke afwegingen.

Overkoepelende aandachtspunten Goed economisch beleid vraagt om duidelijke keuzes en een manier van meten die verder kijkt dan alleen korte termijn output. Wat meetbaar is, is namelijk niet altijd effectief en wat effectief is, is niet altijd direct meetbaar. Vernieuwing vraagt bestuurlijke moed en vertrouwen tussen gemeente, bedrijfsleven, ondernemers, investeerders en onderwijsinstellingen. Schaarse middelen vragen om focus en scherpe prioritering. Regionale samenwerking is essentieel voor structurele economische groei. Zorg voor duidelijke afspraken en kaders tussen college en raad, gebaseerd op vertrouwen en de bereidheid om vernieuwing mogelijk te maken zonder direct af te rekenen op tegenslagen. Slot Wij ondersteunen de beweging van onderhoud naar gerichte economische vernieuwing zonder dat dit ten koste gaat van het onderhoud. Dit vraagt om keuzes, ruimte voor experiment, bestuurlijke continuïteit over meerdere bestuursperiodes en samenwerking over gemeentegrenzen heen. Daarbij zijn essentieel: Vasthouden aan economische visie voor lange termijn consistentie. Focus op enkele strategische doorbraakdossiers. Integrale gebiedsontwikkeling. Ruimte voor bedrijven. Investeren in human capital en arbeidsproductiviteit. Vertrouwen en regionale samenwerking. Wij zien kansen om de ambities op het gebied van vernieuwing samen te formuleren.

Wij doen daarbij graag de handreiking om dit gezamenlijk vorm te geven en zo ook de samenwerking te versterken.” (Bron: Reactie tussentijdse beleidsevaluatie; EBTH | MKB Den Haag | VNO-NCW regio Den Haag | KHN Den Haag | Bedrijventerreinen Haaglanden) Reactie college Het college ziet de beleidsevaluatie als een waardevolle spiegel die bevestigt dat Den Haag beschikt over een sterke en veerkrachtige economie. De evaluatie bevat goede leerpunten en (net als onze economische partners) onderschrijft het college de belangrijkste inzichten. Het college heeft ook veel waardering voor de handreiking vanuit de economische partners om samen verder vorm te geven aan de uitvoering van de economische visie en de bestaande samenwerking verder uit te bouwen. Tezamen met de Staat van de Haagse Economie 2024 (RIS323902) biedt dit nuttige aanknopingspunten voor de vervolginzet op het economisch beleid. De Staat van de Haagse Economie 2024 laat zien dat de Haagse economie bovengemiddeld functioneert, maar dat dit gepaard gaat met structurele uitdagingen, zoals een kwetsbare kenniseconomie, een krappe arbeidsmarkt en ruimtelijke beperkingen. In de nieuw op te stellen Economische Uitvoeringsagenda 2026-2030 kan de economische aanpak op basis van deze stukken verder aangescherpt worden.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11030569

De evaluatie maakt duidelijk dat Den Haag dankzij consistent beleid een stabiele economische basis heeft opgebouwd waarop ondernemers kunnen vertrouwen. De economische visie biedt een duidelijke koers en zorgt voor continuïteit richting de stad en haar economische partners. De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in een sterke ondernemersinfrastructuur, met toegankelijke dienstverlening, ondersteuning van starters en vitale winkelstraten. Ook tijdens uitdagende periodes, zoals de coronacrisis, heeft Den Haag laten zien weerbaar te zijn en samen met ondernemers op te trekken. Deze basis is geen vanzelfsprekendheid. Het vraagt om voortdurende inzet en omvat het merendeel van de gemeentelijke economische werkzaamheden. De evaluatie laat ook zien dat het maken van keuzes en de verdere vernieuwing van de Haagse economie noodzakelijk is. De afgelopen collegeperiodes zijn al grote stappen gezet, zoals de opening van de Universiteitscampus Spui, de aanpak van vijf winkelstraten (Schilderswijk-Transvaal), nieuwe bedrijfsverzamelgebouwen voor impactbedrijven in de Binckhaven en de New Farm en de stappen richting realisatie van het House of Cyber. De Staat van de Haagse Economie laat desondanks zien dat Den Haag, ondanks groei van de kennisbasis, kwetsbaar blijft en dat gerichte vernieuwing en diversificatie nodig zijn om het toekomstige verdienvermogen te versterken.

Het ligt voor de hand om te bouwen aan unieke Haagse sectoren die complementair zijn en aansluiten bij bredere nationale en Europese ambities, zoals op veiligheid en digitale autonomie. Een passende arbeidsmarkt is daarvoor essentieel; er moet dus blijvend (in samenwerking met opleiders) worden gewerkt aan versterken van het toekomstig arbeidspotentieel (op alle niveaus). Met deze aanpak en keuzes sluit Den Haag aan op de brede opgave voor de Zuid-Hollandse regio om toe te werken naar een robuuste, toekomstbestendige economie. Regionale samenwerking, afstemming en versterking is daarbij noodzakelijk. Een belangrijk inzicht uit de evaluatie is dus dat Den Haag het meest gebaat is bij een tweesporen aanpak. Enerzijds gaat het om het goed laten functioneren van de bestaande economie: ondernemers moeten kunnen rekenen op een stabiele koers, betrouwbare dienstverlening en een omgeving waarin winkelstraten, bedrijventerreinen en startersinitiatieven op orde zijn. Dit is het fundament waarop de economie dagelijks draait en waar continuïteit ook voor de toekomst essentieel is. Dit fundament zal ook moeten meebewegen naar toekomstbestendigheid met bijvoorbeeld de transitie naar een circulaire economie. (RIS318676). Maar alleen het onderhouden van deze basis is onvoldoende om de Haagse economie toekomstbestendig te maken.

Daarom is er een tweede spoor nodig, dat draait om toekomstgerichte vernieuwing. Dat vraagt om duidelijke keuzes voor een beperkt aantal thema’s waarin Den Haag zich daadwerkelijk kan onderscheiden en waar ruimte is voor economische doorbraken. Het ontwikkelen van zulke proposities en sleutelprojecten kan de gemeente niet alleen; dat gebeurt in nauwe samenwerking met ondernemers, kennisinstellingen, regionale partners en het rijk. Door gezamenlijk te investeren ontstaat een aanpak die zowel richting geeft als resultaat oplevert. Een gezonde economische koers combineert deze twee sporen: een sterke en betrouwbaar fundament voor het hier en nu, én een doelgerichte vernieuwing die de stad klaarstoomt voor de economie van morgen. In dit geheel bieden de vier toekomstperspectieven een bruikbaar kader om richting te geven aan keuzes en verder inhoud te geven aan brede economische bloei. Het perspectief op verdienvermogen helpt scherp te bepalen in welke vernieuwende Haagse sectoren verdere inzet logisch is, passend bij het Haagse onderscheidende profiel van vrede en recht en gericht op de banen van de toekomst. Het perspectief duurzaamheid zet in op de samenhang tussen economische ontwikkeling en klimaatopgaven, zoals met de bestaande inzet op de impacteconomie, het verduurzamen van het mkb en de transitie naar een circulaire economie inclusief de daarvoor benodigde ruimte.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11030569

Om de Nederlandse en Europese klimaatdoelen te halen is de transformatie naar een circulaire economie voorwaardelijk. Deze transitie vraagt veel, ook bijvoorbeeld het ontwikkelen van nieuwe verdienmodellen. Het perspectief inclusiviteit geeft richting aan keuzes die nodig zijn om economische ontwikkeling meer ten goede te laten komen aan inwoners en wijken die nu minder profiteren, zoals in Zuidwest, en vraagt om aandacht voor sociaal ondernemerschap en betaalbare bedrijfsruimte. Vanuit het perspectief attractiviteit kan Den Haag zijn aantrekkelijkheid als woon-, werk- en bezoekstad verder versterken, met aandacht voor o.a. de kust, de binnenstad en het culturele aanbod. De evaluatie helpt het nieuwe college om keuzes te maken die het verschil maken naar de toekomst, zowel voor het versterken van het fundament als voor het vernieuwen van de Haagse economie. Nauwe samenwerking met de stad en onze economische partners blijft hierin van groot belang om succesvol te zijn. Met vriendelijke groet, de wethouder van Financiën, Cultuur en Economische ontwikkeling Saskia Bruines en de wethouder MKB, Werk en Participatie Nur Icar

7/7