RIS324430 Bijlage 1 overzicht voorzieningen bij beantwoording cie vragen Laakhavens

060

Bijlage 1. Overzicht maatschappelijke voorzieningen Laakhavens Hollands Spoor In deze bijlage is een overzicht gegeven van de maatschappelijke voorzieningen die worden gerealiseerd in de gebiedsontwikkeling Laakhavens Hollands Spoor. Deze zijn gebaseerd op de nota Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen (RIS317835). De omvang is bepaald aan de hand van het aantal nieuw te realiseren woningen in het gebied, conform wijze van tellen op pagina 22 van deze nota. In bijlage II van de Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor is een verantwoording opgenomen van het programma van Wonen, werken en voorzieningen. Op verzoek van de commissie is hierbij een nader overzicht gegeven van de maatschappelijke voorzieningen in een opbouw zoals eerder voor Laakhavens is gedaan (RIS 312706). In deze bijlage wordt ook ingegaan op het verzoek om meer informatie te geven over de bestaande tekorten/ overschotten aan maatschappelijke voorzieningen voor bestaande bewoners en omliggende wijken. Aanvullend wordt opgemerkt dat naar verwachting in maart/ april meer informatie beschikbaar komt op RAVEL (Ruimtelijke Applicatie Voorzieningen en Leefbaarheid), waarbij voor elke voorziening met richtinggevende norm per wijk gegevens komen die ook vergeleken kunnen worden tussen de verschillende wijken in de stad.

Ook is in de voortgangsrapportage CID (RIS322809) meer informatie te vinden over de voortgang van al gerealiseerde voorzieningen. Deze informatie is ook meegenomen in dit overzicht. In de vertrouwelijke bijlage bij de Ontwikkelstrategie is indicatief een totaalbedrag opgenomen voor de investeringskosten in de maatschappelijke voorzieningen. De opbouw van deze kosten per voorzieningsgroep is hierbij toegevoegd. Inventarisatie Laakhavens HS Basis voor voorzieningen

Behoefte conform nota Richtinggevende normen Maatschappelijke voorzieningen Laakhavens Voor het aantal woningen bij de bepaling van het maatschappelijk voorzieningenprogramma en de inrichting van de openbare ruimte is ook rekening gehouden met autonome ontwikkelingen in en nabij het gebied. Conform de Ontwikkelstrategie worden de volgende prijssegmenten gerealiseerd1: • 30% sociale huurwoningen; • 20% middeldure huurwoningen (gereguleerd); • 10% middeldure huurwoning of betaalbare koopwoning (niet gereguleerd) • 40% vrije sector woningen (huur en/of koop). Het grootste deel van de te realiseren woningen in Laakhaven Hollands Spoor richt zich op een relatief jonge doelgroep, 15% specifiek voor studenten en daarnaast veel starters op de woningmarkt. Een kleiner deel (38%) is gericht op ouderen, doorstromers en stedelijke gezinnen. De gemiddelde oppervlakte van alle te realiseren woningen komt uit op afgerond 51 m2 gebruiksvloeroppervlakte.

Om aan te sluiten op de uitgangspunten van de Woonvisie 2040, vindt verevening plaats met de Waldorp Four aan de noordzijde van het gebied, waar 100% betaalbare woningen gerealiseerd worden (1171 woningen waarvan 551 sociaal en 620 middeldure huur). 1

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

Basisonderwijs

Dit sluit aan bij de bevolking groeitrends in Den Haag. Volgens de prognoses van Kenniswijzer Bevolkingsprognose 2024 zal de groei van het aantal huishoudens in Den Haag tot 2031 voor 65% uit 1 persoonhuishoudens bestaan en 25% uit samenwonenden zonder kinderen. Op basis van de actuele woningbouwprogrammering en demografische aannames in de Ontwikkelstrategie wordt voor Laakhavens uitgegaan van een behoefte van circa 4.700 – 5.200 m² voor basisschoolvoorzieningen inclusief BSO (Buitenschoolse Opvang) en aanverwante functies. Deze behoefte is lager dan in eerdere bijlagen werd aangenomen. Dit komt doordat in de Ontwikkelstrategie wordt uitgegaan van een hoogstedelijk woonmilieu en rekening wordt gehouden met relatief minder kinderen in de leeftijd 3–12 jaar (zie basis voor voorzieningen in eerste rij van deze tabel). In het programmatisch kader van de Ontwikkelstrategie is voor onderwijs een ruimtelijke reservering op plots 9 en 10 opgenomen (bandbreedte circa 3.200 – 4.700 m²), waarmee invulling kan worden gegeven aan deze behoefte. Deze reservering is ook opgenomen in het vastgestelde Integraal Huisvestingsplan Onderwijs Den Haag 2024–2034 dat rekening houdt met de ontwikkeling van Laakhavens. Voor ontwikkelingen in omgeving HS (The Grace) geldt dat er reeds ingezet is op uitbreiding van de basisschool Jan van Nassauschool in de Rivierenbuurt, die is gerealiseerd.

Het IHP Onderwijs geeft verdere inzet op de verplaatsing van een basisschool naar Laakhaven West. Hierbij wordt ingezet op een kleine basisschool (12 lokalen) met 1580 m2 en daar bovenop nog ruimte voor een gymzaal en kinderopvang. Voorts geeft het IHP een overcapaciteit aan bij de scholen in met name Schilderswijk, die met de realisatie van fietstunnel ter hoogte van de koningsstraat nog beter bereikbaar worden. Er zijn geen huidige tekorten in de omliggende wijken.

Middelbaar onderwijs

In de Ontwikkelstrategie is geen ruimtevraag voor voortgezet onderwijs binnen Laakhavens opgenomen (0 m²). Dit is niet nodig vanwege de aanwezigheid van met name de middelbare school in de Binckhorst, conform het IHP Onderwijs Den Haag 2024–2034 (RSI317535). Er zijn geen huidige tekorten. Er is wel rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding van het Mondriaancollege van 10.000 m2.

Eerstelijnszorg

Voor zorg en welzijn/ eerstelijnszorg is rekening gehouden met 3.250–6.750 m². Dit sluit aan bij het geldende IHP wijkgerichte zorg (RIS323749) en is ruimer dan de richtinggevende norm om voor wijkgerichte zorg ruimte te vinden. Waar deze voorzieningen komen is opgenomen in bijlage II van de Ontwikkelstrategie. Aangezien veel van de voorzieningen gerealiseerd worden in de eerste bouwlagen van de bouwblokken, kan realisatie van de woningen gelijk oplopen met deze voorzieningen. Zo wordt in de ontwikkelstrategie rekening gehouden met de realisatie van een apotheek en andere zorgvoorzieningen op de begane grond. In de ontwikkeling van de Waldorp Four is ruimte opgenomen voor een praktijk in twee lagen, waaraan met matchmaking (via https://hteam070.nl/ ) invulling kan worden gegeven. In de omliggende wijken zijn er tekorten aan eerstelijnszorg. Hiervoor wordt conform IHP wijkgerichte zorg ingezet op oplossingen in de wijken zelf.

Centrum jeugd en gezin (CJG)

Op dit moment is er nog voldoende capaciteit voor het gehele stadsdeel. De groeiende behoefte kan opgepakt worden met bestaande CJG in het stadsdeelkantoor Laak. Conform richtinggevende norm is er maximaal 489 m2 nodig. Hiervoor is voldoende capaciteit. Bovendien kan er meer ruimte worden vrijgemaakt wanneer uitbreiding nodig is in combinatie met aanvullende spreekkamers voor gelieerde functies.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

Wijk- en Buurtcentrum/ Servicepunt XL

In de Ontwikkelstrategie is circa 1.750 m² opgenomen voor een wijk- en buurtgerichte voorziening. Uitwerking vindt plaats in samenhang met het IHP Zorg en Welzijn. In de tijdelijkheid kunnen op de entreekavel en eventueel in commerciële plinten ruimte vrijgemaakt worden. Concrete invulling vindt plaats op basis van nadere afstemming rekening houdend met bestaande buurthuizen, het voorzieningencluster op de Binckhorst, diverse combinaties met gedeeld ruimtegebruik (brede buurtschool) en de doorontwikkeling van stadsdeelkantoor met meer functies gericht op de wijk.

Bibliotheek

De Ontwikkelstrategie gaat uit van circa 550 m² bibliotheekvoorziening. Dit sluit aan bij het Integraal Huisvestingsplan Cultuur & Bibliotheken. De Update Visie op Wijkbibliotheken in Den Haag (RIS321595) geeft met de nieuw geopende Bibliotheek Laakkwartier en inzet op bibliotheek in de Binckhorst geen tekorten meer. Er is dan geen witte vlek waar geen bibliotheken binnen een kilometer afstand zit. Daarom is voor de bibliotheek in Laakhavens HS de status ‘vinger aan de pols’ opgenomen voor de periode tot 2032. In de periode daarna kan een ontwikkeling samen met cultuur en sport-cluster worden onderzocht.

Cultuuranker

Inzet is om een cultuuranker/ cultuur-en sportcluster te realiseren, waarbij het huidige Laaktheater wordt verplaatst en fors uitgebreid. Hiermee wordt de bestaande kwalitatieve en kwantitatieve behoefte voor het hele stadsdeel opgevangen. Ook wordt de bereikbaarheid van het cultuuranker voor de huidige bewoners in Laak verbetert met een locatie met een OVhalte voor de deur. De richtinggevende norm geeft 733 m2 behoefte. Ingezet wordt op totaal 2.000 m2 om zo ook het bestaande tekort in het stadsdeel en de groei van de Binckhorst op te vangen. Ook wordt een invulling voor het cultuuranker op de Binckhorst gerealiseerd conform het gebiedsprogramma Binckhorst.

Overige cultuur Broedplaatsen, oefenruimtes, stedelijke zalen en stedelijke musea

Voor overig cultuurprogramma is 3.000 m2 opgenomen in ontwikkelstrategie Laakhavens HS. Hierbij wordt ruimte geboden voor mogelijke Stichting Aight en andere culturele instellingen, ateliers en/of broedplaatsen. Thans zijn verder in Labs 55 het Music lab (oefenruimte voor bands), Percussion en HIIT gevestigd. Met de sloop van Labs 55 zal een andere locatie gevonden moeten worden. Door de toename van de bevolking neemt daarnaast de behoefte aan stedelijke zalen toe. Dit is geen specifieke behoefte voor het gebied, maar wel voor centrum- (museumkwartier), CID en Binckhorst als geheel.

Sporthal/ zwembad

Conform de richtinggevende norm is indicatief 0,8 à 0,9 sporthal (1 per 22.000 inwoners) en 0,22 zwembad (1 per 77.500 inwoners) nodig. In het Integraal Huisvestingsplan Sport worden beide behoeften meegenomen door in te zetten op een locatie op de Binckhorst (zie Gebiedsprogramma Binckhorst). Verder ligt de Haagse Sportcentrale, waar diverse urban sporten beoefend worden, dicht tegen het plangebied. Voor de periode van na het IHP (na 2032) is er conform richtinggevende normen nog een sporthal nodig (voor gezamenlijk Binckhorst Laakhavens). Hiervoor is een ruimtereservering opgenomen op de entree-kavel met een dubbele sportzaal. Kortom inzet is zowel een sporthal (twee sportzalen) in Laakhavens als een op de Binckhorst en voor zwembadbehoefte is een zwembad voorzien voor de totale gebiedsuitbreiding in de Binckhorst.

Buitensport

Conform de richtinggevende norm is er ca 32.000 m2 buitensport nodig. Conform het IHP Sport wordt er ingezet om de behoefte van de Binckhorst en CID in de Vlietzone te realiseren. Daarnaast wordt ingezet op veranderd sportgebruik op de plek waar Pelargos nu zit en die verhuist naar de Binckhorst.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

Speelvoorzieningen / Sport in de openbare ruimte Speelveldjes zoals Cruyff- en Krajicek Courts

Voor speelvoorzieningen is circa 1.165 m² opgenomen, met circa 40% dubbelgebruik met groen conform de spelregels in de nota Haagse richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen (RIS 317835). De berekeningen voor dubbelgebruik is gebaseerd op ervaringscijfers en onderzoek uit Amsterdam. Een speelplaats bestaat meestal uit een aantal speeltoestellen met verharding eronder en daaromheen. Het dubbelgebruik betekent dus niet dat verharding van speeltoestellen mee mag tellen als groen, maar dat het alleen het groen bij speeltoestellen mee mag tellen als groen. Speelveldjes beslaan circa 7.900 m². Sport in de openbare ruimte bedraagt circa 9.360 m², waarvan een deel buiten het plangebied wordt opgelost om zo sportieve routes te kunnen realiseren en tegelijk de (verhardings-)druk op het park te verlagen. Met deze metrages is rekening gehouden met de behoefte van bestaande bewoners in het gebied en gebruikers van de onderwijsinstellingen die in het gebied verblijven.

Verantwoording In bijlage II van de Ontwikkelstrategie Laakhavens Hollands Spoor is verantwoording afgelegd over hoe het programma zich verhoudt tot de hoogstedelijke norm en voorzieningennota Laakhavens. Het totale voorzieningenprogramma is met dit overzicht flink afgenomen, maar dat is grotendeels te verklaren doordat de behoefte aan m2 onderwijs naar beneden is bijgesteld: •

•

•

De grootste wijziging doet zich voor bij de Haagse Hogeschool, die als gevolg van een strategiewijziging afziet van verdere ruimtelijke uitbreiding binnen Laakhavens. Hierdoor is de onderwijsprogrammering aanzienlijk bijgesteld. Er is wel rekening gehouden met een mogelijke uitbreiding van het Mondriaancollege van 10.000 m2. Voor middelbaar onderwijs geldt dat met de geplande middelbare school in de Binckhorst op stedelijk niveau voldoende extra capaciteit beschikbaar komt. Daarmee is binnen Laakhavens zelf geen aanvullende ruimtevraag meer noodzakelijk. Ook de behoefte aan basisscholen is op basis van actuele demografische inzichten en het woningbouwprogramma naar beneden bijgesteld.

Voor cultuuranker/Laaktheater en zorg- en welzijnsvoorzieningen is het programma juist uitgebreid. Deze uitbreiding kan worden opgevangen binnen de beschikbare ruimte in de plinten en hogere verdiepingen van de bebouwing. Voor een aantal voorzieningen is het metrage t.o.v. de voorzieningennota gelijk gebleven. Dit geldt met name voor sportvoorzieningen, zoals de geplande dubbele sportzaal in Laakhavens. Sportzalen kennen vaste maatvoeringen en bieden, zowel bij het woningbouwprogramma uit de Ontwikkelvisie als bij dat uit de Ontwikkelstrategie, ruim voldoende capaciteit. Daarmee is er geen sprake van een toenemende druk op het voorzieningenniveau als gevolg van het hogere woningbouwprogramma. Integendeel: hoewel het maximaal aantal woningen met circa 27% is toegenomen, stijgt het verwachte aantal inwoners met ongeveer 12%, terwijl het aantal te verwachten kinderen bijna halveert. Deze verwachting is gebaseerd op onderzoek naar woontypologie (studentenwoningen, zorgwoningen, huur/koop, oppervlakte mate van hoogbouw) en Haagse referenties (diverse woontorens in centrum van Den Haag). Aangezien voorzieningen voor kinderen relatief hogere nabijheidseisen en grotere ruimteclaims kennen, neemt de druk op het voorzieningenniveau en de leefbaarheid op meerdere fronten met het nieuwe programma en nieuwe inzichten over het te verwachte aantal kinderen juist af.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

Een uitzondering vormt de behoefte aan sportvoorzieningen voor volwassenen in de openbare ruimte. Deze wordt onder meer opgevangen door in te zetten op sportieve routes met sporttoestellen, die door bewoners uit heel stadsdeel Laak gebruikt kunnen worden. Daarnaast kunnen deze voorzieningen al in de tijdelijke situatie worden benut, vooruitlopend op de volledige realisatie van het stadspark. Met uitzondering van enkele speelvoorzieningen en de gewenste uitbreiding van het Laaktheater/cultuuranker, die zijn opgenomen in de Ontwikkelstrategie, zijn voor bestaande bewoners geen aanvullende voorzieningen noodzakelijk. Uiteraard kunnen bestaande bewoners straks wel gebruikmaken van de nieuw toegevoegde voorzieningen. Bekostiging Voor de bekostiging van de maatschappelijke voorzieningen geeft onderstaand overzicht een indicatie van de benodigde investeringskosten. Het betreft bedragen inclusief btw en exclusief de kosten voor het aanhuren van parkeerplaatsen in de mobiliteitshub en exclusief de kosten voor eventuele tijdelijke voorzieningen en stadmaken. De gehanteerde bedragen hebben als peildatum 1 september 2025 en zijn niet geïndexeerd voor de verwachte inflatie. De ramingen zijn indicatief en gebaseerd op kengetallen. Zij geven inzicht in de orde van grootte van de investeringen.

Bij nadere planuitwerking kunnen de bedragen worden geconcretiseerd en, waar nodig, worden bijgesteld. Door wijziging van metrages en optimalisaties kan dit om grote verschuivingen gaan. Daarnaast is in deze ramingen geen rekening gehouden met mogelijke extra kosten als gevolg van netcongestie, terwijl dergelijke kosten aanzienlijk kunnen zijn. Tot slot staat in de Ontwikkelstrategie dat onderdelen nog van het programma kunnen afvallen of andere invullingen kunnen krijgen (er wordt uitgegaan van woningbouwaantal met bovenkant van de bandbreedte). Dit zal bij monitoring aan de orde komen. Niet al deze kosten zullen voor rekening van de gemeente komen. Zo heeft cultuur commerciële elementen, waarbij er ook sprake is van bekostiging uit de markt. De kosten voor speel- en sportvoorzieningen in de openbare ruimte, zowel binnen als buiten het gebied (sportieve route) maken geen onderdeel uit van dit overzicht. Deze zijn opgenomen in de vertrouwelijke bijlage waarin de kosten voor de openbare ruimte zijn uitgewerkt. Maatschappelijke voorzieningen

Functie

Plots

Club- en buurthuis, Wijk- en buurtcentrum, Servicepunt XL

9 en 10

Investeringskosten, prijspeil september 2025

Direct in het gebied Zorg & Welzijn

Cultuur & Bibliotheken

Sport Basisonderwijs

€

7 mln. Euro

8

€ €

7 mln. Euro 2,5 mln. Euro

Cultuuranker/Laaktheater

8

€

11 à 11,5 mln. Euro

Haags Hiphopcentrum/Stichting Aight

8

€

3 mln. Euro

Overig cultuur

8

Dubbele sportzaal Laakhavens

8

€ €

4 mln. Euro 15 mln. Euro

Dansschool/vechtsport/urbansport

8, 9 en 10

€

1,5 à 2 mln. Euro

Basisschool, BSO, Crèche

9 en 10

€

16,5 mln. Euro

Maatschappelijke opvang/beschermd wonen (50 eenheden). Bibliotheek

9 en 10

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

Divers

Restpost voor gebedsruimte, ambulancepost en overige voorzieningen

Indirect ten behoeve van het gebied Buitensport en toebehoren Sport

Aandeel in zwembad Binckhorst

Zorg & Welzijn

Aandeel in CJG-verbouwing

2 t/m 7 Buiten Laakhavens HS in Rijswijk of Vlietzone

kostendekkende/ marktconforme huur

€

14 à 15 mln. Euro

Binckhorst P.M. Stadsdeelkantoor Laak P.M.

Exploitatie, beheer en onderhoud De in dit overzicht opgenomen bedragen hebben uitsluitend betrekking op de investeringskosten en zijn exclusief structurele exploitatielasten en exclusief kosten voor beheer en onderhoud. Voor het beheer en onderhoud van gemeentelijke voorzieningen worden per voorziening meerjarige onderhoudsplannen (MOP) opgesteld. Deze plannen worden in een later stadium nader uitgewerkt, zodra de planvorming voldoende concreet is. De financiële consequenties worden dan opgenomen in de begroting, in samenhang met de IHP-middelen. Voor het MIP worden hiervoor, mits het budget is aangevuld, voldoende middelen ingezet. De structurele exploitatielasten van maatschappelijke voorzieningen verschillen wezenlijk per type voorziening en kennen uiteenlopende financieringsbronnen en bekostigingssystematiek. Zo worden sommige voorzieningen volledig of grotendeels markt gedreven geëxploiteerd (gezondheidscentra), terwijl andere voorzieningen (deels) worden bekostigd via subsidies (cultuurprogramma), rijksbijdragen of specifieke wettelijke kaders (zoals binnen het sociaal domein). Voor een bibliotheek geldt dat structurele financiering nodig is voor de exploitatie, hierbij gaat het om ca. € 900.000, - per jaar. Ook zijn er voorzieningen waarvan de exploitatie is ondergebracht bij maatschappelijke partners, waarbij de gemeentelijke bijdrage indirect verloopt.

Bij basis- en middelbaar onderwijs wordt de exploitatie van het onderwijs bekostigd door het Rijk, zoals de kosten voor personeel, energie en, water. De gemeente draagt verantwoordelijkheid voor de huisvesting van scholen, waaronder nieuwbouw en groot onderhoud. Daarmee is de gemeentelijke financiële betrokkenheid bij deze voorzieningen primair vastgoed- en instandhoudingsgericht.

6/6