RIS324393 Bevindingen van onderzoek naar het effectief bestrijden van de bruine rat

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert Barker Wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10938397 RIS324393 Contactpersoon

Max Schreuder Dienst

Dienst Stadsbeheer Afdeling

DSB BAS Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

19 maart 2026

max.schreuder@denhaag.nl

Onderwerp

Bevindingen van onderzoek naar het effectief bestrijden van de bruine rat

Geachte voorzitter, Op 23 januari 2025 is de motie ‘Rattenvanger van Den Haag’ (RIS321256) ingediend en aangenomen door de gemeenteraad. In deze motie wordt het college verzocht te onderzoeken op welke manier de bruine rat zo efficiënt en effectief mogelijk aangepakt kan worden. Met deze brief informeren wij u over de huidige gemeentelijke aanpak van rattenbeheersing, de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen uit het onderzoek, en de keuzes die het college op basis van het rapport heeft gemaakt. Het onderzoek is uitgevoerd door het landelijke Kennis- en Adviescentrum Dierplagen (KAD). De rapportage is als bijlage bij deze brief toegevoegd. Gemeentelijke aanpak van rattenbeheersing Den Haag is een aantrekkelijk leefgebied voor zowel mens als dier. Verschillende diersoorten, waaronder de bruine rat, maken deel uit van het stedelijk ecosysteem en neemt hier een natuurlijke plek in. Echter, onder bepaalde omstandigheden kan rattenoverlast ontstaan en dat kan tot hinder voor bewoners leiden. De gemeentelijke aanpak is gericht op het beheersbaar houden van de rattenpopulatie. Het aantal meldingen van ratten laat zien dat het totale aantal meldingen op stedelijk niveau is toegenomen. Dit geldt echter niet voor het aantal clustermeldingen: er is geen groei zichtbaar in het aantal locaties waar een bestrijdingstraject noodzakelijk is; dit aantal is zelfs afgenomen.

De problematiek concentreert zich dan ook duidelijk in specifieke gebieden en wijken. In deze gebieden zien we dat, naast de basisvoorwaarden voor het voortbestaan van een rattenpopulatie (zoals groen voor beschutting en de aanwezigheid van water), vooral het vrije aanbod van afval en voedsel een cruciale oorzaak is van de overlast. Deze overlast wordt vaak versterkt door overbewoning, waardoor er vaker verkeerd aangeboden afval in de openbare ruimte terechtkomt. De oorzaken van het vrije aanbod aan afval en voedselresten hangen sterk samen met menselijk gedrag; juist dit gedrag speelt een bepalende rol bij het effectief voorkomen van rattenoverlast. Afvaloverlast is een complex vraagstuk. De mate en het karakter van afvaloverlast verschillen van wijk tot wijk en soms zelfs van straat tot straat. Om beter grip te krijgen op de complexiteit van dit vraagstuk hebben onderzoekers van de Erasmus Universiteit onderzoek uitgevoerd naar de

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10938397

achterliggende oorzaken van afvaloverlast. Hierover heeft uw commissie recentelijk een brief ontvangen (RIS324965).Ook worden bewoners actief geïnformeerd via de campagne ‘Stop de rat’ bij gebiedsgerichte voorlichtingsacties, onder leiding van de projectleider aanpak plaagdieren. Als uit monitoring blijkt dat preventieve maatregelen onvoldoende effect hebben en dat een rattenpopulatie ongewenste grootte aanneemt, kan worden besloten om over te gaan tot een bestrijdingstraject. De Haagse Milieu Service (HMS) is verantwoordelijk voor de uitvoering van de rattenbeheersing en beschikt over het Integrated Pest Management (IPM) certificaat. In de werkwijze die bij dit certificaat hoort, ligt de nadruk op het voorkomen van overlast in plaats van het direct bestrijden ervan. Voor de bestrijding van ratten wordt momenteel gebruikgemaakt van 275 intelligente rattenvallen, die een signaal afgeven zodra er een rat is gevangen. De werkwijze van de HMS bij de bestrijding van ratten verloopt als volgt: Na ontvangst van een rattenmelding start de HMS met een fysieke risico-inventarisatie. Daarbij wordt gekeken naar de (mogelijke) aanwezigheid van ratten en naar de omstandigheden die de rattenpopulatie kunnen vergroten. Op basis van deze inventarisatie wordt een plan van aanpak opgesteld, waarin wordt aangegeven welke strategie nodig is voor een optimaal resultaat.

Dit volgt een proces dat bestaat uit drie fasen: monitoring, habitatmanagement en bestrijding. Deze fases lopen in uitzonderlijke gevallen niet opeenvolgend, dit komt doordat elke rattencasus uniek is en maatwerk vereist. Belangrijkste conclusies van het onderzoek: Zoals aangegeven is het onderzoek uitgevoerd door het landelijke Kennis- en Adviescentrum Dierplagen KAD, dat gespecialiseerd is in verantwoorde en duurzame plaagdierbeheersing. Het doel van het onderzoek was om vast te stellen welke efficiënte en effectieve, op IPM gebaseerde methoden beschikbaar zijn, die de huidige werkwijze van de gemeente kunnen versterken of verbeteren. Voor het onderzoek zijn drie locaties geselecteerd. Daar is gekeken naar de werkwijze van de HMS, de effectiviteit van de toegepaste methoden in het verminderen van overlast en welke verbeterpunten er in de praktijk naar voren komen. De drie onderzochte locaties zijn: Mariahoeve (nabij het Kleine Loo), de omgeving Van der Vennestraat en de Netcherstraat. Dit zijn bekende plekken waar de aanwezigheid van ratten eerder is vastgesteld. Uit de drie onderzochte locaties komen enkele algemene bevindingen naar voren: • De bruine rat is aanwezig in Den Haag en zal ook niet volledig verdwijnen. De mate waarin de bruine rat voorkomt, is afhankelijk van bepaalde omstandigheden, die sterk worden beïnvloed door een overvloedig voedselaanbod.

• In de drie onderzochte gebieden is vastgesteld, dat een combinatie van factoren ertoe leidt dat de bruine rat zich daar goed kan handhaven. De belangrijkste oorzaak is het afvalgedrag van bewoners, zoals het structureel achterlaten van voedsel(resten) in de openbare ruimte. Daarnaast blijkt dat bij werkzaamheden aan riolering, sloop, verbouw en nieuwbouw vaak geen structurele toepassing van het IPM plaatsvindt, wat de situatie kan verergeren. Ook ondernemers vervullen een belangrijke rol in het voorkomen én het ontstaan van rattenoverlast. Uit het onderzoek blijkt dat er nog veel kansen liggen om ondernemers sterker te betrekken bij deze gezamenlijke opgave. Zo zijn veel bedrijfsafvalcontainers niet goed afgesloten, waardoor ze vrij toegankelijk zijn voor ratten. • Op dit moment is een IPM-aanpak niet een vast onderdeel van de toetsingscriteria bij vergunningverlening. Dit betekent dat er bij het verlenen van vergunningen voor bouwprojecten, geen rekening wordt gehouden met de mogelijke impact van deze werkzaamheden op de leefomgeving van ratten. Deze verstoringen kunnen ertoe leiden dat ratten zich verplaatsen, met mogelijke overlast als gevolg. • Bij de daadwerkelijke bestrijding ligt de focus op het inzetten van de intelligente rattenvallen.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10938397

Aanbevelingen: Op basis van deze bevindingen uit de casestudies zijn er enkele aanbevelingen gedaan die de huidige aanpak kunnen verbeteren. 1.

Formuleer stedelijke drempelwaarden voor wat als aanvaardbare rattenpopulaties wordt gezien om ongewenste rattenpopulaties te voorkomen en gebruik deze als kader voor gebiedsgericht beheer. 2. Voer een risicoclassificatie van stedelijke gebieden in, zodat preventie- en bestrijdingsinspanning proportioneel en meetbaar kunnen worden ingezet. 3. Versterk IPM-borging bij interne en externe stakeholders, met bijzondere aandacht voor: • bewoners en geloofsgemeenschappen (bewustwording en gedragsverandering); • Groenvoorziening en Stadsecologie (habitatbeheer); • woningcorporaties (bouwkundige verantwoordelijkheid en huurdersvoorlichting); • rioolbeheer en vergunningverlening (integratie van IPM in werkzaamheden en procedures); • Sociaal Team en wijkmanagement (ogen en oren van de doelomgevingen). Binnen de kaders van Integrated Pest Management (IPM) wordt deze omgeving gebonden afweging expliciet gemaakt: de keuze voor een bestrijdingsmethode volgt uit de aard van de situatie, de risicoanalyse en de proportionaliteit van ingrijpen. De onderbouwing kan daarom niet los worden gezien van de locatie, de ernst en de aard van de bron. Voorstellen voor aanscherping van de aanpak Het huidige beleid van de gemeente Den Haag sluit nauw aan bij de werkwijze van het IPM voor duurzame plaagdierbeheersing.

Beide richten zich primair op het voorkómen van rattenoverlast en het beheersbaar houden van de rattenpopulatie. Rattenbestrijding heeft namelijk alleen blijvend effect als de onderliggende oorzaken van overlast tegelijkertijd, structureel worden aangepakt. Een voortdurende beschikbaarheid van voedsel, vooral als gevolg van verkeerd ‘afvalgedrag’ creëert ideale omstandigheden, waarin rattenpopulaties zich snel en onbeperkt kunnen ontwikkelen. In wijken waar sprake is van structurele overlast, is het essentieel om preventieve maatregelen continu toe te passen. Een integrale aanpak van voorlichting, opruimen en bestrijden blijft cruciaal in het voorkomen van rattenoverlast. Dit betekent concreet dat de projectleider aanpak plaagdieren blijft samenwerken met diverse (maatschappelijke) partners, en hen actief betrekt bij de gemeentelijke aanpak van ratenoverlast. Ook is het van belang om bewoners in gebieden met rattenoverlast bewust te maken van hun rol bij het voorkomen van toekomstige rattenoverlast. Aanvullend blijft het belangrijk om bij de herinrichting van specifieke groenvoorzieningen rekening te houden met het voorkomen van rattenoverlast. Zo wordt er al rekening gehouden met de Stedelijke Groene Hoofdstructuur door deze zo in te richten en te beheren dat zij een geschikt leefgebied biedt voor de soorten die daar van nature thuishoren.

Dat geldt dus ook voor natuurlijke predatoren van ratten zoals de bunzing. Het is dan ook noodzakelijk om de aanbeveling uit het onderzoeksrapport met betrekking tot de borging van het IPM nader uit te werken. Een betere waarborging van het IPM draagt namelijk bij aan een versterking van het huidige beleid, gericht op een stedelijke duurzame plaagdierbeheersing. Daarbij is het van belang om kritisch te kijken naar de stakeholders die -al dan niet bewust- bijdragen aan het ontstaan van rattenoverlast, en hen actief te betrekken bij een integrale gemeentelijke aanpak. Zo ook het betrekken van ondernemers bij het voorkomen van rattenoverlast, onder andere door verder in te zetten op het sluiten van convenanten met restauranteigenaren waarin we afspraken maken over de extra stappen die ondernemers zetten om de openbare ruimte rond hun restaurant schoon te houden.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10938397

Daarnaast wordt onderzocht in hoeverre het formuleren van stedelijke drempelwaarden en het toepassen van een risico classificatie van meerwaarde kunnen zijn voor het versterken van de huidige gebiedsgerichte aanpak van rattenbeheersing. Gevallen van rattenoverlast, die gerelateerd zijn aan bouwprojecten, zijn niet bekend bij de gemeente. Het college ziet nu geen meerwaarde in het onderzoeken van betere waarborging van IPM in vergunningstrajecten. Het bestrijden van ratten zonder het wegnemen van de grondoorzaken van de rattenoverlast heeft op de lange termijn weinig effect. Het college is dan ook van mening dat verdere intensivering van het voorkomen van rattenoverlast, onder andere met duurzame gedragsverandering onder bewoners, uiteindelijk tot betere resultaten leidt in het voorkomen van rattenoverlast. Met vriendelijke groet, de wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu Robert Barker

4/4