RIS324778 Bijlage Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
Tekst van het document
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
Inhoudsopgave 1
2
3
Inleiding
5
1.1
De Haagse aanpak woonoverlast
5
1.2
Woonoverlast tast woongenot en veiligheid aan
5
1.3
Terugkijken en bijstellen
6
De Haagse aanpak woonoverlast: nu en terugblik
7
2.1
Aandachtspunten uit evaluatie 2012-2019
7
2.2
De Haagse aanpak woonoverlast
8
2.3
Gezamenlijke aanpak in het kort
9
Ontwikkelingen in de Haagse aanpak woonoverlast – opvolging evaluatie 3.1
Verschuiving in aard van (extreme) overlastzaken naar sociaal-maatschappelijke problematiek
13
3.2
Meer overlast door vervuiling en ‘hoarding’
14
3.3
De Wijkrechter / Regelrechter
14
3.4
Ervaring met de Wet aanpak woonoverlast: gedragsaanwijzingen
3.5
in de praktijk
3.6
5
6
Toetsen van processen en samenwerking aan de AVG
15 16
Het belang van gegevensdeling
17
4.1
Voorkomen: tijdig informatie delen
17
4.2
Actieve inzet op gegevensdeling
17
Cijfers aanpak woonoverlast 2020 – 2024
19
5.1
Meldingen woonoverlast bij Meld- en Steunpunt Woonoverlast
19
5.2
Verschillende soorten overlast
21
5.3
Overlastgevende Panden Overleg
23
5.4
Gezamenlijk cijferbeeld corporatie- en particulier bezit
24
Conclusies en aanbeveling
29
6.1
De problematiek is zwaarder en complexer geworden
29
6.2
De Wet aanpak woonoverlast heeft zich ontwikkeld tot een effectief
instrument
2
14
Afstemmen met de G4/5 en landelijk over de inzet van de Wet aanpak
woonoverlast
4
13
30
6.3
Gegevensdeling is een structurele belemmering voor tijdige interventie
30
6.4
Samenvattende conclusie
31
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
3
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
1 Inleiding 1.1 De Haagse aanpak woonoverlast Iedereen moet veilig en prettig kunnen wonen. Als dat niet lukt door overlast, heeft dat grote invloed op hoe mensen zich voelen, thuis én in hun woonomgeving. De gemeente Den Haag pakt al bijna twintig jaar woonoverlast aan. Dat doet zij samen met partners zoals corporaties, zorgpartijen en de politie. Woonoverlast is het veroorzaken van ernstige en herhaaldelijke hinder voor omwonenden in, vanuit en rondom de woning, door gedragingen van bewoners of personen voor wie zij verantwoordelijk zijn. Dit kan bijvoorbeeld gaan om geluidsoverlast, ernstige burenruzies met intimiderend of agressief gedrag, of andere gedragingen die het woon- en leefklimaat structureel aantasten. Niet overal kan de gemeente zelf handhaven: soms valt geluidsoverlast onder ‘normale leefgeluiden’ die buren nu eenmaal van elkaar ervaren als zij, in oudere woningen, dicht naast en boven elkaar wonen. Voor deze zaken wordt dan wel hulp geboden bij het zoeken naar een oplossing, door het inzetten van Bemiddeling&Mediation. Ook moet het gaan om woonoverlast in en vanuit de woning. Zaken zoals huisvuil of luidruchtig gedrag in de openbare ruimte, vallen niet onder de aanpak woonoverlast.
1.2 Woonoverlast tast woongenot en veiligheid aan Woonoverlast heeft vaak grote gevolgen. Het woongenot neemt af en mensen voelen zich niet meer prettig of veilig in hun eigen woning. Geluidsoverlast is een bekend voorbeeld, dat kan leiden tot stress en spanningen. Soms voelen bewoners zich zelfs geïntimideerd of bedreigd door hun buren. De sfeer verslechtert snel, niet alleen in huis, maar ook in de buurt. De gemeente vindt het daarom belangrijk om woonoverlast vroegtijdig aan te pakken en escalatie te voorkomen. Regelmatig evalueren wij de Haagse aanpak van woonoverlast om te zien wat nodig is om deze effectief te blijven uitvoeren. Daarbij ligt de nadruk op preventie: proactief ingrijpen om erger te voorkomen.
4
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
5
Inhoud
1.3 Terugkijken en bijstellen De aanpak van woonoverlast staat niet stil. Nieuwe sociale en maatschappelijke ontwikkelingen hebben daar invloed op. Ook onze kijk op veiligheid verandert. Daarnaast zorgt het toenemende tekort aan woonruimte voor extra druk. Meer mensen wonen dicht op elkaar. Verhuizen is niet zomaar mogelijk. Niet voor wie overlast ervaart, maar ook niet voor de veroorzakers. Steeds meer mensen blijven noodgedwongen thuis wonen, ook als dat eigenlijk niet meer zo goed gaat. Daarom is het extra belangrijk om woonoverlast tijdig aan te pakken. En om te blijven
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
2 De Haagse aanpak woonoverlast: nu en terugblik
signaleren waar knelpunten ontstaan, en wat beter kan. In 2019 is de periode 2012 tot en met 2019 geëvalueerd in de Evaluatie woonoverlast
2.1 Aandachtspunten uit evaluatie 2012-2019
2012-2019 [RIS 307159].
In de Evaluatie woonoverlast 2012-2019 [RIS 307159] stonden diverse punten waar we
In 2022 is de Haagse aanpak woonoverlast beschreven in de Roadmap ‘De Haagse aan-
vervolg aan wilden geven:
pak woonoverlast’ [RIS 311866].
– Processen en samenwerking afstemmen op strengere privacyregels van de AVG (2018).
In deze evaluatie kijken we terug op de jaren 2020 tot en met 2024.
– Kennis delen met G4 en andere gemeentes over de inzet van de Wet aanpak woonoverlast.
– Hoe verloopt de aanpak woonoverlast? – Welke ontwikkelingen zien we?
– Praktijkervaring opdoen met de uitvoering van de Wet aanpak woonoverlast: het opleggen en handhaven van gedragsaanwijzingen.
– Wat is nodig om ook in de toekomst ons doel te halen: Op tijd ingrijpen - Escalatie voorkomen - Woongenot en veiligheid behouden.
Daarnaast waren er enkele ontwikkelingen: – In het Overlastgevende Panden Overleg ligt de focus steeds meer op ernstige, sociaal-maatschappelijke woonoverlast. Kwetsbare personen en verward of onbegrepen gedrag vragen steeds meer capaciteit van alle partners. – Overlast door vervuiling en ‘hoarding’ neemt toe en leidt tot hoge kosten en eventueel schulden bij de veroorzaker. – ‘De Wijkrechter’ is gestart: buren met een overlastconflict kunnen hier snel terecht voor een uitspraak. Hoe we deze punten hebben opgepakt, lichten we verder toe in Hoofdstuk 3. Voor een breder begrip geven we eerst kort aan hoe de Haagse aanpak woonoverlast momenteel verloopt.
6
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
7
Inhoud
De Evaluatie woonoverlast 2012-2019 [RIS 307159] beschrijft de aanpak, het meldproces, aantallen meldingen en de organisatie van het Meld- en Steunpunt
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
2.3 Gezamenlijke aanpak in het kort
Woonoverlast. (2020)
Woonoverlast melden
De samenwerking tussen gemeente, politie en corporaties in de aanpak van
Het meldproces en het aanpakken van woonoverlast verloopt voor bewoners
woonoverlast en de betrokkenheid van partners daarbij, staat beschreven in de
van corporatiewoningen of particuliere woningen op een vergelijkbare manier.
Roadmap ‘De Haagse aanpak woonoverlast’ [RIS 311866] (2022)
• Corporatiewoning: Bewoners melden woonoverlast bij de corporatie. De corporatie zoekt een oplossing en schakelt zo nodig netwerkpartners in, zoals Bemiddeling & Mediation, zorgpartijen, politie en gemeentelijke (handhavings)afdelingen. • Particuliere woning: Bewoners melden woonoverlast bij het gemeentelijke Meld-
2.2 De Haagse aanpak woonoverlast Bij de uitleg van de Haagse aanpak woonoverlast zijn twee uitgangspunten belangrijk: 1. Den Haag heeft vergeleken met andere (grote) steden een veel grotere particuliere
en Steunpunt Woonoverlast. Ook het Meldpunt zoekt naar oplossingen en schakelt hiervoor de meest geschikte netwerkpartner in. Zo krijgen particuliere bewoners dezelfde hulp als bewoners van corporatiewoningen.
woningvoorraad. Dit zijn koopwoningen of huurwoningen van particuliere eigenaren,
Overlegtafel extreme woonoverlast: Overlastgevende Panden Overleg
niet in de vorm van complexen met één grote eigenaar, maar verspreid door de stad
Extreme woonoverlast bespreken we in het Overlastgevende Panden Overleg. Dit
en vaak onderdeel van een Vereniging van Eigenaren (VvE).
overleg vindt periodiek plaats in alle acht stadsdelen. Gemeente, corporaties en andere
De aanpak van woonoverlast in de stad is dus niet alleen een taak van corporaties
betrokken partners zoals politie en zorg, schuiven aan. Bij deze complexe overlastzaken
of alleen de gemeente. Het is duidelijk een gezamenlijke opgave. Samenwerking is
is sprake van multiproblematiek, en er zijn meerdere partners nodig om de overlast te
nodig om het gewenste resultaat te kunnen bereiken.
kunnen aanpakken. De insteek kan gericht zijn op begeleiding vanuit zorg, maar ook op snel schakelen naar handhaving zodra dat nodig is. Iedere situatie vraagt om maatwerk.
2. Den Haag zet bij de aanpak woonoverlast sterk in op preventie. Het doel is gedragsverandering, zodat iemand kan blijven wonen zonder overlast te geven, zo nodig
Wet aanpak woonoverlast
met een gedragsaanwijzing. Niét gericht op ontruiming, maar op oplossingen.
Woonoverlast is vaak wél heel vervelend, maar niet altijd direct te handhaven. Denk aan vergaande burenruzies, of aanhoudende overlast door geluiden en leefgedrag.
NB: Deze evaluatie behandelt de aanpak van woonoverlast, primair gericht op
Hier moest de oplossing vooral gezocht worden in onderling afspraken maken tussen
gedragingen van bewoners vanuit hun woning. Daarnaast zet de gemeente vol in
de (buur)partijen.
op de aanpak van overbewoning door arbeidsmigranten. In deze situaties treedt de
Bij overlast door bijvoorbeeld overbewoning ligt dat anders: daar is sprake van een over-
Haagse Pandbrigade handhavend op. De resultaten hiervan zijn terug te vinden in
treding en kan de gemeente wél handhaven op basis van bestaande regels. Aanpak van
de Jaarverslagen VTH 2020 tot en met 2024.
overbewoning zorgt dan voor een einde van de overlast. Voor woonoverlast was lange tijd geen juridisch instrument beschikbaar dat direct praktisch inzetbaar was. Nieuwe wet, nieuw middel Vanaf 2018 werd dit anders. Met de Wet aanpak woonoverlast [RIS 17102017 en RIS 299416] beschikt de gemeente over een handhavingsinstrument bij ernstige en herhaaldelijke woonoverlast. Voorwaarde is dat die overlast meetbaar en objectief wordt aangetoond.
8
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
9
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Wat houdt een gedragsaanwijzing in?
Regie op de aanpak
De kern van de Wet aanpak woonoverlast is dat de burgemeester een gedragsaanwijzing
De stedelijk regisseur woonoverlast voert de regie op de Haagse aanpak woonoverlast.
kan opleggen. Dit kan gaan om een verbod (bijvoorbeeld: niet ’s nachts op de verwarming
Hij maakt per casus afspraken met netwerkpartners over een gezamenlijke aanpak en
slaan) of een gebod (bijvoorbeeld: hulp binnenlaten).
bewaakt de voortgang van complexe casussen via de Overlastgevende Panden Overleggen.
Hoofdstuk 6
Bij de inzet van de Wet aanpak woonoverlast is de regisseur de schakel tussen de casus Belangrijker nog: bij het niet naleven van deze aanwijzing kan de gemeente sancties
en de burgemeester.
opleggen, zoals:
Ook stuurt hij het gemeentelijke Meld- en Steunpunt Woonoverlast aan. Hier komen
– Last onder dwangsom: als de overlast niet stopt, moet de overlastgever een dwang-
alle woonoverlast meldingen binnen van bewoners van particuliere woningen.
som betalen; – Bestuursdwang: de gemeente voert maatregelen uit; – Tijdelijk huisverbod: tijdelijk verbod op verblijf in de woning (10 dagen tot 4 weken) Deze wet maakt voor het eerst (sinds 2018) zulke duidelijke maatregelen mogelijk bij ernstige en herhaaldelijke woonoverlast. Hoe werkt het in de praktijk? Voordat de burgemeester een gedragsaanwijzing oplegt, krijgt de overlastgever altijd eerst een waarschuwingsbrief, persoonlijk overhandigd en toegelicht. Daarin staat wat de gevolgen zijn als het gedrag niet stopt. De overlastgever heeft vanaf dat moment altijd een keuze om het gedrag te veranderen. Dit kan met hulp en begeleiding. Het doel is niet straffen, maar het stoppen van de overlast en het herstel van rust in de buurt. Als het gedrag verbetert en de overlast ophoudt, hóeft geen sanctie te volgen, ook niet als de gedragsaanwijzing al opgelegd is. Het inzetten van de waarschuwingsbrief blijkt in veel zaken al voldoende om de situatie te laten normaliseren. Voor de Haagse aanpak woonoverlast, waar we bij voorkeur inzetten op preventie, is dit instrument een welkom en passend middel.
Zorgvuldige afweging: triage De Wet aanpak woonoverlast wordt pas ingezet na een zorgvuldige afweging. Er wordt altijd gekeken naar inzet van zorg, maar ook mogelijkheden in het civiele of huurrecht worden afgewogen. Samen met de partners bekijken we per situatie of er echt geen andere oplossing meer is. Is die oplossing er niet, pas dan gebruiken we deze wet. Het blijft altijd maatwerk.
10
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
11
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
3 Ontwikkelingen in de Haagse aanpak woonoverlast – opvolging evaluatie In de aanpak woonoverlast zijn de afgelopen jaren ontwikkelingen ingezet, mede naar aanleiding van aandachtspunten de vorige evaluatie.
3.1 Verschuiving in aard van (extreme) overlastzaken naar sociaal- maatschappelijke problematiek Zaken in het Overlastgevende Panden Overleg gaan altijd over complexe woonoverlast op meerdere vlakken. Naast woonoverlast die raakt aan de openbare orde en veiligheid (zoals overlast vanuit drugspanden), gaat het nu ook vaak om mensen met onbegrepen gedrag. Denk aan personen die verward zijn of niet zelfstandig thuis kunnen wonen, maar nergens anders terechtkunnen. Deze situaties kunnen alsnog uitmonden in veiligheidsproblemen, maar ontstaan vaak vanuit sociaal-maatschappelijke problematiek. In de Evaluatie woonoverlast 2012-2019 [RIS 307159] waarschuwden we dat deze ontwikkeling van alle partners steeds meer inzet vraagt. Inmiddels loopt in Den Haag de Aanpak verward en onbegrepen gedrag [RIS 318840]. Gemeente, politie en zorgverleners werken hierin intensief samen om mensen met complexe problemen passende zorg te bieden en zo overlast terug te dringen. Na een succesvolle pilot in Escamp is de aanpak nu stadsbreed uitgerold. Deze aanpak is een welkome aanvulling op de aanpak van woonoverlast en de problematiek in de Overlastgevende Panden Overleggen.
12
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
13
Inhoud
3.2 Meer overlast door vervuiling en ‘hoarding’
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
Het opdoen van ervaring groeit met de tijd.
De toename van sociaal-maatschappelijke problemen leidt ook tot meer vervuiling en hoarding. Het gaat vaak om kwetsbare mensen die thuis wonen maar zichzelf niet
Toen de evaluatie verscheen, was in een paar zaken de waarschuwingsbrief uitgereikt. De
goed kunnen redden. Soms raakt de woning zo vervuild dat het niet meer veilig of
eerste tijd bleek dat voldoende te zijn: de overlast stopte, meldingen bleven uit. Het daad-
hygiënisch is er te wonen.
werkelijk opleggen van de gedragsaanwijzing door de burgemeester was nog niet nodig.
In de sociale voorraad ziet de corporatie hierop toe. In particulier bezit komen de mel-
Die ervaring is inmiddels wel opgedaan: In latere zaken was dit niet genoeg en ontstond
dingen hierover vaak terecht bij het Meld- en Steunpunt Woonoverlast. Waar mogelijk
na de waarschuwing toch weer overlast. Hier is wél de gedragsaanwijzing opgelegd.
krijgt de bewoner eerst hulp om zelf op te ruimen. Als dat niet lukt, of de situatie is
In de meeste zaken eindigt de overlast dan alsnog. De situatie wordt daarna wel
acuut onveilig, grijpt de gemeente in en laat de woning opruimen en schoonmaken.
gemonitord: blijft het rustig, dan volgt er geen sanctie.
Voor een deel kunnen deze mensen nu eerder passende hulp krijgen via de aanpak van
In een aantal zaken moest wel een sanctie worden doorgevoerd. Hierbij is tot nu toe
het Meldpunt Bezorgd. Toch blijven er altijd woningen die te ernstig vervuilen. Gemeente
altijd gekozen voor een Last onder dwangsom, de hoogte is afhankelijk van de situatie.
en GGD onderzoeken nu mogelijkheden voor een meer gerichte aanpak.
Gebleken is dat het opleggen van een financiële sanctie vaak tóch een motivatie is om gedrag aan te passen, of om daarbij hulp te accepteren.
3.3 De Wijkrechter / Regelrechter
Sinds 2021 biedt de Wetgeving ook de mogelijkheid direct een gedragsaanwijzing op te
Sinds 2018 liep in Escamp de pilot Wijkrechter. Door het succes is deze sinds 2021 uit-
leggen aan een pandeigenaar die er zelf niet woont. Dus niet alleen aan de gebruiker,
gebreid naar heel Den Haag onder de naam De regelrechter Den Haag. Inwoners met
maar ook aan de (meestal) verhuurder kan een gedragsaanwijzing worden opgelegd.
conflicten of overlast kunnen hier snel en betaalbaar terecht (kosten in 2025: €43,50).
Den Haag wil deze mogelijkheid binnenkort opnemen in de APV. Zo krijgen we een extra
De rechter helpt partijen samen tot een oplossing te komen of doet direct uitspraak.
instrument om ook verhuurders te motiveren, verantwoordelijkheid te nemen in het
Zittingen vinden plaats op de rechtbank, aan huis of - speciaal voor Den Haag Zuidwest
terugbrengen van overlast vanuit hun pand.
- in de wijkrechtbank Moerwijk.
bepaalde zaken kan dit leiden tot snellere uitspraken dan via het reguliere gemeentelijke
3.5 Afstemmen met de G4/5 en landelijk over de inzet van de Wet aanpak woonoverlast
proces – vooral bij kwesties waarbij de gemeente niet of niet direct kan handhaven,
Voor alle gemeentes was de Wet aanpak woonoverlast nieuw. Met elkaar moesten we
bijvoorbeeld geschillen met de VvE. Beide partijen moeten wel instemmen met
uitvinden hoe we deze wet effectief inzetten. Den Haag organiseert regelmatig overleg
behandeling door de Regelrechter.
met de G4 (Rotterdam, Amsterdam en Utrecht) en inmiddels ook met Eindhoven.
Het Meld- en Steunpunt Woonoverlast verwijst nog steeds gericht zaken door. Voor
3.4 Ervaring met de Wet aanpak woonoverlast: gedragsaanwijzingen in de praktijk
Landelijk faciliteert het centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid (ccv) bijeenkomsten waar gemeentes ervaringen uitwisselen en vragen kunnen stellen aan juristen van de RUG. Knelpunten die gemeentes in de praktijk ondervinden bij de uitvoering
Toen de vorige Evaluatie woonoverlast 2012-2019 [RIS 307159] verscheen, stonden we
van de Wet aanpak woonoverlast, worden teruggekoppeld aan vertegenwoordigers van
aan het begin van de uitvoering van de Wet aanpak woonoverlast. De wet vereist een
het Ministerie van BZK.
zorgvuldige opbouw: eerst moeten alle stappen om de overlast te beëindigen zijn door-
14
lopen. Verder moet de overlast ernstig en herhaaldelijk zijn en meetbaar en objectief
Een van de grootste knelpunten is gegevensdeling. Voor een goede aanpak van woon-
zijn vastgelegd.
overlast is informatie-uitwisseling een basisvoorwaarde. Sinds de invoering van de AVG
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
15
Inhoud
lopen veel gemeentes en ketenpartners vast: gegevens worden niet meer, of pas na grote moeite, gedeeld, ook als het juridisch wel zou kunnen. Vaak ontbreekt de kennis hoe dat verantwoord kan. Het ccv speelt een actieve rol om gemeentes te informeren en om problemen bij de Rijksoverheid onder de aandacht te brengen. Zij lobbyen voor duidelijkheid, en waar
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
4 Het belang van gegevensdeling
nodig wetswijzigingen of nieuwe regelgeving.
3.6 Toetsen van processen en samenwerking aan de AVG
4.1 Voorkomen: tijdig informatie delen Het kan niet vaak genoeg benadrukt worden:
Aandachtspunt in de vorige Evaluatie woonoverlast 2012-2019 [RIS 307159] was het
Het uitgangspunt van de Haagse aanpak woonoverlast is: inzetten op preventie en
updaten van processen en samenwerkingsvormen. De gemeente Den Haag heeft hierin
interveniëren waar nodig. Hoe eerder we in actie komen, hoe kleiner de kans op escalatie.
duidelijke stappen gezet. Binnen de Dienst Bedrijfsvoering is het Expertise Centrum
Daarvoor is het cruciaal dat partners elkaar in een zo vroeg mogelijk stadium, gericht
Privacy opgericht. Dit centrum adviseert over veilige en verantwoorde gegevensdeling.
informatie geven om de overlast tijdig te kunnen aanpakken. Ook om veilig te kunnen werken is dit een vereiste.
Voor het werkproces van het Meld- en Steunpunt Woonoverlast is een Data Protection Impact Assessment (DPIA) uitgevoerd. Deze verplichte toets helpt privacy risico’s in
Landelijk zien we steeds vaker incidenten waarbij meerdere partijen op de hoogte waren
kaart te brengen en te verkleinen. De aanbevelingen uit de DPIA worden binnen de
van risico’s van een situatie, maar het toch niet gelukt was deze kennis te bundelen met
gemeente opgevolgd.
als insteek het incident te voorkomen. Binnen de Haagse aanpak willen we dat partners zich inspannen om te zorgen dat
Ook is een bredere DPIA uitgevoerd op de ‘Haagse aanpak woonoverlast’, gericht op
informatie tijdig op de juiste plek komt, zodat een woonoverlast situatie beperkt blijft
de samenwerking tussen gemeente, corporaties en politie. Hieruit zijn aanbevelingen
of tijdig kan worden bijgestuurd. Daarom zetten we in op:
gekomen om de gegevensdeling zo veilig mogelijk in te richten. Het afgelopen jaar hebben gemeente, corporaties en politie hierover afspraken gemaakt. Momenteel worden steeds meer zaken hiervan in de praktijk gebracht.
4.2 Actieve inzet op gegevensdeling
Bijvoorbeeld: Het vastleggen van gemaakte afspraken en actiepunten omtrent cases
We nemen diverse maatregelen om gegevens te kunnen delen volgens de vereisten van de
uit de Overlastgevende Pandenoverleggen in een beveiligde, gedeelde samenwerk
AVG. Een DPIA voor de Haagse aanpak is uitgevoerd, en de acties vanuit de aanbevelingen
omgeving. Zo staan actiepunten en afspraken centraal en up-to-date op één plek,
zijn in gang gezet.
alleen toegankelijk voor geautoriseerde gebruikers. De gemeente, corporaties en politie onderzoeken samen hoe we onze werkprocessen zo kunnen afstemmen, dat we elkaar goed en tijdig kunnen informeren. Soms vraagt dit ook om aanpassing of vernieuwing van wet- en regelgeving die we nodig hebben vanuit de Rijksoverheid. Bijvoorbeeld in de Wet aanpak woonoverlast (sinds 2018 in werking in Den Haag). Pas als partijen in de praktijk met de wet aan de slag zijn, blijkt welke punten nog moeten verbeteren. Voor de politie bleken pas na de invoering van de Wet belemmeringen
16
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
17
Inhoud
te ontstaan in de directe informatiedeling met de corporaties (woonoverlast, buiten overtredingen). Dit is niet alleen in Den Haag, dit probleem speelt landelijk. Den Haag heeft een actieve rol in de lobby naar het Rijk. De Ministeries van BZK en J&V gebruiken de input van Den Haag en andere grote steden bij het zoeken naar mogelijkheden dit te verbeteren.
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
5 Cijfers aanpak woonoverlast 2020-2024 In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de meldingen woonoverlast die zijn ontvangen over de jaren 2020 tot en met 2024. De meldingen van de jaren daarvoor, 2012 tot en met 2019, staan weergegeven in de Evaluatie woonoverlast 2012-2019 [RIS 307159]. De aantallen en soorten meldingen in dit hoofdstuk worden op dezelfde wijze weergegeven als in de voorgaande evaluatie, met vergelijkbare tabellen en figuren. Zo ontstaat een consistent beeld over 2020-2024. Eind 2024 is namelijk het gemeentelijke registratiesysteem voor meldingen over woonoverlast gewijzigd en is een nieuw systeem in gebruik genomen. De verslaglegging vanaf 2025 en verder zal er dan ook anders uitzien.
5.1 Meldingen woonoverlast bij Meld- en Steunpunt Woonoverlast Meldingen komen binnen via het KlantContactCentrum. Dit kan via het digitaal loket op www.denhaag.nl, onder ‘-> Meldingen’ en daarna ‘-> Woonoverlast’ of via de directe link www.denhaag.nl/woonoverlast. Heeft de melder geen beschikking over internet, dan kan de melding telefonisch via 14070 gemaakt worden. Het KlantContactCentrum vult dan hetzelfde formulier in, dat de melder anders via internet zou invullen. De meldingen woonoverlast komen vervolgens terecht bij het Meld- en Steunpunt Woonoverlast.
18
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
19
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
5.2 Verschillende soorten overlast
Meldingen Woonoverlast 2008 – 2024 (per jaar) 3500
Er zijn verschillende vormen van overlast door woongedrag, zoals: geluidsoverlast, buren-
3000
van onrechtmatig wonen (bijvoorbeeld overbewoning) en onrechtmatig gebruik van
ruzies, vervuiling, dierenoverlast. Daarnaast ervaren mensen ook overlast als gevolg panden.
2500
Het melden van overlast door onrechtmatig wonen en gebruik kan met een apart
2000
meldformulier. Onrechtmatig wonen heeft een eigen, op handhaving gerichte aanpak. Zo kunnen deze meldingen direct worden opgepakt door de Haagse Pandbrigade.
1500
Nadere informatie hierover is te vinden in de Jaarverslagen VTH 2020 tot en met 2024.
1000
Omdat in deze evaluatie de aantallen en soorten meldingen op dezelfde manier
500 0
worden weergegeven als in de eerdere Evaluatie woonoverlast 2012-2019 [RIS ‘08
‘09
‘10
‘11
‘12
‘13
‘14
‘15
‘16
‘17
‘18
‘19
‘20
‘21
‘22
‘23
‘24
Meldingen woonoverlast en onrechtmatig wonen, ontvangen door het Meld- en Steunpunt
307159], is de categorie ‘overlast door onrechtmatig wonen’ in deze evaluatie nog meegenomen in de overzichten. Vanaf 2025 zal de verslaglegging zich beperken tot woonoverlast, en maakt onrechtmatig wonen daarvan geen onderdeel meer uit.
Woonoverlast Hierna is een overzicht gemaakt met een indeling naar algemene categorieën. Het overzicht van de ontvangen meldingen woonoverlast laat een gestage stijging zien
Dit geeft een indruk welke soorten van overlast gemeld worden. Aandachtspunt hierbij:
tot en met 2019. In de jaren waarin mensen noodgedwongen veel thuis moesten blijven
Bij de overlast vanuit woonsituaties is het lastig een ‘hard’ onderscheid te maken.
vanwege de coronapandemie. Met name in de jaren 2020 en 2021 is een sterke toename
Tussen de symptomen van overlast zijn veel raakvlakken. Zo wordt ‘geluidsoverlast’ het
te zien van het aantal meldingen. Ook in 2022 is het aantal nog hoog, daarna zet weer
meeste gemeld, maar hier kunnen verschillende oorzaken aan ten grondslag liggen.
een daling in. Dit is verklaarbaar vanuit het hervatten van ‘reguliere’ leefpatronen. In 2024
Geluidsoverlast kan een belangrijk ingrediënt zijn in een burenconflict, of voortkomen
komt het totaal aantal meldingen weer op het peil van vóór de pandemie, iets hoger
uit sociaal onaangepast gedrag. Een melding geluidsoverlast kan uiteindelijk dus gaan
dan 2019. In grote lijn zet daarmee de ontwikkeling door van gestage stijging, die voor-
om een burenconflict of een sociaal-maatschappelijk of psychiatrisch probleem of een
afgaand aan de pandemie te zien is.
combinatie daarvan. Hetzelfde geldt voor de categorie ‘vervuiling’. Hieronder vallen de meldingen vanwege stankoverlast, maar ook overlast door huisdieren en vervuilde
NB: bovenstaand overzicht bevat óók de overlast die wordt ervaren door overbewoning,
situaties door sociale problematiek.
zie 5.2. Bijna altijd is er sprake van overlap tussen de soorten woonoverlast die gemeld worden. Deze multiproblematiek speelt altijd een rol in de zaken met complexe woonoverlast, die in de Overlastgevende Panden Overleggen worden behandeld (zie 5.3).
20
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
21
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
5.3 Overlastgevende Panden Overleg
Soorten overlast 2020 – 2024
Overlastzaken die de openbare orde en veiligheid raken, of de leefbaarheid in een Soort melding
2020
2021
2022
2023
omgeving ernstig aantasten, worden besproken door de partners in de Overlastgevende
2024
Geluidsoverlast
1050
40%
1249
41%
942
34%
839
32%
711
32%
Panden Overleggen (OPO). Het betreft de extreme woonoverlast zaken in corporatie- en
Burenconflict
114
4%
110
4%
87
3%
111
4%
72
3%
particulier bezit, met meervoudige complexe problematiek en diverse betrokken partners.
Vervuiling
505
19%
420
14%
542
19%
490
19%
457
20%
De factoren die in deze zaken spelen, komen vaak vanuit alle hiervoor genoemde over-
Sociaal-maatschappelijk
63
2%
85
3%
80
3%
76
3%
56
2%
lastcategorieën. In nagenoeg alle cases is sprake van een raakvlak met de psychiatrie.
Openbare orde en veiligheid
237
9%
435
14%
385
14%
268
10%
217
10%
Wanneer geen sprake meer is van woonoverlast, dan wordt de casus in het OPO niet
Onrechtmatig wonen
674
26%
722
24%
760
27%
848
32%
744
33%
Totaal
2643
100%
3022
100%
2796
100%
2632
100%
2257
100%
meer besproken en schaalt de casus af naar de reguliere aanpak bij behandelaars of wijkteams. Het OPO concentreert zich zo op de top van de extreme woonoverlast. Dankzij deze focus wordt momenteel twee derde van de cases opgelost-afgeschaald.
Overlastgevende Panden Overleggen 2018 – 2024
Verdeling soorten overlast 2020 – 2024
In onderstaand overzicht is de besproken casuïstiek in het Overlastgevende Panden 2020
2021 Geluidsoverlast
26%
41%
Vervuiling Sociaal-maatschappelijk
9%
periode een vergelijkbaar verloop zien als de ‘reguliere’ meldingen (5.1).
24%
Burenconflict 40%
Overleg weergegeven vanaf 2018. Het verloop van de meldingen laat rond de corona-
Openbare orde en veiligheid
2%
19%
Onrechtmatig wonen
4% 2022
3% 19%
3%
14% 4% 2024
33%
32%
32%
32%
34% 14%
3%
2023
27%
10%
3% 19%
4%
Haagse Hout
Segbroek
Scheveningen
Loosduinen
Laak
Escamp
Centrum
LeYp
Den Haag
2018
15
17
19
25
18
37
50
4
185
2019
17
33
26
29
29
63
38
7
242
2020
42
47
45
49
46
108
55
10
402
2021
66
61
55
53
59
217
67
15
593
2022
33
10
12
17
18
47
19
9
165
2023
24
15
24
29
14
55
25
6
192
2024
26
12
27
19
15
80
35
9
223
14%
10%
2% 20%
3%
250 200
Escamp Centrum
150 Corporaties
Gemeente
4%
Geluidsoverlast
22
Loosduinen Laak
50
Segbroek
Sociaal-maatschappelijk
49%
40% 12%
22%
Haagse Hout
100
28%
25%
Scheveningen
21%
Openbare orde en veiligheid (agressie & drugs)
0
LeYp 2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Onrechtmatig wonen & onrechtmatig gebruik
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
23
Inhoud
5.4 Gezamenlijk cijferbeeld corporatie- en particulier bezit
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
Meldingen woonoverlast corporatie- en particulier bezit 2020
Om antwoord te krijgen op de vraag hoe de woonoverlast in corporatie- en particulier bezit zich tot elkaar verhoudt, hebben de gemeente en de drie grootste corporaties
Soort melding
Meldingen corporaties
Meldingen gemeente
Haag Wonen, Hof Wonen en Staedion zich ingespannen om uit de verschillende
Geluidsoverlast & burenruzies
1166
58%
1163
44%
registratiesystemen van iedere organisatie, te komen tot een overzicht van relatief
Sociaal-maatschappelijk
586
29%
569
22%
vergelijkbare cijfers.
Openbare orde en veiligheid (agressie & drugs)
79
4%
237
9%
Onrechtmatig wonen & onrechtmatig gebruik
167
8%
674
26%
Totaal
1998
100%
2643
100%
Bezit
76676
70000
Meldingen t.o.v. omvang bezit
2,6%
3,8%
Hierbij willen corporaties en gemeente de volgende ‘disclaimer’ meegeven: De registratiesystemen van gemeente en afzonderlijke corporaties zijn stuk voor stuk anders ingericht. De corporaties hebben aangegeven dat zij de afgelopen jaren te maken hebben gehad met wisseling van registratiesystemen en verschillende manieren van verwerken van de gegevens. Het is dus geen exacte wetenschap en het gaat om een indruk maar toch hebben we geprobeerd om op basis van de cijfers die beschikbaar zijn gekomen, een beeld te geven. De conclusie:
Meldingen woonoverlast corporatie- en particulier bezit 2021 Soort melding
Meldingen corporaties
Meldingen gemeente
Afgezet tot de omvang van het bezit per corporatie en in de particuliere voorraad, komen
Geluidsoverlast & burenruzies
1038
65%
1360
45%
de verhoudingen in aantallen woonoverlast meldingen in grote lijn overeen, en de
Sociaal-maatschappelijk
233
15%
505
17%
overlast komt voor in een klein gedeelte (2,5 tot ruim 4%) van het totale bezit.
Openbare orde en veiligheid (agressie & drugs)
90
6%
435
14%
Onrechtmatig wonen & onrechtmatig gebruik
233
15%
722
24%
Totaal
1594
100%
3022
100%
Bezit
76676
70000
2,1%
4,3%
Om de cijfers naast elkaar te kunnen vergelijken, is er een versoberde indeling van overlastcategorieën gemaakt. De rubrieken van de verschillende organisaties zijn hierin zo goed mogelijk ondergebracht. Net als bij de categorieën die voor het Meld- en Steunpunt Woonoverlast zijn weergegeven, bestaat hierin een overlap en is er niet een ‘harde’
Meldingen t.o.v. omvang bezit
scheiding aan te brengen. De verdeling in categorieën moet dan ook worden gezien als een indicatie voor verschillende typen meldingen die door bewoners van corporatie- en particuliere woningen worden gedaan. Zoals gemeld in 5.2, worden in deze evaluatie (voor het laatst) nog de aantallen meldingen
24
Meldingen woonoverlast corporatie- en particulier bezit 2022 Soort melding
Meldingen corporaties
Meldingen gemeente
onrechtmatig wonen weer gegeven. Na de corona-periode hebben de corporaties hun
Geluidsoverlast & burenruzies
1068
59%
1029
37%
inzet op de aanpak van onrechtmatig wonen verder versterkt. Dit is terug te zien in de
Sociaal-maatschappelijk
408
22%
623
22%
stijgende aantallen na 2022.
Openbare orde en veiligheid (agressie & drugs)
81
4%
385
14%
Onrechtmatig wonen & onrechtmatig gebruik
263
14%
760
27%
Totaal
1820
100%
2796
100%
Bezit
76676
70000
Meldingen t.o.v. omvang bezit
2,4%
4,0%
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
25
Inhoud
Meldingen woonoverlast corporatie- en particulier bezit 2023
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
De figuren laten een gelijkwaardige verdeling in overlast zien. Hierin komt ook terug dat in veel overlastzaken sprake is van een mix van categorieën, en vaak sprake is van
Soort melding
samengestelde problematiek.
Meldingen corporaties
Meldingen gemeente
Geluidsoverlast & burenruzies
583
37%
951
36%
Sociaal-maatschappelijk
405
26%
565
21%
Ook de Haagse corporaties signaleren een toename van vaak zeer complexe woonover-
Openbare orde en veiligheid (agressie & drugs)
65
4%
268
10%
lastzaken met een sociaal-maatschappelijke component. Die toename doet een beroep
Onrechtmatig wonen & onrechtmatig gebruik
503
32%
848
32%
op alle partners, en vraagt veel van de bij de Haagse aanpak van woonoverlast (betrokken)
Totaal
1556
100%
2632
100%
medewerkers van organisaties.
Bezit
76676
Meldingen t.o.v. omvang bezit
70000
2,0%
2020
Geluidsoverlast
26%
Burenconflict Sociaal-maatschappelijk
voor een sterke Haagse aanpak woonoverlast.
2%
19%
Geluidsoverlast & burenruzies
4%
14%
Onrechtmatig wonen 550
28% 3%
293
15%
Sociaal-maatschappelijk
2022
2023
Openbare orde en veiligheid (agressie & drugs) Onrechtmatig wonen & onrechtmatig gebruik Totaal
41%
Openbare orde en veiligheid Meldingen corporaties
Soort melding
27%
32%
3%
19%
3%
10%
19%
35%
2024
513
23%
217
10%
3%
1030
53%
744
33%
1938
33% 100%
2257
100%
32%
70000
2,5%
3%
783
4%
76676
Meldingen t.o.v. omvang bezit
14%
Meldingen gemeente
14%
65
32%
34%
Bezit
onze samenwerking voor de aankomende jaren. Met als gezamenlijk doel het zorgen
24%
40% Meldingen woonoverlast corporatieen particulier bezit 2024 Vervuiling 9%
We blijven daarom met elkaar in gesprek over het vormgeven en zo nodig bijstellen van
3,8%
2021
4%
10%
3,2%
2%
20%
3%
Verdeling woonoverlast corporatie- en particulier bezit totaal 2020 -2024 Corporaties
Gemeente
4%
Geluidsoverlast
28%
25%
Sociaal-maatschappelijk
49%
40% 12%
22%
26
21%
Openbare orde en veiligheid (agressie & drugs) Onrechtmatig wonen & onrechtmatig gebruik
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
27
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
Hoofdstuk 6
6 Conclusies en aanbeveling Een toekomstbestendige Haagse aanpak woonoverlast vraagt om versterkte samenwerking, tijdige informatie-uitwisseling en blijvende aandacht voor sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen. De evaluatie van de periode 2020–2024 laat zien dat de Haagse aanpak van woonoverlast stevig staat en in de kern effectief is. De samenwerking tussen gemeente, corporaties, zorgpartners en politie is volwassen en steeds beter georganiseerd. Tegelijkertijd is de context waarin partners werken ingrijpend veranderd. De aard van de woonoverlast is verschoven, de problematiek wordt complexer, en de druk op de leefbaarheid in de stad neemt toe. Uit de analyse komen drie hoofdbevindingen naar voren:
6.1 De problematiek is zwaarder en complexer geworden Partners signaleren een duidelijke toename van extreem complexe casuïstiek. Met name: • meer sociaal-maatschappelijke problematiek, waaronder verward en onbegrepen
gedrag; • meer casussen waarin psychische problemen, vervuiling en hoarding samenkomen; • vaker situaties waarin meerdere partners gelijktijdig aan zet zijn.
Deze trend maakt dat maatwerk, samenwerking en specialistische kennis steeds belangrijker worden. De stadsbrede uitrol van de Aanpak verward en onbegrepen gedrag [RIS 318840] is een waardevolle versterking, maar vraagt blijvende afstemming met de aanpak woonoverlast.
28
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
29
Inhoud
Hoofdstuk 1
Hoofdstuk 2
Hoofdstuk 3
Hoofdstuk 4
Hoofdstuk 5
6.2 De Wet aanpak woonoverlast heeft zich ontwikkeld tot een effectief instrument
6.4 Samenvattende conclusie
Sinds 2018 is meer praktijkervaring opgedaan:
plexere problematiek en belemmeringen in informatie-uitwisseling. De kern van de
• In veel zaken is de waarschuwingsbrief al genoeg om gedrag bij te sturen.
aanpak – preventie, maatwerk en samenwerking – blijft stevig overeind, maar vraagt
• In andere zaken volgt een gedragsaanwijzing, vaak met positief effect.
om doorontwikkeling.
Hoofdstuk 6
De Haagse aanpak woonoverlast functioneert goed, maar staat onder druk door com-
• Soms is een dwangsom noodzakelijk; dit blijkt een sterke prikkel om gedrag
te veranderen.
Een toekomstbestendige aanpak vereist: 1. Vroegtijdige en veilige gegevensdeling, binnen wettelijke kaders en met duidelijke
Daarnaast biedt de recente wetswijziging mogelijkheden om pandeigenaren te adresse-
werkwijzen.
ren. Dit past bij de Haagse situatie, met een omvangrijke particuliere woningvoorraad.
2. Blijvende investering in samenwerking tussen gemeente, corporaties, politie en zorg.
Deze instrumenten werken, maar alleen wanneer ze in samenhang met zorg, handhaving
3. Flexibiliteit en innovatie om nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen op te vangen.
en bemiddeling worden gebruikt.
4. Versterking van expertise op sociaal-maatschappelijke problematiek en psychiatrie. 5. Voortdurend monitoren van de effectiviteit van de Wet aanpak woonoverlast en de ondersteunende rol van de regisseur.
6.3 Gegevensdeling is een structurele belemmering voor tijdige interventie
Daarmee blijft de Haagse aanpak woonoverlast gericht op het belangrijkste doel:
Alle partners ervaren dat de uitvoering van de AVG en onduidelijkheid over wat juridisch
Op tijd ingrijpen, escalatie voorkomen en het woongenot en de veiligheid van alle
mogelijk is, leiden tot terughoudendheid bij informatie-uitwisseling. Dit probleem speelt:
Hagenaars behouden.
• binnen de Haagse ketensamenwerking; • tussen politie en corporaties; • tussen gemeente en zorgpartners; • landelijk, zoals bevestigd door G4-overleggen en CCV-bijeenkomsten.
Juist in een context van zwaardere, multiproblem-casuïstiek is tijdige informatie- uitwisseling essentieel om escalatie te voorkomen, risico’s te herkennen en partners veilig te laten werken. De reeds uitgevoerde DPIA’s zijn belangrijke stappen vooruit, maar nog niet voldoende om het werkproces toekomstbestendig te maken. De behoefte aan duidelijkheid, ondersteuning en structurele afspraken blijft groot.
30
Evaluatie Haagse aanpak woonoverlast 2020-2024
31
Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Den Haag @denhaag.nl 14070 Denhaag.nl April 2026