RIS324589 Bijlage uitwerking Binnenhof en Vijverdam boekje

Uitwerking Buitenhof en Vijverdam Haagse Lanen Groeien naar groen

Januari 2026

Inleiding AANLEIDING

Uitwerking Buitenhof en Vijverdam Haagse Lanen groeien naar groen Januari 2026 Ingenieursbureau Den Haag Postbus 12651 2500 DP Den Haag T: 070 353 66 77 E: ingenieursbureau@denhaag.nl

Er zijn meerdere aanleidingen om met de openbare ruimte rond het Binnenhof aan de slag te gaan. De renovatie van het Binnenhof is er één van. In het kader van de beantwoording van de raadsmotie Haagse Lanen (RIS314203) is afgesproken om niet de renovatie van het Binnenhof af te wachten maar nu al verbeteringen in de openbare ruimte uit te voeren. Eerder is een visie voor de langere termijn opgesteld. Het is bedoeld als een kader waar 'losse' ingrepen zoals bijvoorbeeld het planten van bomen, aanleg van groen, nieuwe verlichting of het verwijderen van verouderde inrichtingselementen in passen. De basis van het ontwerp is het Programma van Eisen (PvE). In het PvE, de visie en dit SO is input verwerkt van verschillende vakdisciplines binnen de gemeente, het initiatief van de Haagse Lanen en participatie met gebruikers van de openbare ruimte. Op 11 juni 2024 is de commissie Leefomgeving geïnformeerd over de Quickscan Haagse Lanen en het vervolg van het ontwerpproces Om het Hof, (RIS319142).

2

S A M E N VAT T I N G P E R D E E L G E B I E D

VISIE OVER INRICHTING De Haagse binnenstad wordt sinds meer dan 30 jaar conform de principes van eenvoud, harmonie en eenheid ingericht. Dit is in het kader van het plan De Kern Gezond bedacht en vastgehouden. Ook deze visie is grootendeels in lijn met de haagse principes: De basis van de inrichting is de Haagse klinker die in stoepen en rijbanen wordt toegepast. In bijzondere gebieden zoals pleinen en promenades liggen vlakken van natuursteen, geslepen tegels of halfverharding.

11 10

Op twee punten introduceren we een nieuwe insteek: 1. Het gebied van de Haagse basis is intussen heel groot geworden. Daarom is het voorstel om het middenpunt - het Hof eruit te laten springen. In de visietekening wordt een afwijkende (klimaatadaptieve) bestratingskleur gesuggereerd. Afwijkende afmeting of straatverbanden zijn ook mogelijk. Nader onderzoek moet uitwijzen wat de beste invulling is om de ruimtelijke samenhang van het Hofgebied te benadrukken. 2. De trambaan op de Hartlijn wordt voorzien van één type verharding die past bij de Haagse basis en stevig genoeg is voor het medegebruik van lijnbussen.

3 9

2

9

1 4 7 5

8

Legenda Plint/basis Haagse Binnenstad P l i n t / b a s i s H o f ( w i j k t i n k l e u r, a f m e t i n g o f v e r b a n d a f

6

van de traditionele Haagse basis) Tr a m - e n B u s b a a n H a r t l i j n Groen zoals gazon, lage heesters of vaste planten Bijzondere verharding Hof zoals natuursteen of bjizondere bestrating Bijzondere verharding Binnenstad zoals halfverharding, natuursteen of bijzondere tegels Rijbaan. Mogelijk toekomstig voetgangersgebied gebieden

U i t w e r k i n g

B u i t e n h o f

e n

V i j v e r d a m

1. Buitenhof Inrichting als een samenhangend en monumentaal plein. Realisatie van een verblijfsgebied met een statig karakter. 2. Vijverdam Groene promenade. 3. Plaats Hoogwaardige verblijfsplek welke ruimtelijk aansluit bij Hofvijver en Vijverberg. Onderdeel hiervan is een natuurlijke ruimteverdeling tussen de doorgaande beweging van tram, bus en fiets en de voetganger. 4. Hofweg Het realiseren van verblijfskwaliteit aan de zijde van de gevel en bij de gracht die langs de gevel van het Binnenhof wordt aangelegd. 5. Hofplaats Het doel van de inrichting is het realiseren van verblijfskwaliteit en ruimtelijke samenhang. En tegelijk het behoud van de natuurlijke ruimteverdeling tussen voetgangers, fietsers, tram en bus. 6. Spui Doel van de inrichting van deze stedelijke lijn is het maken van een inrichting die continuiteit, verblijfskwaliteit en vergroening kent met een natuurlijke ruimteverdeling tussen de doorgaande beweging (van tram, bus en fiets) en ruimte voor de voetganger. 7. Plein Doel van de inrichting is een Plein met meer openbare verblijfskwaliteit, overzicht en comfortabele looproutes in alle richtingen. 8. Lange Poten Middels vergroening en verblijfsplekken continuïteit aan de eenzijdige winkelstructuur geven. Inpassen van de veiligheidsmaatregelen van het Binnenhof. 9. Korte Vijverberg en Lange Houtstraat Het verbeteren van het comfort voor de voetganger. 10.

Kneuterdijk Ruimtelijk aansluiten bij de Vijverberg en het lommerrijke deel van de Lange Voorhout. 11. Lange Voorhout Ruimtelijk aansluiten bij het lommerrijke deel van de Lange Voorhout.

3

H U I D I G E S I T U AT I E B U I T E N H O F E N V I J V E R D A M

Bestrating van natuursteen ligt los in de trambaan

Verlichting 'Hartlijn' gericht op de rijbaan 2 bomen (Catalpa) Rijbanen in zwart asfalt) Lindes in rijen aan drie zijden Klinker binnenstad (mangaan) Veiligheidspalen voormalige ambassade Hangverlichting. Zeer hoog lichtniveau Uitkijktoren renovatie Binnenhof 11 R o b i n i a ' s i n h e t m i d d e n Fietsenstalling Buitenhof op maaiveld Openbar toilet op terrein van de fietsenstalling Bouwterrein Binnenhof renovatie Bestrating van natuursteen Buitenhof Tr a m b a a n v a n a s f a l t

Schets huidige situatie

4

Een deel van het Buitenhof is bouwterrein van de renovatie van het Binnenhof en is afgezet met schuttingen. Een uitkijktoren staat tijdelijk naast de Hofvijver, vlak bij vlakbij de drijvende bouwkeet. De rest van het Buitenhof en de Vijverdam liggen er vrij sleets en rommelig bij. Langs de schutting liggen de rijbanen en de trambaan in asfalt. Aan de trammasten hangen armaturen deels aan kabels en deels aan uithouders die gericht zijn op de rijbanen. Deze verlichting stamt nog van de herinrichting in het kader van De Kern Gezond en is niet meer doelmatig als Hofweg, Buitenhof, Vijverdam en Plaats voetgangersgebied worden. Op het natuursteen van het voetgangersgedeelte Buitenhof neemt de fietsenstalling veel ruimte in. Er staan veel auto's illegaal geparkeerd en waar vroeger de Israëlische ambassade was staan nog steeds veiligheidspalen. Er is veel terras en horecaruimte, langs de gevels en in het midden van het plein. Zoals rondom het kiosk van Berlage en aan de zijde van de voormalige Israëlische ambassade.

Bestrating van natuursteen Buitenhof

Onbestemde zone tussen bomenrij en middendeel

Scheve boomroosters, illegaal parkeren

Te r r a s

Rijbanen en trambaan richting Spui

Fietsenstalling en trambaan richting Kerkplein

U i t w e r k i n g

B u i t e n h o f

e n

V i j v e r d a m

Bestrating van natuursteen Plaats

Lichtmast met uithouder

Tr a m b a a n v a n a s f a l t

Hangverlichting aan trammasten

Rijbaan over het Buitenhof

Functieloze veiligheidsmaatregelen

5

C O N C E P T B U I T E N H O F 2008 Rond 2008 is het Buitenhof ingericht. Het oorspronkelijke concept ging uit van één pleinvlak. In praktijk is de trambaan met aanliggende rijbanen behouden gebleven en bestond het plein uit een deel bij het Binnenhof (Stadhouderspoort) en het deel met de bioscoop en horeca. Het was in 2008 de bedoeling om op langere termijn een open plein te realiseren. De bestaande acacia's worden niet vervangen bij uitval ('uitsterfbeleid'). Onder de acacia's werd de de tijdelijke fietsenstalling met een openbaar toilet ingericht. De stalling kan tijdens evenementen worden uitgebreid. Tot een aantal jaren geleden was een ambassade aan het plein gevestigd waarvoor veiligheidspalen nodig waren. Deze palen en de terrassen geleiden de voetganger naar het midden van het plein.

I N R I C H T I N G S I N D S 2008

DE KERN BIJZONDER

Beoogd concept: monumentaal en statig, gericht

Fietsroutes rechtstreeks

op het Binnenhof

Ve r g u n d e t e r r a s s e n

p

p

p

Paktijk: trambaan en rijbanen delen het plein op

In het kader van de visie op de Hartlijn, de Kern Bijzonder, heeft bureau B+B schetsen gemaakt voor het Buitenhof. Het idee was een dubble bomenrij aan te brengen rondom het plein en een leeg midden te maken door de fietsenstalling elders te vestigen. In het kader van de Kern Bijzonder is alleen de Plaats daadwerkelijk heringericht als één voetgangersgebied. Het was de bedoeling om ook het Spui autovrij te maken maar dat is nog niet gerealiseerd. Gevolg is een onduidelijke overgang van auto's te gast op de Plaats en rijbanen op het Buitenhof. Ook omhelsde het plan een dubbele bomenrij op de Vijverdam.

p

p

p

Impressie van bureau B+B van het Buitenhof

Fietsbeweging

p

p

p

Loproute

Bomen aan de randen van het plein. Binnen uitsterfbeleid (de meeste staan er nog)

6

Looproutes en fietsroutes dicht bij elkaar

Impressie van bureau B+B van het Buitenhof

PA R T I C I PAT I E

BOMEN OP KORTE TERMIJN

VA N B O M E N T O T E E N G E H E E L

Onder andere in het najaar 2025 zijn bewoners, ondernemers en bezoekers geraadpleegd. De verkeerssituatie op de Plaats wordt als gevaarlijk ervaren. Ook willen bezoekers graag meer duidelijkheid waar ze fietsers kunnen verwachten en waar ze rustig kunnen flaneren. Meer groen in de vorm van bomen en beplanting is door de meeste participanten gewenst. Een zorg is de bezonning aan de korte zijde van het Buitenhof. Dit is een zijde waar alleen midden in de zomer in de ochtend zon komt. Vanuit de musea op de Vijverdam wil men graag het uitzicht op de Hofvijver behouden.

Het groenbeleid van de gemeente Den Haag is de afgelopen jaren aangepast. Het Motto is 'groen tenzij' en het totale volume van de Haagse boomkronen moet ieder jaar toenemen. Het past dan ook bij de strategie van Groeien naar Groen om bomen op het Buitenhof en Vijverdam bij te planten en af te stappen van het uitsterfbeleid van de acacia's. Het idee is om het bomenschema van de Kern Bijzonder over te nemen en er nog meer bomen en groen aan toe te voegen.

Op basis van de hiervoor geschetste visie per deelgebied is een eindbeeld gemaakt voor de Vijverdam en het Buitenhof (zie onder). Daarmee kunnen de eerste maatregelen worden genomen, zoals het planten van de bomen op de juiste plek, passend in de toekomststrategie voor dit gebied. De herinrichting en het realiseren van de ambities wordt in meerdere stappen uitgevoerd. De eerste stap die in dit boekje is uitgewerkt betreft: • Het planten van de bomen, het herstellen van looproutes, het inrichten van verblijfsruimte en de natuurlijke geleiding van fietsroutes.

Met de boomsoortkeuze en de plantafstand kan zo veel mogelijk rekening gehouden worden met de wensen van de ondernemers en musea.

Hierna volgt nog: • Het aanpassen verkeersregime voor gemotoriseerd verkeer Buitenhof, Hofweg; • Het verplaatsen van de fietsenstalling naar een nog te vinden inpandige locatie en aanleg van groen in het middengebied; • Het aanpassen van de verlichting; • De verdere inrichting met beplanting, meer bomen en nieuwe bestrating. Hierbij hoort een aangepast plan voor de terrassen, conform het terrassenbeleid. Bezonning 21-6 middag (12 uur)

Bezonning 21-6 ochtend (8 uur)

Bezonning 21-3 middag (12 uur)

Bezonning 21-3 ochtend (8 uur)

U i t w e r k i n g

B u i t e n h o f

e n

V i j v e r d a m

7

LANGE TERMIJN VISIE BUITENHOF

DOELEN • • • • • •

Ruimtelijke eenheid en allure die past bij de plek. Meer bomen. Veilige trambaan. Meer verblijfskwaliteit buiten de terrassen. Vanzelfsprekende routing voor fietsers (fietsers zijn te gast in het voetgangersgebied). Voetgangers hebben overal de ruimte en met name op afstand van de fietsroutes.

Zitplekken met uitzicht

Compositie: monumentaal en statig, gericht op het Binnenhof

Rekening houden met rechtstreekes fietsbeweging.

p

p

p

p

p

p

Fiets is te gast in het voetgangersgebied

Fietsbeweging Loproute

Bomen in het stramien en langs het water

Trambaan: 'zelfstandig' element in combinatie met de Loopruimte ook op afstand van de fiets. Bomen bus en waar mogelijk ondergeschikt aan pleinruimte

8

geleiden de routes

KORTE TERMIJN UIT TE VOEREN

ELEMENTEN • PLAATS VIJVERBERG

•

•

HOFVIJVER

BUITENHOF

6 iepen langs de kade van de Hofvijver. Om de bomen komen plantvakken met lage struiken of vaste planten. 3 iepen aan de zijde van de gevangenpoort. De bestaande twee catalpa's worden op het moment dat deze afsterven vervangen door iepen. 3 elzen op de korte kant van het Buitenhof.

Op korte termijn kan een aantal kabels, leidingen en het riooltracé op het Buitenhof niet worden verlegd. De bomen langs de lange zijden van het Buitenhof volgen in een volgende fase. In plaats daarvan komen tijdelijk verhoogde plantvakken met zitranden. Hierbij is rekening gehouden met de huidige vergunde terrassen.

BOUWTERREIN

LEGENDA Bebouwing Pleinvlak Bestrating Rijbaan Trambaan Boom te planten Boom bestaand Uitkijktoren Banken en groen Ingreep fase 1: nieuwe bomen begeleiden de voetganger op de Vijverdam. Plantvakken waar later bomen komen.

U i t w e r k i n g

B u i t e n h o f

e n

V i j v e r d a m

9

P L A N T VA K K E N Onder de bomen op de Vijverdam en op de kopse zijde van het Buitenhof komen plantvakken á niveau. De beplanting van deze vakken is conform de toekomstige beplanting op het Spui. Het worden lage bonte hagen. De tijdelijke plantvakken hebben aan één zijde zitranden. De locatie van de zitrand is op afstand van terrassen.De beplanting van de tijdelijke groenvakken moet nog worden bepaald. Te denken valt aan lage heesters en siergrassen. Onder de bestaande bomen aan de zijde van hotel Corona komen grote open vakken om de boomte meer groeiruimte te geven. De bestaande scheve roosters worden weggehaald. In de schaduwrijke grond onder de bomen komen bodembedekkers. Te denken valt aan hedera.

uitsnede ontwerp Spui en beplanting onder de bomen

10

referentie tijdelijk plantvak

WERKTEKENING

Bomen Vijverdam: Ulmus 'San Zanobi' Bomen Buitenhof: Alnus glutinosa 'lanciniata' Kriteria: Ulmus: Iep met ecologische waarde, opgaande kroon met transparantie. Alnus: els met transparante kroon.

U i t w e r k i n g

B u i t e n h o f

e n

V i j v e r d a m

11