RIS325107 Aanbieding Haags onderzoek demografische ontwikkelingen

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

BSD/11037221 RIS325107 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Ingrid van der Heijden Dienst

Bestuursdienst Afdeling

BSD Bestuurszaken Telefoonnummer

Datum

14070

3 april 2026

E-mailadres

ingrid.vanderheijden@denhaag.nl

Onderwerp

Aanbieding Haags onderzoek demografische ontwikkelingen

Het college biedt u in deze raadsmededeling de Haagse vertaling van het rapport van de Staatscommissie demografische ontwikkelingen aan, getiteld: ‘de Haagse demografische ontwikkelingen 2050’. Haagse demografische ontwikkelingen Deze lokale analyse volgt op het landelijke advies van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen (SDO)1 en op de toezegging aan uw raad om de implicaties specifiek voor Den Haag in kaart te brengen. De omvang en samenstelling van de Haagse bevolking zal de komende jaren door vergrijzing, migratie en toenemende diversiteit gaan veranderen. In lijn met de landelijke kabinetsreactie 2 wil ook het college daarom met dit rapport een rijke feitenbasis en denkkader bieden om het noodzakelijke gesprek over de demografische toekomst van onze stad te voeren. Het rapport schetst geen voorspellingen, maar gebruikt de scenario’s van de Staatscommissie als stresstest voor beleid en onze maatschappelijke opgaven. Voorgeschiedenis Begin 2024 publiceerde de Staatscommissie demografische ontwikkelingen het rapport ‘Gematigde Groei’. In het rapport is vanuit demografisch perspectief naar de ontwikkeling van Nederland richting 2050 gekeken. Het rapport heeft onderzoek gedaan naar de man ier waarop migratie en vergrijzing impact kan hebben op deze demografische ontwikkeling.

In het rapport bepleit de SDO dat gematigde groei nodig is om de hoogproductieve economie en brede welvaart te behouden. Na de publicatie van het rapport is met uw raad gesproken over de landelijke uitkomsten en is een themabespreking georganiseerd (28-8-24). Hierbij is met u afgesproken dat er een Haagse vertaling zou worden gemaakt van het rapport van de Staatscommissie. Dit is bekrachtigd in de afdoening van de moties ‘Scenario’s en beleidsopties groei van de stad’ (RIS 310293) en ‘Verantwoorde groei van de stad’ (RIS319928).

1 Gematigde groei - rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 | Rapport | Rijksoverheid.nl 2 https://open.overheid.nl/documenten/79921aab-50e9-4fac-bf6c-0bc8a9173fa0/file

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/11025873

Dit onderzoek is aanbesteed. SEO Economisch Onderzoek (SEO) is in januari 2025 aan de slag gegaan. ABF Research heeft hen ondersteund in de demografische doorrekening (onderzoeksvraag 1). Hiervoor hebben zij gebruik gemaakt van (bevolkings)data van het CBS, vertaald naar Den Haag. Leeswijzer SEO is gevraagd om een verdieping te maken op het rapport van de SDO voor Den Haag, langs dezelfde drie lijnen van het rapport van de Staatscommissie met specifieke aandacht voor Den Haag: Wat is de demografische ontwikkeling voor Den Haag richting 2050? Wat betekent dat voor de verschillende Haagse beleidsterreinen? Aan welke knoppen kunnen we draaien? Het rapport van de SDO is dus de basis voor dit rapport met de volgende uitgangspunten: Voor de demografische doorrekening (onderzoeksvraag 1) is gebruik gemaakt van dezelfde CBS- data, met dezelfde uitgangspunten en definities, maar geactualiseerd (nieuwere dataset) en gespecifieerd voor Den Haag; Dezelfde demografische scenario’s zijn gehanteerd (krimp, gematigde groei en sterkte groei); Dezelfde beleidsterreinen zijn gehanteerd, maar er is een vertaalslag gemaakt naar de lokale en uiteraard Haagse context. Dit heeft geleid tot de vijf domeinen: ruimte, economie en arbeidsmarkt, sociaal en publieke voorzieningen, sociale cohesie en gemeent elijke organisatie; De driedeling van het rapport is aangehouden.

Wel is verder ingezoomd op het handelingsperspectief. Aangenomen beleidsdocumenten en visies zijn als vertrekpunt genomen. Zoals de Staatscommissie ook heeft aangegeven, dienen de demografische scenario’s als stresstest en niet als voorspelling, noch als sturingsmodel op demografie. De scenario’s zijn gehanteerd om te onderzoeken wat de demografische impact kan zijn voor Den Haag en de manier waarop de gemeente hierop kan anticiperen. Kernbevindingen uit het rapport De demografische toekomst van Den Haag richting 2050 is sterk onzeker en hangt vooral af van migratieontwikkelingen. In de scenario’s varieert de bevolkingsomvang van 500.000 bij lichte krimp, ongeveer 630.000 bij gematigde groei en ruim 800.000 bij zeer sterke groei. Migratie – vooral door internationale studenten, arbeidsmigranten en asielmigranten – is de grootste bron van variatie. Dat Den Haag zal vergrijzen is een gegeven, de grootte van dit probleem verschilt in de verschillende scenario’s. Door vergrijzing verandert zowel de omvang als de samenstelling van de bevolking, met gevolgen voor woningvoorraad, voorzieningen, arbeidsmarkt en zorg. De in het rapport beschreven demografische ontwikkelingen raken alle (beleids)terreinen. In het rapport is gefocust op ruimte, economie en arbeidsmarkt, sociale en publieke voorzieningen, sociale cohesie en de gemeentelijke organisatie.

Per scenario is de impact in kaart gebracht. De verschillen hierin zijn groot: zo is er bij een krimpscenario sprake van een snel toenemende vergrijzing, een zeer verkleinde beroepsbevolking en oplopende druk op zorg en mantelzorg. Bij (zeer) sterke groei nemen de druk op de woningmarkt, het tekort aan betaalbare huurwoningen, de vraag naar onderwijs en de belasting van voorzieningen en de verkeersnetwerken snel verder toe. In alle scenario’s is sprake van aanhoudende arbeidsmarktkrapte, waardoor niet alle werkzaamheden in alle domeinen uitvoerbaar blijven.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/11025873

Om rekening te kunnen houden met deze grote demografische verschillen, heeft Den Haag volgens de onderzoekers wendbaar beleid nodig en steun van een sterke sociale basis. Wendbaarheid betekent flexibiliteit, zodat woningbouw, zorg, mobiliteit en voorzienin gen schaalbaar en flexibel kunnen zijn om mee te bewegen met wisselende groei- of krimptrends. De sociale basis moet sterk genoeg zijn om schokken op te vangen: goede toegankelijkheid van zorg, onderwijs, preventie en ondersteuning in wijken is hiervoor cruciaal. Het rapport heeft hierbij ongeveer veertig aanbevelingen geschetst om Den Haag in elk scenario leefbaar te houden, van het versterken van doorstroming op de woningmarkt tot het opbouwen van capaciteit in onderwijs, zorg en de gemeentelijke organisatie. De aanbevolen maatregelen zullen in samenhang moeten worden bekeken en afgewogen en moeten daarom niet gezien worden als een totaalpakket. Reactie college op het rapport Niet eerder is er zo vanuit demografie naar de ontwikkeling van onze stad gekeken. Het rapport is hierdoor waardevol en het college dankt SEO voor haar advies en uitgebreide analyse. Het rapport biedt een rijke feitenbasis, denkkader en concrete handelingsperspectieven voor het gesprek over (de effecten van) demografische ontwikkelingen.

Het rapport laat zien dat de impact van demografie groot kan zijn op de terreinen ruimte, economie en arbeidsmarkt, sociale en publieke voorzieningen, sociale cohesie en de gemeentelijke organisatie. En dat we als gemeente hierin deels ook aan knoppen kunnen draaien om hierop te anticiperen en de impact deels te dempen. Het rapport bevestigt dat vergrijzing van onze stad een gegeven is. In elk scenario speelt vergijzing een grote rol. Zowel vergrijzing als migratie hebben impact op de verschillende domeinen. De data uit het rapport – en de daarmee geschetste demografische ontwikkeling – kent enkele beperkingen. De mogelijke groei in de verschillende categorieën van migratie, zoals asiel of arbeid, zijn door beperkingen in de beschikbare informatie/data gebaseerd op cijfers over het land van herkomst. Een inwoner valt in de categorie ‘asiel’ bij afkomst uit Afrika en het Aziatisch Midden -Oosten, niet door daadwerkelijke asielstatus. Den Haag kent – door de internationale infrastructuur – vele kennismigranten, diplomaten en medewerkers van ambassades en internationale instellingen. Als deze uit deze regio komen, vallen ze dus onterecht in de categorie ‘asiel’. Hetzelfde geldt bij arbeid en kennis: het betreft inwoners met een afkomst uit Europa, Oceanië en Noord-Amerika waarop de mogelijke ontwikkeling is gebaseerd.

Daarnaast geldt dat op gebied van asielmigratie er sprake is van grotere onzekerheid, omdat deze ontwikkeling voornamelijk afhankelijk is van geopolitieke ontwikkelingen in de wereld. Gemeenten hebben hierin geen sturingsmogelijkheden. De afgelopen collegeperiode zijn belangrijke stappen gezet om te werken aan wendbaar beleid en een sterke sociale basis. Een belangrijk fundament vormt de door de raad aangenomen Omgevingsvisie (RIS322469), waarin de lange termijnontwikkeling van de stad en de samenhang tussen fysiek en sociaal beleid centraal staan. Deze Omgevingsvisie heeft een dynamisch karakter. Zo wor dt de omgevingsvisie geconcretiseerd in gebiedsvisies per stadsdeel. Ook wordt de omgevingsvisie periodiek gemonitord, geëvalueerd en indien nodig geactualiseerd. De conclusies van het SEO -rapport zullen daarbij worden meegenomen. Daarnaast zijn diverse beleidskaders en uitvoeringslijnen ontwikkeld die bijdragen aan het versterken van de sociale basis. Denk onder andere aan de Haagse Preventieaanpak, de beleidsbrief Sociale Basis (RIS323213) en gerichte actielijnen zoals Seniorvriendelijk Den Haag 2025–2030 (RIS322179), Informele Zorg 2024–2026 (RIS317706) en Eenzaamheid 2026–2028 (RIS324215). Maar ook door de investering in de binding met en in de stad door de Nota inclusief samenleven.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/11025873

Het college is van mening dat hiermee een stevige basis is gelegd. Het is aan een volgend college om deze lijn voort te zetten, het demografisch perspectief nadrukkelijk mee te wegen en wendbare vervolgstappen te zetten. Het rapport kan daarbij een waardevolle bijdrage leveren. Tot slot De gemeente Den Haag staat de komende decennia voor ingrijpende veranderingen. Dat vraagt om stevige keuzes. Dit Haags demografisch onderzoek onderstreept dat opnieuw. Schaarste – in ruimte, middelen en capaciteit – dwingt ons tot fundamentele afwegingen die niet eenvoudig zijn. Elke mogelijke richting biedt kansen, maar kent ook beperkingen en onzekerheden. In een stad waarin ontwikkelingen snel gaan, maatschappelijke vraagstukken steeds complexer worden en belangen uiteenlopen, is heldere prioritering noodzakelijk. Met dit onderzoek wil het college het gesprek hierover verder brengen. De toekomst van onze stad begint immers met het voeren van dat gesprek over verandering – en over hoe wij daar samen mee om willen gaan. Mocht uw raad het op prijs stellen, dan is een technische werkbespreking mogelijk zodat SEO het rapport kan toelichten. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Mariëlle Vavier

4/4