RIS324280 Behoud cultureel erfgoed Manuskowski

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

OCW/10991502 RIS324280 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Lars Smit Dienst

Dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

OCW Stad en Bestuur Datum

Telefoonnummer

16 december 2025

14070 E-mailadres

lars.smit@denhaag.nl

Onderwerp

Behoud cultureel erfgoed Manuskowski: herbestemming en intentie

Naar aanleiding van de schriftelijke vragen 'Behoud cultureel erfgoed Manuskowski' (RIS322564) heeft het college de intentie uitgesproken deze bijzondere locatie te willen behouden als Joods erfgoed in de stad. Vervolgens is het college in gesprek gegaan met vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap, woningcorporatie Staedion en de projectgroep Behoud Manuskowski, bestaande uit de heren J. Theunissen, R. de Winter en A. Schoenmaker. Voortraject en voorkeuren De gemeente Den Haag is begin juni 2025 benaderd over de financiële problemen van de postzegelhandel Manuskowski. Op dat moment bestond er nog geen concreet plan voor de nieuwe bestemming van het pand en was er ook geen duidelijkheid over mogelijke samenwerkingspartners. Naar aanleiding van deze signalen vond er een overleg plaats op het stadhuis tussen de projectgroep, vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap en de gemeente. Tijdens dit overleg konden diverse partijen hun voorkeur voor de herbestemming van het pand aangeven. Hieruit kwamen twee duidelijke opties naar voren: een expositieruimte en een ontmoetingscentrum. De huidige uitbater heeft de huurovereenkomst beëindigd per 1 januari 2026. Dit betekent dat verhuurder Staedion de vrijheid heeft om de locatie commercieel te verhuren. Als dit gebeurt, bestaat het risico dat het pand en zijn huidige functie verloren gaan.

Onze ambitie als gemeente is, zoals aangegeven bij de beantwoording van de schriftelijke vragen (RIS322564) en de afdoening van de motie ‘Joods cultureel kwartier Den Haag’ (RIS321881) om dit te voorkomen. Daarbij is ons voorkeursscenario dat het Joods erfgoed behouden blijft en dat de locatie een centrale en waardevolle rol blijft spelen binnen Joods Den Haag. In de eerdere fase is gewerkt aan een projectvoorstel en zijn gesprekken gevoerd met diverse partners. Deze verkenning heeft echter nog niet geleid tot concrete en uitvoerbare initiatieven. Het Joods Cultureel Kwartier (JCK) is benaderd om hun expertise te delen met betrekking tot de herinrichting van de locatie Manuskowski. Hierbij is ook de mogelijkheid onderzocht om een Haagse vestiging van het JCK te realiseren in de voormalige postzegelhandel. Dit laatste idee is echter door het JCK zelf niet haalbaar geacht.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10991502

Gemeente als interim-huurder Er is meer tijd nodig om de herinrichting van het postzegenhandel met alle betrokken partijen af te stemmen. Zodoende zal de gemeente een jaar als interim-huurder van de Wagenstraat 105 optreden. Dit geeft voldoende tijd om de mogelijkheden voor een duurzame herinrichting te verkennen. Het college zet de gesprekken voort met Staedion, de projectgroep en het Joods Maatschappelijk Werk (JMW) als directe gesprekspartners. Daarnaast zal de bredere Joodse gemeenschap worden geïnformeerd over de vorderingen. Zowel JMW als de projectgroep hebben namelijk aangegeven nauw betrokken te willen zijn bij het voortbestaan van Manuskowski, waarbij JMW ook het Joods educatief centrum Crescas vertegenwoordigt. De projectgroep heeft de voorkeur uitgesproken voor een expositieruimte. JMW en Crescas geven de voorkeur aan een plek van samenkomst voor de brede Joodse gemeenschap (een ontmoetingscentrum). Afwegingskader Een ontmoetingscentrum voor Joodse Hagenaars buiten de synagoge is een veelgehoorde wens. Dit initiatief past eveneens goed binnen de doelstellingen van de Nota Inclusief Samenleven, die verbinding wil stimuleren en bijdraagt aan bewustwording, preventie en het weerbaarder maken van inwoners die discriminatie ondervinden.

Hoewel het inrichten van het pand als klein museum of expositieruimte eveneens een breed gedragen bestemming is, zijn er twijfels of de locatie zich leent als publiekslocatie van dergelijke aard. Hierbij worden verschillende aspecten tegen elkaar afgewogen: veiligheid, uitvoerbaarheid, betaalbaarheid, relevantie en betrouwbaar partnerschap. Bovendien is de betrokkenheid van een Joodse instelling bij het behoud van deze historisch betekenisvolle locatie van meerwaarde. Met deze overwegingen zal het college inzetten op een herinrichting als ontmoetingscentrum, in lijn met het voorstel van Joods Maatschappelijk Werk en Crescas. Tegelijkertijd onderzoekt het college hoe de projectgroep Behoud Manuskowski een rol kan blijven vervullen bij het behoud van de voormalige postzegelhandel. De initiatiefnemers verdienen veel eer en waardering voor het signaleren van deze unieke kans aan zowel de gemeente als de Joodse gemeenschap. Hoe nu verder De gesprekken worden voortgezet om te komen tot een herinrichting als ontmoetingscentrum. De ambitie om een ruimte te creëren waar de lokale Joodse geschiedenis van Den Haag gedeeld kan worden, leeft al langer onder Joodse instellingen. Dit past goed binnen het Haags plan tegen antisemitisme, waarin het delen van Joodse geschiedenis, cultuur en tradities en de (her)waardering van Joods erfgoed centraal staan.

Om die reden wil het college ook verkennen hoe de wens voor een expositieruimte voor de Haags-Joodse geschiedenis met een breed publiek gerealiseerd kan worden op een plek elders in de stad dan in de voormalige postzegelhandel van Manuskowski. Tot slot zal de gemeente in gesprek treden met de huidige eigenaar over de eventuele overname van het cultuurhistorisch waardevolle meubilair dat zich in de winkel bevindt, inclusief de bijbehorende voorwaarden. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

2/2