Document · PDF

RIS324996 Bijlage 2 MKBA World Forum Den Haag - 31 maart 2026

Gemeenteraad 9 juli 2026, gemeente Den HaagBij agendapunt: Commissiebrief inzake Toekomststrategie World Forum (RIS324996)6.431 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum Gemeente Den Haag Rotterdam, 31 maart 2026

Maatschappelijke KostenBaten-analyse uitbreiding World Forum Gemeente Den Haag Rotterdam, 31 maart 2026

Project: 1007767

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3

Inleiding....................................................................................................... 4 Aanleiding en doel ......................................................................................... 4 Inkadering ..................................................................................................... 4 Leeswijzer ..................................................................................................... 5

2 2.1 2.2 2.3 2.4

Methodologie .............................................................................................. 6 Wat is een MKBA .......................................................................................... 6 Bepaling project- en nulalternatief ................................................................. 6 Dataverzameling ........................................................................................... 7 Algemene uitgangspunten ............................................................................. 8

3 3.1 3.2 3.3

Resultaten nulalternatief ........................................................................... 9 Kosten........................................................................................................... 9 Baten ............................................................................................................ 9 Saldo kosten en baten nulalternatief ............................................................ 10

4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6

Resultaten beleidsalternatief 1............................................................... 11 Kosten......................................................................................................... 11 Baten .......................................................................................................... 11 Mobiliteitseffecten........................................................................................ 12 Milieueffecten .............................................................................................. 12 Leefbaarheidseffecten (kwalitatief) .............................................................. 13 Saldo kosten en baten beleidsalternatief 1 .................................................. 13

5 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Resultaten beleidsalternatief 2............................................................... 14 Baten .......................................................................................................... 14 Leefbaarheidseffecten (kwalitatief) .............................................................. 15 Mobiliteitseffecten........................................................................................ 16 Milieueffecten .............................................................................................. 16 Saldo kosten en baten beleidsalternatief 2 .................................................. 16

6 6.1 6.2

Vergelijking alternatieven en gevoeligheidsanalyses ......................... 18 Vergelijking alternatieven ............................................................................ 18 Gevoeligheidsanalyses................................................................................ 18

6.2.1 6.2.2

Scenario: groeiende markt na voltooiing uitbreiding .............................................. 18 Scenario: dalende markt na voltooiing uitbreiding .................................................. 19

Belangrijkste conclusies......................................................................... 21

8 8.1 8.2 8.3

Bijlage: belangrijks aannames ............................................................... 23 Belangrijkste aannames nulalternatief ......................................................... 23 Belangrijkste aannames beleidsalternatief 1 ................................................ 24 Belangrijkste aannames beleidsalternatief 2 ................................................ 25

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Inleiding

1.1 Aanleiding en doel Het World Forum in Den Haag is al decennia een cruciale pijler onder de Haagse economie en het internationale profiel van de stad. Anno 2025 staat het complex echter voor grote opgaven. Er moeten keuzes worden gemaakt over eventuele renovatie, uitbreiding en een herpositionering binnen de Internationale Zone. De gemeenteraad heeft in het initiatiefvoorstel Investeren in het World Forum en de motie Breng alle kosten en baten in beeld nadrukkelijk gevraagd om de effecten van verschillende scenario’s inzichtelijk te maken, zodat een weloverwogen principebesluit over de toekomst van het World Forum kan worden genomen. De gemeente Den Haag heeft Ecorys daarom gevraagd een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) uit te voeren van verschillende beleidsalternatieven. Doel van de MKBA is om inzicht te geven in de maatschappelijke effecten van de realisatie van het project, om zo tot een goede besluitvorming over de voorgenomen plannen te komen.

1.2 Inkadering Afbakening alternatieven De analyse kijkt naar de verschillen tussen de uitbreiding van het World Forum (beleidsalternatief) en de ontwikkeling zonder het beleid (nulalternatief). Van belang hierbij is dat het nulalternatief niet gelijk is aan ‘niets doen’. De tijd staat immers niet stil. Het nulalternatief staat voor de situatie waarin de uitbreiding niet wordt uitgevoerd en de investeringsmiddelen op een andere manier worden aangewend (voor renovatie van het bestaande gebouw). Uiteraard is hierbij oog voor mogelijke knelpunten van het gebouw waarop het project geprojecteerd wordt. In hoofdstuk 2 gaan we nog nader in op de methodiek.

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Einddoel van de verkenning In dit eindrapport staan geen aanbevelingen of meningen over de toekomst van het World Forum. Het voorliggende onderzoek heeft uitsluitend tot doel om feitelijke en objectieve informatie te verzamelen, zodat politiek en het betrokken bestuur een beeld krijgen van de consequenties van uitbreiden en renovatie en hier het debat over kunnen voeren.

1.3 Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we de methodologie van de MKBA. In hoofdstuk 3, 4 en 5 worden achtereenvolgens de kosten en baten per alternatief toegelicht. In hoofdstuk 6 vergelijken we de alternatieven, alvorens in hoofdstuk 7 de belangrijkste conclusies worden getrokken. In de bijlage van dit rapport staan de belangrijkste aannames die in deze MKBA zijn gemaakt.

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Methodologie

2.1 Wat is een MKBA In een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) worden de positieve en negatieve maatschappelijke effecten van een project op de welvaart voor een bepaald gebied in beeld gebracht. Het gaat hier niet alleen om financiële kosten en baten, maar ook om bredere maatschappelijke effecten. Deze effecten worden zoveel als mogelijk gekwantificeerd en in euro’s uitgedrukt voor zover dat op basis van het beschikbare datamateriaal mogelijk is. Gelet op de vraagstelling en achtergrond brengen wij de bredere maatschappelijke effecten van het nulalternatief en beleidsalternatieven op het gebouw en de gemeente in beeld. Een belangrijke aanname is verder dat de haalbaarheid van de plannen in de voorliggende studie als een gegeven wordt beschouwd.

2.2 Bepaling project- en nulalternatief Een MKBA is een veel gebruikte en beproefde methode. De MKBA kan van betekenis zijn voor de benodigde objectieve informatievoorziening in de lokale politieke besluitvorming. Ecorys volgt de denkwijze van de MKBA zoals deze door de planbureaus, ministeries en andere gezaghebbende instellingen in Nederland wordt voorgeschreven. Voor de toekomstplannen van het World Forum vergelijken we drie mogelijke alternatieven met elkaar: • Het nulalternatief: wat als het project niet wordt uitgevoerd, maar de markt zich wel autonoom blijft door ontwikkelen? Dit betekent niet dat de huidige situatie onveranderd blijft. Een minimale renovatie om het World Forum nog 40 jaar en Paris proof in stand te houden is dan noodzakelijk. • Beleidsalternatief 1 (B1): hoe ziet de stad eruit na uitbreiding van het World Forum van ca. 5.000 m2 en een horecastrip, waarbij het gebouw dezelfde functies bekleed als nu (hoofdzakelijk zakelijke evenementen)? • Beleidsalternatief 2 (B2): hoe ziet de wereld eruit na uitbreiding van het World Forum van ca. 5.000 m2 en een horecastrip, waarbij de uitbreiding ook gebruikt wordt voor andere typen evenementen, zoals publieksevenementen. De bevindingen van de MKBA gaan dus om de verschillen tussen het nulalternatief en het beleidsalternatief.

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Overzicht beleidsalternatieven

Nulalternatief: geen uitbreiding en behoud bestaande functies

0 Bestaande ruimte in standhouden en Paris proof maken

Beleidsalternatief 1: Uitbreiden voor bestaande functies

B1 Grootschalig onderhoud (ook Paris proof) + ca. 5.000 m² zakeljke congres- en exporuimte

Beleidsalternatief 2: Uitbreiden voor bestaande en nieuwe functies

B2 Grootschalig onderhoud (ook Paris proof) + ca. 5.000 m² zakelijke congres- en exporuimte + ruimte voor andere type evenementen, zoals publieksevenementen

2.3 Dataverzameling Zowel het project- als nulalternatief zijn beschreven in hoofdstuk 3. Om deze alternatieven goed in kaart te brengen, heeft Ecorys gebruik gemaakt van een EffectenArena, enkele verdiepende interviews en deskresearch. EffectenArena Een EffectenArena is een instrument dat participatief van karakter is en snel tot resultaat leidt om inzicht te krijgen in wat het beleid in de samenleving voor effecten heeft. Hiervoor zijn experts en lokale betrokkenen gevraagd deel te nemen. Tijdens een gestructureerde sessie is besproken wat het project behelst en wat de deelnemers verwachten dat het effect zal zijn bij de verschillende doelgroepen. Ook is er hierbij aandacht voor (onbedoelde) neveneffecten. Verdiepende interviews Tevens heeft Ecorys de volgende partijen gesproken om de bevonden effecten (kosten en baten) te valideren en beter te doorgronden. • GL Events • Rijksvastgoedbedrijf • Leonardo Hotels • BBN Bouwkostenadviseurs • The Hague Convention Bureau • Jo Coenen Architect • MOJO • Hofstad Festivals

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

• • • • • • •

(Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen Centrale Vastgoedorganisatie Gemeente Den Haag Gemeente Den Haag (Mobiliteit) Gemeente Den Haag (Economie en Binnenstad) Gemeente Den Haag (Congressen en Evenementen) HTM openbaar vervoer TIG Sport & Events

2.4 Algemene uitgangspunten In de MKBA zijn alle kosten en baten van de drie alternatieven over de tijd uitgezet. Gekozen is voor een lange periode van 50 jaar, conform de MKBA-werkwijzers. Hieronder presenteren we per alternatief de kosten en baten. Let op: de genoemde bedragen zijn weergegeven als contante waarde en inclusief btw (op basis van een discontovoet van 2,8% t/m 2061 en 1,8% daarna1). De kosten wijken dus bewust af van de bedragen die door BBN Adviseurs zijn bepaald. De kostenramingen van BBN Adviseurs staan wel aan de basis van de berekeningen.

MKBA bij MIRT-verkenningen | RWSeconomie.nl

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Resultaten nulalternatief

3.1 Kosten Het nulalternatief betreft de minimale renovatie om het gebouw de komende 40 jaar ‘Paris proof’ in stand te houden. De kosten van dit alternatief zijn berekend door BBN Adviseurs en door Ecorys omgezet in contante waarde 2026, exclusief de correctie voor inflatie en inclusief btw. Dit is gedaan conform de MKBA richtlijnen2. In het nulalternatief zijn de totale investerings- en onderhoudskosten € 106 miljoen.

3.2 Baten De maatschappelijke baten bestaan uit de toegevoegde waarde van de bestedingen van congresgangers voor de gemeente Den Haag en de omliggende regio. Om dit te bepalen, is de som bepaald van het aantal deelnemersdagen3. Met behulp van de gemiddelde bestedingen per dag van een zakelijke evenementbezoeker is de toegevoegde waarde hiervan voor de gemeente bepaald. De toegevoegde waarde is essentieel, omdat het inzicht geeft in welk deel van de totale bestedingen daadwerkelijk in de lokale economie achterblijft en zo de echte bijdrage aan de regionale welvaart weergeeft. Het gedeelte van de inkomsten dar gebruikt wordt om operationele kosten te dekken zijn in een MKBA niet relevant. De bestedingen bestaan niet alleen uit entree- of congresparticipatiekosten. Er zijn namelijk ook bestedingen met economische spin-offs voor de hele stad, zoals overnachtingen, transport in Den Haag, souvenirs, horeca uitgaven, etc. Deze bestedingen verschillen weer per type bezoeker. In deze MKBA maken we het onderscheid tussen internationale en nationale bezoekers. Internationale bezoekers kennen gemiddeld hogere bestedingen. In de periode 2023-2025 kende het World Forum jaarlijks gemiddeld 17.000 internationale bezoekers (verspreid over 19 evenementen van gem. 3,2 dagen lang) en 7.600 nationale bezoekers (verspreid over 42 evenementen van gem. 1,4 dagen lang).

De cijfers zijn afkomstig van GL Events en tonen de internationale allure van het World Forum aan. In totaal zijn de maatschappelijke baten (letterlijk: de toegevoegde waarde van de totale bestedingen van World-Forum bezoekers in Den Haag over 40 jaar), in het nulalternatief ca. € 202 miljoen (contant gemaakt naar 2026). • Toegevoegde waarde van bestedingen nationale bezoekers: € 22 miljoen • Toegevoegde waarde van bestedingen internationale bezoekers: € 180 miljoen • Totaal: € 202 miljoen

2 3

MKBA bij MIRT-verkenningen | RWSeconomie.nl Een congres kan bestaan uit meerdere dagen, waarbij de deelnemer op meerdere dagen bestedingen uitgeeft. We kijken daarom naar deelnemersdagen per jaar. Deze maat wordt berekend door het aantal deelnemers per evenement te vermenigvuldigen met de duur van het evenement (in dagen) en dit op te tellen over alle evenementen in een jaar. Hierop wordt een kleine correctie van 20% toegepast voor deelnemers niet slechts een gedeelte van de maximale evenementduur bijwonen. Bijvoorbeeld: een congres met 1.000 deelnemers dat drie dagen duurt vertegenwoordigt 3.000 deelnemersdagen op papier. Met een correctie van 20% betekent dat 2.400 deelnemersdagen in de praktijk..

/ 10

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

3.3 Saldo kosten en baten nulalternatief • • •

Totale baten Totale kosten Saldo:

€ 202 miljoen € 106 miljoen € 96 miljoen

Het saldo is zeer positief. Dit wil zeggen dat minimale renovatie van het gebouw, voor 40 jaar ‘Paris proof’ instandhouding, maatschappelijk waardevol is. De belangrijkste aannames achter de berekening staan in de bijlage. Huurinkomsten en inkomsten leveranciers zijn onderdeel van de bestedingen Bezoekers betalen voor hun deelname aan een congres een congresparticipatiebedrag (tickets). Dat geld gaat in eerste instantie naar de congresorganisator, maar wordt in tweede instantie deels gebruikt om de huur van het World Forum en betalingen aan (Haagse) leveranciers te betalen. Deze posten komen dus indirect ten goede aan de stad, via de bestedingen van bezoekers. In de MKBA wordt congresparticipatie al als onderdeel van maatschappelijke baten meegenomen. Daarom hoeven huurinkomsten voor de gemeente of inkomsten in de toeleveringsketen van het World Forum niet apart te worden opgeteld: dat zou tot dubbeltelling leiden. De bestedingen van bezoekers vormen namelijk al de bron van deze inkomstenstromen.

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Resultaten beleidsalternatief 1

4.1 Kosten Beleidsalternatief 1 betreft een grootschalige renovatie van het bestaande pand en ca. 5.000 m2 extra met zakelijke congres- en exporuimte en een kleine realisatie van nader in te vullen commerciële ruimte (bijv. horeca, kantoren). De levensduur van het alternatief is opnieuw ca. 40 jaar. De kosten van dit alternatief zijn andermaal berekend door BBN Adviseurs en door Ecorys omgezet in contante waarde 2026, exclusief de correctie voor inflatie en inclusief btw. Dit is gedaan conform de MKBA richtlijnen4. De kosten bestaan uit de investeringskosten, onderhoudskosten en bijkomende kosten van de renovatie van het bestaande pand en de uitbreiding. In totaal zijn de kosten in beleidsalternatief 1 € 266 miljoen.

4.2 Baten De maatschappelijke baten bestaan uit dezelfde posten als in het nulalternatief, namelijk de toegevoegde waarde van de bestedingen van bezoekers. Op basis van de interviews met marktexperts en stakeholders wordt aangenomen dat het aantal deelnemersdagen van het World Forum na realisatie van de uitbreiding in 20335 ten minste met dezelfde procentuele verhouding zal toenemen als de uitbreiding in vierkante meters. De uitbreiding vergroot namelijk niet alleen de mogelijkheid om meerdere congressen en evenementen gelijktijdig te faciliteren en meer deelnemers per dag te ontvangen, maar maakt het World Forum ook geschikt voor (internationale) congressen met een substantiële behoefte aan exporuimte. Dit betreft een segment dat momenteel slechts beperkt kan worden bediend en waarvoor organisatoren regelmatig uitwijken naar andere steden met ruimere faciliteiten. De uitbreiding leidt daarmee niet tot schaalvergroting binnen het bestaande profiel, maar ook tot een verbreding van het marktsegment. Hierdoor neemt het aantal evenementen en bezoekers toe ten opzichte van het nulalternatief, wat resulteert in een structurele stijging van het aantal deelnemersdagen (en dus ook bijbehorende bestedingen). Het is echter moeilijk om te kwantificeren hoe het aantal deelnemersdagen zich na 2033 verder zal ontwikkelen, bovenop de groei die proportioneel is aan de ruimtegroei.

In een MKBA is het dan gebruikelijk om een gevoeligheidsanalyse toe te passen met verschillende scenario’s en te kijken wanneer er sprake is van een break-even point. In dit hoofdstuk rekenen we onder de aanname dat het aantal deelnemersdagen na 2033 op de lange termijn constant blijft. In de gevoeligheidsanalyses in hoofdstuk 6 rekenen we met andere aannames.

4 5

MKBA bij MIRT-verkenningen | RWSeconomie.nl De voorbereidings- en realisatietijd van beleidsalternatief 1 en 2 duurt 6-7 jaar volgens de berekeningen van BBN Adviseurs

/ 11

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

In totaal komen de baten daarmee uit op € 307 miljoen (uitgezet over tijd en contant gemaakt naar 2026). De gevoeligheidsanalyses staan in het volgende hoofdstuk. 6 • Toegevoegde waarde van bestedingen nationale congresgangers: € 31 miljoen • Toegevoegde waarde van bestedingen internationale congresgangers: € 276 miljoen • Totaal: € 307 miljoen Ook in beleidsalternatief 1 geldt dat huurinkomsten en inkomsten leveranciers onderdeel zijn van de bestedingen. Zie hiervoor de redenering in hoofdstuk 3.

4.3 Mobiliteitseffecten Het World Forum is goed bereikbaar met de auto, de fiets, het ov, en taxi. Onder het gebouw is een autogarage en naast de ingang is een niet overdekte fietsenstalling. Er zijn vier tramen bushaltes dichtbij. Vanaf Den Haag Centraal of Den Haag HS duurt de rit rond 15 minuten. Voor de ingang is een taxi standplaats. In deze variant zijn er meer bezoekers per dag en over het jaar. Daardoor is er kans op meer drukte op het mobiliteitssysteem. Volgens de HTM en de Gemeente Den Haag (Mobiliteit), zijn de beoogde extra bezoekers geen probleem als er geen sterke pieken zijn en als de pieken niet met andere pieken samen vallen. Een tweede uitdaging van de uitbreiding betreft logistiek. Door meer vrachtlogistiek is de laad- en losruimte en een veilig gescheiden routing van voetgangers belangrijk. De stad Den Haag heeft een ambitieus mobiliteitsbeleid. De uitbreiding van het World Forum wordt daarom ook als kans gezien om extra mogelijkheden voor duurzame mobiliteit te bieden. Het bijbehorende mobiliteitsconcept kan daardoor worden aangescherpt, bijvoorbeeld door stimulering van ov-gebruik via bezoekerscommunicatie, verbetering van de fietsvoorzieningen, inzet van deelmobiliteit (hubs), en een heldere parkeerroute om wijkverkeer te beperken.

In de interviews wordt ook duidelijk dat de huidige capaciteit en kwaliteit van het fietsparkeren momenteel ontoereikend is: een upgrade wordt aanbevolen.

4.4 Milieueffecten De extra bezoekers leiden ook tot meer CO2 emissies. De berekening voor de CO2 emissies is gebaseerd op de volgende modal split: • Auto en taxi: 30-40% • Fiets en wandelen: 5-10% • OV: 50-60% Hierdoor ontstaan externe kosten van ca. € 12.000 per jaar. Extra uitstoot van vliegtuigen of parkeerzoekverkeer is niet meegerekend. Met oog op het grote verschil met andere kosten en baten posten is dit effect niet in de eindtabel opgenomen.

In hoofdstuk 6 zijn twee gevoeligheidsanalyses opgenomen van een gunstig scenario, waarbij het aantal deelnemersdagen bovenop de ‘vaste’ na de ruimtegroei jaarlijks nog extra 1% groeit en een behoedzaam scenario van 1% jaarlijkse daling (hetzelfde als in het nul-alternatief).

/ 12

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

4.5 Leefbaarheidseffecten (kwalitatief) De leefbaarheidseffecten van beleidsalternatief 1 worden op basis van de interviews naar verwachting neutraal tot licht negatief ingeschat. De uitbreiding leidt tot een toename van bezoekersstromen, maar het overwegend zakelijke karakter van de evenementen zorgt voor een meer gespreide aankomst- en vertrekpatronen dan bij publieksevenementen. Hierdoor blijven piekbelasting en overlast in de openbare ruimte naar verwachting relatief beperkt. Eventuele effecten kunnen zich uiten in tijdelijke drukte, extra verkeersbewegingen en een lichte toename van de druk op openbare ruimte en beveiligingscapaciteit in de omgeving van het World Forum. Kwantificering van deze effecten is binnen deze MKBA niet mogelijk geweest wegens gebrek aan geschikte data.

4.6 Saldo kosten en baten beleidsalternatief 1 • •

• •

Totale baten Totale kosten Leefbaarheidseffecten Saldo:

€ 307 miljoen € 266 miljoen naar verwachting licht negatief (-) € 41 miljoen (en -)

Het is maatschappelijk zinvol om het World Forum uit te breiden voor zakelijk evenementen, getuige het positieve saldo. Al moet er nog wel rekening gehouden worden met, naar verwachting, (licht) negatieve leefbaarheidseffecten voor de directe omgeving door extra bezoekersstromen en activiteiten. Het saldo is, onder de huidige aannames, minder positief dan minimale renovatie (nulalternatief). De belangrijkste aannames staan in de bijlage. De gevoeligheidsanalyses staan in hoofdstuk 6.

/ 13

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Resultaten beleidsalternatief 2

Beleidsalternatief 2 betreft grootschalige renovatie van het bestaande pand en ca. 5.000 m 2 met extra congres- en exporuimte en andere functies (zoals publieksevenementen) en een kleine realisatie van nader in te vullen commerciële ruimte (bijv. horeca, kantoren). De levensduur van het alternatief is ca. 40 jaar. De investerings- en onderhoudskosten van dit alternatief zijn opnieuw berekend door BBN Adviseurs en door Ecorys omgezet in contante waarde 2026, exclusief de correctie voor inflatie en inclusief btw. Dit is gedaan conform de MKBA richtlijnen7. De kostenposten zijn gelijk aan beleidsalternatief 1, met een toevoeging van de investeringskosten om het gebouw in te richten voor publieksevenementen. In totaal zijn de kosten in beleidsalternatief 2 € 268 miljoen.

5.1 Baten De maatschappelijke baten bestaan uit dezelfde posten als in beleidsalternatief 1, maar met de toegevoegde waarde uit bestedingen van publieksevenementen als extra post. Ook hiervoor geldt dat het moeilijk te voorspellen is hoeveel evenementen per jaar (en bezoekers) het World Forum zal faciliteren. Uit gesprekken met (markt)experts blijkt het World Forum geschikt kan zijn voor publieksevenementen van de zogenaamde B-categorie. Dit is een locatie waar Den Haag nog niet over beschikt. Categorieën indoor evenementlocaties A-locatie: een grootschalige indoor evenementenlocatie (> 10.000 bezoekers) met een landelijke of internationale marktpositie, geschikt voor arena-producties en grootschalige commerciële evenementen (voorbeeld: Ziggo Dome, ArenA, Gelredome, grote zaal Ahoy) B-locatie: een middelgrote zaal met een publiekscapaciteit tussen circa 2.000 en 10.000 bezoekers, geschikt voor professionele live-producties, met nationale en internationale programmering, maar zonder de schaal en arena-infrastructuur van A-categorie locaties (voorbeeld: Afas Live, kleine zaal Ahoy, RTM stage) C-locatie: een kleinschalige indoor evenementenlocatie (max.

2.000 bezoekers) met een voornamelijk lokale of regionale functie, gericht op opkomende artiesten, nicheprogrammering en laagdrempelige evenementen (voorbeeld: Paard Den Haag) Bron: gangbare indeling volgens gesprekken met marktexperts (er is geen landelijk wettelijk kader)

MKBA bij MIRT-verkenningen | RWSeconomie.nl

/ 14

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

In dit alternatief is daarom aangenomen dat het World Forum per jaar 10 tot 15 publieksevenementen faciliteert. Uitgaande van gem. 3.500 bezoekers per evenement (zie aanname in de bijlage) levert dit bij gelijkblijvende parameters over 40 jaar ca € 25 miljoen extra toegevoegde waarde op. De toegevoegde waarde uit extra congressen en evenementen is gelijk aan beleidsalternatief 1. Hiervoor zijn dezelfde getallen en aannames gebruikt (aantal deelnemersdagen groeit proportioneel aan ruimtegroei en de lange termijn groei blijft hierna constant). Dit komt neer op: • Toegevoegde waarde van bestedingen nationale congresgangers: € 31 miljoen • Toegevoegde waarde van bestedingen internationale congresgangers: € 276 miljoen • Extra toegevoegde waarde van bestedingen publieksevenementen: € 25 miljoen • Totaal: € 332 miljoen Ook in beleidsalternatief 2 geldt dat huurinkomsten en inkomsten leveranciers zijn onderdeel van de bestedingen. Zie hiervoor de redenering in hoofdstuk 3.

5.2 Leefbaarheidseffecten (kwalitatief) De leefbaarheidseffecten zijn naar verwachting negatief in beleidsalternatief 2, blijkt uit de interviews. De mate hangt sterk af van het type niet-zakelijke evenement dat wordt georganiseerd, evenals het tijdstip. Zo is het niet ongebruikelijk om een publieksevenement in de avond of het weekend te organiseren. In tegenstelling tot zakelijke evenementen kunnen publieksevenementen, afhankelijk van het type en tijdstip, vaker een piek in aanloop en weggaan. Drukte en overlast in de directe omgeving bij evenementen kan gebruikers (bewoners, kantoren van (internationale) organisaties) van de omgeving van het World Forum als overlast ervaren. Dit wordt in MKBA’s bepaald door een schatting van de waardevermindering van woningen en een verslechtering van het woon- en werkklimaat (zie Leefbaarheidseffecten van integrale infrastructuurprojecten: inzichten uit onderzoek | CPB Website). Daarnaast leiden de aanwezigheid van evenementen en congressen tot veiligheidsvraagstukken voor internationale organisaties in de omgeving, evenals tot toenemende concurrentie om schaarse openbare ruimte en veiligheidsvraagstukken. Veiligheid is bijvoorbeeld belangrijk voor de omliggende internationale organisaties. Voor de omliggende winkeliers kunnen bezoekers van publieksevenementen doorgaans wel leiden tot economische spin-offs.

In deze MKBA zijn deze effecten niet gekwantificeerd, daar niet kon worden beschikt over data over de waarde van de omgeving.

/ 15

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Omgeving World Forum

5.3 Mobiliteitseffecten Aanvullend op de mobiliteitseffecten uit de eerste uitbreidingsvariant, brengt deze variant mogelijk extra piekbelasting met zich mee. Hierdoor is een goed mobiliteitsconcept een kritische succesfactor. Om de drukte op het ov-netwerk op te vangen, moeten er extra trams worden ingezet, blijkt uit de interviews. Om parkeerdruk te vermijden en duurzaam mobiliteitsgedrag te stimuleren, helpen aanvullende maatregelen voor fiets en deelmobiliteit, bijvoorbeeld door het tijdelijke inrichten of uitbreiden van fietsenstallingen en deelmobiliteitshubs. Dit zijn kosten die doorgaans door de organisator worden betaald.

5.4 Milieueffecten Voor de publieksevenementen wordt de volgende modal split aangenomen: • Auto en taxi: 30-40% • Fiets en wandelen: 5-10% • OV: 60-60% Daardoor ontstaan externe kosten van ca. € 1.000 euro per jaar aanvullend aan de CO2 kosten van beleidsalternatief 1, ca. € 13.000 in totaal. Ook hier is geen vliegtuiguitstoot of parkeerzoekverkeer meegerekend. Met oog op het grote verschil met andere kosten en baten posten is dit effect niet in de eindtabel opgenomen.

5.5 Saldo kosten en baten beleidsalternatief 2 • • • •

Totale baten Totale kosten Leefbaarheidseffecten Saldo:

€ 332 miljoen € 268 miljoen naar verwachting negatief ( - -) € 64 miljoen (en - - )

/ 16

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Het is zinvol om het World Forum uit te breiden en open te stellen voor andere typen evenementen dan enkel zakelijke evenementen, zoals publieksevenementen. De extra investeringskosten zijn minimaal. In de bijlage staan de belangrijkste aannames achter de berekening. Wel geldt dat de leefbaarheidseffecten voor de omgeving naar verwachting negatief zijn, onder andere door piekdrukte en extra verkeersbewegingen bij publieksevenementen. In de bijlage staan de belangrijkste aannames achter de berekening.

/ 17

/ 18

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Vergelijking alternatieven en gevoeligheidsanalyses

6.1 Vergelijking alternatieven Onderstaande tabel geeft de verschillen tussen de alternatieven weer (de bedragen zijn contante waarden in 2026 en inclusief btw). Posten

Totale kosten

0-alternatief

Beleids-

Verschil B1

Verschil B2

alternatief 1

alternatief 2

t.o.v.

0-alternatief

€ 106 mln.

€ 266 mln.

€ 268 mln.

€ 160 mln.

€ 162 mln.

€ 180 mln.

€ 276 mln.

€ 96 mln.

€ 22 mln.

€ 31 mln.

€ 9 mln.

Baten Toegevoegde uit bestedingen internationale congressen Toegevoegde van bestedingen van nationale congresgangers Extra toegevoegde waarde uit

€ 25 mln.

bestedingen publieksevenementen Leefbaarheidseffecten

Totale baten

€ 202 mln.

€ 307 mln.

€ 332 mln.

€ 105 mln.

€ 130 mln.

en -

en - -

en -

en - -

€ 41 mln.

€ 64 mln.

- € 55 mln.

- € 32 mln.

en -

en - -

en -

en - -

Saldo (baten min kosten)

€ 96 mln.

Op basis van de tabel blijkt dat alle alternatieven een positief maatschappelijk saldo kennen, waarbij de baten de kosten overtreffen. Ten opzichte van het nulalternatief (instandhouding) laten beide beleidsalternatieven (uitbreiding) een lager positief saldo zien. Dit verschil wordt verder verklaard in de gevoeligheidsanalyses, waarin onzekerheden in de toekomstige marktontwikkeling worden meegenomen. Daarnaast zijn de leefbaarheidseffecten niet gekwantificeerd, maar kwalitatief opgenomen. Aangezien deze effecten naar verwachting negatief uitvallen, kan de uiteindelijke maatschappelijke meerwaarde van met name beleidsalternatief 2 na kwantificering nog worden bijgesteld.

6.2 Gevoeligheidsanalyses 6.2.1 Scenario: groeiende markt na voltooiing uitbreiding We benadrukken nogmaals in hoofdstuk 4 en 5 (de basisberekeningen) is aangenomen dat het aantal deelnemersdagen na voltooiing van de uitbreiding (in 2033) proportioneel is gegroeid aan de ruimtegroei, maar hierna op de lange termijn constant blijft. De lange termijnontwikkeling is echter onzeker, vandaar dat we een gevoeligheidsanalyse uitvoeren.

/ 19

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Onderstaande tabel laat de resultaten zien onder de aanname dat het aantal deelnemersdagen in de beleidsalternatieven, na voltooiing van de uitbreiding in 2033, jaarlijks nog eens 1% extra stijgen. In dit scenario vallen beleidsalternatieven positiever uit dan beleidsalternatief 0. Het omslagpunt ligt op 0,9% jaarlijkse groei in beleidsalternatief 1 en 0,5% in beleidsalternatief 2. Posten

Totale kosten

Beleids-

Verschil B1

Verschil B2

alternatief

alternatief 1

alternatief 2

t.o.v.

0-alternatief

€ 106 mln.

€ 266 mln.

€ 268 mln.

€ 160 mln.

€ 162 mln.

€ 180 mln.

€ 331 mln.

€ 151 mln.

€ 22 mln.

€ 38 mln.

€ 16 mln.

Baten Toegevoegde uit bestedingen internationale congressen Toegevoegde van bestedingen van nationale congresgangers Extra toegevoegde waarde uit

€ 25 mln.

bestedingen publieksevenementen Leefbaarheidseffecten

Totale baten

€ 202 mln.

€ 369 mln.

€ 394 mln.

€ 167 mln.

€ 192 mln.

en -

en - -

en -

en - -

Saldo (baten min kosten)

€ 96 mln.

€ 103 mln.

€ 126 mln.

€ 7 mln.

€ 30 mln.

en -

en - -

en -

en - -

6.2.2 Scenario: dalende markt na voltooiing uitbreiding Onderstaande tabel tonen de resultaten bij een dalende markt (jaarlijks 1% minder deelnemersdagen) na voltooiing van de uitbreiding in 2033. Let op: de vaste stijging van het aantal deelnemersdagen als gevolg van de ruimtegroei is nog wel aangenomen. In dit scenario gaat de 1% daling na voltooiing van de uitbreiding in: van 2033 t/m 2072 (gelijk aan de 40 jarige levensduur van het pand). De cijfers tonen, logischerwijze, aan dat het nul-alternatief nog positiever uitvalt dan de beleidsalternatieven. Beleidsalternatief 1 kent een licht negatief saldo van 7 miljoen. De maatschappelijke kosten zijn dan hoger dan de maatschappelijke baten. Posten

Totale kosten

Beleids-

Verschil B1

Verschil B2

alternatief

alternatief 1

alternatief 2

t.o.v.

0-alternatief

€ 106 mln.

€ 266 mln.

€ 268 mln.

€ 160 mln.

€ 162 mln.

€ 180 mln.

€ 233 mln.

€ 52 mln.

€ 22 mln.

€ 26 mln.

€ 5 mln.

Baten Toegevoegde uit bestedingen internationale congressen Toegevoegde van bestedingen van nationale congresgangers Extra toegevoegde waarde uit bestedingen publieksevenementen

€ 25 mln.

/ 20

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Leefbaarheidseffecten

Totale baten

€ 202 mln.

€ 259 mln.

€ 284 mln.

€ 57 mln.

€ 82 mln.

en -

en - -

en -

en - -

Saldo (baten min kosten)

€ 96 mln.

- € 7 mln.

€ 15 mln.

-€ 103 mln.

-€ 80 mln.

en -

en - -

en -

en - -

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Belangrijkste conclusies

In deze analyse zijn de maatschappelijke investeringskosten van de verschillende ontwikkelrichtingen van het World Forum afgezet tegen de maatschappelijke baten voor de gemeente Den Haag. Deze baten bestaan uit de toegevoegde waarde van de bestedingen van bezoekers aan congressen en evenementen. Het grootste gedeelde van de bestedingen bestaat uit entreekosten, wat de bron is voor huurinkomsten voor de gemeente, inkomsten voor leveranciers inkomsten voor organisatoren. Overige bestedingen die ten goede komen aan de stad hebben betrekking op onder meer toerisme, openbaar vervoer, hotels, horeca en detailhandel in de stad. Minimale renovatie levert een positief maatschappelijk saldo op Wanneer het gebouw uitsluitend minimaal wordt gerenoveerd om het voor circa 40 jaar Paris Proof in stand te houden, is sprake van een positieve maatschappelijke investering, ondanks lichte daling van het gebruik en bezoekersniveau. De maatschappelijke baten van de bezoekersbestedingen zijn in dit scenario hoger dan de maatschappelijke kosten. Uitbreiding voor zakelijke events is alleen maatschappelijk zinvol bij stabiele markt De uitkomsten van een uitbreiding gericht op zakelijke evenementen zijn sterk afhankelijk van de ontwikkeling van de zakelijke evenementen markt.

• Gunstig scenario: de investering pakt positief uit wanneer na realisatie van de uitbreiding het aantal deelnemersdagen ten minste meegroeit met de toename van het beschikbare vloeroppervlak voor congressen en expo. Indien daarna sprake is van een aanvullende jaarlijkse groei van circa 1%, is deze uitbreiding maatschappelijk gunstiger dan de situatie met alleen minimale renovatie. • Negatief scenario: wanneer na uitbreiding sprake is van een structurele daling van het aantal deelnemersdagen met circa 1% per jaar, zijn de maatschappelijke kosten hoger dan de baten en is de investering per saldo negatief. Daarnaast moet de gemeente voorzichtig rekening houden met leefbaarheidseffecten in de omgeving worden, die naar verwachting licht negatief ingeschat worden als gevolg van extra bezoekersstromen, maar zijn niet gekwantificeerd. De feitelijke maatschappelijke meerwaarde kan daardoor lager uitvallen dan hier berekend. Uitbreiding voor een breder type evenementen heeft sneller positief potentieel, maar grotere onzekerheid over met name leefbaarheidseffecten In de variant waarbij naast zakelijke congressen ook andere typen evenementen kunnen worden gefaciliteerd, zijn de aanvullende investeringen om deze functies mogelijk te maken relatief beperkt. Hierdoor kunnen extra baten sneller worden gerealiseerd, maar de marktvraag naar deze evenementen is minder zeker.

• Gunstig scenario: De investering valt positief uit wanneer het aantal deelnemersdagen na uitbreiding minimaal meegroeit met de extra ruimtegroei. In dat geval is na uitbreiding een aanvullende jaarlijkse groei van circa 0,5% nodig om gunstiger uit te vallen dan de situatie met alleen minimale renovatie.

/ 21

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

•

Negatief scenario: bij een structurele daling van het aantal deelnemersdagen met circa 1,5% per jaar zijn de maatschappelijke kosten hoger dan de baten en slaat het saldo om naar negatief.

De leefbaarheidseffecten zijn naar verwachting negatiever dan bij een uitsluitend zakelijke programmering, doordat publieksevenementen vaker gepaard gaan met piekdrukte, geluid en verkeersbelasting. Deze effecten zijn sterk afhankelijk van het type evenement en zijn in deze studie niet gekwantificeerd, waardoor de feitelijke maatschappelijke meerwaarde lager kan zijn dan hier geraamd.

/ 22

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

Bijlage: belangrijkste aannames

8.1 Belangrijkste aannames nulalternatief Aanname

Onderbouwing

Het aantal deelnemersdagen daalt per jaar met 1%

Cijfers van Den Haag in Cijfers (DHIC), aangevuld met validatiegesprekken en historische

Dit komt neer op een daling van 53.000

bezoekersdata van GL Events en het Leonardo

deelnemersdagen in 2026 naar ca. 33.000

Hotel, tonen aan dat de zakelijke evenementmarkt in

deelnemersdagen in 2072 (40 jaar na afronding

Den Haag weer licht aantrekt na een forse daling in

renovatie in 2032).

de Corona jaren, maar nog zeker niet hersteld tot het niveau van vóór de coronapandemie. In 2024 is het aantal deelnemersdagen in heel Den Haag nog de helft t.o.v. 2019 (zie tabel, van 119% naar 64%).

Geïndexeerde deelnemersdagen zakelijk evenementen Den Haag (Startjaar meting 2017 = 100%, 2024 = 64%)

Bron: Den Haag in Cijfers De geïnterviewden waarschuwen dat, wanneer het World Forum niet uitbreidt, op de lange termijn de markt alsnog (licht) daalt, mede door een sterk groeiende concurrerende markt elders in Europa en de Golfstaten. Voor de langetermijnraming is in deze MKBA daarom gerekend met een voorzichtig scenario, waarin wordt uitgegaan van een lichte structurele afname van 1% per jaar. De bestedingen per deelnemer per dag zijn € 637

Verzameld via Enquête congresbezoekers (Ecorys,

voor een internationale zakelijke

2026). Zie ook de bijlage in deze memo voor een

evenementbezoeker. Omdat deze bestedingen

specificatie van de bestedingen. De toegevoegde

betrekking hebben op geheel Nederland is nog een

waarde is een gemiddeld kengetal afkomstig van Nationale Rekeningen van de sectoren kunst,

/ 23

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

toedeling gemaakt naar Den Haag en Overig

cultuur, recreatie en toerisme (min. en max. ligt

Nederland

tussen 40 en 55%)

Het aandeel van de bestedingen van internationale congresgangers dat neerslaat in Den Haag en omgeving is geraamd op 55%. Voor nationale bezoekers is uitgegaan van een gemiddeld bestedingsbedrag per dag van € 211. De toegevoegde waarde hiervan voor de gemeente is 45%

8.2 Belangrijkste aannames beleidsalternatief 1 Aanname

Onderbouwing

In het hoofdrapport is gewerkt met de aanname dat

Disclaimer: De parameters m.b.t. de lange termijn

het aantal deelnemersdagen na afronding van de

marktontwikkeling zijn geen voorspelling. We

uitbreiding in 2033 met dezelfde verhouding groeit

beschikken namelijk niet over een business case en

als de ruimtegroei (43%) en hierna t/m 2072

ook de geïnterviewde experts vinden het moeilijk

constant blijft (40 jaar na uitbreiding). In de

voorspellingen te doen over 40 jaar zal ontwikkelen.

gevoeligheidsanalyses in hoofdstuk 6 is gewerkt met

De parameters zijn dus gebruikt als indicatieve

een jaarlijkse groei van 1% na 2033 (gunstig

scenario’s die gebruikt kunnen worden om te laten

scenario) en een jaarlijkse daling van 1% na 2033

wanneer er sprake is van een break-even punt (=

(behoedzaam scenario). Dit ziet er als volgt uit:

maatschappelijke baten van dit alternatief ong. gelijk aan maatschappelijke kosten)

Aantal deelnemersdagen Behoedzaam scenario (-1% jaarlijks na 2033) 54.000 nu, 69.000 in 2033 en 47.000 in 2072. Constant scenario (constant na 2033) 54.000 nu, 69.000 in 2033 en 69.000 in 2072 Behoedzaam scenario (+1% jaarlijks na 2033): 54.000 nu, 69.000 in 2033 en 102.000 in 2072

De bestedingen per deelnemer per dag zijn € 637

Verzameld via Enquête congresbezoekers (Ecorys,

voor een internationale zakelijke evenement-

2026). Zie ook de bijlage in deze memo voor een

bezoeker. Omdat deze bestedingen betrekking

specificatie van de bestedingen. De toegevoegde

hebben op geheel Nederland is nog een toedeling

waarde is een gemiddeld kengetal afkomstig van

gemaakt naar Den Haag en Overig Nederland

Nationale Rekeningen van de sectoren kunst,

Het aandeel van de bestedingen van internationale

cultuur, recreatie en toerisme (min. en max. ligt

congresgangers dat neerslaat in Den Haag en

tussen 40 en 55%)

omgeving is geraamd op 55%. Voor nationale bezoekers is uitgegaan van een gemiddeld bestedingsbedrag per dag van € 211. De toegevoegde waarde hiervan voor de gemeente is 45%

/ 24

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

8.3 Belangrijkste aannames beleidsalternatief 2 Aanname

Onderbouwing

Publieksevenementen Aangenomen wordt dat het World Forum na

De marktexperts spreken in de interviews de

uitbreiding 10 tot 15 extra niet-zakelijke

verwachting uit dat er markt is om

evenementen per jaar organiseert (ca. 1 per

publieksevenementen te laten plaatsvinden in het

maand), met gemiddeld 3.500 bezoekers, waarbij

World Forum. Het is echter moeilijk om een exacte

80% zonder uitbreiding van het World Forum niet in

kwantitatieve prognose te doen.

Den Haag had plaatsgevonden. Wat betreft het aantal evenementen wordt uitgegaan van ongeveer de helft van het aantal evenementen dat gemiddeld per jaar plaatsvindt in de kleine zaal van Ahoy, RTM en AFAS (25 tot 35 volgens de Evenementenmonitor). Wat betreft het aantal bezoekers is gekozen voor een gemiddeld aantal bezoekers van 3.500 per evenement. Dit is gelijk aan 80% van 4.500: het aantal maximale bezoekers dat volgens de gesproken evenementorganisatoren (staand) past in de uitbreidingsruimte van 2.900 m2. Bij een zittend evenement (met tribunes) is de capaciteit lager. Bij sommige evenementen zal ook de huidige exporuimte worden benut. In dat geval is de capaciteit hoger.

De bestedingen van deelnemers van

De aanname is gebaseerd op de gemiddelde

publieksevenementen zijn € 64 per dag. De

bestedingen van een bezoeker aan de stad Den

toegevoegde waarde hiervan is 45%.

Haag. In 2024 is dit berekend op € 64 euro per dag, bestaande uit de posten parkeergeld, horeca, winkelen en entree (en komen dus ten goede aan de stad). Het is moeilijk te voorspellen hoe hoog de entreekosten van de publieksevenementen zullen zijn. Dit zal ook per evenement verschillen. Daarom wordt het gemiddelde van € 64 euro per dag aangehouden in de berekening. Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden/NBTC (link)

Zakelijke evenementen In het hoofdrapport is gewerkt met de aanname dat

Disclaimer: De parameters m.b.t. de lange termijn

het aantal deelnemersdagen na afronding van de

marktontwikkeling zijn geen voorspelling. We

uitbreiding in 2033 met dezelfde verhouding groeit

beschikken namelijk niet over een business case en

als de ruimtegroei (43%) en hierna t/m 2072

ook de geïnterviewde experts vinden het moeilijk

constant blijft (40 jaar na uitbreiding). In de

voorspellingen te doen over 40 jaar zal ontwikkelen.

gevoeligheidsanalyses in hoofdstuk 6 is gewerkt met

De parameters zijn dus gebruikt als indicatieve

een jaarlijkse groei van 1% na 2033 (gunstig

scenario’s die gebruikt kunnen worden om te laten

/ 25

Maatschappelijke Kosten-Baten-analyse uitbreiding World Forum

scenario) en een jaarlijkse daling van 1% na 2033

wanneer er sprake is van een break-even punt (=

(behoedzaam scenario).

maatschappelijke baten van dit alternatief ong. gelijk aan maatschappelijke kosten)

Dit ziet er als volgt uit: Aantal deelnemersdagen Behoedzaam scenario (-1% jaarlijks na 2033) 54.000 nu, 69.000 in 2033 en 47.000 in 2072. Constant scenario (constant na 2033) 54.000 nu, 69.000 in 2033 en 69.000 in 2072 Behoedzaam scenario (+1% jaarlijks na 2033): 54.000 nu, 69.000 in 2033 en 102.000 in 2072

De bestedingen per deelnemer per dag zijn € 637

Verzameld via Enquête congresbezoekers (Ecorys,

voor een internationale zakelijke

2026). Zie ook de bijlage in deze memo voor een

evenementbezoeker. Omdat deze bestedingen

specificatie van de bestedingen. De toegevoegde

betrekking hebben op geheel Nederland is nog een

waarde is een gemiddeld kengetal afkomstig van

toedeling gemaakt naar Den Haag en Overig

Nationale Rekeningen van de sectoren kunst,

Nederland Het aandeel van de bestedingen van

cultuur, recreatie en toerisme (min. en max. ligt

internationale congresgangers dat neerslaat in Den

tussen 40 en 55%)

Haag en omgeving is geraamd op 55%. Voor nationale bezoekers is uitgegaan van een gemiddeld bestedingsbedrag per dag van € 211. De toegevoegde waarde voor de gemeente is 45%

/ 26

Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Nederland Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam Nederland T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands@ecorys.com K.v.K. nr. 24316726 W www.ecorys.nl

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16805532/1