RIS324430 Vragen Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Klaas Verschuure Wethouder van Stedelijke Ontwikkeling, Bibliotheken en Europa

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/11003893 RIS324430 Contactpersoon

Kai Liang Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

DSO CID Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

19 januari 2026

kai.liang@denhaag.nl Bijlage

Onderwerp

1

Vragen Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor

Geachte voorzitter, Naar aanleiding van de toezegging in de commissie Ruimte (nr. 1209) van donderdag 8 januari jl. stuur ik u voorafgaand aan de technische bespreking van woensdag 21 januari, deze brief met de antwoorden op de door u gestelde vragen. De Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan zijn de nog ontbrekende documenten die met de eerder vastgestelde Ontwikkelvisie en het Beeldkwaliteitsplan (RIS311821) tezamen het Toekomstplan Laakhavens Hollands Spoor vormen. Dit is het startpunt voor de verdere ontwikkeling van het gebied en in het bijzonder voor het gebied Laakhaven Centraal. Voor dit gebied is de afgelopen periode intensief gewerkt aan een haalbaar en realiseerbaar plan. Een plan waarin een evenwicht is gevonden tussen een maximaal aantal woningen met ruimtelijke kwaliteiten zoals een vergroende buitenruimte, een park en voldoende voorzieningen. Laakhavens wordt een wijk waarin niet alleen gewoond wordt, maar waar door de aanwezigheid van voorzieningen en groen, een leefbare en fijne buurt tot stand kan komen. Het verhogen van het aantal woningen naar 11.400 woningen in het programma was daarbij nodig om een deel van de gemeentelijke kosten te kunnen verhalen bij de ontwikkelaars.

Aangezien met de gekozen woningmix aangesloten wordt bij de woningbehoefte en trends, waarbij de groei van het aantal huishoudens tot 2031 voor 65% uit 1 persoonhuishoudens bestaat en voor 25% uit samenwonenden zonder kinderen, leidt de verhoging van het aantal woningen (27%) niet tot een even grote groei van het aantal inwoners (12%) (https://denhaag.incijfers.nl/handlers/ballroom.ashx?function=download&id=190). De verhoging van het aantal woningen wordt alleen toegerekend naar het plangebied Laakhaven Centraal waar in plaats van 5500 nu maximaal 7900 woningen gebouwd kunnen worden. Hiermee is het gemeentelijk tekort voor Laakhaven Centraal flink teruggebracht en is er zicht op een haalbare gebiedsontwikkeling. Het college begrijpt heel goed dat er rond dit plan zorgen zijn. Niet alleen is het een enorme opgave, er komen de komende 20 jaar een heel aantal bewoners, ondernemers, scholieren en studenten bij. Dat heeft gevolgen voor de inrichting van de openbare ruimte, de infrastructuur en de omliggende gebieden.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11003893

Het college is zich hiervan terdege bewust en heeft hier nu en ook in de toekomst ogen en oren voor. Hiervoor zoeken we de samenwerking met de verschillende belanghebbenden. De bedoeling is om ook tijdens de lange transformatieperiode (circa 20 jaar) ervoor te zorgen dat alle mensen in en rondom het gebied hiervan zo min mogelijk hinder ondervinden. In het bijzonder wil ik de ondernemers, met een bedrijf in het gebied, noemen. Zij maken zich zorgen om hun toekomst. Na vaststelling van de Ontwikkelstrategie zal er gestart worden met de persoonlijke aanpak om tot een oplossing te komen. Dat begint met het voeren van 1 op 1 gesprekken, om per situatie de verschillende mogelijkheden in kaart te brengen en te bespreken: blijven, verplaatsen of anderszins. De urgentie is mede ingegeven door de invoering van de Omgevingswet (op 1 januari 2024). De Omgevingswet stond toe dat er tot eind 2025 gebruik kon worden gemaakt van de Tijdelijke Alternatieve Maatregel (TAM) om met de bekende WRO-systematiek (oude werkwijze) een omgevingsplan te maken. Hierom is een Ontwerp TAM omgevingsplan voor dit gebied opgesteld. Met de TAM kan het planologisch juridisch kader sneller gereed zijn, waardoor de bouw sneller kan plaatsvinden. Met de Ontwikkelstrategie en Buitenruimteplan wordt de basis gelegd voor de herontwikkeling van het gebied Laakhavens Hollands Spoor.

Volgens planning zal na het komende zomerreces het TAMomgevingsplan ter vaststelling aan de raad worden aangeboden. Aangezien het TAM-omgevingsplan gebaseerd moet zijn op een haalbaar plan, moeten op dat moment ook de ontwikkelstrategie en het buitenruimteplan, de omgang met het verkeer en de privaatrechtelijke afspraken met de marktpartijen zijn vastgesteld. Wanneer deze nu niet kunnen worden vastgesteld zal de gebiedsontwikkeling niet alleen circa 1,5 jaar vertragen vanwege de planologisch-juridische procedure, maar bestaat ook het risico dat bouwkosten hoger worden, marktpartijen afhaken etc. Het gevaar bestaat dan dat de business case niet langer haalbaar zal zijn en dat het plan in een lade verdwijnt. Op verschillende percelen zullen losse bouwprojecten ontstaan, die zonder samenhang zullen worden ontwikkeld. De realisatie van een park, aantrekkelijke routes en een logisch verkeer- en parkeersysteem zullen niet van de grond komen, omdat individuele partijen niet of nauwelijks zullen meebetalen aan de gebiedsontwikkeling. Bij individuele plotontwikkeling heeft de gemeente immers minder positie om bijdragen aan overkoepelende voorzieningen af te spreken. Verder komen de verleende Rijksbijdragen voor investeringen in het gebied in gevaar gezien het feit dat het Rijk hier deadlines aan heeft verbonden met betrekking tot start bouw woningen in het gebied (start 2030).

Hieronder vindt u verder een overzicht van de door u gestelde vragen en bijbehorende antwoorden: 1. Overzicht maatschappelijke voorzieningen In bijlage II van de Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor is een verantwoording opgenomen van het programma van Wonen, werken en voorzieningen. In de bijgevoegde bijlage is op verzoek van de commissie een nader overzicht gegeven van de maatschappelijke voorzieningen die opgenomen zijn in een opbouw zoals eerder is gedaan bij de afdoening van de motie ‘Bouwen aan een leefbaar Laakhavens’ (RIS312706); bijlage 1 bij deze afdoening is een overzicht van voorzieningen in Laakhavens Hollands Spoor. Deze is geactualiseerd en bijgevoegd als bijlage bij deze brief. Belangrijk om hierbij te vermelden is dat dit niet zomaar een lijst is van voorzieningen, die we graag willen realiseren. Door de vaststelling van de ontwikkelstrategie inclusief financieel kader, kunnen financiële middelen aan de voorzieningen worden toegekend. Door het starten van de TAM-IMRO procedure wordt de ruimte voor de voorzieningen ook daadwerkelijk gereserveerd.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11003893

2. Handhaving Zwerfboten De handhaving van recreatievaartuigen die niet voldoen aan de Verordening op de Binnenwateren voor gemeente Den Haag (VOB) valt onder de Handhavingsorganisatie. De handhaving op de binnenwateren is geen vastgestelde prioriteit uit de Nota Toezicht en Handhaving Buitenruimte 20252028 (RIS321214) en wordt opgepakt op basis van maatwerk en beschikbare capaciteit. Deze taken worden informatiegestuurd en actiegericht uitgevoerd. Het onderwerp is ook besproken in de commissie Leefomgeving van 15 januari jl. tijdens het debat over Waterkwaliteit met wethouder Barker. 3. Update ten aanzien van het bouwproject The Grace en planinitiatief The Embrace. Bij beide genoemde projecten is Included als marktpartij betrokken. Voor de stand van zaken met betrekking tot The Grace kan worden gemeld dat de bouw van The Grace in april van vorig jaar is gestart, waarmee voldaan is aan een belangrijke voorwaarde voor de toekenning van de WBI‑gelden door het Rijk. Sindsdien heeft de projectontwikkelaar verschillende voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd, waaronder de sanering van de grond, het boren van de WKO‑bronnen en het plaatsen van de eerste heipalen. Dat er op dit moment tijdelijk geen zichtbare bouwactiviteiten plaatsvinden, komt doordat de aannemer in een overnametraject zit met belegger HAL.

Vooralsnog is de geplande opleverdatum in Q4 2029 volgens de ontwikkelaar niet in gevaar. The Embrace betreft een planvoorstel dat meerdere kavels betreft en in de Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor is geduid als ontwikkelplot 1. Circa de helft van de gronden van dit ontwikkelplot is eigendom van de gemeente, de rest is in handen van verschillende particuliere eigenaren. Het gebouw Taalplein maakt hiervan onderdeel uit. Dit gebouw is sinds 30 september 2024 eigendom van Included, die dit tot medio 2028 heeft verhuurd aan het COA (Centrum Opvang Asielzoekers). In de Ontwikkelstrategie is op plot 1 woningbouw in combinatie met bedrijvigheid gepland. Over de ontwikkeling van plot 1 zijn nog geen afspraken gemaakt tussen gemeente en Included omdat het voorstel nog nadere uitwerking vraagt. Dit is ook de reden waarom de beantwoording van de motie Extra sociaal in The Embrace, RIS312707 vertraagd is. Na de vaststelling van ontwikkelstrategie kan deze ontwikkeling met Included worden uitgewerkt. In het ontwerp TAM-omgevingsplan voor Laakhaven Centraal is vooralsnog alleen het gemeentelijke deel en twee particuliere plots (niet van Included) herbestemd. 4. Bijeenkomsten afgelopen jaar met ondernemers en bewoners. Het college is zich ervan bewust dat deze ontwikkelstrategie impact heeft op de huidige ondernemers in het gebied en dat zij zich zorgen maken om hun toekomst.

Op 20 februari 2025 is door de gemeente een bijeenkomst georganiseerd voor ondernemers in het gebied. Om ondernemers specifiek te kunnen informeren is na deze bijeenkomst op de gemeentelijke website een webpagina aangemaakt waar ondernemers informatie kunnen vinden die voor hen relevant zijn en die betrekking hebben op de ontwikkelingen in Laakhavens Hollands Spoor, Ondernemen in Laakhavens Hollands Spoor Projecten - Den Haag. Hier is onder andere het verslag te vinden van de bijeenkomst die op 20 februari 2025 is gehouden. Na vaststelling van de ontwikkelstrategie kunnen en zullen de gesprekken met de ondernemers intensiever worden opgepakt om per situatie te kijken naar de mogelijkheden (zoals blijven binnen het gebied, verplaatsen buiten het gebied binnen Den Haag en andere mogelijkheden). Ook de ontwikkelende marktpartijen hebben aangegeven hieraan groot belang te hechten.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11003893

Voor bewoners, bedrijven en geïnteresseerden is op 18 juni 2025 door de gemeente een brede informatiemarkt georganiseerd over de ontwikkelingen in het gebied Laakhavens Hollands Spoor. Een terugblik op deze bijeenkomst is te vinden via deze link: Inhoud Vooruitlopend op de vaststelling van de ontwikkelstrategie zijn de aanwezigen ook geïnformeerd dat het voorziene aantal woningen tot maximaal 11.400 zal toenemen. 5. Verkeersmaatregelen in verband met oversteekbaarheid van de Calandstraat Voor alle kruisingen op de Calandstraat is het de ambitie de oversteekbaarheid te verbeteren. Deze ambitie is op dit moment alleen nog uitgewerkt voor de kruising van de Calandstraat met de Van der Kunstraat als onderdeel van het Verkeersnetwerk CID Binckhorst (RIS321991). Hier is het voornemen om de middenberm voor gemotoriseerd verkeer dicht te zetten, dat betekent dat auto's niet meer linksaf vanaf de Calandstraat de Van der Kunststraat op kunnen en niet meer van de Van der Kunstraat de Calandstraat op. Hierdoor wordt het rustiger op de kruising met afslaand verkeer en is het kruispunt beter te regelen, waardoor het verkeer minder lang hoeft te wachten en iedereen sneller en vaker kan oversteken. Deze maatregel kan op termijn (2030) worden ingevoerd. Voor de overige kruisingen is het ook de ambitie de oversteekbaarheid te verbeteren.

Hoe deze maatregelen er uit gaan zien en op welke termijn deze uitgevoerd kunnen worden, wordt nader uitgewerkt. 6. Groennormen CID en Laakhavens Hollands Spoor De richtinggevende groennorm van 8m2 per woning uit de Structuurvisie (RIS307135) is een richtlijn op gebiedsniveau van het CID. Daarbij gaat het om de bestaande woningen samen met de nieuw te ontwikkelen woningen. Collectieve daktuinen die niet openbaar toegankelijk zijn, gevelgroen en drijvend groen tellen niet mee met de richtinggevende groennorm. Daarom sturen we niet enkel op kwantitatief groen maar sturen we ook aan op kwalitatieve groentoevoeging. Binnen het CID wordt het groen gemonitord. Met de huidige projecten in ontwikkeling binnen het CID wordt de groennorm gehaald. Ook bij toekomstige projecten binnen het CID zal het groen worden gemonitord op basis waarvan waar nodig bijsturing kan plaatsvinden. In het jaarlijkse Voortgangsbericht wordt u als raad hierover geïnformeerd. In Laakhavens Hollands Spoor is momenteel 85% van de openbare ruimte verhard en 15% groen. Met dit plan gaan we naar een groengrijs verhouding van 49%-51%. De huidige situatie heeft 19.860 m2 groen en in de toekomstige situatie wordt het gebied sterk vergroend en wordt een nieuw park gerealiseerd met een verviervoudiging van het groen als gevolg (ca. 84.400 m2 groen).

De kaders hiervoor vindt u in het aan u voorgelegde Buitenruimteplan, waar we ook inzetten op kwalitatief groen. 7. Woningbouwverdeling- uitleg middelduur In bijlage 2 van het ontwerp TAM-omgevingsplan Laakhaven Centraal (RIS324089, pagina 115, par. 4.3. Programma) is onderstaande tabel opgenomen, als nadere uitwerking van het woonprogramma voor het gebied, volgens de uitgangspunten zoals opgenomen in de Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11003893

Middelduur Midden- koop of Vrije huur huur Sector

Woningtypes

GBO*

Totaal

Sociaal

Studentenwoning

21-25

15,0%

15,0%

Starter I (studio)

30

14,0%

4,0%

10,0%

Starter II (studio / tweekamer)

40

11,5%

4,0%

5,0%

2,5%

Compact (tweekamer)

50

21,5%

4,0%

5,0%

2,5%

Compact (tweekamer/driekamer) 55

5,0%

Samen (driekamer) Vrije sector samen ruim (vierkamer)

65

18,0%

>75

15,0%

*GBO=Gebruiksoppervlakte

100%

10,0%

5,0% 3,0%

15,0% 15,0%

30%

20%

10%

40%

In de tabel is in de segmentering onderscheid gemaakt tussen ‘middenhuur’ en ‘middelduur koop of huur’. De ‘middenhuur’ woningen zijn woningen die vallen onder de Wet betaalbare huur, met huurprijzen tussen € 932,93 en € 1.228,07 (prijspeil 2026). Dit zijn de zogenaamde ‘gereguleerde’ middenhuurwoningen, dat inhoudt dat de huur bepaald wordt op basis van een puntensysteem en de jaarlijkse huurstijging aan regels gebonden is. De woningen binnen het segment ‘middeldure koop of huur’ zijn woningen die bij eerste verkoop of huur binnen het prijsniveau vallen van hetgeen als betaalbaar is aangemerkt. Voor huurwoningen geldt dat die vallen onder de Wet betaalbare huur en voor koopwoningen geldt dat die bij eerste verkoop een vrij op naam prijs hebben van maximaal de door de rijksoverheid jaarlijks vastgestelde betaalbaarheidsgrens voor betaalbare koopwoningen, zijnde € 405.000,- (prijspeil 2025). In dit segment is nog sprake van uitwisseling tussen huur en koop bij de verdere uitwerking. Deze woningen vallen daarom onder de categorie ‘ongereguleerd’. 8. Verhouding TAM-omgevingsplan Laakhaven Centraal tot Ontwikkelstrategie en Ontwikkelvisie Laakhavens Hollands Spoor.

De voorliggende Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor (RIS324160) bouwt voort op de eerder vastgestelde Ontwikkelvisie Laakhavens Hollands Spoor (RIS311821), en geeft een nadere concretisering van de ruimtelijke en programmatische kaders, de ontwikkelprincipes en fasering, en stelt de samenwerking tussen de gemeente en betrokken marktpartijen centraal. Binnen de kaders van het Toekomstplan (waar de Ontwikkelstrategie en het Buitenruimteplan onderdeel van zijn) is het plan voor Laakhaven Centraal ten behoeve van de verdere totstandkoming vertaald naar een ontwerp TAM-Omgevingsplan. Na vaststelling hiervan kunnen omgevingsvergunningen worden verleend op grond van de hierin opgenomen planregels. Het ontwerp TAM-Omgevingsplan (en bijbehorende projectMER) is op 23 december 2025 ter inzage gelegd en de terinzagelegging loopt tot en met 2 februari 2026. Daarna zullen de zienswijzen verwerkt worden als daar aanleiding voor is. Ook eventuele aanpassingen naar aanleiding van wijzigingen in de ontwikkelstrategie kunnen hierin worden meegenomen. Het TAM-omgevingsplan zal daarna ter besluitvorming worden aangeboden aan de (nieuwe) raad. We verwachten dat dit medio zomer zal zijn.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/11003893

Ik hoop hiermee voldoende uw vragen te hebben beantwoord en kijk uit naar de verdere behandeling van dit onderwerp in uw commissie. Met vriendelijke groet, de wethouder van Stedelijke Ontwikkeling, Bibliotheken en Europa Klaas Verschuure

6/6