RIS324911 Afdoening motie Onderzoek optie thuisbatterijen tegen netcongestie

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

no

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

DSO/11036071 RIS324911 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Arno van Heerde Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

DSO Energietransitie Datum

Telefoonnummer

12 mei 2026

14070 E-mailadres

arno.vanheerde@denhaag.nl

Onderwerp

Afdoening motie: ‘Onderzoek optie thuisbatterijen tegen netcongestie’

Uw raad heeft, tijdens het debat over ‘Energietransitie’ op 26 februari 2026, de door het raadslid Gerritsen ingediende motie: ‘Onderzoek optie thuisbatterijen tegen netcongestie’ (RIS324911) aangenomen. Hierbij informeert het college de raad over de afdoening van de motie. De motie luidt als volgt: Constaterende, dat: Netbeheer Nederland constateert dat thuisbatterijen - bij slim en efficiënt gebruik - kunnen helpen om het stroomnet in balans te houden; thuisbatterijen die handelen op de energiemarkten juist zorgen voor extra druk op het net; de piekbelasting op het elektriciteitsnet grotendeels voortkomt uit huishoudelijk verbruik; projecten die direct ruimte creëren op het elektriciteitsnet bovenaan staan in het prioriteringskader van de gemeente. Overwegende, dat: de thuisbatterij voor veel mensen een interessante investering is, mede gezien de afschaf van de landelijke salderingsregeling in 2027; de gemeente nu geen tot nauwelijks zicht of grip heeft op de toename en het gebruik van particuliere thuisbatterijen; de gemeente meer regie zou kunnen pakken, bijvoorbeeld door subsidieregelingen of gezamenlijke inkoopacties te koppelen aan afspraken over gebruik.

Verzoekt het college: te onderzoeken op welke manier thuisbatterijen een voordelige werking zouden kunnen hebben op zowel netcongestie als de portemonnee van bewoners; hoe toename van ‘onwenselijk’ gebruik van thuisbatterijen juist kan bijdragen aan het probleem van netcongestie; wat de gemeente kan doen om de positieve effecten te stimuleren en de negatieve effecten af te remmen, bijvoorbeeld door subsidies (met voorwaarden) en collectieve inkoop. Het college doet de motie op de volgende manier af:

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10905719

Het college heeft onderzoek gedaan naar de rol van thuisbatterijen, de voor- en nadelen voor de portemonnee en netcongestie en wat de gemeente kan doen om de positieve effecten te stimuleren en de negatieve effecten af te remmen. De werking van thuisbatterijen Een thuisbatterij slaat elektriciteit op om die later te gebruiken. Een thuisbatterij kan op meerdere manieren worden ingezet. De belangrijkste toepassing voor bewoners is het opslaan van zonnestroom, zodat meer van de eigen opgewekte zonne-energie kan worden gebruikt, van circa 30% zonder batterij naar ongeveer 60% met batterij (bron: Vereniging Eigen Huis). Doordat er daarbij minder stroom wordt afgenomen van het net, resulteert dat in een lagere energierekening. Of dit ook een voordelige werking heeft op de portemonnee van bewoners, hangt af van de investeringskosten of mogelijke andere factoren zoals, wel of geen energiebelasting op terugleveren of, wel of geen tijdgebonden nettarieven. Alle factoren samen bepalen per geval hoelang het duurt voordat de investering in de thuisbatterij is terugverdiend middels een lagere energierekening. Zodra de salderingsregeling per 2027 is afgeschaft, en de terugleververgoedingen lager worden, wordt het financieel aantrekkelijker om zonnestroom zelf te gebruiken in plaats van terug te leveren.

Dit kan bijvoorbeeld via een eenvoudig “plug-and-play systeem”; een thuisbatterij met een stekker die zodra de PV-panelen gaan terugleveren, energie opslaat. Dit vraagt een relatief lage investering voor huishoudens, maar deze thuisbatterij heeft een lage opslagcapaciteit. Een andere optie is de “standaard thuisbatterij” die door een installateur geïnstalleerd moet worden en die in grotere opslagcapaciteiten beschikbaar is en zogenaamd slim kan laden en ontladen. Dat betekent dat de batterij gaat laden op het moment dat er geen “piekvraag” naar elektriciteit is op het net. Effect van thuisbatterijen op netcongestie en voor de portemonnee van bewoners Een “standaard thuisbatterij” kan gebruikt worden om te handelen op de energiemarkt door goedkope netstroom op te slaan en die te verkopen wanneer de prijs van stroom hoger is. Ook kan de batterij worden ingezet om inkomsten te genereren op de zogenaamde “onbalansmarkt”. Daarbij helpt de batterij, op hoogspanningsniveau, het elektriciteitsnet in balans te houden op verzoek van TenneT. Verder kan de batterij worden gebruikt op de zogenoemde “netcongestiemarkt” van lokale netbeheerders, ook wel Grid Operators Platform for Congestion Solutions (GOPACS) genoemd. Op afroep van de netbeheerder laadt of ontlaadt de batterij.

In beide gevallen wordt de thuisbatterij dan gezien als een systeembatterij, dat wil zeggen dat het systeem ermee ondersteund wordt. Alleen dan heeft een thuisbatterij een positief effect op netcongestie. Systeembatterijen functioneren op basis van contractuele verplichtingen met financiële consequenties bij niet-nakoming, variërend van onbalanskosten tot expliciete boetes afhankelijk van de markt en de contractvorm. Vaak combineren thuisbatterijen meerdere functies en gaat het handelen op de onbalansmarkt, GOPACS of energiemarkt via een energieleverancier of derde partij (tussenpersoon) die toegang heeft tot deze markten. Juist het handelen op de Energiemarkt kan een negatief effect hebben op netcongestie. Tot slot kan een thuisbatterij ingezet worden als noodstroomvoorziening. Dit kan alleen als er een veilige elektrische inrichting wordt toegevoegd die kan omschakelen als de netspanning wegvalt.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10905719

Als het gaat of een thuisbatterij goed is voor de portemonnee van bewoners zijn er diverse onderzoeken gedaan. In een rapport van Berenschot Groep B.V., gepubliceerd op hun website, uit juni 2025 met als titel: ‘Een gebalanceerd verhaal over thuisbatterijen’, in opdracht van Zonneplan, worden vier strategieën gesimuleerd en wordt gekeken naar het effect op de portemonnee van bewoners. Eén van de conclusies is dat wie een thuisbatterij puur en alleen gebruikt om eigen zonnestroom op te slaan om later weer te gebruiken, deze investering vrijwel zeker niet terugverdient. Als echter gebruik gemaakt wordt van de diverse hierboven beschreven markten, kan de terugverdientijd tussen de 4 en 7 jaar liggen. In een scenario waarbij alle gevoeligheden negatief uitpakken (energiebelasting op teruglevering, tijdgebonden nettarief en te weinig prijsvolatiliteit) is de rendabiliteit van de thuisbatterij beperkt maar is er wel een sluitende businesscase, met een terugverdientijd (binnen de levensduur) van veertien jaar. Dit is berekend op basis van simulaties van terugverdientijden en opbrengsten. Vereniging Eigen Huis geeft op hun website aan dat een thuisbatterij vooral geschikt is om energiekosten te verlagen en minder afhankelijk te zijn van een energieleverancier door de eigen zonnestroom optimaal te gebruiken — ook als de investering zich mogelijk niet terugverdient.

Een rapport van CE Delft, van november 2023 en gepubliceerd op hun website, met als titel ‘Thuisbatterijen in de Energietransitie. Netcongestie, elektriciteitshandel en overheidsbeleid’ concludeert: “Er is op dit moment alleen geen rendabele businesscase voor het opslaan van energie en handel door middel van een dynamisch energiecontract; ook niet met de afschaffing van de salderingsregeling en dubbele energiebelasting. Inzet op andere elektriciteitsmarkten kan de rentabiliteit wel verbeteren.”. Op basis van deze informatie ziet het college dat batterijen een positief effect kunnen hebben op netcongestie en op de portemonnee van inwoners maar dit is afhankelijk van de situatie, hoe batterijen worden ingezet en de (prijs)ontwikkeling van de diverse handelsmarkten. Alleen als een thuisbatterij wordt ingezet als een ‘systeembatterij’ heeft dit een voordelige werking op netcongestie. Hoe kan toename van ‘onwenselijk’ gebruik van thuisbatterijen juist bijdragen aan het probleem van netcongestie? Belangrijke stakeholders zoals Stedin Netbeheer B.V. en Netbeheer Nederland hebben hun standpunten over thuisbatterijen in relatie tot netcongestie kenbaar gemaakt. Stedin Netbeheer B.V.

ziet meer in grotere energieopslagsystemen dan vele thuisbatterijen, die kunnen het net namelijk beter in balans houden en worden ‘netcongestie-neutraal’ of ‘netcongestie-verzachtend’ aangesloten (bron: position paper Stedin). Bij netcongestie-verzachtend aansluiten wordt de batterij zodanig ingezet dat de piekbelasting wordt verlaagd of transportcapaciteit wordt vrijmaakt op momenten dat het elektriciteitsnet onder druk staat. De structurele oplossing voor netcongestie zal aldus Stedin gezocht moeten worden in netverzwaring en flexibiliteit of systeemintegratie tussen elektriciteit, gas en warmte. Verder deelt Stedin de visie van Netbeheer Nederland en de hieronder verder toegelichte randvoorwaarden/regels voor netbewust gebruik van batterijen. Netbeheer Nederland, waar Stedin Netbeheer B.V. ook lid van is, publiceerde op in december 2024 het visiedocument ‘Thuisbatterijen netbeheerders’. Netbeheer Nederland geeft aan dat thuisbatterijen een rol kunnen spelen in het energiesysteem en mogelijk bijdragen aan het verminderen van netbelasting, mits zij primair worden ingezet voor het opslaan en gebruiken van eigen opgewekte energie. Zonder duidelijke regels bestaat het risico dat handelsgericht gebruik van thuisbatterijen, bijvoorbeeld op de energiemarkten, juist extra bijdraagt aan lokale netcongestie.

Netbeheer Nederland stelt dat grootschalige stimulering van thuisbatterijen pas kan plaatsvinden nadat er randvoorwaarden zijn vastgesteld die voorkomen dat thuisbatterijen bijdragen aan netcongestie. De belangrijkste voorgestelde regels/randvoorwaarden zijn:

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10905719

▪ ▪

▪

▪

Voorkomen van netcongestie boven energiehandel: Handelsactiviteiten via thuisbatterijen mogen het lokale elektriciteitsnet niet extra belasten. Aanpassing van de tariefstructuur: Netwerktarieven kunnen zodanig worden ingericht dat efficiënt gebruik van het elektriciteitsnet financieel wordt gestimuleerd. Technische oplossingen: Thuisbatterijen kunnen worden uitgerust met systemen die reageren op signalen van netbeheerders of automatisch reageren op spanningsproblemen in het net. Verbetering van registratie en naleving: Thuisbatterijen moeten verplicht worden aangemeld bij de netbeheerder. Momenteel is naar schatting minder dan 40% van de thuisbatterijen geregistreerd. Het gaat hier om registratie van het vermogen van de batterij die achter de meter is geïnstalleerd.

Subsidies of andere stimulering van thuisbatterijen door gemeenten zouden pas moeten plaatsvinden wanneer duidelijke randvoorwaarden voor netbewust gebruik zijn vastgesteld, stelt Netbeheer Nederland. Het college deelt de opvattingen van Stedin Netbeheer B.V. en Netbeheer Nederland. Wat kan de gemeente doen om de positieve effecten te stimuleren en de negatieve effecten af te remmen? Gegeven het feit dat het college geen invloed heeft op de aanschaf en toepassing van batterijen door bedrijven of inwoners en tevens de randvoorwaarden voor het netbewust gebruik van thuisbatterijen nog niet op orde zijn, is het college van mening dat de gemeente beperkte mogelijkheden heeft ter uitvoering om positieve effecten te stimuleren en negatieve gevolgen af te remmen. Het college kan het volgende doen: ▪ Inwoners informeren over netbewust gebruik van thuisbatterijen. Dit kan in samenwerking met Stedin, via (gemeentelijke) websites of bijeenkomsten. ▪ Daarbij terughoudend te zijn met betrekking tot thuisbatterijen die primair zijn gericht op energiehandel. Daarbij altijd belang benadrukken van het registreren van thuisbatterijen.

Bij subsidieregelingen of (collectieve) stimuleringsprogramma’s voorwaarden stellen aan het gebruik van thuisbatterijen, bijvoorbeeld: o gericht op eigen verbruik en beperking van terugleverpieken; o aanstuurbaarheid van batterijen door netbeheerder (of tussenpersoon); of o congestieneutraal gebruik. Het college zet reeds in op: ▪ Samenwerken met Stedin bij lokale energie-initiatieven: Een speciaal initiatief is het ‘slimme strandnet Scheveningen’. Gemeente Den Haag en Stedin Netbeheer B.V. nemen samen deel in ‘slimme strandnet Scheveningen’. Er wordt hier geëxperimenteerd met een batterij in combinatie met PV-panelen, GOPACS-markt en slimme aansturing. Het college zal de ‘lessons learned’ delen. ▪ Het verkennen van collectieve oplossingen rondom batterijen en energiehubs, waarbij deze netbewust en adequaat zijn afgestemd op de capaciteit van het lokale elektriciteitsnet. De gemeente en Stedin zijn onderdeel van het initiatief ‘Energierijk Den Haag’ waar samen met het Rijk en andere partners in de stad wordt gekeken naar initiatieven voor energie-hubs en batterijen. Bijvoorbeeld binnen gemeentelijk vastgoed liggen kansen waar Stedin graag met de gemeente de mogelijkheden verder verkent om het net beter te benutten.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10905719

Tot slot laat het college zich inspireren door andere gemeenten. Zo volgt het college met belangstelling de pilot in Diemen waarbij commerciële woningbelegger en -verhuurder Vesteda en energiebedrijf Zonneplan circa 500 thuisbatterijen plaatsen bij huurwoningen. Het doel is om het eigen verbruik van zonnestroom aanzienlijk te verhogen en zo energiekosten te verlagen en het elektriciteitsnet te ontlasten. Netbeheerder Liander monitort de effecten op het net. Het college beschouwt de motie hiermee als afgedaan. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

5/5