RIS324943 Bijlage Programma Arbeidsmigratie 2026-2030 Samen werken aan arbeidsmigratie met perspectief
Tekst van het document
Samen werken aan arbeidsmigratie met perspectief
Programmaplan Arbeidsmigratie 2026 - 2030
Arbeidsmigratie: een gezamenlijke opgave Arbeidsmigratie is een realiteit die onze samenleving mede
Ook blijven we samenwerken met het sterke netwerk dat de afge-
vormgeeft. In de gemeente Den Haag zien we dagelijks hoe
lopen jaren is opgebouwd. In onze wijken zetten sleutelpersonen,
arbeidsmigranten bijdragen aan de economie, de vitaliteit van
onderwijzers, bewonersorganisaties, zelforganisaties, jongerenwer-
sectoren en het leven in onze buurten. Tegelijkertijd weten we
kers, welzijnsmedewerkers, inspecteurs en andere professionals
dat deze bijdrage niet vanzelfsprekend is. Het vraagt om goede
zich bevlogen in voor leefbare buurten en een betere positie voor
huisvesting, eerlijke arbeidsvoorwaarden, sociale verbinding en een
arbeidsmigranten. Ook experts, partnerorganisaties en andere
gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid, werkgevers en
overheden — van gemeenten tot provincie en Rijk — leveren met
samenleving.
hun kennis, beleid en inzet een belangrijke bijdrage. Dankzij deze brede en betrokken samenwerking kunnen we de komende jaren
In 2023 is het programma ‘Arbeidsmigratie in goede banen’ door
blijven werken aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige
de gemeenteraad vastgesteld (RIS316675). De afgelopen twee jaar
manier van samen leven en werken in onze stad.
zijn belangrijke stappen gezet, zoals het invoeren van huisvestings vergunningen in Transvaal en Laak, intensievere handhaving door
Dit programma vormt de basis voor onze inzet op arbeidsmigratie
de Haagse Pandbrigade, regionale samenwerking met het mobiel
in de komende vier jaar en biedt ruimte aan het toekomstige
informatiepunt en de opvang van dakloze arbeidsmigranten met
bestuur en de gemeenteraad om inhoudelijke en financiële
perspectief. Ook is er extra aandacht voor integratie met taallessen,
accenten te verleggen wanneer ontwikkelingen daarom vragen.
het veilig opgroeien van kinderen van arbeidsmigranten en het
Het programma is bovenal een uitnodiging aan alle partijen
versterken van sociale verbindingen in de wijk.
– gemeente, andere overheden, werkgevers, uitzendbureaus, maatschappelijke organisaties en bewoners – om samen te werken aan
Met het programma ‘Samen werken aan arbeidsmigratie met
arbeidsmigratie met perspectief.
perspectief’ bouwen we voort op het vorige programmaplan en wordt de nadruk gelegd op duurzame oplossingen – niet alleen voor vandaag, maar ook voor de toekomst.
2
Inhoud Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 Aanpak gemeente Den Haag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Samen aan de slag! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Kernopgave 1. Zicht op en in contact met arbeidsmigranten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 Kernopgave 2. Volwaardig meedoen en veilig opgroeien . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 Kernopgave 3. Fatsoenlijke werk-, woon- en leefomstandigheden . . . . . . . . . . . . . . . 19 Tot slot . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
3
Inleiding Arbeidsmigratie blijft de komende decennia een belangrijke rol
matievoorziening arbeidsmigranten opgezet (Work in NL) en er
spelen in de Nederlandse samenleving. Mits goed geregeld kan
zijn wetsvoorstellen aangenomen of in voorbereiding. Uit recent
arbeidsmigratie een positieve bijdrage leveren voor de brede
onderzoek onder arbeidsmigranten in Nederland blijkt dat het doel
welvaart. Zo kunnen negatieve effecten van vergrijzing beperkt
‘geen tweederangsburger’ nog niet bereikt is: arbeidsmigranten
worden, de economie verder worden ontwikkeld en publieke
in Nederland scoren op veel thema’s, zoals gezondheid, sociale
voorzieningen duurzaam in stand worden gehouden, aldus
binding en huisvesting, negatiever dan andere bewoners.3 Op
de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050.1
dit moment wonen en werken nog te veel arbeidsmigranten in
Tegelijkertijd is het essentieel om oog te houden voor de maat-
Nederland onder niet-menswaardige omstandigheden.
schappelijke effecten. Economische ontwikkeling mag nooit ten koste gaan van menswaardigheid. Om arbeidsmigratie in goede
Arbeidsmigratie in Den Haag
banen te leiden moeten daarom op meerdere thema’s verbete-
Den Haag huisvest tienduizenden arbeidsmigranten en gezins-
ringen worden doorgevoerd, van proactieve informatievoorziening
leden, voornamelijk afkomstig uit de EU-lidstaten Bulgarije,
en sluitende registratie, tot het tegengaan van woon- en werk-
Polen, Griekenland, Roemenië en Hongarije. In wijken als Laak,
misstanden en extra inzet op integratie en ontwikkeling. Zowel op
Rustenburg-Oostbroek en Transvaal vormen arbeidsmigranten
landelijk, regionaal als lokaal niveau.
en hun gezin tot meer dan 20 procent van de wijkbewoners. Arbeidsmigranten werken meestal via uitzend- of zzp-constructies
‘Geen tweederangsburger’
in diverse sectoren. Zij zijn met name werkzaam in de bouw, infra-
In 2020 werd onder leiding van Emile Roemer het rapport ‘Geen
structuur, industrie, (glas)tuinbouw, voedingsindustrie, logistiek en
tweederangsburgers’2 uitgebracht, waarin aanbevelingen staan
horeca.4 Veel van dit werk vindt buiten Den Haag plaats.
om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan. Sindsdien zijn veel acties ondernomen om de positie van
Den Haag telt volgens data van de Kamer van Koophandel uit 2025
arbeidsmigranten te verbeteren. Er is een nationaal netwerk infor-
zo’n 1.400 actieve uitzendbureaus, waarvan een aanzienlijk deel
1
Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050. ‘Gematigde groei’ (2024).
2
Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten ‘Geen tweederangsburgers. Aanbevelingen om misstanden bij arbeidsmigranten in Nederland tegen te gaan’ (2020).
3
RISBO ‘Zicht op arbeidsmigratie’ (2024).
4 Haagse Hogeschool & RISBO ‘Oekraïense ontheemden en EU-arbeidsmigranten in Den Haag: Wonen, werk en taal’ (2025) p. 26.
4
gerelateerd is aan arbeidsmigratie. Onder arbeidsmigranten in
kennen hun rechten en plichten onvoldoende, en durven uit angst
Den Haag die als zzp’er werken komt schijnzelfstandigheid voor:
voor inkomensverlies, ontslag of dakloosheid geen misstanden
zij staan formeel ingeschreven als zelfstandige, maar werken in de
te melden. Wat betreft zorg en ondersteuning weten arbeids-
praktijk onder vergelijkbare voorwaarden als vaste werknemers
migranten lastig de weg te vinden. Ook op scholen worden de
– vaak voor één opdrachtgever of uitzendbureau, zonder zeggen-
gevolgen van arbeidsmigratie gevoeld, zoals hoge mobiliteit van
schap over hun werktijden, tarieven of opdrachten.5 6 Het uitzend-
leerlingen en taalachterstanden.
bureau of bemiddelingsbureau profiteert financieel van deze constructies, maar draagt geen personele verantwoordelijkheid
Tegelijkertijd biedt arbeidsmigratie belangrijke kansen voor
en is niet aansprakelijk voor de arbeidsomstandigheden. Hierdoor
Den Haag. In cruciale sectoren zoals zorg, bouw en techniek, ICT
ontstaan oneigenlijke arbeidsrelaties en wordt het risico volledig
en onderwijs zijn personeelstekorten (RIS314887); in andere
bij de arbeidsmigrant gelegd.
economische sectoren zoals (cyber)veiligheid, Impact Economy, Govtech, Zorgtech en hightech-maak (RIS303550) liggen kansen
In kleinere Nederlandse gemeenten worden arbeidsmigranten
voor ontwikkeling. Door arbeidsmigranten beter te faciliteren in
vaak gehuisvest in tijdelijke woonlocaties of wooncomplexen.
scholing, taalontwikkeling en het benutten van buitenlandse kwali-
In Den Haag wonen arbeidsmigranten vooral in de particuliere
ficaties, kunnen zij sneller doorstromen naar werk met perspectief.
woningvoorraad in drukke stadswijken. Dit leidt tot overbewo-
Dit versterkt niet alleen hun eigen positie op de arbeidsmarkt,
ning, met gevolgen voor de woonveiligheid en de leefbaarheid
maar draagt ook bij aan de continuïteit van cruciale sectoren en
van buurten. Bewoners ervaren meer afval op straat, een hogere
duurzame economische ontwikkeling van de regio.
parkeerdruk, geluidsoverlast en minder sociale samenhang in de wijk.
Wat kunnen we de komende jaren verwachten? Op dit moment kent Nederland circa 800.000 arbeidsmigranten,
Ook blijkt dat arbeidsmigranten zich in een kwetsbare positie
alhoewel schattingen behoorlijk uiteenlopen.8 De verwachting
kunnen bevinden.7 Ze zijn dan afhankelijk van werkgevers voor
is dat het aantal arbeidsmigranten de komende jaren zal stijgen,
werk én onderdak, spreken nog geen of weinig Nederlands,
waarbij schattingen tussen 2019 en 2030 van 17 tot 70 procent
5
Zie: Follow the Money ‘Explosieve groei van de arbeidsmigrant als zzp’er: ‘Dit is een ramp in slow motion’ (2024).
6 Haagse Hogeschool & RISBO ‘Oekraïense ontheemden en EU-arbeidsmigranten in Den Haag: Wonen, werk en taal’ (2025) p.21. 7
Haagse Hogeschool & RISBO ‘Oekraïense ontheemden en EU-arbeidsmigranten in Den Haag: Wonen, werk en taal’ (2025).
8 Het getal van 800.000 is afkomstig uit SEO ‘Arbeidsmigratie in 2030’ (2022). In de praktijk worden vanwege verschillen in definitie en databronnen verschillende aantallen gecommuniceerd, zoals 1,7 miljoen arbeidsmigranten in het rapport van Intelligence Group ‘De werkelijke omvang van arbeidsmigratie in Nederland’ (2025). Zie ook Adviesraad Migratie ‘Waarom de schattingen van het aantal arbeidsmigranten sterk variëren’ (2023).
5
toename variëren, afhankelijk van de koers die de Rijksoverheid de
uitbreiding van het gezin een belangrijke rol.13 In de BRP-cijfers van
komende jaren kiest.9
Den Haag is een significante groep kinderen met een Bulgaarse en Poolse nationaliteit zichtbaar in wijken waar veel arbeidsmi-
Voor Den Haag betekent dit dat rekening gehouden moet worden
granten wonen: zo’n 6.700 kinderen onder de 18 jaar. Dit betekent
met een continuerende instroom van arbeidsmigranten, aangezien
dat arbeidsmigratie ook een integratievraagstuk is. Investeren in
een gedeelte van de arbeidsmigranten zich in de grote steden zal
taal, onderwijs, buurtparticipatie en carrièreontwikkeling is van
vestigen.10 De stad moet daarom voorbereid zijn op een blijvende
groot belang om te zorgen dat iedereen positief kan bijdragen aan
vraag naar betaalbare (tijdelijke) huisvesting, en dient zaken zoals
de samenleving.
registratie en informatievoorziening op orde te hebben. Een klein, maar groeiend aantal arbeidsmigranten raakt in de Naar schatting twee derde van de huidige arbeidsmigranten
problemen: het aantal dakloze EU-migranten neemt toe, vooral
bestaat uit Midden- en Oost-Europeanen. Vanwege economische
in de vier grote steden.14 Dit heeft grote persoonlijke gevolgen,
en demografische ontwikkelingen in de Europese Unie, zoals
maar beïnvloedt ook de leefbaarheid en het veiligheidsgevoel in
economische ontwikkeling en vergrijzing, worden ook nieuwe
de stad. Het is daarom van belang dat Den Haag blijft inzetten op
groepen arbeidsmigranten buiten de EU aangetrokken om in
vroegsignalering, passende ondersteuning, toegang tot zorg, en
Nederland te werken.11 Dat betekent dat in Den Haag op termijn
(tijdelijke) opvang. Bij de ETHOS-telling in april 2025 zijn door zo’n
waarschijnlijk minder EU-arbeidsmigranten zullen vestigen, en
100 instellingen dak- en thuisloze mensen in beeld gebracht. Uit de
daarvoor in de plaats mogelijk arbeidsmigranten van buiten de EU
telling blijkt dat er 6.246 mensen in Den Haag dak- of thuisloos
in de stad komen wonen. Het is van belang om ons voor te bereiden
zijn, waarvan 11 procent (640 mensen) met een nationaliteit van
op nieuwe groepen arbeidsmigranten, met andere talen, culturen
een andere EU-lidstaat (RIS323412).
en ondersteuningsbehoeften. Het toelatingsstelsel voor uitzendbureaus, waarbij de branche Ondanks dat bij arbeidsmigratie wordt gedacht aan tijdelijkheid,
meer gereguleerd wordt, is per 2027 van kracht. Werkgevers en
blijkt uit CBS-data ongeveer één op de vier arbeidsmigranten
bemiddelaars kunnen op zoek gaan naar alternatieve construc-
zich in Nederland (semi-)permanent te vestigen.12 Vaak speelt
ties, zoals zzp-constructies of contracting, om onder strengere
9 SEO ‘Arbeidsmigratie in 2030’ (2022). 10 CPB ‘De economische effecten van arbeidsmigratie’ (2025) p. 45. 11 Adviesraad Migratie ‘Afgewogen arbeidsmigratie. Gericht arbeidsmigratiebeleid voor brede welvaart’ (2024). 12 CBS ‘Hoeveel immigranten komen naar Nederland?’ (2024). 13 Haagse Hogeschool & RISBO ‘Oekraïense ontheemden en EU-arbeidsmigranten in Den Haag: Wonen, werk en taal’ (2025). 14 CBS ‘30,6 duizend dakloze mensen in Nederland’ (2024).
6
regelgeving uit te komen. Hierdoor bestaat het risico dat effectief
onderzocht op juridische haalbaarheid, draagvlak, kosten, en
toezicht en handhaving moeilijker worden, en dat de positie en
economische en maatschappelijke effecten.
bescherming van arbeidsmigranten onder druk komen te staan. Dit toelatingsstelsel is ook van toepassing op de uitzendbureaus
Voor Den Haag ligt hier de kans om actief mee te denken over de
met een vestiging in Den Haag.
toekomst van arbeidsmigratie. Door samen te werken met andere gemeenten kan Den Haag ervoor zorgen dat landelijke keuzes goed
Nederland bevindt zich momenteel in een wooncrisis, met een
aansluiten bij de lokale praktijk en bijdragen aan een duurzaam
groot tekort aan betaalbare woningen voor uiteenlopende
toekomstperspectief voor arbeidsmigratie.
groepen: van starters en studenten tot gezinnen en arbeidsmigranten. De schaarste aan woonruimte zet druk op de woningmarkt, ook in steden als Den Haag waar de ruimte beperkt is en de concurrentie om betaalbare huur- en koopwoningen toeneemt. De overheid neemt meer regie op de woningbouwopgave en de regulering van de huurmarkt om beter te kunnen sturen op beschikbaarheid, betaalbaarheid en woonkwaliteit. Het ontwikkelen van groepsaccommodaties voor arbeidsmigranten die tijdelijk in Den Haag verblijven kan de druk op de reguliere woningmarkt verlichten. Afgelopen jaren is de landelijke discussie over de vraag ‘wat voor economie willen we zijn?’ nadrukkelijk gestart. Het rapport van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050 ‘Gematigde groei’ (2024) en het SER-advies ‘Arbeidsmigratie: minder waar het kan, beter waar het moet’ (2025) zijn belangrijke mijlpalen. De strekking is dat arbeidsmigratie een belangrijk onderdeel vormt van de Nederlandse economie en welvaart – tegelijkertijd dienen misstanden op werk voorkomen te worden, en kan kritischer gekeken worden naar sectoren die volledig draaien op arbeidsmigranten en weinig bijdragen aan de Nederlandse welvaart. In het Integraal Beleidsonderzoek Arbeidsmigratie ‘Wat werkt voor de toekomst’ (2025) worden mogelijke beleidsmaatregelen uitgebreid 7
Aanpak gemeente Den Haag Visie en missie
Doelgroep en definitie
Arbeidsmigranten zijn inwoners van Den Haag. Zij dragen bij aan
De doelgroep van het programma is gelijk gebleven aan de
de economie, het functioneren en de vitaliteit van onze samenle-
doelgroep zoals vastgesteld in het programma ‘Arbeidsmigratie
ving. Als stad van vrede en recht heeft Den Haag de verantwoorde-
in goede banen’ uit 2023 (RIS316675). De maatregelen en voor-
lijkheid om te zorgen dat iedereen die hier woont en werkt dat kan
stellen in dit programma richten zich in de eerste plaats op
doen in waardigheid, veiligheid en met perspectief. Dat betekent
EU-arbeidsmigranten en hun gezinsleden. Daarnaast kunnen
dat arbeidsmigranten niet als tweederangsburger worden gezien,
acties ook van toepassing zijn op andere groepen arbeids
maar als volwaardige inwoners van de stad. De gemeente zet in
migranten van buiten de EU (derdelanders) die via een werk
op het voorkomen van misstanden, het bevorderen van integratie,
vergunning of detacheringsconstructie in Den Haag wonen en / of
het herstellen van situaties waarin het misgaat, en het bieden van
werken.
perspectief aan wie ondersteuning nodig heeft. Zo werken we aan een stad waarin ieder mens tot zijn recht komt en waarin leefbaar-
Tot slot zijn er mensen met een EU-nationaliteit, die tijdens of
heid en waardigheid vooropstaan.
direct aansluitend op hun aankomst ernstig in de problemen raken. Het Rijk en gemeenten die deelnemen aan de Aanpak
Een kwart van de arbeidsmigranten in Nederland kiest ervoor
kwetsbare dakloze EU-burgers, waaronder Den Haag, hebben zich
om zich blijvend te vestigen. Zij komen niet alleen in Nederland
ten doel gesteld om zich in te zetten om menselijk leed, overlast en
werken, maar komen hier ook wonen, hun leven opbouwen en
mogelijk kosten te verminderen.
stichten een gezin. Dat vraagt om een brede inzet op integratie, met goed taalonderwijs, aandacht voor de ontwikkeling van de kinderen, en ondersteuning bij loopbaan- en talentontwikkeling. Door te investeren in toekomstbestendige banen in sectoren met tekorten en maatschappelijke meerwaarde kunnen arbeids migranten bovendien de lokale economie en welvaart versterken en wordt duurzame mobiliteit bevorderd.
8
Voor gemeente Den Haag wordt de volgende definitie van ‘arbeids-
Om een beter beeld te krijgen van de woon- en werklocaties van
migrant’ gehanteerd:
arbeidsmigranten in Zuid-Holland, zijn onderzoeksbureaus SEO en Labyrinth in 2025 in opdracht van de gemeente Rotterdam,
De burger met de Poolse, Bulgaarse, Griekse, Roemeense
Westland en Den Haag gestart met een onderzoek. Dit onderzoek
of Hongaarse nationaliteit in de leeftijd van 18 t/m 66 jaar
combineert CBS-data met data verkregen op straat middels inter-
die in Nederland minimaal 18 uur per week werkt en in
views met arbeidsmigranten en sleutelfiguren. De CBS-data geven
Nederland verblijft, maximaal 8 jaar is ingeschreven als
een overzicht van de aantallen ingezetenen in de BRP en vestigings-
ingezetene (BRP) en / of maximaal 8 jaar is ingeschreven
locaties van werkgevers. De gegevens verzameld via gesprekken in
als niet-ingezetene (RNI), niet voor kennismigratie of studie
de wijk toetsen deze CBS-data, en vullen het aan met inzichten uit
in Nederland verblijft, en met brutoloon tot maximaal het
de dagelijkse werkelijkheid. Daardoor ontstaat een genuanceerder
56 inkomenspercentiel.15
beeld van de aantallen en werklocaties van arbeidsmigranten in
e
Zuid-Holland. De onderzoeksresultaten worden in de loop van 2026 verwacht.
Omvang doelgroep en onderzoek Vanwege een niet-sluitende registratie is het op dit moment niet
Het is belangrijk te vermelden dat de cijfers niet een volledig en
mogelijk om vast te stellen hoeveel arbeidsmigranten er precies
juist beeld geven van de werkelijkheid. Redenen hiervan zijn dat
in Den Haag wonen. Wel kan gekeken worden naar het aantal
de gegevens van RNI onvolledig of achterhaald zijn, alleen de
ingeschreven mensen in de Basisregistratie Personen (BRP) met een
vestigingslocaties van uitzendbureaus bekend zijn in plaats van de
Bulgaarse, Poolse, Griekse, Hongaarse en Roemeense nationaliteit.
werklocaties van het personeel, en niet altijd tijdig doorgegeven
In de wijken in Den Haag waarvan bekend is dat er arbeids
wordt als er sprake is van verhuizing in Nederland of buiten
migranten wonen zijn 1 januari 2025 circa 38.000 inwoners met
Nederland.
deze nationaliteiten ingeschreven als ingezetene (zie de overzichtstabel in Figuur 1). Dit aantal bevat ook gezinsleden, studenten, werklozen, ouderen en migranten met een hoger inkomen. Het daadwerkelijke aantal arbeidsmigranten en gezinsleden in de stad wordt hoger dan 38.000 ingeschat, omdat ook veel arbeids migranten in de stad geregistreerd staan als niet-ingezetene (RNI).
15 De definitie kan in de toekomst worden aangepast, bijvoorbeeld op basis van signalen uit het veld of demografische ontwikkelingen. De huidige definitie wordt toegepast in het onderzoek van SEO en Labyrinth naar waar woon- en werklocaties arbeidsmigranten in Zuid-Holland, in opdracht van gemeente Rotterdam, Westland en Den Haag.
9
Figuur 1. BRP-cijfers 2025 in selectie Haagse wijken naar nationaliteit BRP-cijfers*
Bulgaarse
Poolse
Griekse Roemeense
Hongaarse
Totaal 2025
Rustenburg en Oostbroek
2.895
1.470
850
Transvaalkwartier
2.275
350
Laakkwartier en Spoorwijk
3.705
Groente- en Fruitmarkt
Aandeel Verschil 2024
195
145
5.550
29,0 %
+230
935
70
45
3.670
22,4 %
+120
3.075
850
415
300
8.345
18,6 %
+155
590
160
250
55
15
1.070
14,6 %
+85
Leyenburg
995
660
200
150
65
2.075
12,2 %
+115
Moerwijk
1.145
770
260
55
65
2.300
10,6 %
+60
Morgenstond
1.220
620
145
70
40
2.085
10,1 %
+80
Valkenboskwartier
695
680
245
135
65
1.815
9,8 %
-15
Regentessekwartier
460
365
155
120
85
1.185
8,2 %
+55
Bouwlust en Vrederust
1.285
840
155
65
60
2.405
8,1 %
+120
Stationsbuurt
280
220
160
200
135
995
7,6 %
+55
Schildersbuurt
1.355
335
385
75
55
2.205
7,2 %
+20
Centrum
205
245
235
210
75
970
4,4 %
-60
Loosduinen
165
425
60
60
50
755
4,2 %
+55
Mariahoeve en Marlot
115
295
65
90
90
655
4,2 %
+10
Bezuidenhout
140
210
140
195
120
805
4,0 %
+40
Waldeck
110
375
40
70
40
635
3,6 %
+5
Scheveningen
125
195
95
120
70
600
3,1 %
+40
Totaal 2025
17.755
11.290
5.215
2.345
1.525
38.125
Aandeel
46,6%
29,6%
13,7%
6,1%
4,0%
Verschil 2024
+1.180
-375
+210
+75
+85
+1.175
+1.175
* Data betreft alleen ingezetenen, dus exclusief registraties niet-ingezetenen (RNI). Aantallen zijn afgerond op vijftallen.
10
Samen aan de slag! De gemeente Den Haag hanteert drie kernopgaves:
1. Zicht op en in contact met arbeidsmigranten
2. Volwaardig meedoen en veilig opgroeien
3. Fatsoenlijke werk-, woonen leefomstandigheden
11
Kernopgave 1.
Zicht op en in contact met arbeidsmigranten Structurele informatievoorziening vanaf de eerste dag dat
is verplicht zich in te schrijven als ingezetene. In de praktijk gebeurt
een arbeidsmigrant in Nederland aankomt is belangrijk.
dat lang niet altijd. Een sluitende registratie geeft de gemeente
Arbeidsmigranten moeten direct, duidelijk en in hun eigen taal
beter inzicht in waar arbeidsmigranten verblijven, maakt het
worden geïnformeerd over hun rechten, plichten en mogelijkheden
mogelijk misstanden sneller op te sporen, en zorgt ervoor dat
rondom werken en zorg.
arbeidsmigranten hun rechten kunnen opbouwen.
Goede informatievoorziening is zowel een taak van de
Op dit moment kent met name de registratie van niet-ingezetenen
Rijksoverheid, gemeente als de werkgever.16 Er is al veel (digitale)
(RNI) tekortkomingen.19 Zo is het opgeven van een verblijfsadres
informatie beschikbaar als het gaat om wonen, werken of leven
nog niet verplicht, vindt geen standaardcontrole op het opge-
in Nederland. Toch weten arbeidsmigranten vaak niet goed hun
geven adres plaats, worden de opgegeven contactgegevens nog
weg te vinden. Zo blijkt uit diverse rapporten dat er onder arbeids-
onvoldoende gebruikt, kunnen mensen van buiten de EU met een
migranten weinig bekendheid is met het registratiesysteem, het
registratie (RNI) onterecht toegang verkrijgen tot de arbeidsmarkt
Nederlandse zorg- en onderwijssysteem en het lokale taal- en
en vindt geen controle plaats op de verplichting om na 4 maanden
ondersteuningsaanbod.17 Arbeidsmigranten vinden informatie
verblijf in de BRP in te schrijven. Het huidige registratiesysteem
over wonen en werken vooral via het (informele) sociale netwerk en
leidt dus tot structurele onduidelijkheid over het precieze aantal,
online.18
verblijfsduur, werk- en verblijfplaats van arbeidsmigranten in de stad.
De vraag ‘waar wonen en werken arbeidsmigranten?’ is niet eenvoudig te beantwoorden, omdat niet alle arbeidsmigranten die
Actie 1.1. Meertalige dienstverlening verder ontwikkelen
in Den Haag verblijven staan ingeschreven in de Basisregistratie
De meertalige voorlichters van het mobiel informatiepunt
Personen (BRP). Wie langer dan vier maanden in Nederland woont,
Haaglanden en veldwerkers in de wijk blijven een belangrijke rol
16 Adviesraad Migratie ‘Investeren in samenleven’ (2025). 17 Het PON & Telos ‘Ondersteuning EU-arbeidsmigranten in het sociaal domein’ (2022); Pharos ‘Zorg(en) voor arbeidsmigranten’ (2022); Haagse Hogeschool & RISBO ‘Oekraïense ontheemden en EU-arbeidsmigranten in Den Haag: Wonen, werk en taal’ (2025); en RISBO ‘Zicht op arbeidsmigratie’ (2024). 18 RISBO ‘Zicht op arbeidsmigratie’ (2024). 19 Rijksoverheid ‘IBO Arbeidsmigratie: Wat werkt voor de toekomst’ (2025); en NLA, et al. ‘Bestuurlijk signaal Registratie Niet-Ingezetenen (RNI)’ (2024).
12
spelen bij het informeren van arbeidsmigranten. Naast de dienst-
EU-arbeidsmigranten. De opbrengsten van het project worden
verlening van de voorlichters, veldwerkers en vaste servicepunten
breed gedeeld in Europa.
(zoals LOKAAL) wordt de digitale dienstverlening uitgebreid met het delen van thematische informatie via sociale mediakanalen.
Actie 1.3. Beter registreren
Het door gemeente Den Haag ontwikkelde datadashboard Sofia
In contactmomenten met arbeidsmigranten wijst gemeente
helpt bij het inzichtelijk maken van de hulpvragen van de arbeids-
Den Haag op de inschrijving in de BRP als ingezetene. Het beter
migranten en signalen van misstanden. Om de kwaliteit van
benutten van de gemeentelijke baliecontactmomenten van de
de dienstverlening te monitoren en verbeteren wordt een feed-
RNI-balie (Registratie Niet-Ingezetenen) en de balie Eerste vestiging
backsysteem ontwikkeld voor bezoekers.
(BRP) biedt kansen om aan arbeidsmigranten praktische informatie over wonen en werken in Den Haag en beschikbare dienstverlening
Actie 1.2. Regionale, nationale en Europese samenwerking voor betere informatievoorziening
te geven. Den Haag neemt stappen om het proces van registreren
Het project Work in NL is een initiatief van het ministerie van
inschrijvingsgraad onder arbeidsmigranten in de stad te verbe-
Sociale Zaken en Werkgelegenheid om internationale werknemers,
teren. De gemeente Den Haag is bijvoorbeeld met huisvesters in
waaronder arbeidsmigranten, in een landelijk netwerk te voorzien
gesprek over een sluitende werkwijze om de bewoners als ingeze-
van informatie, hulp en dienstverlening. Per arbeidsmarktregio
tene in te schrijven.
te verbeteren, en blijft innoverende maatregelen onderzoeken om
zijn financiële middelen beschikbaar gesteld om de informatievoorziening te organiseren. Voor Den Haag houdt dit in dat de
Actie 1.4. Lobby voor een sluitend registratiesysteem
samenwerking met de gemeente Westland wordt voortgezet.
Om zicht te krijgen op wie er in de stad verblijft streeft Den Haag
Ook wordt de integratie van het mobiel informatiepunt in het Work
naar een verplichte opname van het verblijfsadres in de RNI voor
in NL-netwerk versterkt, onder andere door vernieuwde branding,
mensen die in Nederland willen werken of een bedrijf willen
training van voorlichters en afstemming met de landelijke website
starten. Tevens is de gemeente Den Haag samen met de Kamer
WorkinNL.nl.
van Koophandel aan het onderzoeken of het mogelijk is om het inschrijven van arbeidsmigranten als zzp’er op basis van een
Op Europees niveau is gemeente Den Haag partner van het kennis-
RNI-registratie niet meer toe te staan, met het oog op de toename
netwerk EUM POWER. Het project richt zich op de verbetering van
van het aantal arbeidsmigranten die via schijnconstructies als
de informatiepositie van de circa 20 miljoen EU-arbeidsmigranten.
zzp’er aan de slag gaan. De gemeente blijft, veelal samen met de
In het netwerk, met partners uit zeven andere Europese
VNG en andere gemeenten met vergelijkbare opgaven, lobby
regio’s en gemeenten, worden good practices verzameld met
activiteiten uitvoeren om het registratiesysteem sluitend te maken.
betrekking tot informatievoorziening en ondersteuning van 13
Kernopgave 2.
Volwaardig meedoen en veilig opgroeien Voor kinderen van arbeidsmigranten is een veilige en kansrijke
telingen zijn EU-migranten niet verplicht om de Nederlandse taal
start cruciaal, omdat zij door taalbarrières en beperkte kennis over
bij aankomst te leren. Daarom is structurele aandacht voor taal
mogelijkheden in het Nederlandse zorgsysteem vaak pas laat in
belangrijk, zodat de arbeidsmigranten meer zelfredzaam worden
beeld komen. Dat kan hun gezondheid en ontwikkeling in de eerste
en kunnen meedoen in de wijk.
levensjaren schaden. Toegang tot voorschoolse educatie, goed basisen voortgezet onderwijs en passende begeleiding helpt hen om
Ook voor de arbeidsmigranten zelf is ontwikkeling van vaardig-
zich sociaal, emotioneel en cognitief te ontwikkelen. Ouders spelen
heden en loopbaanperspectief van groot belang. Veel arbeidsmi-
hierbij een belangrijke rol, omdat hun betrokkenheid bij onderwijs
granten verrichten zwaar lichamelijk en repetitief werk. Hoewel dit
bijdraagt aan de kansen van hun kinderen. Samen met scholen
werk belangrijk is, blijft een aanzienlijk deel van het potentieel van
en opvangorganisaties werkt de gemeente aan kansengelijkheid,
deze groep onderbenut. Tegelijkertijd kampt Nederland met grote
passende ondersteuning en een sterke start voor ieder kind.
personeelstekorten in sectoren die cruciaal zijn voor de toekomst, zoals de zorg, techniek, ICT en het onderwijs. Door te investeren in
Den Haag zet zich in voor wijken waar bewoners van verschillende
taal, opleiding en talentontwikkeling en hen toegang te bieden tot
achtergronden met elkaar samenleven. Door arbeidsmigranten en
meer toekomstbestendige banen – bij voorkeur in lokale sectoren
hun gezinnen te ondersteunen bij taal, onderwijs, ontwikkeling en
met maatschappelijke meerwaarde – kunnen arbeidsmigranten
participatie, wordt de zelfredzaamheid en betrokkenheid versterkt.
economische zelfstandigheid opbouwen en positief bijdragen aan
Deze inzet vormt de basis voor een inclusieve stad waarin arbeids-
de welvaart en lokale economie.
migranten en hun gezinnen volwaardig meedoen. Beheersing van de Nederlandse taal vormt de basis voor volwaardige deelname
Actie 2.1. Een veilige en kansrijke start21
van arbeidsmigranten aan de Haagse samenleving. Wie de taal
Veel arbeidsmigranten vestigen zich in Nederland en bouwen
beheerst, kan beter informatie vinden over werk, wonen, zorg en
hier hun bestaan op. Hun kinderen hebben recht op een veilige
onderwijs, en kan makkelijker meedoen in de buurt en zichzelf
en kansrijke start, die begint bij het Centrum voor Jeugd en
ontwikkelen op het gebied van werk.20 In tegenstelling tot vluch-
Gezin (CJG). Het CJG biedt ondersteuning bij opvoedvragen
20 Haagse Hogeschool & RISBO ‘Oekraïense ontheemden en EU-arbeidsmigranten in Den Haag: Wonen, werk en taal’ (2025) 21 Acties 2.1, 2.2, 2.3, 2.5 en 2.6 sluiten aan bij de Haagse Educatieve Agenda 2026-2032 (RIS323937).
14
en stimuleert ouders kinderen deel te laten nemen aan het
zoals zelfstandig een jas aantrekken. Alhoewel deze praktische
Rijksvaccinatieprogramma. Voorlichters, veldwerkers en peuter
vaardigheden ook in de reguliere kinderopvang ontwikkeld worden,
consulenten spelen een belangrijke rol om ouders actief te
biedt voorschoolse educatie een belangrijk aanvullend programma
informeren over deze voorzieningen. Om taal- en cultuurbarrières
gericht op taal en ontwikkeling.
te overbruggen, is het belangrijk meertalige professionals en vertrouwde personen uit de gemeenschap in te zetten en cultuur-
Om deelname te bevorderen wordt voorschoolse educatie actief
sensitief gewerkt wordt.22 Dit versterkt het vertrouwen en heeft
onder de aandacht gebracht. Ook worden oplossingen gezocht
een preventieve werking.
voor opvang en logistiek zodat ouders kinderopvang kunnen combineren met het educatieprogramma. Bij deze aanpak snijdt
Een volgende stap in de ontwikkeling van jonge kinderen is de
het mes aan twee kanten: kinderen leren de taal en ouders hebben
voorschoolse educatie. Voorschoolse educatie is primair gericht
passende opvang. Tot slot is het van belang dat professionals
op het voorkomen van taal- en ontwikkelingsachterstanden, zodat
die met arbeidsmigranten werken goed geïnformeerd zijn over
kinderen zonder achterstand kunnen starten in groep 3 van de
de meldcode Veilig Thuis, zodat signalen van onveiligheid tijdig
basisschool. Hiervoor is een doelgroepindicatie nodig, die wordt
worden herkend en opgevolgd.
verleend bij taalachterstand. Sinds januari 2024 is de voorschool gratis toegankelijk voor kinderen met deze indicatie in Den Haag.
Actie 2.2. Ieder kind naar school
De deelname van kinderen met een Europese migratieachtergrond
Voor kinderen die nieuw zijn in Nederland en zonder Nederlandse
blijft achter, terwijl zij wel hiervoor in aanmerking komen. Dit komt
taalbeheersing zijn er op een aantal Haagse scholen nieuwkomers-
onder meer door werktijden van ouders, praktische belemme-
klassen in het primair onderwijs, en internationale schakelklassen
ringen bij het halen en brengen naar school, of informele opvang
(ISK) in het voortgezet onderwijs. Deze onderwijsvormen helpen
door familie.
hen om Nederlands te leren en binnen twee jaar gefaseerd in te stromen in het reguliere onderwijssysteem. Niet alle kinderen
Juist deze kinderen hebben baat bij voorschoolse educatie, omdat
van EU-migranten maken gebruik van onderwijs, terwijl zij wel
zij intensieve ondersteuning krijgen bij taalontwikkeling en andere
onder de leerplicht vallen. Om beter zicht op deze kinderen te
basisvaardigheden. Daarmee worden zij sociaal-emotioneel,
krijgen en de schoolinschrijving laagdrempeliger te maken, is een
motorisch en cognitief voorbereid op de basisschool en worden
pilot gestart bij de inschrijfbalie in Segbroek (BRP) voor directe
ontwikkelachterstanden ingehaald. Basisscholen signaleren dat
schoolaanmelding (factsheet Onderwijsverzuim en thuiszitters,
steeds meer kinderen niet onderwijsrijp zijn bij binnenkomst.
RIS321711). Een meertalige voorlichter van het mobiel informatie-
Ze zijn bijvoorbeeld nog niet zindelijk of missen basisvaardigheden
punt helpt ouders ter plekke om de inschrijving in orde te maken.
22 Pharos ‘Een valste start voor Bulgaarse baby’s’ (2023).
15
De gemeente blijft onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om
kinderen de ondersteuning kunnen bieden die nodig is om zich
ouders van kinderen met de schoolleeftijd te bereiken en de school-
goed te ontwikkelen en mee te kunnen doen in het onderwijs en de
deelname te vergroten.
samenleving.
Actie 2.3. Ondersteuning voor het gezin via school
Actie 2.5. Vanaf dag één taalonderwijs stimuleren
Om ouders beter te ondersteunen en de kloof tussen thuis en
Het leren van de Nederlandse taal bevordert niet alleen het inte-
school te verkleinen, zetten scholen brugfunctionarissen in. Deze
gratieproces, maar bevordert ook iemands kansen op carrièreont-
professionals vormen een schakel tussen ouders, het onderwijs
wikkeling en zelfredzaamheid. Bij het mobiel informatiepunt wordt
en de wijk. De inzet van brugfunctionarissen wordt gefinancierd
naast de vraag om een woning vaak de wens voor het leren van
via gemeentelijke subsidies, ook via de nieuwe Haagse Educatieve
de Nederlandse taal benoemd. Het stimuleren van EU-migranten
Agenda 2026-2032 (RIS323937). Om ouders en kinderen zoveel
om de taal te leren is belangrijk. Medewerkers van de gemeente
als mogelijk te laten integreren en participeren wordt bovendien
en welzijnswerkers in de stad zetten zich continu in om ervoor te
ingezet op het stimuleren van ouderbetrokkenheid. Ouders worden
zorgen dat het taalaanbod in de stad EU-arbeidsmigranten bereikt.
actief betrokken bij de taalontwikkeling van hun kinderen én hun
Vanuit de Haagse Taalketen werken we als gemeente samen met de
eigen taalvaardigheid. Dit wordt bereikt door: meertalige leesca-
partners in de stad om een zo groot en dekkend mogelijk aanbod
talogus in de bibliotheek op school; subsidieaanvragen voor extra
te creëren. Taalaanbieders zijn aanwezig bij de banenmarkten en
ondersteuning voor leerlingen met een Roma- en Sinti-achtergrond
worden ook in de toekomst hiervoor uitgenodigd.
(bijvoorbeeld voor ouderbetrokkenheid) stimuleren bij scholen; en een subsidieaanvraag voor een toegankelijke taalapp met infor-
Actie 2.6. Voldoende taalaanbod
matie over leven in Den Haag.
Voldoende beschikbaar en kwalitatief goed taalaanbod is essentieel om arbeidsmigranten volwaardig te laten meedoen in de Haagse
Actie 2.4. Passende financiering onderwijs (lobby)
samenleving. De gemeente blijft investeren in het verbeteren
Voor kinderen van arbeidsmigranten ontvangen scholen per leer-
van het Nederlandse taalonderwijs, zodat het aansluit op de
ling aanzienlijk minder financiering van het Rijk voor nieuwkomer-
verschillende behoeften in de stad. Grote aanbieders zoals het
sonderwijs en begeleiding dan voor andere nieuwkomerskinderen,
ROC Mondriaan, Taal aan Zee en Wijkz geven jaarlijks duizenden
terwijl de ondersteuningsbehoefte vergelijkbaar is. Dit leidt op
mensen taalles, waarvan voor een substantieel deel ook aan
sommige scholen tot grote druk op het onderwijs. De gemeente
EU-migranten.23 Het aanbod wordt flexibel ingericht – met avond
Den Haag blijft zich daarom bij het Rijk inzetten om de bekostiging
lessen, kleine groepen, taalmaatjes, en taallessen op de werkvloer.
voor nieuwkomerskinderen gelijk te trekken, zodat scholen deze 23 Zie commissiebrief Stand van zaken Volwasseneneducatie (2024; RIS320821).
16
ders divers. Zo zijn er projecten om mensen meer praktische
Actie 2.8. Oriëntatieprogramma’s voor overstap naar tekortsectoren
taalervaring op te laten doen, zijn er taallessen met kinderopvang
Om arbeidsmigranten te stimuleren de overstap te maken naar
en zijn er aanbieders die zich, onder andere, richten op werkge-
tekortsectoren, is het essentieel om aantrekkelijke randvoor-
bieden waar grote tekorten zijn. Er wordt onderzocht hoe digitale
waarden te creëren, zoals scholing, begeleiding, erkenning van
middelen, zoals een taalapp met generatieve AI, kunnen bijdragen
buitenlandse diploma’s en werkzekerheid. Door gerichte inzet
aan leren op eigen tempo, moment en gericht op relevante onder-
van beleid en ondersteuning kan deze transitie bijdragen aan
werpen. Tot slot wordt de kwaliteit van het aanbod versterkt via
duurzame arbeid, maatschappelijke integratie én het oplossen
het Leernetwerk Meertaligheid, waarin docenten en professionals
van arbeidsmarktkrapte. Een eerste stap is het aanbieden van
kennis delen over functioneel gebruik van meertaligheid in nieuw-
laagdrempelige oriëntatieprogramma’s. Deze programma’s geven
komers- en regulier onderwijs, taalonderwijs en cultuursensitief
arbeidsmigranten de kans om op een toegankelijke manier kennis
werken.
te maken met beroepen in de zorg, techniek, ICT en onderwijs. Denk
Door het grote aanbod in de stad zijn de focuspunten van aanbie-
aan meertalige voorlichtingsbijeenkomsten, praktijkbezoeken aan
Actie 2.7. Contact met stadsgenoten verbeteren
leerwerkplekken en het delen van ervaringsverhalen van migranten
Om het contact tussen EU-migranten en andere bewoners te
die de overstap al hebben gemaakt. Door een realistisch en positief
versterken, stimuleert de gemeente Den Haag laagdrempelige
beeld te schetsen van deze sectoren, wordt de motivatie vergroot
ontmoetingen en activiteiten in de buurt. Deze inzet vindt plaats
en de overstap concreet en haalbaar.
op wijk- en buurtniveau onder regie van de stadsdelen, zodat initiatieven goed aansluiten bij de kenmerken en behoeften
Actie 2.9. Scholingsvouchers en taalondersteuning24
van de betreffende wijk. Welzijnspartijen, zelforganisaties en
Het is van belang om scholing en taalondersteuning toegankelijk
additioneel jongerenwerk organiseren activiteiten met en voor
te maken. Scholingsvouchers kunnen worden ingezet voor oplei-
arbeidsmigranten. De voorlichters van het mobiel informatie-
dingen die aansluiten bij de behoeften van de tekortsectoren.
punt Haaglanden brengen relevante buurtactiviteiten onder de
Werkgerichte taaltrainingen – bijvoorbeeld medische terminologie
aandacht bij arbeidsmigranten. Tot slot richt de gemeente zich ook
voor de zorg of technische instructies voor de bouw – helpen
op het vergroten van sportparticipatie onder arbeidsmigranten.
migranten om zich effectief te kunnen uitdrukken in hun werkom-
Sport levert niet alleen een positieve bijdrage aan de lichamelijke
geving. Taal is immers een sleutel tot duurzame inzetbaarheid en
en mentale gezondheid, maar biedt ook een laagdrempelige kans
sociale integratie.
om andere stadsgenoten te ontmoeten en sociale verbindingen te versterken. 24 Acties 2.9 tot en met 2.13 sluiten aan bij het programma ‘Aanpak aansluiting onderwijs arbeidsmarkt bedrijfsleven’ (RIS314887).
17
Een voorbeeld hiervan is de pilot met de tandartsbus waarmee de
volle transitie aanzienlijk vergroot. Daarnaast zien we als het
gemeente Den Haag in januari 2026 is gestart. In deze bus werken
gaat om opwaartse arbeidsmobiliteit het belang van een sterkere
tandartsen uit Oost-Europa en Azië die in hun land van herkomst
verbinding met de werkcentra. De eerste stap zetten we al door
zijn opgeleid, maar in Nederland nog niet aan de eisen voor
de verbinding te leggen tussen het mobiel informatieteam en de
BIG-registratie voldoen vanwege beperkte werkervaring of taal
regio. Regionale samenwerking blijft echter een uitdaging omdat
beheersing. Onder supervisie van een BIG-geregistreerde tandarts
de urgentie niet overal even groot is.
bieden zij in de stad tandheelkundige zorg aan statushouders, asielzoekers en arbeidsmigranten, ook zonder zorgverzekering.
Actie 2.12. Samenwerking met werkgevers in tekortsectoren
De pilot combineert praktijkervaring, taalontwikkeling en maat-
Samenwerking met werkgevers in tekortsectoren is van groot
schappelijke meerwaarde, en laat zien hoe scholing en begeleiding
belang. De gemeente kan leerwerkplekken faciliteren en werk-
in de praktijk kunnen bijdragen aan duurzame arbeidsparticipatie.
gevers ondersteunen bij onboarding, taaltraining en begeleiding. Door werkgevers actief te betrekken en te stimuleren om
Actie 2.10. Erkenning van buitenlandse kwalificaties
migranten een kans te geven, ontstaat een win-winsituatie:
Een belangrijke randvoorwaarde is de erkenning van buitenlandse
arbeidsmigranten krijgen toegang tot werk met perspectief, en
diploma’s en werkervaring. Veel arbeidsmigranten beschikken
werkgevers krijgen gemotiveerde medewerkers die bijdragen aan
over relevante kwalificaties, maar kunnen die niet benutten door
continuïteit en kwaliteit. De gemeente Den Haag wil werkgevers
de Nederlandse regelgeving. Door samen te werken met DUO,
stimuleren om leerwerkplekken te creëren voor arbeidsmigranten
SBB, NUFIC en sectorale opleidingsfondsen kunnen procedures
om zo duurzame mobiliteit te bevorderen.
voor diplomawaardering worden versneld en vereenvoudigd. Ook het inzetten van EVC-trajecten (Erkenning van Verworven
Actie 2.13. Publiekscampagne ‘Werk met toekomst’
Competenties) biedt kansen om eerder opgedane kennis en erva-
Een publiekscampagne – bijvoorbeeld onder de titel ‘Werk met
ring te verzilveren. Er worden gesprekken gevoerd met het Rijk over
toekomst’ – kan deze beweging versterken. Via sociale media, lokale
verbeteringen in het diplomawaarderingsproces.
netwerken en ambassadeurs uit migrantengemeenschappen worden arbeidsmigranten geïnformeerd en geïnspireerd. Door
Actie 2.11. Loopbaanbegeleiding op maat
positieve framing en herkenbare rolmodellen wordt het beeld van
Persoonlijke begeleiding is een cruciale succesfactor.
werken in tekortsectoren aantrekkelijker en realistischer.
Loopbaanadviseurs kunnen arbeidsmigranten ondersteunen bij het maken van een overstap, met coaching, hulp bij sollicitaties en matching met werkgevers. Deze begeleiding moet meertalig en cultuursensitief zijn, zodat migranten zich gehoord en begrepen voelen. Door maatwerk te bieden, wordt de kans op een succes18
Kernopgave 3.
Fatsoenlijke werk-, woon- en leefomstandigheden Arbeidsmigranten verdienen een menswaardige woon- en werk-
in een (regionale) innovatieve economie de afhankelijkheid van
omgeving. Fatsoenlijke huisvesting en arbeidsomstandigheden, en
arbeidsmigranten verminderen.
– indien nodig – toegang tot zorg en ondersteuning zijn randvoorwaarden voor een waardig bestaan. Wanneer deze basis niet op
In Den Haag wordt de meerderheid van arbeidsmigranten
orde is, ontstaan niet alleen persoonlijke problemen zoals slechte
gehuisvest in de particuliere woonvoorraad. Op dit deel van de
gezondheid, werkuitval, schulden, verslaving of dakloosheid, maar
woningmarkt is weinig zicht, waardoor woonmisstanden zoals
ook maatschappelijke problemen zoals overlast.
overbewoning, te hoge huren en onveilige of slecht onderhouden panden makkelijk kunnen ontstaan. Deze situaties hebben niet
Op het gebied van werk worden arbeidsmigranten nog te vaak
alleen negatieve gevolgen voor de arbeidsmigranten zelf, maar ook
geconfronteerd met misstanden, zoals onderbetaling, onduidelijke
voor de leefbaarheid in de buurt. Om dit tegen te gaan blijft de
contracten, onterecht ontslag, te lange werktijden en onveilige
Haagse Pandbrigade intensief handhaven op woonmisstanden en
arbeidsomstandigheden. Deze problemen hangen samen met flexi-
blijft de gemeente Den Haag inzetten op het realiseren van groeps-
bele informele contractvormen, beperkte kennis van rechten, taal-
accommodaties voor arbeidsmigranten met adequaat beheer.
barrières, een hoge mate van afhankelijkheid van werkgever, gebrek aan regulering van de uitzendbranche, en een lage meldingsbe-
Een deel van de EU-arbeidsmigranten raakt in zulke ernstige
reidheid.25 Hoewel alleen de Arbeidsinspectie bevoegd is tot het
problemen dat zorg en opvang noodzakelijk worden, ook wanneer
handhaven op deze misstanden, draagt de gemeente Den Haag bij
zij daar formeel (nog) geen recht op hebben. Bij de ETHOS-telling
door meldingsbereidheid onder arbeidsmigranten te vergroten,
van april 2025 werden 640 dak- of thuisloze mensen met een
te zorgen voor een sluitende ketenaanpak die misstanden tegen-
EU-nationaliteit geteld in de regio Den Haag. Dat is 11 procent van
gaat, en door goed opdrachtgever- en inlenerschap te stimuleren.
het totaal aantal dakloze mensen.26 Om hun zorgbehoefte beter op
Daarmee worden niet alleen misstanden tegengegaan, maar wordt
te vangen, perspectief te bieden en overlast te beperken, heeft de
ook de markt eerlijker gemaakt. Tevens kunnen investeringen
gemeente samen met het Rijk en de partners gerichte ondersteu-
25 R. Timmerman ‘By invisible hands: Work, exploitation, and the migrant division of labour’ (2025); Arbeidsinspectie ‘Jaarverslag 2024: mensen zijn geen machines’ (2024); Onderzoeksraad voor Veiligheid ‘Veiligheid arbeidsmigranten’ (2025). 26 Hogeschool Utrecht ‘ETHOS-telling van dak- en thuislozen in regio Den Haag’ (2025).
19
ning voor de groep zonder Wmo-rechten georganiseerd. De aanpak
malafide praktijken in de uitzendbranche: danwel met inspecties,
heeft een focus op herstel en terugkeer naar werk of herkomstland.
danwel met scherpere wet- en regelgeving.
Deze werkwijze heeft al veelbelovende resultaten opgeleverd: tussen 24 juni 2024 en 30 september 2025 zijn 418 mensen opge-
Actie 3.2. Impact vergroten door verbeterde samenwerking
vangen. 116 deelnemers zijn vertrokken naar land van herkomst en
Het nieuwe toelatingsstelsel voor uitzendbureaus, geregeld met
192 vonden weer een baan en onderdak in Nederland.
de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten, moet zorgen voor een beter kader voor toezicht in de uitzendbranche.
De gemeente Den Haag blijft samen met de VNG en andere
De wet wordt per 2027 operationeel. De verwachting is dat in 2029
gemeenten lobbyen om de gemeentelijke middelen voor kwets-
het stelsel volledig in werking is getreden. Tot die tijd vindt hand-
bare EU-migranten aan te vullen met Rijksfinanciering voor de
having plaats op verschillende terreinen: de Arbeidsinspectie
periode 2026-2028 en erna.
controleert op naleving van arbeidswetgeving, de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid, en de gemeenten op aspecten als wonen,
Actie 3.1. Meer zicht op misstanden in uitzendbranche
overlast en (bedrijfs)vergunningplicht.27 Omdat misstanden vaak
Misstanden bij arbeidsmigratie komen voor op verschillende
meerdere domeinen raken, werkt de gemeente Den Haag inten-
terreinen: werk, wonen, inkomen en verzekeringen, maar ook bij
sief samen met partners zoals de Arbeidsinspectie, politie, RIEC
ernstige delicten zoals mensenhandel en witwassen. Om deze
Den Haag en het Haags Economisch Interventieteam (HEIT). Deze
problemen effectief aan te pakken, is goed inzicht nodig in hoe
samenwerking richt zich op het uitwisselen van signalen, integrale
deze misstanden ontstaan en welke organisaties hierbij een rol
controles en een gezamenlijke aanpak van malafide praktijken
spelen. Daarom wordt door het RIEC Den Haag een fenomeenana-
en misstanden rondom arbeidsmigranten. De gemeente blijft
lyse uitgevoerd naar malafiditeit in de Haagse uitzendbranche.
daarnaast aandringen op voldoende capaciteit en inzet vanuit
Ook gaat het RIEC het barrièremodel arbeidsuitbuiting door mala-
landelijke handhavende instanties om arbeidsmisstanden bij
fide uitzendbureaus voor alle gemeenten in RIEC-regio Den Haag
arbeidsmigranten in deze regio effectief te bestrijden.
vernieuwen. Dit model laat zien welke stappen worden gezet om zijn en welke aanknopingspunten er zijn voor interventies of
Actie 3.3. Verbeteren meldingsbereidheid woon- en werkmisstanden
barrières. Beide producten bieden voor de gemeente en voor
Arbeidsmigranten melden misstanden vaak niet. Ze zijn bang hun
partners zoals de Arbeidsinspectie, Rijksoverheid of brancheorga-
baan, inkomen of huisvesting te verliezen, of vrezen represailles
nisaties ABU of NBBU handvatten om samen op te treden tegen
van hun werkgever of huisvester. Ook bestaat er soms wantrouwen
misbruik te plegen in de branche, welke partijen daarbij betrokken
27 Als een uitzendbureau is gevestigd in een aangewezen gebied waar een vergunningplicht voor bedrijfsmatige activiteiten geldt dat door de ondernemer een vergunning moet worden aangevraagd. Dit geldt op dit moment voor de gebieden: Weimarstraat/Beeklaan, Jan Luykenlaan/Van Baerlestraat, Goeverneurlaan en aangrenzende pleinen, Paul Krugerlaan en -plein.
20
tegenover instanties of weinig vertrouwen dat een melding echt
die werken met arbeidsmigranten. Grote bedrijven worden actief
verschil maakt. Daarnaast weten veel arbeidsmigranten niet dat
geïnformeerd over hun plichten als inlener, onder meer via gerichte
hun situatie in strijd is met de wet. Toch zijn meldingen cruciaal
communicatie en bedrijfsbezoeken. Zo wordt momenteel gewerkt
om misstanden zichtbaar te maken en handhavende instanties
aan een informatiebrief voor zorginstellingen die personeel via
zoals de Arbeidsinspectie en de gemeente in staat te stellen op te
uitzendbureaus inhuren. Ook wordt onderzocht of een alliantie
treden. De gemeente Den Haag is daarom in 2025 een onderzoek
van goede werkgevers gevormd kan worden die samen met de
gestart om te bepalen wat nodig is om de meldingsbereidheid te
gemeente Den Haag een convenant of andere vorm van samen-
verbeteren en gebruikt de resultaten om het aantal meldingen in
werken ondertekenen over goed werkgeverschap. Daarnaast neemt
de praktijk te verhogen.
de gemeente Den Haag deel aan gesprekken over investeringen in een innovatieve (regionale) economie, waarmee de afhankelijkheid
Daarnaast wordt vanuit het Actieprogramma mensenhandel 2025-
van arbeidsmigranten verminderd kan worden.
2028 (RIS320843) ingezet op meerdere acties om bewustwording en signalering te verbeteren. Zo worden er voorlichtingsactiviteiten
Actie 3.5. Het goede voorbeeld geven
voor arbeidsmigranten georganiseerd, wordt het gemeentelijk
Als internationale stad van vrede en recht dient de gemeente
netwerk van aandachtsfunctionarissen mensenhandel uitgebreid
Den Haag niet alleen anderen aan te spreken op goed werkgever-
en worden ambtenaren die veel burgercontact hebben met o.a.
schap voor arbeidsmigranten, maar zelf ook het goede voorbeeld
arbeidsmigranten getraind in het herkennen van signalen. Tot slot
te geven. De gemeente kan als grote publieke opdrachtgever veel
wordt de informatievoorziening richting arbeidsmigranten over
verschil maken. In het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord
hun rechten versterkt, waaronder via het mobiel informatiepunt.
Opdrachtgeven en Inkopen 2024 (RIS317940) is vastgelegd dat bij aanbestedingen waarbij goedkope arbeidskrachten worden
Actie 3.4. Goed werkgeverschap in een innoverende regionale economie
ingezet, afspraken worden gemaakt over de verantwoorde-
De aanpak van misstanden richt zich vaak op de uitzendbranche,
EU-arbeidsmigranten die via aannemers of onderaannemers
aangezien daar een risico op overtredingen en uitbuiting is.
werken. Het programmateam Arbeidsmigratie heeft de afgelopen
Ook inlenende bedrijven – waar arbeidsmigranten feitelijk werk
periode actief aan de uitwerking van dit plan bijgedragen, onder
verrichten – hebben een plicht. Zij zijn medeverantwoordelijk
meer bij de inkoop van koffie en thee, en bij het beleid rond riole-
voor veilige en eerlijke arbeidsomstandigheden en kunnen bij
ringsprojecten. Deze inzet wordt de komende periode voortgezet
misstanden aansprakelijk of strafbaar zijn. Deze verantwoordelijk-
om goed opdrachtgeverschap binnen de gemeentelijke organisatie
heid krijgt in beleid en toezicht nog te weinig aandacht. Daarom
te versterken.
lijkheid voor de werk-, woon- en leefomstandigheden van
werkt de gemeente Den Haag, samen met de Arbeidsinspectie en het Openbaar Ministerie, aan bewustwording bij werkgevers 21
Actie 3.6. Huisvestingsmisstanden aanpakken
aanvullende instrumenten om tegen verhuurmisstanden op te
Het controleren van huisvesting is een belangrijk onderdeel van
treden.
de gemeentelijke aanpak tegen misstanden bij arbeidsmigranten. De Haagse Pandbrigade voert controles uit en werkt samen met de
De Haagse Pandbrigade richt het toezicht en de handhaving niet
Arbeidsinspectie aan een sluitende keten om woon- en werkmis-
specifiek op arbeidsmigranten, maar wel op bepaalde investerings-
standen tegen te gaan. Van belang bij dit laatste is het wetsvoorstel
gebieden (Laak, Transvaal, Schilderswijk, Zuidwest en Rustenburg-
modernisering en uitbreiding strafbaarstelling mensenhandel.
Oostbroek), op overtredingen die overlast veroorzaken en op
Dit nieuwe wetsvoorstel ligt momenteel voor bij de Eerste Kamer
overtredingen met betrekking tot verkeerd gebruik of verhuur van
en stelt ernstige benadeling strafbaar. Ernstige benadeling
woningen.
wordt in de toelichting op dit wetsvoorstel gekoppeld aan slechte huisvesting. De Haagse Pandbrigade draagt inhoudelijk bij aan
In enkele gevallen per jaar is het nodig om direct in te grijpen,
een toetsingskader voor de Arbeidsinspectie om te bepalen of en
omdat bewoners onder onverantwoorde onveilige omstan-
wanneer er sprake is van strafbaarstelling op grond van ernstige
digheden wonen. In andere gevallen krijgen de overtreders en
benadeling door slechte huisvesting. Met deze strafbepaling in het
bewoners tijd om naar alternatieve woonruimte te zoeken. In die
wetsvoorstel over mensenhandel ontstaan er ook nieuwe samen-
gevallen waar direct wordt opgetreden, wordt verwezen naar
werkingskansen met de Arbeidsinspectie. Als dit wetsvoorstel
hulporganisaties, opvang en dergelijke. Hiervoor is communica-
wordt aangenomen, draagt deze bij aan een effectieve aanpak van
tiemateriaal ontwikkeld (ook in veel voorkomende andere talen).
slechte huisvesting en tegengaan van normalisering van dergelijke
Via het project Perspectywa kunnen arbeidsmigranten tijdelijk
situaties.
opgevangen worden en krijgen zij begeleiding voor terugkeer naar het land van herkomst of naar huisvesting en werk.
De aanpak van slechte huisvesting loopt over twee hoofdsporen. Beëindiging van illegale, overlastgevende en / of gevaarlijke
Er worden geen cijfers bijgehouden van handhaving waar arbeids-
situaties, en het aanpakken van slecht verhuurderschap. In beide
migranten bij betrokken zijn en in welke rol dat was. Nationaliteit
gevallen richt de Haagse Pandbrigade de pijlen op degene die
is geen gegeven dat gestructureerd en herleidbaar wordt vast-
de overtreding heeft gerealiseerd. Dit is over het algemeen de
gelegd in handhavingsdossiers, omdat dit niet nodig is voor het
eigenaar of verhuurder, die bewust of zonder adequate invulling
oplossen van de overtredingen. Vanwege het beleid over datamini-
van zijn zorgplicht de situatie kent of toestaat. In voorkomende
malisatie (alleen vastleggen wat nodig is voor de uitvoering van de
gevallen worden panden ook doorverhuurd of onderverhuurd op
taak) is dit niet passend.
een niet juiste wijze en zonder medeweten van de eigenaar of verhuurder. Naast de al jarenlang bestaande wetten en regels zijn de Wet goed verhuurderschap en de Wet betaalbare huur goede 22
Actie 3.7. Passende huisvestingslocaties realiseren
Haagse woningmarkt, leefbaarheid in een aantal wijken en voor-
Arbeidsmigranten die tijdelijk in Den Haag willen verblijven,
zieningen, terwijl de economische baten elders liggen. Om tot een
hebben behoefte aan veilige en betaalbare woonruimte die
eerlijkere verdeling van arbeidsmigranten in Nederland te komen,
aansluit bij het tijdelijke karakter van hun verblijf. Nu wonen veel
zet Den Haag samen met andere gemeenten en de VNG in op
arbeidsmigranten in reguliere woningen in de binnenstedelijke
verbetering van landelijke regelgeving. Een belangrijk instrument
particuliere voorraad, wat druk zet op de woningmarkt en in
daarbij is de bedrijfseffectenrapportage: een rapport dat bedrijven
sommige gevallen leidt tot overbewoning. Den Haag beschikt
bij uitbreiding of nieuwbouw moeten opstellen om inzicht te
over weinig geschikte locaties voor tijdelijke huisvesting, terwijl
geven in de gevolgen voor huisvesting, zorg en voorzieningen.28
gemeenten op grond van de Woningwet, het Rijksbeleidskader huisvesting aandachtsgroepen (2022) en de aankomende Wet
De provincie Zuid-Holland heeft in haar verordening beschreven
versterking regie volkshuisvesting verantwoordelijk zijn voor het
dat bij nieuwbouw van bedrijven of een uitbreiding het opstellen
bieden van voldoende en passende huisvesting aan alle doel-
van de bedrijfseffectenrapportage een verplichting is. Het is
groepen, waaronder tijdelijke arbeidsmigranten.
waarschijnlijk juridisch niet haalbaar om de conclusies van een rapportage verplichtend te maken.29 Daarom wil de gemeente
Met het realiseren van een nieuwe tijdelijke groepslocatie met
Den Haag met de regio in gesprek om samen tot wenselijke oplos-
minimaal 300 bed-eenheden, wordt een eerste stap gezet om aan
singen te komen bij uitbreiding of nieuw te ontwikkelen bedrij-
deze opgave te voldoen. De gemeente Den Haag zal hiervoor een
vigheid waarbij gebruik wordt gemaakt van arbeidsmigranten als
tender uitschrijven. De accommodatie wordt voor vijftien jaar
werknemer.
vergund. Belangrijk uitgangspunt is dat woningen die nu worden catie worden vrijgemaakt voor reguliere woningzoekenden of
Actie 3.9. Passende ondersteuning beschikbaar voor de meest kwetsbaren
andere aandachtsgroepen. De gemeenteraad wordt betrokken bij
Een deel van de EU-arbeidsmigranten komt in zulke ernstige
de besluitvorming middels een raadsvoorstel.
problemen terecht dat intensieve zorg en opvang nodig zijn, ook
gebruikt voor arbeidsmigranten, na oplevering van de groepslo-
als zij daar formeel volgens de Wmo nog geen recht op hebben.
Actie 3.8. Betere verdeling van lusten en lasten over Nederland
Het gaat vooral om dak- en thuisloze mensen met een vergelijkbare
De meerderheid van arbeidsmigranten die in Den Haag wonen,
aanpak Dakloosheid 2023-2030 ‘Den Haag geeft thuis’ (RIS316085).
werken in andere delen van Nederland. Dat zorgt voor druk op de
Om hun zorgbehoefte te ondersteunen, perspectief te bieden en
ondersteuningsbehoefte als andere groepen uit het Beleidskader
28 VNG ‘Op weg naar een effectrapportage: huisvesting arbeidsmigranten bij nieuwe bedrijvigheid’ (2024). 29 Zie Fichebundel Interdepartementaal Beleidsonderzoek Arbeidsmigratie (2025) pp. 135-137.
23
overlast te beperken, verbetert de gemeente Den Haag ondersteu-
Actie 3.11. Passend zorgaanbod en verbeterde toegang tot zorg
ning voor deze groep. Dit omvat informatie en hulp bij procedures
Arbeidsmigranten kunnen zich net als anderen verzekeren voor
zoals aanvragen ID-bewijzen, maar ook opvang. De 24-uursop-
zorgkosten. Bij een regulier werkcontract kan men in aanmerking
vang Perspectywa, gericht op terugkeer naar werk of het land
komen voor zorg vanuit de Ziektewet. Dak- en thuisloze EU-burgers
van herkomst, blijft hierin centraal staan. Deze werkwijze heeft
zijn echter vaak onverzekerd. Medische hulpverleners kunnen
al veelbelovende resultaten opgeleverd: tussen 24 juni 2024 en
in dat geval de kosten voor medisch noodzakelijke zorg vergoed
30 september 2025 zijn 418 mensen opgevangen. 116 deelnemers
krijgen vanuit rijksregelingen voor onverzekerden en onverzeker-
zijn vertrokken naar land van herkomst en 192 vonden weer een
baren. In de praktijk zijn deze regelingen niet altijd bekend bij
baan en onderdak in Nederland. De pilot wordt verlengd tot 2028,
hulpverleners in eerste- en tweedelijnszorg, waardoor zorg onnodig
met cofinanciering van het Rijk. Met de partners wordt gewerkt