RIS324664 Beantw SV HvDH pleit voor een volwaardig Spinoza-kwartier

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE VRAGEN

16 maart 2026 Ons kenmerk Onderwerp

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid De Mos, luidend: 'Hart voor Den Haag pleit voor een volwaardig Spinoza-kwartier'

OCW/11018938 RIS324664

Het raadslid De Mos heeft op 5 februari 2026 een brief met daarin dertien vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 32 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Hart voor Den Haag pleit voor de ontwikkeling van een volwaardig Spinoza-kwartier in Den Haag. In aanloop naar het Spinozajaar 2027, wanneer het 350 jaar geleden is dat filosoof Baruch Spinoza overleed, is hét moment aangebroken om één van de grootste Haagse denkers en internationale iconen eindelijk structureel, zichtbaar en passend te eren. 1.

Is het college bekend met het feit dat 2027 het Spinozajaar is, waarin wordt herdacht dat Baruch Spinoza 350 jaar geleden is overleden?

Het college is ermee bekend dat Spinoza in 2027 350 jaar geleden is overleden en dat er ambities zijn bij partijen in de stad om deze gelegenheid aan te grijpen om een Spinozajaar uit te roepen. Op 26 februari 2026 heeft uw raad de motie ‘Spinozajaar 2027’ (RIS324885) aangenomen waarin u het college verzoekt om de Stichting Spinoza te helpen en te ondersteunen bij het opstellen van een integraal programma voor het Spinozajaar 2027 en de raad voor de zomer 2026 te informeren over de uitkomsten. In de afdoening van de motie gaan we hier verder op in. 2.

Deelt het college de mening van Hart voor Den Haag dat Spinoza één van de grootste Haagse denkers is met wereldwijde invloed en dat zijn betekenis momenteel onvoldoende zichtbaar en beleefbaar is in de stad?

De vraag bestaat wat het college betreft uit twee delen. Het college deelt de mening dat Spinoza, als geboren Amsterdammer, zich in Den Haag heeft kunnen ontwikkelen tot één van de grootste filosofen in de wereld. Niet voor niets is Spinoza opgenomen in de Canon van Nederland en is de belangrijkste wetenschappelijke prijs van Nederland, de Spinozapremie, naar hem vernoemd. Het college hecht belang aan voldoende zichtbaarheid en beleefbaarheid en heeft The Hague & Partners verzocht het aanbod te verzamelen op de webpagina denhaag.com/spinoza. De afgelopen jaren zijn diverse initiatieven gerealiseerd en ondersteund, zoals Spinoza rondvaarten en de jaarlijks Spinozamaand in oktober. Ook is er meer aandacht gekomen voor diverse plaatsen in het centrum waar Spinoza direct naar voren komt, zoals het Spinozahuis, het standbeeld van Spinoza dat daar voor de deur staat, en het graf van Spinoza bij de Nieuwe Kerk, maar ook initiatieven in het gebied die meer indirect gerelateerd zijn aan Spinoza zoals buurttuin Spinozahof. Het college juicht initiatieven uit de stad toe om dit nog verder kracht bij te zetten. 3.

Kan het college aangeven welke structurele activiteiten en investeringen er momenteel plaatsvinden rondom de nalatenschap van Spinoza, buiten de jaarlijkse activiteiten in de maand oktober? Graag een gedetailleerd antwoord.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/11018938

Er vinden diverse activiteiten plaats rondom de nalatenschap van Spinoza, zoals de activiteiten van Stichting Spinoza, Domus Spinoza en de prijs de Spinozalens. Daarnaast wordt door The Hague & Partners aandacht besteed aan Spinoza, bijvoorbeeld rond de openstellingen. 4.

Is het college bereid om, samen met onder meer Stichting Spinoza Den Haag, te verkennen hoe kan worden gekomen tot een verwaardigd en herkenbaar Spinoza-kwartier in het centrum van Den Haag? Graag een gedetailleerd antwoord.

Niet Stichting Spinoza Den Haag, maar Domus Foundation richt zich op de (ruimtelijke) ontwikkeling van het Spinozahuis en heeft zich uitgesproken over de ontwikkeling van de wijdere omgeving daarvan. Voor wat betreft het Spinozahuis heeft het college geen middelen beschikbaar om deze ontwikkeling te ondersteunen, nog los van de vraag of dit juridisch en financieel verantwoord is. Als het gaat om de ontwikkeling van het grotere gebied rond de Paviljoensgracht en omgeving, dan staat in het Binnenstadsplan 2033 dat we willen inzetten op het ‘verder versterken en beter profileren van de cultuurhistorische rijkdom van het Oude Centrum. Hierbij valt de denken aan de Joodse buurt, de panden van de Oude Meesters, schilders van de Haagse School of het Spinozakwartier’. Eventuele inzet op Spinoza moet in dat bredere verband worden gezien. In 2025 heeft het college op basis van verzoeken vanuit stichting Spinoza Den Haag (Spinozajaar 2027) en Domus Spinoza verkend wat de mogelijkheden zijn om hen te ondersteunen. De conclusie was dat om dit op een zorgvuldige en substantiële manier te doen enkele tonnen nodig zouden zijn, en dat daarvoor op dit moment geen middelen beschikbaar zijn zonder dat dit ten koste van andere beleidsdoelen zou gaan.

Vanuit de gedachte dat eerst het inhoudelijk programma en de publiekstrekker op orde moeten zijn, is de verdere ontwikkeling van een Spinozakwartier wat het college betreft vooralsnog niet aan de orde. Daarnaast is het college van mening dat het vernoemen van een gebied naar een persoon een maatschappelijk gedragen, inhoudelijke onderbouwing vereist, die in breder verband kan worden afgewogen. Over de wijze waarop wij de stichting Spinoza Den Haag wel kunnen helpen en ondersteunen, komen wij terug bij de afdoening van de motie ‘Spinozajaar 2027’. 5.

Is het college bereid om het Spinozahuis aan de Paviljoensgracht en de gedenkplek bij de Nieuwe Kerk aan het Spui expliciet te betrekken bij deze verkenning en deze locaties sterker te positioneren als cultureel-historische trekpleisters? Graag een gedetailleerd antwoord.

Zie het antwoord op vraag 4. 6.

Ziet het college kansen om het Spinoza-kwartier en de bijbehorende historische locaties te positioneren als onderdeel van het hoogwaardige culturele en toeristische profiel van Den Haag en daarmee bij te dragen aan de Haagse economie? Graag een gedetailleerd antwoord.

Op dit moment ligt de focus bij toeristische marketing op de proposities van Den Haag als Stad aan Zee, Koninklijke stad en Cultuurstad. Met deze proposities kan Den Haag zich als toeristische destinatie het meest effectief promoten en de grootste impact realiseren voor de Haagse economie.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/11018938

Omdat in 2020 de motie 'Geef Spinoza een prominente plek in Haags beleid’ is aangenomen (RIS304538), die het college oproept om te verkennen hoe de Haagse jaren van Spinoza een meer prominente rol in het Haagse toerismebeleid kunnen spelen, houdt het college wat betreft de cultuurpropositie scherp in de gaten of het aanbod rond het Spinoza(kwartier) voldoende compleet is om naast dat van bijvoorbeeld het Museumkwartier of andere culturele hotspots (Spuiplein, Kunstmuseum e.o.) te promoten. Op dit moment is dat nog niet het geval en zal het verbreden van de focus de effectiviteit van toeristische marketing verwateren. Uiteraard wordt Spinoza actief meegenomen op denhaag.com, in de uitagenda en op de digitale schermen als er een aanleiding is zoals in de oktobermaand. 7.

Is het college bereid te onderzoeken hoe een volwaardig Spinoza-kwartier kan bijdragen aan het versterken van de binnenstad en het verbeteren van de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van een gebied dat nu door velen als een no-go area wordt ervaren? Graag een gedetailleerd antwoord.

Het college is van mening dat eerst de basisvoorwaarden geschapen moeten worden voordat kan worden overgegaan tot het benoemen van een gebied tot Spinoza-kwartier. Deze basisvoorwaarden zijn een inhoudelijk sterker programma en het Domus Spinoza. Binnen de bestaande begroting zijn geen mogelijkheden om dit structureel op een goede manier te borgen. Wel verwijst het college graag naar de diverse subsidieregelingen die beschikbaar zijn, waarvoor de betreffende stichtingen een aanvraag kunnen doen. 8.

Is het college bereid te onderzoeken hoe jongeren beter kunnen worden betrokken bij het gedachtegoed van Spinoza, bijvoorbeeld via innovatieve presentaties, digitale middelen of interactieve museale concepten? Graag een gedetailleerd antwoord.

Nee, het college vindt die betrokkenheid de verantwoordelijkheid van een maatschappelijk initiatief vanuit de stad voor de inwoners, waarbij de verantwoordelijkheid voor dit doel ligt bij de betrokken organisaties in de stad, zoals er bijvoorbeeld bij de Spinozalens een educatieprogramma is voor jongeren. Er is geen aanvullende rol voor de gemeente. 9.

Kan het college aangeven of er plannen zijn, dan wel ontwikkeld kunnen worden, om de inrichting van het gebied rondom het Spinozahuis en de Paviljoensgracht te verbeteren, passend bij een toekomstig Spinoza-kwartier? Graag een gedetailleerd antwoord.

Wat het college betreft is de inrichting van het gebied rond het Spinozahuis op orde. 10. Hoe beoordeelt het college de actuele relevantie van Spinoza’s gedachtegoed op het gebied van vrijheid van meningsuiting, scheiding van kerk en staat en zijn positie als politiek vluchteling, in het licht van de huidige maatschappelijke discussies? Graag een gedetailleerd antwoord. Het college ziet dat Spinoza’s denken opmerkelijk actueel is in het licht van de maatschappelijke discussies van nu. Recent heeft wethouder Bruines in haar toespraak voorafgaand aan de Spinozarede van Steven Nadler (10 oktober 2025) benadrukt dat zijn oproep tot tolerantie, kritisch denken en open dialoog een waardevolle tegenkracht biedt in een tijd waarin polarisatie en desinformatie toenemen. Zijn opvatting dat een staat gericht moet zijn op het bevrijden van mensen uit angst en het waarborgen van vrijheid van meningsuiting, vormt een uitgangspunt dat nog steeds herkenbaar is binnen de democratische rechtsorde. Ook Spinoza’s biografie, als denker die vanwege zijn overtuigingen moest uitwijken en uiteindelijk in Den Haag een vrijplaats vond, onderstreept de blijvende relevantie van vrijheid van geweten en scheiding van kerk en staat. Deze thema’s spelen een belangrijke rol in actuele discussies over burgerschap, mensenrechten en de bescherming van een open samenleving. 3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/11018938

Het college waardeert daarom de initiatieven in de stad die Spinoza’s nalatenschap verbinden met reflectie op hedendaagse vraagstukken. Daarbij staat niet de historische figuur op zichzelf centraal, maar de betekenis van zijn waarden voor het publieke debat en de manier waarop wij samenleven. 11.

Is het college bereid te onderzoeken of het op termijn uitfaseren en sluiten van de Doubletstraat als prostitutiezone kan bijdragen aan het versterken van het Spinoza-kwartier en de kwaliteit, veiligheid en uitstraling van dit deel van de binnenstad? Graag een gedetailleerd antwoord, met kostenramingen en een overzicht van eerdere pogingen hiertoe.

De gemeenteraad heeft op 9 oktober 2025 de moties ‘Onderzoek uitsterfbeleid Doubletstraat’ (RIS323483) en ‘Maak werk van transitieplan’ (RIS323484) aangenomen. Daarin wordt onder andere opgeroepen tot onderzoek naar de voorwaarden en kosten van het sluiten van de prostitutiezone in de Doubletstraat. Afdoening van deze moties volgt uiterlijk 27 maart 2026. Op 26 februari 2026 heeft de gemeenteraad de motie ‘Uitsterftermijn raamprostitutie’ aangenomen. Voor het antwoord op deze vraag verwijst het college dan ook naar de afdoening van deze moties. 12. Is het college bereid om, samen met raamexploitanten en andere betrokken partijen, te werken aan een goed en gedegen plan waarbij wordt gekeken naar passende alternatieve locaties elders in de stad? Graag een gedetailleerd antwoord. In het coalitieakkoord is aangegeven dat er wordt gewerkt aan alternatieven voor het raamsekswerk op de plekken waar dit (op termijn) gaat verdwijnen. In de commissiebrief Stand van zaken pilots raamsekswerk (RIS323679) is de gemeenteraad geïnformeerd over het onderzoek naar deze alternatieven. De uitkomsten van het onderzoek worden uiterlijk 27 maart 2026 aan de gemeenteraad gestuurd. Het is aan een nieuw college om te besluiten of er onderzoek gedaan moet worden naar alternatieve locaties in de stad. 13.

Is het college bekend met eerdere plannen voor een Avenue Culinaire in dit gebied, en ziet het college mogelijkheden om deze plannen in samenhang met het Spinoza-kwartier nieuw leven in te blazen? Graag een gedetailleerd antwoord. Avenue Culinaire is een samenwerkingsinitiatief uit 2001 dat ontstaan is vanuit het idee om te komen tot een internationale eetstraat en uitgewerkt is tot een concept van een toeristisch product als onderdeel van City Mondial. De Bierkade, de Dunne Bierkade en het Groenewegje zijn in 2004 en 2005 heringericht met meer ruimte voor voetgangers en terrassen, zijn er evenementen georganiseerd en is er promotie gemaakt voor het gebied. Van 2006 t/m 2008 is een jaarlijks subsidiebedrag beschikbaar gesteld voor marketing en promotie. Daarnaast is het planologisch mogelijk gemaakt om in alle panden op de begane grond restaurants (categorie middelzwaar) te exploiteren en zijn parkeerplaatsterrassen toegestaan. Gezien het voorgaande ziet het college niet direct een rol voor de gemeente om de Avenue Culinaire nieuw leven in te blazen. Als marktpartijen daar plannen voor hebben dan gaat het college daar uiteraard graag mee in overleg, Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4