RIS324255 Bijlage 4 Natuurkansenscan Laakhavens

Natuurkansenscan

Laakhavens

Datum 12-08-2025 Versie 1 Auteur Mink Enthoven

Opdrachtnaam CID Gebiedsagenda Laakhavens Projectnummer 7001349 Opdrachtgever DSO Projecten

Status Definitief Kwaliteitscontrole Zie statusblad

Inhoudsopgave

1 Inleiding

3

2 Plangebied en initiatief

4

2.1 2.2

Plangebied Initiatief

4 6

3 Methode

9

4 Aanwezige natuurwaarden

10

4.1 4.2

Niet-beschermde natuurwaarden (Potentieel) beschermde natuurwaarden

5 Aanbevelingen 5.1 5.2 5.3 5.4

Natuurkansen huidige situatie Natuurkansen tijdelijke situatie Natuurkansen permanente situatie Eisen vanuit de Omgevingswet

Bijlagen A Toelichting natuurkansenscan

10 13

14 14 15 16 17

18

Natuurkansenscan Laakhavens

1 Inleiding

Vanuit de Nota Stadsnatuur is het verplicht om bij elke ruimtelijke ingreep een natuurkansenscan uit te voeren. Dit rapport is opgesteld in het kader van het buitenruimteplan voor de Laakhavens. Deze kansenscan maakt inzichtelijke welke natuur al aanwezig is, welke ecologische randvoorwaarden (mogelijk beschermde soorten) er zijn en welke natuurkansen verzilvert kunnen worden in het project. Met een natuurkansenscan wordt in eerste instantie inzichtelijk gemaakt welke niet-beschermde natuurwaarden in een projectgebied aanwezig zijn en welke kansen er liggen om natuurwaarden in de projectfase te behouden, te versterken of toe te voegen. In tweede instantie wordt aangegeven of er mogelijke beschermde natuurwaarden in een projectgebied aanwezig zijn (bijvoorbeeld potenties voor vleermuizen of huismussen) die wettelijk gezien behouden moeten blijven. Door dit vroegtijdig in het proces te onderzoeken, kan met deze mogelijke beschermde natuurwaarden zo goed mogelijk rekening gehouden worden. Een echte toetsing aan de Omgevingswet door middel van een quickscan is pas zinvol wanneer het initiatief voldoende concreet is en wordt daarom in de fase van het voorlopig ontwerp uitgevoerd en staat los van de natuurkansenscan. Er is dus geen volledige soorteninventarisatie uitgevoerd. Er is globaal geïnventariseerd welke biotopen en soorten (mogelijk) binnen het plangebied aanwezig zijn.

3/20

Natuurkansenscan Laakhavens

2 Plangebied en initiatief

2.1 Plangebied

Figuur 1 Ligging plangebied (rode pijl).

Figuur 2 Contour plangebied (rode contour).

4/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Ligging van het plangebied Het plangebied bevindt zich binnen de bebouwde kom van de gemeente Den Haag ten zuiden van station Hollands Spoor. Het wordt aan de oostzijde begrenst door de Rijswijkseweg, aan de westzijde door het Calandplein en aan de zuidzijde door de Laak (Neherkade). Het plangebied bestaat uit de openbare ruimte rondom de Megastores, de Haagse Hogeschool en langs de kades. Het campuskwartier is al eerder onderzocht op natuurkansen. In deze rapportage worden de kansen van die eerdere rapportage over de campus ook meegenomen. In figuur 1 en 2 zijn de ligging en projectgrenzen van het plangebied weergegeven. Gebouwen en infrastructuur De bebouwing in het plangebied maken geen onderdeel uit van de scope van het project. Voor de natuurkansenscan zijn de gebouwen wel meegenomen, omdat deze zich binnen de invloedssfeer van de werkzaamheden bevinden en onderdeel uitmaken van het leefgebied van de aanwezige soorten. Aan de oostzijde ligt de Haagse Hogeschool die bestaat uit meerdere gebouwen die op elkaar zijn aangesloten. Ten noordwesten en noorden hiervan zijn grote kantoorgebouwen aanwezig en ten oosten van het water, aan de Fijnjekade zijn woonflats gesitueerd. Ten zuidwesten van de Haagse Hogeschool is tevens een woonflat gesitueerd. Alle bebouwing is relatief recent gebouwd en betreft overwegend hoogbouw.

Veel van de bebouwing in deze hoek is voorzien van een spouwmuur met een buitenblad van bakstenen. De daken zijn overwegend plat. In het overige deel zijn veel gevels gevormd uit golfplaten, kunstig of glas. Het gaat veelal om bedrijven en ook de Megastores zijn hier gevestigd. In het plangebied is verder veel verharding aanwezig in de vorm van kades, fietspaden, wandelpaden en overige verharde delen van de buitenruimte. Op het water zijn terrasboten aanwezig die horen bij de daar aanwezige restaurants. Tevens zijn er zes bruggen aanwezig over het water. Groen In de huidige situatie bestaat het groen uit bomenrijen (monocultuur) en boomgroepen (monocultuur) in gras of struiken (hoek Calandstraat), verharding of in plantvakken. De boomgroepen en bomenrijen bestaan hoofdzakelijk uit berken, kegelvormige haagbeuken, platanen en bolvormige esdoorns. Daarnaast zijn enkele vleugelnoten aanwezig en aan de Waldorpstraat staan lindes in rijvorm. Naast de bomen is plaatselijk gazon aanwezig waar bijzonder veel hertshoornweegbree in groeit. Dit wijst op wat kalkrijke zanderige condities. Er zijn op enkele plaatsen beukhagen aanwezig. In het water zijn tegen de Fijnjekade ‘drijftillen’, ook wel drijftillen genoemd, aanwezig die met oeverplanten zijn ingeplant. Op en langs de kademuren groeien plaatselijk muurplanten en oeverplanten.

In het noordwesten van het plangebied is een vijver aanwezig die aan één zijde is voorzien van een begroeide oever met wilgen en oevervegetatie. Een deel van het dak van de Haagse Hogeschool is voorzien van een groen dak. Verder zijn er enkele groene gevels aanwezig, zoals langs het Mondriaan en is er rondom de Megastores veel sprake van langs de gevel opkomende kruidenbeplanting zoals klein streepzaad, brede raket, klein glaskruid en oosterse raket. Langs de Verheeskade zijn ook nog kruidenrijke groenvakken aanwezig met soorten als madeliefde, margriet, luzerne en lavendel.

5/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Water Aan de zuidzijde van het plangebied ligt de Laakhaven. Dit betreft een kanaal met kades die voorzien zijn van basalt. Het water van de Laak loopt rondom de campus in een omgekeerde Lvorm, als zijnde een insteekhaven. Ook hier zijn kademuren aanwezig met basalt. Er is nergens een zachte overgang tussen water en land aanwezig, Het water in de L-vorm bevindt zich op een ondergrondse parkeergarage. Het water is daar relatief ondiep en de bodem bestaat uit het betonnen dak van de parkeergarage waar een laagje sediment op is ontstaan.

2.2 Initiatief Voor de gehele Laakhavenzone is een ruimtelijke ontwikkeling beoogd en ligt een beeldkwaliteitsplan met binnenkort een buitenruimte plan. Er komt een veelvoud aan hoogbouw bij, langs de Waldorpstraat komen een hoop extra woningen, de megastores worden omgevormd tot woningbouw en er komen nieuwe groenstukken waaronder het Laakpark tussen de Van der Kunststraat en Lulofstraat (groen in figuur 3). In figuren 4 en 5 is het beoogde nieuwe groen weergegeven.

Figuur 3 Beoogde nieuwe inrichting van de Laakhavens.

Vergroenen is één van de vier hoofdambities voor Laakhavens. Groen dat bijdraagt aan een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving, en een klimaatbestendig en biodivers gebied. Het gebied wordt verrijkt met prettige groene verblijfsplekken in de openbare ruimte en bestaande en nieuwe straten krijgen een groene inrichting. Ook nieuwbouwontwikkelingen dragen hier aan bij. Onder andere door het Haags natuurinclusief puntensysteem, waarvoor ontwikkelaars door middel van een vast Excelformat aan moeten tonen op welke manier zij invulling geven aan het natuurinclusief bouwen van de door hen beoogde bebouwing. Op maaiveldniveau wordt ruimte gecreëerd voor groene geveltuinen. Deze bieden ook mogelijkheden voor gevelbegroeiing. Een goede ondergrond is hiervoor cruciaal. Waar nodig (en waar mogelijk) wordt waterrobuust gebouwd, bijvoorbeeld door gebruik te maken van innovatieve systemen die wateropvang, waterberging en bewatering op elkaar afstemmen.

6/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Ook op de hogere niveaus speelt groen een belangrijke rol. In Laakhavens heeft elke bewoner een groen uitzicht. De woonblokken beschikken over binnenterreinen en daken waar een groene inrichting leidend is. Het dakpakket maakt een leeflaag mogelijk die hoog genoeg is voor kruiden, heesters, struiken en incidenteel zelfs bomen. De inrichting zet in op een biodiversiteit die past bij Laakhavens; een ruig landschap dat vogels, insecten en vleermuizen aantrekt. De Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig dient als leidraad voor alle ontwikkelingen.

Figuur 4 Beoogde nieuwe groeninrichting meest westelijke deel Laakhavens.

7/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Figuur 5 Beoogde nieuwe groeninrichting voor het overige plangebied.

8/20

Natuurkansenscan Laakhavens

3 Methode

In het plangebied is gekeken naar aanwezige natuurwaarden. Hierbij is een onderscheid gemaakt in onderstaande elementen: Aanwezigheid van dekking Aanwezigheid van voedsel Diversiteit aan soorten Kwaliteit natuurlijke biotopen Kwaliteit cultuurlijke biotopen Bijzondere natuurwaarden Voor potenties voor beschermde soorten en informatie over aanwezige bomen zijn de kaarten die te vinden zijn op www.kaartendenhaag.nl (of https://geoportaal-ddh.opendata.arcgis.com/) onder de categorie natuur en milieu geraadpleegd. Vervolgens is een veldbezoek uitgevoerd op dinsdag 20 mei door ing. M. Enthoven, ecoloog van Ingenieursbureau Den Haag. De omstandigheden tijdens het veldbezoek waren 17 graden, 4/8 bewolkt bij windkracht 3 bft. Tijdens dit veldbezoek is een habitatgeschiktheidsbeoordeling uitgevoerd. Hierbij is globaal geïnventariseerd of en welke soorten (mogelijk) in en om het gebied aanwezig zijn. Aan de hand van de bureaustudie en het veldwerk zijn de natuurkansen van het plangebied bepaald. Zie Bijlage A voor de natuurkansenscan. De resultaten van de natuurkansenscan worden in het hoofdstuk hieronder besproken.

9/20

Natuurkansenscan Laakhavens

4 Aanwezige natuurwaarden

4.1 Niet-beschermde natuurwaarden Aanwezigheid van dekking In het plangebied is weinig tot geen dekking aanwezig voor fauna. Er zijn aan het stamkartplein, de Waldorpstraat en Leeghwaterplein enkele groenvakken aanwezig die met bodembedekkers als Pachysandra en Hedera zijn ingeplant. Deze vakken hebben een relatief grote omvang, maar de hoogte van de beplanting is beperkt, waardoor de dekking voor kleine zoogdieren ook beperkt is. Naast deze vakken is, met uitzondering van de beplante oever van de vijver bij de campus, vrijwel nergens dekking voor kleine zoogdieren of amfibieën aanwezig in het plangebied. Voor vogels ontbreken struiken met uitzondering van de particuliere rand langs het spoor. Struweelbroeders vinden geen geschikt habitat in het plangebied. In het water is minimale dekking aanwezig voor opgroeiende vissen tussen de bladeren van gele plomp en onder de drijftillen. Ook biedt het dekking aan macrofauna zoals libellenlarven. De platanen, kegelvormige haagbeuken en berken bieden enigszins dekking voor vogels en ook voor nesten van vogels. De bolvormige esdoorns bieden ondanks de beperkte grote wel wat dekking en nestgelegenheid voor vogels. n.v.t.

Weinig

Gemiddeld

Veel

Dekking voor kleine zoogdieren

30-60 m2

60-100 m2

>100 m2

Broedgelegenheid voor struweelvogels

50-100 m2

100-200 m2

>200 m2

Aanwezigheid van voedsel In het plangebied zijn nectarleverende bomen aanwezig. Aan de Waldorpstraat staan jonge lindes die op termijn waardevolle drachtbomen in het plangebied kunnen worden. Daarnaast leveren de bolvormige esdoorns en kegelvormige haagbeuken die verspreid in groepen door het plangebied staan nectar en zijn het waardplanten voor vlinders. Nectarleverende struiken zijn geheel afwezig. Nectarleverende kruiden zijn weinig afwezig, maar komen voor langs de Verheeskade, het Leeghwaterplein, op de drijftillen en kunnen plaatselijk op het gazon voorkomen. Langs de gevels en in boomspiegels groeien plaatselijk wat kruiden als klein kruiskruid en paardenbloem, maar dat mag geen naam hebben in omvang. Nectarleverende vaste planten zijn alleen aanwezig op het Enthovenplein, Leeghwaterplein, langs de Van der Kunstraat en als onderbeplanting bij het Stamkartplein. Bes- en nootdragende bomen zijn afwezig op enkele vleugelnoten na, waarvan het de vraag is welke dieren daarvan kunnen profiteren in het plangebied. Bes- en nootdragende struiken zijn geheel afwezig. In het water zijn, met uitzondering van de vijver vermoedelijk weinig waterplanten aanwezig. Hierdoor zal het aanbod aan aquatische macrofauna ook minimaal zijn, maar rond de drijftillen is plaatselijk een verhoogde aanwezigheid van macrofauna te verwachten.

Jonge vis, maar ook jagende insecten zoals libellenlarven kunnen daarvan profiteren. n.v.t. Nectar leverende bomen (aantal per 10 are) Nectar leverende struiken (aantal per are)

Weinig

Gemiddeld

Veel

<5

5-15

>15

<5

5-15

>15

10/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Nectar leverende inheemse kruiden in grasvegetatie Nectar leverende vaste planten

<10%

10-40%

>40%

<25%

25-75%

>75%

Bes en noten dragende bomen (aantal per 10 are) Bes en noten dragende struiken (per are)

<5

5-15

>15

<5

5-15

>15

Diversiteit aan soorten De diversiteit aan bomen, struiken en kruidensoorten ligt bijzonder laag. Dit heeft te maken met het sterk versteende karakter van het gebied en de keuzes die zijn gemaakt ten aanzien van de beplantingen in het verleden. Er zijn minder dan 10 boomsoorten aanwezig in circa 30 ha aan plangebied. Struiken en kruidachtige vegetaties zijn nagenoeg afwezig, met uitzondering van woekerende kruiden langs gevels en de Verheeskade. Wel zijn er diverse muurplanten aangetroffen die van waarde zijn. Het betreft onder andere de muurvaren, mannetjesvaren, gewone/brede eikvaren, tongvaren en de steenbreekvaren. n.v.t.

Weinig

Gemiddeld

Veel

Bomensoorten (aantal per 10 are)

<3

3-5

>5

Struikensoorten (aantal per 10 are)

<3

3-5

>5

Kruidensoorten (aantal per 25 m2)

<10

10-20

>20

Kwaliteit natuurlijke biotopen Er zijn geen natuurlijke biotopen aanwezig die voldoen aan de voorwaarden als natuurlijk biotoop conform de handreiking “vuistregels biotopen”. Wel is er veel water aanwezig, maar natuurvriendelijke of natuurlijke oevers ontbreken, waardoor de ecologische waarde minimaal is. n.v.t. Bosje (opp; breedte) Struweel (opp; breedte) Kruiden en zoom (opp; breedte) Faunagrasland (opp; breedte) Floragrasland(opp; breedte) Poel (vorm en aansluiting)

Water (oervorm, minimaal 1 oever)

Weinig

Gemiddeld

Veel

225-500 m2 > 15 m 50-100 m2 > 5m 30-60 m2 > 3 m 20-60 m2 > 3 m 17-175 m2 > 5m Grillige oervorm, gevarieerde begroeiing Oever steil, kruiden en soortenarm

500-1000 m2 > 20 m 100-200 m2 > 7m 60-100 m2 > 3 m 60-100 m2 > 3 m 175-500 m2 > 7m Als laag met flauwe oever

>1000 m2 m2 > 20 m >200 m2 m2 > 10 m >100 m2 m2 > 5 m >100 m2 m2 > 5 m >500 m2 m2 > 10 m Als gemiddeld met struweel

Oever steil, kruiden en soortenrijk

Oever flauw, kruiden en soortenrijk

11/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Kwaliteit cultuurlijke biotopen De kwaliteit van de cultuurlijke biotopen is gemiddeld tot laag. Er zijn boomgroepen en bomenrijen aanwezig. Vrijwel alle bomen zijn uitheems. Van de berken is het niet geheel duidelijk wat de natuurwaarde is. Het betreft Himalayaberken. Deze zijn wel verwant aan de inheemse zachte en ruwe berk maar het is niet duidelijk welke dieren profiteren van deze soort. Vermoedelijk worden de bladeren door rupsen van verschillende soorten vlinders gegeten. De platanen hebben een lage natuurwaarde en amper ecologische relaties met insecten van Nederland. In de platanen zijn wel wat oppervlakkige holtes aanwezig die op termijn door vogels als nestlocatie kunnen worden gebruikt en mogelijk ook op termijn geschikt worden voor vleermuizen. In de grote platanen kunnen vogels als de houtduif, zwarte kraai en de ekster nesten maken. De lindes zijn nog relatief jong, maar zullen later van grotere waarde worden voor insecten en vogels. De bolvormige esdoorns bieden vanwege de afwijkende habitus en de kleine omvang niet overal nestgelegenheid voor vogels, wel bieden ze nectar en zijn het waardbomen voor vlinders. Vanwege de beperkte omvang van de bomen is de natuurwaarde niet vergelijkbaar met de normale vorm van de Noorse esdoorn. n.v.t.

Weinig

Gemiddeld

Veel

Bomenrij

Uitheems

Deels inheems, één leeftijdsklasse

Solitaire boom

Uitheems < 50 jaar 50-100 m2 > 5m <10%

Inheems <50 jaar Uitheems > 50 jaar 100-200 m2 > 7m

Deels inheems, meerdere leeftijdsklassen Inheemse > 50 jaar >200 m2 > 10m

10-30%

>30%

<20%

20-60%

>60%

<20%

20-60%

>60%

<25% <3

25-50% 3-8

>50% >8

Heesters (opp; breedte) Gazon (aandeel kruiden) Geveltuin (% gevellengte) Boomspiegel (aandeel begroeid) Vaste planten vakken (% opp aantal nectarsoorten)

Bijzondere natuurwaarden Op de kademuren zijn de steenbreekvaren en de tongvaren aangetroffen. Dit zijn relatief zeldzame planten en het behouden waard. In een plantvak op het Stamkartplein staan enkele exemplaren van de brede wespenorchis en is tevens een grote populatie van de klimopbremraap aanwezig. De klimopbremraap is een bijzondere parasitaire plant en is het behouden waard. De brede wespenorchis kan op dit behoud meeliften. Daarnaast is in de hoek van de kade naast de Schouderdokter en voor het Leeghwaterplein een windluwe zonnige plek aanwezig waar veel insecten aanwezig waren. Ook langs de Waldorpstraat ter hoogte van het tankstation was zo een locatie aanwezig. n.v.t.

Weinig

Gemiddeld

Veel

Overhoekjes (oppervlakte)

5-20 m2

20-40 m2

>40m2

Geleidelijk overgang bos/struweelranden) Zon/ windluwte (opp)

20-40%

40-80%

>80%

30-60 m2

60-100 m2

>100 m2

1-5 m

5-10 m

>10 m

Dood hout

(%

12/20

Natuurkansenscan Laakhavens

4.2 (Potentieel) beschermde natuurwaarden In het plangebied komen naar verwachting vleermuizen voor. Het water en de boomgroepen kunnen onderdeel zijn van foerageergebied van de gewone dwergvleermuis, ruige dwergvleermuis en de watervleermuis. Daarnaast kunnen de meervleermuis en de watervleermuis vlieg- / migratieroutes hebben over de Laak hoewel dit in het verleden nog niet is waargenomen. In de gebouwen komen naar verwachting verblijfplaatsen van de gewone dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis voor. Naast vleermuizen kunnen algemene vogels tot broeden komen in het plangebied. Vogels waarvan de nesten altijd een jaarronde bescherming hebben (cat. 1-4 aangepaste lijst jaarrond beschermde vogelnesten) worden, met uitzondering van de gierzwaluw, niet broedend in het plangebied verwacht. Effecten op de nesten van de gierzwaluw worden niet verwacht tenzij bebouwing wordt gesloopt. Dit ligt echter niet binnen de scope / plannen van het buitenruimte plan. Er komen naar verwachting algemene zoogdieren en amfibieën voor in het plangebied die zijn beschermd onder de Omgevingswet, maar voor ruimtelijke ingrepen zijn vrijgesteld middels de provinciale verordening.

13/20

Natuurkansenscan Laakhavens

5 Aanbevelingen

Dit rapport is opgesteld in het kader van de grootschalige ontwikkelingen aan de Laakhavens. Gezien de lange doorlooptermijn zal hier voor veel van de deelgebieden lange tijd sprake zijn van een (tijdelijke) situatie. Dus de situatie voordat het uiteindelijk beoogde programma gerealiseerd wordt. Om ook in deze tijdelijke situatie een gunstige ecologische uitgangspositie te garanderen zijn hier ook natuurkansen voor beschreven. Daarnaast zijn er natuurkansen beschreven voor de situatie met het uiteindelijk beoogde programma: de permanente situatie.

5.1 Natuurkansen huidige situatie 1.

2.

3.

Behouden van de delen klimop waar nu de klimopbremraap aanwezig is (o.a. Stamkartplein) (check bij ecoloog): Daar waar de klimopbremraap groeit is het aan te bevelen in ieder geval delen van de ondergroei met klimop te behouden. Er kunnen wel heesters worden bijgeplant om de lokale biodiversiteit op te waarderen, zolang een groot deel van de bestaande populatie klimopbremraap daarbij niet verloren gaat. Behouden van bijzondere muurbeplanting langs de kades (o.a. Verheeskade): behoud waar het kan de bijzondere muurbeplanting zoals de vlinderstruik, boomvormers, eikvaren, tongvaren en steenbreekvaren. Waar dit niet kan, zorg dan voor weer zo snel mogelijk een groen beeld na de werkzaamheden. Aanplant van eigen opgekweekt materiaal is bijvoorbeeld een optie. Kennis hierover is aanwezig binnen het programma kademuren (MJPK). Insectenrijke hoek behouden en versterken. Behoud of versterk de zonnige kruidenrijke hoek tussen De Schouderdokter en het Leeghwaterplein in (figuur 7). In de Laakhavens zijn weinig zonnige en windluwe locaties aanwezig dus een plek als deze is waardevol om te behouden of te versterken. Bijvoorbeeld door meer open grond beschikbaar te stellen voor kruiden en de toevoeging van een hoek met overgebleven gestapelde stenen van elders in de Laakhavens.

Figuur 7 Uniek stukje zonnig en windluwe plek waar kruiden en insecten goed gedijen.

14/20

Natuurkansenscan Laakhavens

5.2 Natuurkansen tijdelijke situatie 1.

Groene invulling van loze ruimte. Voeg groene invulling toe aan de vlonder tussen de Verheeskade en het Leeghwaterplein (figuur 6). Denk aan verblijfsgroen: prettig verblijfsklimaat realiseren.

Figuur 6 Loze verwaarloosde vlonderruimte langs de waterkant.

2.

Bij tijdelijk vrijkomen van vrije openbare ruimte (a) 6 maanden, (b) 1 jaar, (c) 5 jaar of meer vergroenen door toepassen van inrichtings- en beheermaatregelen afhankelijk van de duur van vrijkomen en het karakter. Leegstaande bouwkavel a. Geef spontane groei van kruiden een kans. Geen inrichtingsmaatregelen, beheer tot een minimum beperken (struikgewassen verwijderen). b. Inzaaien met kruidenmengsel dat beschikbaar wordt gesteld door het ingenieursbureau van de gemeente Den Haag (in overleg met ecoloog van IbDH). c. Aanplant met enkele inheemse struiken zoals meidoorn en kardinaalsmuts. Langs de randen van het perceel een Zeeuwse haag aanplanten. Onderzoek mogelijkheid om bomen die in verdere openbare ruimte Laak nog benodigd zijn hier op te laten groeien. Daarnaast (wanneer nog ruimte) inzaaien met kruidenmengsel zoals hierboven beschreven bij b. Weg-, of straatprofiel met groenvak a. Geef spontane groei van kruiden een kans en hanteer een maaibeleid van maximaal 3-5x per jaar maaien, waar hoogte van kruiden een risico vormt voor verkeersveiligheid. Waar verkeersveiligheid geen rol speelt maximaal 2x per jaar maaien. b. Inzaaien met kruidenmengsel dat beschikbaar wordt gesteld door het ingenieursbureau van de gemeente Den Haag (in overleg met ecoloog van IbDH).

15/20

Natuurkansenscan Laakhavens

c.

Inzaaien met kruidenmengsel zoals hierboven beschreven en daarnaast kijken naar de mogelijkheden voor de realisatie van een Zeeuwse haag of groep heesters zoals kornoelje, kardinaalsmuts of sleedoorn.

5.3 Natuurkansen permanente situatie

1.

2.

3.

4.

5.

Aanplanten van struiken in combinatie met bomen en bloemrijk grasland. Veel dieren en planten profiteren van de overgang tussen verschillende biotopen. Deze overgangszones zijn vaak erg soortenrijk. Er is zeer veel ruimte om een groen landschap in te richten. Door het creëren van kleine bosjes met een zoom-mantel-kernvegetatie dat aansluit op bloemrijk grasland kan de lokale biodiversiteit worden vergroot. In de handreiking biotopen, horende bij de Nota Stadsnatuur, zijn de dimensies voorgeschreven waar een bosje minimaal aan dient te voldoen. Er wordt een minimale maat (klasse 1) van 225m2 aangegeven. In het SO zijn zeer veel bomen ingetekend. Dat geeft in principe veel ecologische winst, maar er dient aandacht te zijn voor meer open delen, zodat bloemrijk grasland tot ontwikkeling kan komen. Warmteminnende soorten als bijen en vlinders kunnen het gebied dan ook beter benutten. Gelet op de omgeving en het stadse karakter is het met name van belang om in te zetten op (stads)vogels en insecten. Deze zijn gebaad bij nectar, pollen, waardplanten en vruchten- en nootdragende soorten. Er dient waar dat kan gebruik te worden gemaakt van inheemse soorten. Voor de bloemrijke graslanden en de gazons dient gebruik te worden gemaakt van de specifiek voor Den Haag afgestemde zaadmengsels uit de Nota Stadsnatuur.

Passend zijn Den Haag 1 voor de bloemrijke graslanden en Den Haag 4 voor het recreatiegras. Voor de bomen is een combinatie van ratelpopulier, berk, schietwilg, wilde lijsterbes en zomereik waardevol voor de biodiversiteit. Voor de heesters kan gedacht worden aan sleedoorn, meidoorn, Gelderse roos, hondsroos en kruisbes. Onderzoek mogelijkheden voor de realisatie van gemengde hagen als erfafscheidingen of ter markering van parkeergelegenheden. Deze beplanting biedt veel voor de lokale fauna in de vorm van beschutting, voedsel en nestgelegenheid. Voor insecten, vogels en kleine zoogdieren daarom van grote waarde om deze toe te passen waar mogelijk. Gevelgroen kan voor een groot oppervlakte aan groen zorgen in het plangebied. Indien hier soorten worden toegepast met een natuurwaarde kan de lokale biodiversiteit worden vergroot. Soorten als klimop (Hedera helix) in combinatie met bosrank (Clematis vitalba) of kamperfoelie (Lonicera peryclimenum) is van grote waarde voor insecten en vogels. Maar ook een klimroos kan worden gecombineerd. Het combineren van deze klimplanten heeft een grote meerwaarde. Zo is verspreid over het jaar nectar aanwezig en is er voor zowel vroegvliegende soorten als later in het jaar aanwezige soorten insecten voedsel aanwezig. De bessen worden in de late winter en in het voorjaar gegeten door stadsvogels als de houtduif en de merel.

Tussen de beplanting kunnen eventueel nestkasten van vogels worden geplaatst aan de gevel om in nestgelegenheid te voorzien. Het nut hiervan dient per gevel te worden bekeken. Gevels die vol in de zon staan vallen per definitie af omdat jonge dieren de hitte niet overleven. Gevels waar veel wind op te verwachten is ook. Dus vooral oostgevels, noordoost of zuidoost zijn kansrijk. Behouden van de aanwezige populaties van de steenbreekvaren en tongvaren. Op de kademuren komen op enkele plekken bijzondere muurplanten voor. Het betreft onder andere de tongvaren en de steenbreekvaren. Deze soorten worden door de vele kademuurvervangingen in Den Haag steeds zeldzamer. Natuurkansen benutten bij het water rondom het campusgedeelte. In het genoemde water kan plaatselijk een kunstmatig rif worden aangelegd door middel van speciaal hiervoor ontworpen stenen. Hier kan bijvoorbeeld jonge vis opgroeien en kan

16/20

Natuurkansenscan Laakhavens

macrofauna schuilen. Hieronder (figuur 8) is het MOSES-systeem weergegeven maar het kan ook met andersoortige materialen worden gemaakt. Mogelijk kunnen oude rioolpijpen worden hergebruikt in het kader van duurzaamheid en circulair gebruik. Het onderwaterrif kan worden gecombineerd met de bakken voor de drijfbladvegetatie. Ook kunnen kooien worden aangebracht in het water, bijvoorbeeld onder de steigers om jonge vis bescherming te geven.

Figuur 8 Kunstmatig rif (MOSES-Systeem) links en een jonge snoek in kooiconstructie (rechts).

5.4 Eisen vanuit de Omgevingswet Vanuit de Omgevingswet dienen de mogelijke nestlocaties van de gierzwaluw te worden behouden, maar gelet op de scope van de werkzaamheden zijn er geen effecten te verwachten. Daarnaast dient alle bebouwing met voor vleermuizen geschikte verblijfplaatsen te worden ontzien van extra verlichting. Het water en het groen dient ook niet meer te worden aangelicht dan in de huidige situatie in verband met de mogelijke aanwezigheid van (essentieel) foerageergebied van vleermuizen. De brug over de Laak dient tenminste voor een deel van 4 meter breed en 1,5 meter hoogte ten opzichte van het wateroppervlakte onverlicht te zijn om migratie- en vliegroutes van de meervleermuis en de watervleermuis te behouden. Bij het uitvoeren van de werkzaamheden in en nabij het groen en in het water kunnen broedvogels worden verstoord en gedood en nesten worden vernield. Het is derhalve aan te bevelen de werkzaamheden buiten het broedseizoen uit te voeren ofwel voorafgaand aan de werkzaamheden een inspectie uit te laten voeren op de aanwezigheid van broedende vogels.

17/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Bijlagen A Toelichting natuurkansenscan

Locatie Dekking Dekking voor kleine zoogdieren (oppervlak) Broedgelegenheid voor struweelvogels (oppervlak) Voedsel Nectarleverende bomen (aantal per 10 are) Nectarleverende struiken (aantal per are) Nectarleverende inheemse kruiden in grasvegetatie Nectarleverende vaste planten Bessen- en notendragende bomen (aantal per 10 are bomen) Bessen- en notendragende struiken (per are struiken) Diversiteit Bomensoorten (aantal per 10 are) Struikensoorten (aantal per are) Kruidensoorten (aantal per 25 m2) Kwaliteit natuurlijke biotopen Bosje (oppervlak; breedte) Struweel (oppervlak; breedte) Kruiden & Zoom (oppervlak; breedte) Faunagrasland (oppervlak; breedte) Floragrasland (oppervlak; breedte) Poel (vorm en aansluiting) Water (oevervorm, minimaal 1 oever) Kwaliteit cultuurlijke biotopen

Datum N.V.T. x N.V.T.

Gemiddeld

Coördinaten Opp. Veel

Gemiddeld

Veel

Gemiddeld

Hoog

x Laag

Gemiddeld

Hoog

x Laag

Gemiddeld

Hoog

Naam Weinig x Weinig x

x

N.V.T.

x x x x Laag x

x N.V.T. x x x x x x N.V.T.

18/20

Natuurkansenscan Laakhavens

Locatie Bomenrij Solitaire boom (aantal) Heesters (oppervlak; breedte) Gazon (aandeel kruiden) Geveltuin (percentage van gevellengte) Boomspiegel (aandeel begroeid) Vaste plantvakken (percentage oppervlak; aantal nectarsoorten) Aanwezigheid bijzondere natuurwaarden Geen/Matig/Voldoende/Veel Omschrijving plangebied; Het plangebied is een sterk verstedelijkt deel van Den Haag en kenmerkt zich door de nabije ligging van Den Haag HS en de campus van de Haagse Hogeschool. Er is veel doorstromend water aanwezig langs bestaande oude kademuren vanuit de Vliet richting het centrum en een aftakking met een doodeind bij de Hogeschool. De omgeving is erg versteend met enkele groene lichtpuntjes langs de kade en langs het spoor. Het centrale deel is voor het overgrote deel versteend. Rondom het campuskwartier zijn wel ook nog meer groenvakken zoals op het Stamkartplein.

Datum

Coördinaten Opp.

Naam x x x x x x

x Overhoekjes Geleidelijke overgang Matig Geen Behoud: de bijzondere beplanting langs kademuren en klimopbremraap. Ook de boomspiegels en groenvakken langs de Verheeskade zijn in goede staat en het behouden waard. Tegen het Leeghwaterplein bevinden zich ook enkele waardevolle locaties om te behouden voor onder andere insecten.

Zon/windluwte Dood hout Matig Geen Kansen: Op te delen in kansen voor de huidige, tijdelijke en toekomstige situatie. Vooral meer groenstructuren aanbrengen en kansen rondom de waterpartij bij de Hogeschool zullen de grootste meerwaarde betekenen voor de lokale biodiversiteit.

19/20

Natuurkansenscan Laakhavens

20/20