RIS324255 Bijlage 2 Participatieverslag Buitenruimteplan Laakhavens Definitief
Tekst van het document
Participatieverslag
Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
vernieuwen verbinden verrassen
CID Central Innovation District
Inhoud
2
1. Inleiding
4
2. Weten wat er speelt
7
3. Mate van invloed
9
4. Belangen samenbrengen
11
5. Kwaliteit van interactie
15
6. Openheid bieden
17
7. Leren door te doen
19
8. Bijlage
20
A — Opgehaald tijdens participatietraject 2020 – 2024
21
B—Resultaten digitale vragenlijst straatgesprekken
23
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
1. Inleiding
1. Inleiding De gemeente werkt aan een plan waarin de toekomst van de openbare ruimte voor het gebied Laakhavens Hollands Spoor wordt beschreven. Dat heet een buitenruimteplan. Laakhavens Hollands Spoor is onderdeel van de gebiedsontwikkeling Central Innovation District (CID) en verandert de komende 15 jaar in een groen, dynamisch, hoogstedelijke stadswijk waar wonen, werken, studeren en verblijven in perfecte balans zijn. Er komen nieuwe woningen en plekken om te ontspannen. Ook komen er nieuwe kantoren en ruimte voor creatieve bedrijven in de maakindustrie. Met de verschillende scholen en bedrijven in de buurt zijn er veel kansen voor kennis delen en samenwerken. Laakhavens Hollands Spoor wordt een gebied waar iedereen jong van leeftijd en geest, met een afspiegeling van de diverse Haagse samenleving, zich thuis voelt. En waar iedereen kan ontwikkelen en vernieuwen. Het buitenruimteplan beschrijft het toekomstige karakter van de openbare ruimte. Hierin staat in grote lijnen hoe de buitenruimte wordt gebruikt. En de manier waarop het gebied wordt onderhouden en beheerd. Maar ook de voorwaarden waaraan de buitenruimte moet voldoen. Bijvoorbeeld waar bomen en planten komen of waar ruimte komt voor sporten, spelen, ontmoeten en ontspannen.
Vooronderzoek openbare ruimte Campuskwartier en Spoorzone Hollands Spoor (2020 – 2022) De gemeente maakte na diverse participatiemomenten met belanghebbenden in
Samen met de omgeving
2022 een schetsontwerp voor de openbare ruimte rondom De Haagse Hogeschool.
De gemeente maakte het buitenruimteplan samen met de omgeving. Wensen, ideeën,
Het schetsontwerp paste niet goed bij de ondergrond. Ook stond de herinrichting van
zorgen en adviezen werden verzameld van bewoners en ondernemers die (willen) wonen,
de Waldopstraat-Oost nog niet in het plan. Vanaf 2024 is de gemeente het schetsontwerp
werken, leren en verblijven in het gebied. Dit participatieverslag beschrijft de verschillende
gaan uitbreiden inclusief een ontwerp voor Waldorpstraat-Oost.
stappen van het participatietraject. Het is een samenvatting van de verslagen van alle participatieactiviteiten. Het volledige overzicht van de wensen en adviezen die tijdens de activiteiten zijn verzameld, vindt u in de afzonderlijke verslagen op de projectpagina denhaag.nl/toekomstlaakhavens onder het kopje Downloads.
4
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
Participatietraject Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor Om inwoners, ondernemers, gebruikers van het gebied en (belangen)organisaties te betrekken bij het maken van het buitenruimteplan heeft de gemeente een participatietraject georganiseerd. De eerder opgehaalde reacties uit het vooronderzoek zijn als beginpunt gebruikt voor de start van het participatietraject voor het buitenruimteplan. De participatie is waar mogelijk gecombineerd met de participatie voor het schetsontwerp voor de openbare ruimte Campuskwartier en Spoorzone HS én Waldorpstraat-Oost. Op deze manier werden de kaders voor het buitenruimteplan gemaakt met daarbij een concreet voorbeeld van de toepassing daarvan in een ontwerp. Het participatietraject voor het buitenruimteplan is opgedeeld in 4 fasen (zie ook schema): • Fase 1: Het informeren en breed ophalen van wensen, zorgen en ideeën. Dit gebeurde via een startbijeenkomst op 8 juli 2024. Op 9 september 2024 volgde een inspiratietour naar campussen in Delft en Rotterdam. • Fase 2: Verdiepende gesprekken. Tussen 18 september en 14 oktober 2024 zijn straatgesprekken gevoerd met bewoners en ondernemers. Tijdens een inloopbijeenkomst op 9 oktober 2024 konden belanghebbenden reageren op de thema’s: kunst en sociale veiligheid. Studenten van De Haagse Hogeschool leverden aanvullend advies over de thema’s: toegankelijkheid, duurzaamheid en digitalisering.
Ook is een genderonderzoek afgerond in 2025. • Fase 3: Terugkoppelen. Tijdens de CID-dag op 16 oktober 2024 en de informatiemarkt
Fase 4: Besluitvorming. Het Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor wordt naar verwachting in het vierde kwartaal van 2025 aangeboden aan het college van B en W en de gemeenteraad. Tijdens het maken van het buitenruimteplan werkte de gemeente ook aan het
Laakhavens Hollands Spoor op 18 juni 2025 gaf de gemeente een overzicht van hoe
schetsontwerp (SO) voor het herinrichten van de openbare ruimte van 2 deelgebieden
de input uit het participatietraject tot dan toe was verwerkt in het buitenruimteplan.
in Laakhavens Hollands Spoor, zijnde het Campuskwartier en de Spoorzone HS én het
Bezoekers konden hierop reageren. De gemeente organiseerde in oktober 2025 een
autoluw maken van de Waldorpstraat-Oost. De participatieactiviteiten van deze projecten
laatste participatiemoment (online vragenlijst) om betrokkenen te informeren over
zijn zoveel mogelijk gecombineerd omdat de projecten invloed op elkaar hebben en
wat er wel of niet is opgenomen in het buitenruimteplan.
belanghebbenden zo efficiënt konden participeren en meedenken. Bij elk volgend ontwerp (zoals een schets of voorlopig ontwerp) starten we een participatietraject. Dit doen we volgens de richtlijnen van de gemeente Den Haag.
5
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
2. Weten wat er speelt
2. Weten wat er speelt Voorafgaand aan het participatietraject lagen een aantal kaders voor het buitenruimteplan vast. De belangrijkste daarvan zijn: • Structuurvisie CID (RIS307135) met daarin de programmatische opgave. Hierin staat vastgesteld dat er op gebiedsniveau een richtinggevende norm voor openbaar groen gehanteerd wordt van 8m2 per woning (conform Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen RIS317835). Verder staat beschreven dat de boven- en ondergrond samen ontworpen moeten worden in lijn met de transities van energie en duurzaamheid. En dat de ‘interactie van gebouw en buitenruimte’ in de planvorming zichtbaar moet zijn. • Ontwikkelvisie Laakhavens Hollands Spoor (RIS311821). • Beeldkwaliteitsplan Laakhavens Hollands Spoor (RIS319121). • Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen (RIS317835). • Nota Stadsnatuur Den Haag (RIS305824).
7
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
3. Mate van invloed
3. Mate van invloed Om het participatietraject zorgvuldig vorm te geven, is voor de start van het traject de participatieaanpak besproken tijdens een participatieoverleg op 8 juli 2024. Hierin zitten vertegenwoordigers van bewoners- en ondernemersorganisaties uit het gebied
Trap van eigenaarschap
Laakhavens Hollands Spoor en andere belangenorganisaties zoals de NS en De Haagse Hogeschool. Voor het buitenruimteplan is het participatieniveau adviseren vastgesteld, in lijn met het Participatieplan en Communicatieplan CID (RIS303006, 2019). Dit betekent dat de mate van invloed ‘meedenken’ is (zie Trap van eigenaarschap). Het projectteam heeft vooraf een aantal vragen geformuleerd waarover ze de omgeving graag wilde laten meedenken. Deze vragen passen bij de onderwerpen uit het buitenruimteplan: mobiliteit, (sociale) veiligheid, groen- en waterinrichting, programmering, identiteitstrekkers en voorzieningen. • Wat is er nodig om het gebied goed te kunnen bereiken?
Leefwereld
Rol van de omgeving
Systeemwereld Effect
Vraag van de gemeente
Regievoeren
Eigenaarschap
(Mee-)beslissen
Meewerken
Verantwoordelijkheid
Coproduceren
• Wat is er belangrijk voor het groen? • Wat moet er te doen zijn in de buitenruimte? • Waar moet de gemeente extra aandacht aan besteden als het gaat om een schone en veilige buitenruimte? • Waar is het (’s nachts) onveilig in het gebied? Hoe kan dat verbeterd worden?
Meedenken
Onzekerheid
• Wat is belangrijk op het gebied van kunst, cultuur en evenementen?
Advies vragen
Mening geven
Raadplegen
Naar origineel Trap van eigenaarschap van DatisHelder.com
Informeren
geen participatie
Afhankelijkheid
Aanhoren
participatie
• Wat zijn de wensen voor sporten of bewegen in de buitenruimte?
Haags Samenspel Voor betere participatie
9
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
4. Belangen samenbrengen
4. Belangen samenbrengen
1. Wat werkt goed en ziet er aantrekkelijk uit? 2. Wat werkt minder goed en zou u niet willen in het ontwerp voor de Haagse campus? Na de tour kregen de aanwezigen in groepen door middel van een werksessie de kans om
Door verschillende soorten activiteiten te organiseren heeft de projectorganisatie geprobeerd een goed beeld te krijgen van de verschillende belangen, wensen en ideeën in de omgeving. De bijeenkomsten werden over het algemeen goed bezocht en er waren steeds voldoende
deze ideeën verder uit te werken. Het verslag: Verslag Inspiratietour campus Delft en campus Woudestein Rotterdam 9 september 2024 FASE 2 | VERDIEPEN, MENING GEVEN/RAADPLEGEN, MEEDENKEN/ADVISEREN
verschillende bezoekers en organisaties vertegenwoordigd. Wel merken we dat er bij de participatiebijeenkomsten weinig ‘nieuwe gezichten’ zijn en dat vaak dezelfde personen
Vanaf 18 september tot 14 oktober 2024 vonden er straatgesprekken plaats met bewoners,
aansluiten. Om ook nieuwe personen in het gebied te laten spreken over het buitenruimte-
ondernemers en overige belanghebbenden in Laakhavens. De straatgesprekken werden ge-
plan hebben er extra straatgesprekken plaatsgevonden. Dit heeft ervoor gezorgd dat er
houden door Wijkz met lokale vrijwilligers, waardoor het laagdrempelig was om deel te nemen.
meer verschillende mensen zijn gesproken. Hieronder geven we een overzicht van de verschillende activiteiten die hebben plaatsgevonden tijdens het participatietraject per fase.
2. Straatgesprekken (18 september tot 14 oktober 2024) De straatgesprekken werden georganiseerd door bureaus Zeewaardig en Kickstad, in
FASE 1 | INFORMEREN, MENING GEVEN/RAADPLEGEN (JANUARI 2020 – JULI 2024)
samenwerking met vrijwilligers uit de buurt via de welzijnsorganisatie Wijkz. Een digitale vragenlijst werd door de vrijwilligers gebruikt op hun telefoons om gesprekken aan te gaan
Er werden ideeën, wensen en zorgen rondom de openbare ruimte voor verschillende
met bewoners, voorbijgangers, ondernemers, studenten en andere mensen in het gebied.
deelgebieden in Laakhavens Hollands Spoor opgehaald. Op 8 juli 2024 vond de start plaats
Deze gesprekken vonden plaats op straat, in buurtcentra en lokale clubs/ruimtes. Er waren
van het participatietraject voor het Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor met
in totaal 91 respondenten.
een bijeenkomst. Hierna heeft er een inspiratietour plaatsgevonden op 9 september 2024 waarbij studenten, bewoners en overige betrokkenen samen met de gemeente de campus
Het verslag: Verslag Straatgesprekken Gebruikers Laakhavens Hollands Spoor 18 september
in Delft en de campus Woudestein in Rotterdam bezochten om inspiratie op te doen voor
tot 14 oktober 2024
de openbare ruimte rondom De Haagse Hogeschool.
1. Inspiratietour campus Delft en campus Woudestein Rotterdam (9 september 2024) Inspiratietour naar de campus in Delft en de campus Woudestein in Rotterdam. De excursie was onderdeel van het participatieproces voor het Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor en het ontwerp van de herinrichting openbare ruimte voor het Campuskwartier en Spoorzone HS. Onder begeleiding van een stedenbouwkundige van gemeente Den Haag en een landschapsarchitect van Juurlink en Geluk wandelden deelnemers over de 2 campussen om inspiratie op te doen. Deelnemers kregen tijdens de wandeling de vraag goed om zich heen te kijken. En aan te geven: 11
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
3. Inloopbijeenkomst Buitenruimteplan, herinrichting openbare ruimte Campuskwartier en Spoorzone HS en autoluw maken de Waldorpstraat-Oost (9 oktober 2024)
De gemeente organiseerde een terugkoppelbijeenkomst tijdens de CID Dag op 16 oktober
Op 9 oktober 2024 konden inwoners, ondernemers, gebruikers en belanghebbenden
2024. De gemeente vertelde wat er met uw inbreng en die van de omgeving is gedaan.
tijdens een inloopbijeenkomst reageren op 2 onderwerpen: kunst in de openbare ruimte
En hoe zij deze inbreng gaat verwerken in het buitenruimteplan. Bezoekers konden daarop
en sociale veiligheid. Er was ook ruimte om tijdens de bijeenkomst met LEGO steentjes de
reageren. Dit is tijdens de informatiemarkt Laakhavens Hollands Spoor op 18 juni 2025
ideeën ‘te bouwen’ en te presenteren.
herhaalt.
Aanvullend hebben studenten van De Haagse Hogeschool (Minor Smart Cities) in de
4. Terugkoppelbijeenkomst (16 oktober 2024 – CID Dag)
periode van het derde en vierde kwartaal van 2024 een opdracht/advies aangeleverd met
Tijdens de CID Dag op 16 oktober 2024 vond er een bijeenkomst plaats over het
betrekking tot toegankelijkheid, duurzaamheid en de rol van digitalisering in het gebied.
Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor en de ontwerpen voor de openbare ruimte van
Daarnaast is er met verschillende experts een onderzoek gedaan naar hoe de openbare
het Campuskwartier en Spoorzone HS én de Waldorpstraat-Oost. Tijdens deze sessie bekeken
ruimte in het gebied meer rekening kan houden met gender. Dit onderzoek was klaar rond
bezoekers de posterborden over het buitenruimteplan en het schetsontwerp voor de openbare
het midden van 2025.
ruimte Campuskwartier en de Spoorzone HS, evenals de plannen voor het autoluw maken
FASE 3 – TERUGKOPPELEN, MENING GEVEN/RAADPLEGEN
van de Waldorpstraat-Oost. Bezoekers konden vragen stellen aan stedenbouwkundigen en Het verslag: Verslag inloopbijeenkomst Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
projectleiders en hun opmerkingen en vragen toevoegen bij de verschillende thema’s en borden. Daarnaast was er een conceptverslag van de eerdere inloopbijeenkomst beschikbaar, waarin bezoekers konden lezen wat er tot nu toe was opgehaald en hoe de gemeente van plan is deze inzichten mee te nemen in de vervolgstappen van de gebiedsontwikkeling. Het verslag: Verslag inloopbijeenkomst CID Dag Schetsontwerp openbare ruimte Campuskwartier en spoorzone HS en Buitenruimteplan 16 oktober
12
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
5. Laatste participatiemoment (oktober 2025) De gemeente organiseerde in oktober 2025 een een laatste participatiemoment, aan de hand van een vragenlijst, om betrokkenen te informeren over wat er wel of niet is opgenomen in het buitenruimteplan.
FASE 4 | BESLUITVORMING Het Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor wordt naar verwachting in het vierde kwartaal 2025 aangeboden aan het college B en W en de gemeenteraad.
13
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
5. Kwaliteit van interactie
5. Kwaliteit van interactie Tijdens de participatieactiviteiten zijn veel verschillende ideeën, wensen en zorgen
• Sociale veiligheid: De invloed van de seizoenen en goede verlichting wordt opgenomen
ingebracht. Alle opmerkingen en adviezen van deelnemers aan de verschillende
in het buitenruimteplan als ontwerpprincipe en wordt in de latere ontwerpen verder
bijeenkomsten zijn door het projectteam uitgebreid overwogen en van reactie voorzien.
uitgewerkt.
Een volledig overzicht hiervan is te lezen in bijlage A. Daarbij is per opmerking weergegeven hoe deze in de planvorming is verwerkt.
• Klimaat en wateroverlast: We onderzoeken of de infiltratiemogelijkheden zowel nu als in de toekomst voldoende zijn.
Wat nemen we mee in het Buitenruimteplan:
Wat nemen we niet mee in het Buitenruimteplan?
• Verbinding bestaande stad: We streven ernaar een goed verbonden stadsdeel te creëren,
• De transitie van 50 naar 30 km-wegen verloopt gefaseerd en raakt veel stakeholders.
zowel binnen Laakhavens als met de omliggende gebieden/wijken. In het plan is
In de plannen houden we er rekening mee dat de snelheid op lange termijn in het
‘verfijning, doorwaadbaarheid en de menselijke maat’ een belangrijk uitgangspunt.
gehele gebied mogelijk wordt teruggebracht naar 30 km.
Met name het ontwerpprincipe voor het stationsplein is hierop aangepast. • Culturele identiteit: Aandacht voor de culturele identiteit en behoud van de historie van
• De doorstroming op de Neherkade en Calandstraat, onderdeel van de centrumring, wordt onderzocht in het kader van de Netwerkstrategie.
Laakhavens willen we terug laten komen in de openbare ruimte, in het bijzonder in de 2
• Het ontwerp van een gebouw, paviljoen of park zijn aparte projecten.
parken: park Laakhaven Centraal (bij de MegaStores) en het ‘Campus park’ (bij De Haagse
• De gemeente stuurt aan op de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte.
Hogeschool). • Voetganger is veilig: In het verkeerscirculatieplan krijgt de voetganger de hoogste
Daarnaast kunnen we met de (her)ontwikkeling van gebouwen sturen op het programma in de verschillende plinten. Denk aan in deze plint willen we woonwinkels,
prioriteit, gevolgd door de fietser. Fietsroutes worden geïntegreerd in het ontwerp, met
in deze plint creatieve bedrijven in de maakindustrie. De gemeente gaat niet over de
een duidelijk onderscheid tussen doorgaande fietsroutes en bestemmingsverkeer. Door
programmatische invullingen van de bestaande gebouwen en kan niet bepalen welke
het terugdringen van doorgaand gemotoriseerd verkeer wordt het gebied aanzienlijk
winkels en horeca zich uiteindelijk vestigen in de plinten.
veiliger voor voetgangers en fietsers. • Fietsparkeren: Voor de te realiseren nieuwbouw geldt dat zo goed als alle fiets-
• We kunnen nu nog niet toezeggen welke (nieuwe) sportfaciliteiten er komen in het gebied, alleen het globale ruimtegebruik. De sportfaciliteiten worden afgestemd op de
parkeerplekken in gebouwen worden gerealiseerd. Zoals nu ook al is bij de kantoren
behoeften van zowel de huidige als nieuwe bewoners en bieden ruimte voor co-creatie
in het Campuskwartier en in de fietsenkelder van De Haagse Hogeschool. Het straatbeeld
in de komende ontwerpfasen.
is hierdoor straks grotendeels ‘vrij van geparkeerde fietsen’. • Groen: Het groen speelt een belangrijke rol in het gebied Laakhavens Hollands Spoor,
Voor een overzicht van de opmerkingen die tijdens de activiteiten zijn verzameld, verwijzen
zowel in de stedenbouwkundige structuur als in de leefbaarheid van het gebied.
wij naar de afzonderlijke verslagen van de bijeenkomsten. Deze staan op de projectpagina
De groenopgave wordt op een integrale manier ontworpen, waarbij rekening wordt
denhaag.nl/toekomstlaakhavens onder het kopje Downloads.
gehouden met de omgeving, zoals gebouwen, gebruik en de ondergrond.
15
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
6. Openheid bieden
6. Openheid bieden Het doel van de communicatie en participatie is om belanghebbenden goed te informeren.
Bereik
Ze weten dan wat er speelt en hoe ze mee kunnen doen. Het participatieplatform van
Afhankelijk van het type bijeenkomst heeft het verspreidingsgebied Laakhavens
de gemeente Den Haag is de basis voor de informatievoorziening. Via de projectpagina
Hollands Spoor een huis-aan-huis uitnodiging ontvangen (circa 5000 – 8000 adressen).
denhaag.nl/toekomstlaakhavens konden zowel deelnemers aan het participatietraject,
De vaste contacten in het gebied (circa 125 e-mailadressen van bewonersorganisaties,
als diegenen die niet aanwezig konden zijn, zich gedurende het hele traject zo goed
belangenorganisaties, et cetera) en de deelnemers aan de participatieactiviteiten zijn
mogelijk laten informeren. Bezoekers vinden hier:
voor en na elke bijeenkomst per e-mail geïnformeerd. Tijdens elk participatiemoment
• Een uitlegvideo
werd geïnformeerd of er nieuwe mailadressen toegevoegd moesten worden. Daarnaast
• De planning
zijn bijeenkomsten aangekondigd via de website. De CID nieuwsbrief (circa 2.600
• De ‘Doe mee’ kalender met participatiemomenten
abonnees) is gebruikt om het proces onder de aandacht te brengen. Ook zijn bewoners
• Een factsheet met een overzicht van de plannen in het gebied
en ondernemers geïnformeerd over de verschillende bijeenkomsten via sociale
• Alle verslagen van participatiemomenten
mediakanalen (LinkedIn en Facebook).
• Hyperlinks naar belangrijke documenten in het Raadsinformatiesysteem (RIS) • E-mailgegevens van het projectteam Ook organiseert de gemeente (bijna) ieder jaar de CID Dag. Onderdeel van deze dag is een grote informatiemarkt. Bezoekers konden hier onder andere vragen stellen over het buitenruimteplan en in juni 2025 organiseerde de gemeente voor het eerst een informatiemarkt over het deelgebied Laakhavens Hollands Spoor.
17
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
7. Leren door te doen
7. Leren door te doen We kijken positief terug op het participatietraject voor het buitenruimteplan. Er was een
Lessen
goede opkomst en de gesprekken waren inhoudelijk sterk.
We trekken de volgende lessen die relevant zijn voor deze en andere participatietrajecten: • Straatgesprekken voeren: We zien veel vaste gezichten bij bijeenkomsten. De
Ervaringen van participanten
straatgesprekken hielpen om meer diverse doelgroepen te benaderen. De
• Vrijwilligers van Wijkz vonden de participatie heel leuk en nuttig om te doen en
samenwerking met Wijkz was hierin behulpzaam om laagdrempelig contact met
waardeerden hun nieuwe verkregen kennis over de toekomst van het gebied
de omgeving te faciliteren. De digitale vragenlijst werd als erg prettig ervaren en de
Laakhavens Hollands Spoor.
vrijwilligers waren positief over het contact met de bewoners, studenten, ondernemers
• Participanten van de straatgesprekken vonden het lastig om uitspraken te doen over de toekomst van Laakhavens Hollands Spoor, omdat er veel gaat veranderen en dat
en andere belanghebbenden. • Mate van invloed en planvorming verduidelijken: Het is belangrijk om aan de
dat moeilijk te visualiseren is voor hen. Ze spreken hierdoor vooral vanuit hun huidige
participanten nog duidelijker te maken waarover wel en niet geparticipeerd kan worden
ervaringen.
en hoe reacties vervolgens worden opgenomen in het plan. Maar ook op een minder abstractieniveau aangeven waar het plan precies over gaat en wat voor gevolgen de
Verbeterpunten Wij hebben de volgende verbeterpunten: • Relevante documenten eerder aanleveren bij belanghebbenden, zodat deze zich beter en tijdig kunnen voorbereiden op de bijeenkomsten.
plannen hebben voor de buurt en bewoners. • Stakeholderanalyse verfijnen: Onderzoeken of verschillende doelgroepen andere manieren van benadering vragen met betrekking tot de participatie, zodat ze nog meer op maat uitgenodigd kunnen worden.
• Tijdens de voorbereiding met de projectgroep kan nog meer stil gestaan worden bij de ‘mate van invloed’. Dit in verband met verwachtingsmanagement. • Ondernemers hadden niet altijd het gevoel dat de participatie-uitnodigingen voor hen bedoeld waren. Daardoor waren zij vaak afwezig bij de participatiemomenten. • Zorgen dat er meer diversiteit is in participanten, naast de vaste aanwezigen.
19
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
Evaluatie De evaluatie van het participatietraject voor het Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor is via een digitale enquête uitgezet. Er waren 9 respondenten. De resultaten laat een overwegend positief beeld zien. De meeste deelnemers vonden het duidelijk waarom de gemeente ideeën en wensen ophaalde en gaven aan dat zij hun mening goed konden delen tijdens de verschillende participatiemomenten. Ook werd het nut van deelname breed erkend en waardeerden velen de open houding van de gemeente. Een uitschieter daargelaten lagen de rapportcijfers tussen 7 en 9, wat duidt op tevredenheid over de participatieaanpak en communicatie. Toch kwamen er ook verbeterpunten naar voren. Enkele respondenten ervoeren onduidelijkheid over hun daadwerkelijke invloed en wat er met hun inbreng wordt gedaan. Daarnaast werd genoemd dat de informatievoorziening vooraf soms tekortschoot. Suggesties voor verbetering richten zich op transparantie over vervolgstappen en het beter afstemmen van verwachtingen tussen gemeente en deelnemers.
20
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
8. Bijlagen
8. Bijlage A — Opgehaald tijdens participatietraject 2020 – 2024 Tijdens de bijeenkomsten hebben participanten de mogelijkheid gekregen om vragen
8. Belangrijk dat er horeca blijft en bij komt (inclusief alcohol).
Voor sommige horeca is alcohol toegestaan, voor daghoreca niet.
9. Ruimte voor YesDelft, studentencommunity netwerk (Leiden & TU Delft) o.b.v. expertise/ innovatie Odido.
Dit is aan De Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan zelf. Wel wordt gekeken of hier extra ruimte voor nodig is. Yes Feldt participeert/werkt samen met The Hague Tech en is nu gevestigd in het gebied. Is in plannen opgenomen.
• Overig
10. Mix van commerciële en maatschappelijke voorzieningen. Het stimuleren van levendigheid, zowel overdag als ‘s avonds, door een mix van commerciële en maatschappelijke voorzieningen.
Hieronder een overzicht van de vragen en opmerkingen van de bezoekers. De gemeente
Groen, duurzaamheid, gezondheid
heeft deze van reactie voorzien om te illustreren wat er met deze inbreng is gedaan.
Vragen en opmerkingen
De reactie van de gemeente
11. Let op bomen in combinatie met autodruk (waar hoge intensiteit blijft).
Dit wordt onderzocht. Ook ondergrond in verband met groeiplaatsen bomen.
12. Zoveel groen als mogelijk ook i.v.m. hittestress en ontspanning
Wordt meegenomen. In het plan komt veel groen terug, waaronder een park.
te stellen en te reageren op verschillende thema’s binnen het buitenruimteplan. Om herhaling te voorkomen zijn dezelfde reacties op verschillende participatiemomenten samengevoegd. De reacties zijn onderverdeeld in 5 categorieën: • Bereikbaarheid/mobiliteit • Voorzieningen (wonen, werken, leven, vrije tijd etc.) • Groen, duurzaamheid, gezondheid • Leefbaarheid, veiligheid
Bereikbaarheid/mobiliteit Vragen en opmerkingen
De reactie van de gemeente
1. Rekening houden met verplaatsing van grote groepen studenten tegelijk op gezette tijden.
I.v.m. verschillende roosters van de studenten is dit niet te regelen.
2. Mix voetgangers - bromfietsen werkt niet goed. Te vaak (bijna) ongelukken.
Gebied blijft voor beide gebruikers toegankelijk. Is een kwestie van opletten en goede bewegwijzering c.q. stoplichten.
3. Inzichtelijk maken waar ruimte voor fietsers is.
Wordt opgenomen in het ontwerp voor het Campuskwartier en Spoorzone HS én voor het autoluw maken van de Waldorpstraat-Oost.
4. Waar is ruimte voor fietsenstallingen en opslag?
Wordt verder uitgewerkt in de komende plannen/ ontwerpen.
5.Aandacht voor fietsparkeren (wellicht ondergronds).
Wordt meegenomen in verdere uitwerking plannen/ontwerpen.
Voorzieningen (wonen, werken, leven, vrije tijd etc.) Vragen en opmerkingen
De reactie van de gemeente
6. Zorg voor meer activiteiten op het water.
Goed idee, wordt verder uitgezocht.
7. Meer picknicktafels, BBQ, vuilnisbakken.
Wordt meegenomen bij uitwerking ontwerp.
22
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
Leefbaarheid, veiligheid Vragen en opmerkingen
De reactie van de gemeente
13. Verbeteren (sfeer), verlichting, lichtplan
Er wordt een nieuw lichtplan gemaakt bij de uitwerking.
14. Gesprek aangaan over voorkomen van overlast door paviljoens voor De Haagse Hogeschool ingang + koffie/thee.
Als er overlast is, is het aan de bewoner zelf om het gesprek aan te gaan met de uitbater. Eventueel kan de bewoner de wijkagent inschakelen.
15. Risico op ondermijning en slechte leefbaarheid bij Waldorp Four, doordat het een geïsoleerd gebied is (net als Waldorpstraat nu is).
Dit is niet de verwachting. Doordat hier nieuwe bewoners en ondernemers komen, zal de leefbaarheid naar verwachting flink verbeteren.
16. Geen extra horeca in verband met geluidshinder voor bewoners.
Sommige bewoners willen wel extra horeca en andere bewoners weer niet. Er worden eisen gesteld aan aantal horecazaken. Verder is dit kwestie van vraag en aanbod.
17. Het gebied is een grote klankkast. Houd daar rekening mee bij ontwerpen, activiteiten en inrichting.
Wordt meegenomen.
Overig Vragen en opmerkingen
De reactie van de gemeente
18. Vergeet Schipperskwartier niet. Heeft een eigen identiteit en DNA.
Schipperskwartier wordt meegenomen bij de openbare ruimte van het nieuwe gebouw The Grace. Schipperskwartier zelfs wordt pas over tientallen jaren ontwikkeld. Dit is corporatiebezit van Staedion.
19. Bevorder interactie tussen studenten en bewoners.
Goed plan. Zeker bij organiseren activiteiten.
20. Wat gebeurt er met de waterzebra? Dit is mooi voorbeeld van architectuur.
Wordt bekeken of we dit kunnen integreren in de plannen.
21. Kritisch kijken naar type verharding: geen schelpen, onkruidvrij, lichte kleur, duurzaam.
Wordt onderzocht bij verdere uitwerking van het ontwerp.
22. Borg zuurstof in het water als waterval weggaat.
Dit is de verantwoordelijkheid voor ecologie. Wordt gemeld.
23
Participatieverslag I Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor
Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor Spoor
18 september - 14 oktober 2024
Verslag Sfeerbeeld Verheeskade
vernieuwen verbinden verrassen
CID
In samenhang met participatietrajecten: 1. Schetsontwerp herinrichting openbare ruimte Campuskwartier en Spoorzone HS 2. Buitenruimteplan Laakhavens Hollands Spoor Laakhavens Hollands Spoor
Central Innovation District
CID Centraal Innovation District (CID) Het CID is een nieuw stuk Haags centrum. Het economische hart van de stad. Perfect gelegen naast de oude binnenstad. En tussen en rond de treinstations Den Haag Centraal, Hollands Spoor en Laan van NOI. Het gebied is uitstekend bereikbaar met het openbaar vervoer. Nergens anders komen de landelijke overheid, bedrijven en hoger onderwijs zo dicht bij elkaar. Dat biedt grote kansen. En maakt het CID een fijne plek om te wonen, werken, leren en te zijn. Den Haag groeit. Steeds meer mensen wonen en werken in onze stad. Daarom maken we in het CID ruimte voor toekomstige en huidige inwoners, studenten, ondernemers, professionals en bezoekers. De komende 20 jaar komen er 20.500 nieuwe woningen, nieuwe kantoren en voorzieningen. Creatieve en vernieuwende bedrijven brengen we samen om kennis te delen. Samen met de buurt en partners breiden we de komende jaren het centrum uit tot een leefbaar en prettig gebied waar iedereen zich thuis voelt: het Central Innovation District.
2 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
3 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Laakhavens Hollands Spoor
Opzet
Lokale Expertise en Netwerken Inzetten De straatgesprekken werden georganiseerd door bureaus Zeewaardig en Kickstad, in samenwerking met vrijwilligers uit de buurt via de welzijnsorganisatie Wijkz. Een digitale vragenlijst werd ontwikkeld en door de vrijwilligers gebruikt op hun telefoons om gesprekken aan te gaan met bewoners, voorbijgangers, ondernemers, studenten en andere mensen in het gebied. Deze gesprekken vonden plaats op straat, in buurtcentra en lokale clubs/ruimtes. De vrijwilligers benaderden daarnaast ook mensen binnen hun eigen netwerk om de straatgesprekken uit te voeren, waarbij zij eveneens de digitale vragenlijst gebruikten. Op deze manier konden zij meer mensen bereiken en betrekken die de gemeente en de ontwerp- en onderzoeksbureaus zelf niet zo snel zouden spreken. De vragenlijst was opgebouwd rond thema’s zoals: veiligheid, bereikbaarheid, groen en water, ontmoeten, sport en spel, beheer, evenementen, kunst en cultuur. De vragenlijst begon met een introductie van het project vanuit de Gemeente, waarin meer achtergrondinformatie werd gegeven over de ontwikkeling en het participatietraject dat gaande is. De vrijwilliger kon de antwoorden namens de geïnterviewde invullen, of de persoon kon dit zelf doen als zij dat wilden.
De vragenlijst was zo ontworpen dat het grondig de verschillende thema’s behandelde en een verscheidenheid aan keuzemogelijkheden bood, maar wel overzichtelijk en helder bleef. Waar mogelijk werden visuals toegevoegd om meer duidelijkheid te geven en om ideeën en mogelijkheden te prikkelen. De respondenten hadden altijd de mogelijkheid om hun eigen opties toe te voegen en verder uit te wijden over onderwerpen die voor hen belangrijk waren of dichtbij hen stonden. De vragenlijst eindigde met een uitnodiging voor de ‘inloopbijeenkomst’ die gepland stond op woensdag 9 september in de Haagse Hogeschool.
4 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
De digitale digitale vragenlijst werd door 91 mensen ingevuld.
Proces straatgesprekken •
12 september 2024: Informatie/ instructie bijeenkomst met lokale experts Wijkz
•
12 - 17 september 2024: mogelijkheid voor feedback op de digitale vragenlijst door lokale experts en vrijwilligers
•
18 september 2024: digitale vragenlijst live
•
18 september - 14 oktober 2024: straatgesprekken met gebruik van digitale vragenlijst
•
29 oktober 2024: terugkoppel bijeenkomst met vrijwilligers, Wijkz en de gemeente Den Haag.
De digitale vragenlijst werd in co-creatie met de vrijwilligers ontwikkeld. Zij namen deel aan een introductie bijeenkomst waarin het project werd toegelicht en de vragenlijst gezamenlijk werd opgesteld. Tijdens een terugkoppel bijeenkomst werden zachte waarden opgehaald en gereageerd op de resultaten. Het verslag is aangescherpt met hun feedback. Aan het einde van dit verslag is een korte reflectie van de vrijwilligers opgenomen over het proces: hoe de straatgesprekken zijn verlopen en hoe zij deze hebben ervaren.
Voorbeelden van de digitale vragenlijst
5 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Het gebied
Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor Sfeerbeeld Verheeskade
Kaart gebied Laakhavens Hollands Spoor
6 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
7 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
1. Komt u weleens in Laakhavens Hollands Spoor?
8 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
2. Hoe oud bent u? Samenvatting:
Samenvatting:
De meerderheid van de respondenten (80%) woont in de buurt van Laakhavens Hollands Spoor. Een kleiner deel komt er af en toe (11,1%) of werkt er (8,9%). Er zijn geen respondenten die de locatie bezoeken voor school of er vrijwel nooit komen.
De grootste groep respondenten (36,7%) is tussen de 30 en 49 jaar oud, gevolgd door 26,7% die tussen de 50 en 65 jaar oud is. Alle overige leeftijdscategorieën (18 jaar of jonger, 18 tot 29 jaar, en 65 jaar of ouder) zijn gelijk vertegenwoordigd met elk 12,2%.
9 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
3. Waar woont u?
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
4. Stelling: “Het gebied Laakhavens Hollands Spoor hoort bij mijn buurt” Samenvatting:
De meerderheid van de respondenten (83,3%) beschouwt Laakhavens Hollands Spoor als onderdeel van hun buurt. Slechts een klein deel (4,4%) is het hiermee oneens.
10 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
11 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
5. Welke thema’s vind jij belangrijk voor de buitenruimte in Laakhavens Hollands Spoor? Samenvatting:
De meerderheid van de respondenten vindt veiligheid het belangrijkste thema voor de buitenruimte in Laakhavens Hollands Spoor (76,9%), gevolgd door bereikbaarheid (52,7%) en groen en water (50,5%). Ontmoeten wordt door 45,1% genoemd, terwijl de andere thema’s zoals sport en spel, beheer, en evenementen minder belangrijk worden gevonden.
12 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Veiligheid en Schoonheid
Bereikbaarheid
Groen & water
Ontmoeten
Sport en spel
Beheer
Evenementen
Kunst en cultuur
13 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
6. Wat heb je nodig om het gebied goed te kunnen bereiken? Andere opmerkingen:
• • • • • • • • • •
14 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Gratis vervoer aanbieden voor minderbedeelden. Iets voor de parkeergelegenheden. Wegbewijzering. Meer voor de minderbedeelden en daklozen. Meer parkeerplaatsen voor in de buurt. Parkeren voor de bewoners. Parkeerplaatsen voor de auto en fiets. Algemeen parkeren; fietsen niet op de straat/ stoep parkeren. Parkeren met de auto. Kunst.
Samenvatting:
De meerderheid van de respondenten (64,8%) geeft aan behoefte te hebben aan een veilige route in de avond om het gebied goed te kunnen bereiken, gevolgd door meer oversteekplaatsen (59,3%) en voldoende OV-haltes (49,5%). Daarnaast worden fietspaden, parkeerplekken voor fietsen en wandelpaden elk door 40,7% tot 44% van de respondenten belangrijk gevonden. Extra opmerkingen benadrukken de noodzaak voor betaalbare opties voor minderbedeelden, meer parkeergelegenheid, betere wegwijzering, en voorzieningen voor daklozen.
15 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
7. Wat vind jij belangrijk voor het groen?
Andere opmerkingen:
• • • • • • • •
16 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Plek om te BBQen. Bankjes om te zitten. Voor jongeren iets te doen om ze van de straat te houden. Niet onnodig groen overal zoals speeltuinen volgooien met groen terwijl er minder speeltoestellen zijn. Kruidentuin. Parkeren voor bewoners. Alle opties! Hoe groener, hoe beter. En klimaatadaptief. Fruitbomen.
Samenvatting:
Respondenten vinden bomen en grasvelden of parken het meest belangrijk voor het groen in de omgeving (beide 48,4%), gevolgd door groen bij het water en stadsnatuur (beide 47,3%). Groene straten en bloemen worden ook gewaardeerd, respectievelijk door 45,1% en 41,8% van de respondenten. Andere opmerkingen wijzen op de behoefte aan plekken om te barbecueën, zitbankjes, activiteiten voor jongeren, en een kruidentuin. Er is ook interesse in klimaatadaptieve oplossingen en fruitbomen, met de algemene voorkeur dat hoe groener de omgeving is, hoe beter.
17 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
8. Wat zou jij (of je broertje, zusje, kind of kleinkind) leuk vinden om buiten te spelen? Andere opmerkingen:
• • • • • •
18 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Kermis eenmalig per jaar. Moestuin. Geen speelattributen waarbij men kan verschuilen gezien de criminalitiet. Ook iets voor peuters kunnen aanbieden 1-4 jaar. Voetbalveld bij het wijkz Laakhavens dichte kooi. Natuurspeeltuin. Trapveldje & skatebaan oid.
Samenvatting:
De meeste respondenten (52,7%) vinden speeltoestellen het leukst voor buiten spelen, gevolgd door een waterpark (44%) en een kabelbaan (33%). Andere populaire opties zijn trapveldjes (29,7%), klimrekken en waterfietsen (beide 27,5%). Opmerkingen benadrukken de wens voor een natuurspeeltuin, een voetbalveld in een afgesloten kooi, en voorzieningen voor peuters (1-4 jaar). Daarnaast wordt een jaarlijkse kermis en een moestuin als suggestie genoemd, terwijl er ook bezorgdheid is over speelattributen waar men zich kan verschuilen vanwege criminaliteit.
19 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
9. Wat moet er te doen zijn in de buitenruimte?
Andere opmerkingen:
• • • • • • • •
20 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Plek voor kinderen jonder dan 4 jaar. Meer voor minderbedeelden kunnen organiseren, tweedehands of vintage winkels. Overdekt winkelcentrum, peuteractiviteiten, informatiebalie zoals een sort VVV. Variatie aan supermarkten nu alleen AH en Jumbo. Een overkoepelend iets bij slecht weer. Musea met oude en nieuwe laak. Geen hangplek (deze zijn er snel bij de opties). Buur(moes)tuin / - bloementuin.
Samenvatting:
De meeste respondenten (62,6%) willen activiteiten voor en met bewoners in de buitenruimte, gevolgd door horeca (61,5%) en altijd iets te doen op straat, zoals winkels (48,4%). Ontmoetingsplekken en sportfaciliteiten zijn ook populair, respectievelijk bij 46,2% en 40,7%. Aanvullende opmerkingen suggereren het belang van voorzieningen voor peuters, overdekte winkelcentra, variatie in supermarkten, en initiatieven zoals buurttuinen. Er wordt ook gevraagd om plekken die speciaal gericht zijn op minderbedeelden en een plek die bij slecht weer overdekt is.
21 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
10. Waar moet de gemeente extra aandacht aan besteden als het gaat om een schone en veilige buitenruimte? Andere opmerkingen:
• • • • • • • • • • • • • •
22 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Meer voor ourderen en eenzaamheid. Een buurthuis om leuke dingen te kunnen doen. Interventieteams en bewonersgroepen die een actie uitvoeren. Meer plek om grofvuil weg te kunnen gooien. Meer oracs. Een centraal loket voor zoekenden maar ook voor mensen die hier nog kort zijn waar algemene informatie te vinden is. Benadrukken middels posters ed op schoon en veilig. Toezicht wijkagent. Betrokken buurtbewoners. Aanpak hondenpoep. Meer visueel ‘hou het netjes’ borden. Openbare toiletten. Voetbalveld bij Wijks Laakhavens. Autoluw. Handhaving hardrijders.
Samenvatting:
De meerderheid van de respondenten vindt dat de gemeente extra aandacht moet besteden aan goede verlichting en toezicht in de buitenruimte (beide 65,6%), gevolgd door voldoende prullenbakken (64,4%) en veilige oversteekplaatsen (55,6%). Activiteiten voor jongeren en groenonderhoud worden ook belangrijk gevonden. Aanvullende suggesties vragen om meer aandacht voor ouderen en eenzaamheid, een buurthuis, meer plekken voor grofvuil en ORAC’s, en openbare toiletten. Ook wordt gevraagd om meer zichtbare communicatie over netheid en veiligheid, en handhaving op snelheid en hondenpoep.
23 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
11. Wat is voor jou belangrijk op het gebied van kunst, cultuur en evenementen? Andere opmerkingen:
• • • • • • • • • • •
24 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Een ‘Wall of Laak’ met stukjes geschiedenis gerangschikt in data over de wijk. Foodcars en diverse voedsel. Winkels variatie. Reclame bord. bistro en koffietentjes. Meer met theater en de scholen betrekken hierbij. Thema markten zoals een winter markt ook een cultureel markt, maar ook iets gericht op scholen zoals een studieboekenmarkt etc. Open agenda kunnen aanbieden en eventueel eerste vrijkaartjes om cultuur en kunst te stimuleren. Culturele activiteiten, richten op de talenten binnen Laak. Jaarlijks wijkevenement met lokale ondernemers. Foodkars of brunch cafes voor particlier of zakelijk gebruik.
Samenvatting:
De meeste respondenten geven de voorkeur aan kleine evenementen voor de buurt (62,2%) en markten (52,2%) op het gebied van kunst, cultuur en evenementen. Andere populaire opties zijn buitenbioscopen en buitenpodia (beide 27,8%). Aanvullende suggesties benadrukken de wens voor diverse voedselopties zoals foodcars, thema markten (bijv. winter- of culturele markten), en culturele activiteiten die lokale talenten betrekken. Er is ook interesse in historische initiatieven zoals een ‘Wall of Laak’ (een initiatief waarbij stukjes geschiedenis van de wijk in chronologische volgorde worden weergegeven), een open agenda met vrijkaartjes voor kunst en cultuur, en meer variatie in horeca, zoals bistro’s en koffietentjes.
25 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
12. Wat voor soort kunst zie je graag in de openbare ruimte? Andere opmerkingen: Samenvatting:
• • • • • • • •
26 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Gedichten mbv spoken words van bewoners. Culturele kunst afspiegeling van het stasddeel. Iets van de wijk laten zien door talenten uit de wijik iets te laten maken. Kunst van bewoners uit Laak. Bekende personen die iets hebben betekent voor het stadsdeel. In meerdere talen zoals welkom of iets van een leus voor meer feeling met de wijken. Bekende laaknezen, geschiedenis of iets vertellen over Laak. Alle type kunst.
Samenvatting:
De meeste respondenten geven de voorkeur aan lichtkunst (54,4%) en muurschilderingen (53,3%) in de openbare ruimte, gevolgd door graffiti/street art (42,2%) en beelden/sculpturen (36,7%). Aanvullende suggesties omvatten het tonen van kunst gemaakt door bewoners en talenten uit Laak, waarbij de lokale cultuur en geschiedenis worden gereflecteerd, zoals gedichten via spoken word en kunst die bekende personen of verhalen uit het stadsdeel Laak belicht. Ook wordt voorgesteld om kunst in meerdere talen te presenteren om de verbondenheid met de verschillende wijken te vergroten.
27 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
13. Zie jij de geschiedenis van het gebied graag terug in de buitenruimte? Andere opmerkingen: Samenvatting:
•
28 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Verzamelplek voor mijpalen uit Laak zoals de oudste bewoner, de langste straat, de oudste... etc.
Samenvatting:
De meeste respondenten willen graag de geschiedenis van de buurt van vroeger terugzien in de buitenruimte (53,3%), gevolgd door verhalen over bewoners en culturen (45,6%) en over de haven en industrie (40%). Enkele aanvullende suggesties zijn het creëren van een verzamelplek voor mijlpalen uit Laak, zoals de oudste bewoner, de langste straat, en andere historische hoogtepunten die de identiteit van de wijk benadrukken.
29 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
14. Wil jij iets betekenen voor de buitenruimte in Laakhavens Hollands Spoor?
Haagse Hogeschool en gebied rond station Den Haag Hollands Spoor
30 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
31 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
15. Hoe zou je graag sporten of bewegen in de buitenruimte? Andere opmerkingen: Samenvatting:
• • • • • • • •
32 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Een plek voor peuters en kleuters en waar ouders koffie kunnen drinken. Een plek om te kunnen kletsen met een kopje koffie. Schaak damplek voor ouderen. Ruimte voor rollerskaten en springtouwen etc. Wandelgroepen en buitensport in teams stimuleren met buurtbewoners. Voor gezinnen met peuters iets van een overkoepelend speelruimte. Plek waar je kan ontmoeten en socializen zoals een paar zitbankjes en een picknick ruimte of even waar je rustig kunt zitten en nadenken bijvoorbeeld tegenover het water. Ruimte om te lezen of even jezelf terug te trekken. Picknicktafels of open ruimte voor in de zomer met een vijver oid.
Samenvatting:
De meeste respondenten willen gratis activiteiten doen (61,1%) en een wandelroute in de buitenruimte (57,8%). Ook zijn fit parks/buiten gyms (34,4%) en plekken zoals een pannakooi of voetbalveld (beide 32,2%) populair. Aanvullende suggesties benadrukken de behoefte aan ontmoetingsplekken zoals picknickruimtes, een plek voor koffie drinken en socializen, en speelruimtes voor peuters en kleuters waar ouders kunnen ontspannen. Andere ideeën zijn wandelgroepen, ruimte voor rollerskaten en springtouwen, en rustige plekken om te lezen of even tot jezelf te komen.
33 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Infrastructuur en Veiligheid
•
Aanleg van een waterkraan bij het voetbalveldje. Betere wandelroutes en veilige oversteekplaatsen bij de Calandstraat. Oplossingen voor het parkeerprobleem, inclusief meer parkeergelegenheid voor bewoners en bezoekers. Aanleg van drempels en handhaving op snelheid bij Leeghwaterplein en 1e van der Kunststraat om lawaai en gevaarlijke situaties te verminderen. Verbetering van de stationstunnel en de stationsomgeving om veiligheid en aantrekkelijkheid te vergroten. Autoluwe zones en betere verbindingen tussen de wijken, vooral voor voetgangers.
Groene Ruimtes en Speelplekken
• • • • • •
Meer balans in groenvoorzieningen in speeltuinen om voldoende speelruimte te behouden. Picknickruimtes, speelplaatsen, en plekken om te socializen in de buurt. Sportfaciliteiten zoals fit parks, voetbalvelden, skatebanen en speelruimtes voor peuters en kleuters. Een sportpark voor diverse sportactiviteiten. Meer zitbankjes en plekken om te ontspannen en na te denken. Plekken voor rollerskaten en springtouwen.
Informatievoorzieningen en Gemeentelijke Ondersteuning
•
Meer aandacht voor informatievoorzieningen en een centraal verzamelpunt voor alle vragen omtrent de wijk. Betrekken van bewonersinitiatieven bij straatgerichte projecten en problemen. Een contactpersoon binnen de gemeente voor directe communicatie en ondersteuning. Mobiele informatiepunten zoals een bibliotheekbus en een verzamelplek voor bewonersinitiatieven. Overzicht bieden van voorzieningen in Laak via posters en borden.
Verkeersveiligheid en Mobiliteit
• •
Digitale vragenlijst: straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
16. Wil je nog iets anders tegen de gemeente zeggen over de buitenruimte in Laakhavens Hollands Spoor?
• •
Antwoorden:
Horeca en Winkelaanbod
Sociale en Culturele Activiteiten
• • • • • • • •
• • • • • • •
34 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Meer brasseries en lokale horeca. Meer betaalbare winkels zoals een Primark en Lidl. Een winkelboulevard met winkels zoals Lidl en Dirk. Variatie in winkels en minder kappers en slijterijen. Foodtrucks en diverse voedselopties, inclusief lokale producten. Horeca en koffiebars binnen wooncomplexen om anonimiteit te verminderen. Leuke koffietentjes en minder dönerzaken. Meer kraampjes waar jongeren soms gratis dingen kunnen krijgen zoals fruit.
Meer sociale ontmoetingsplekken en buurtcafés om anonimiteit te voorkomen. Activiteiten organiseren voor jongeren, zoals panna-voetbal, zaalvoetbal, en sporttoernooien. Culturele activiteiten gericht op talenten binnen de wijk Laak en evenementen zoals springkussens en workshops. Jaarlijkse uitjes aanbieden naar musea of pretparken voor gezinnen met de Ooievaarspas. Kleine evenementen zoals fruitverdeling of buurtsportactiviteiten om de gemeenschap te versterken. Ondersteuning bieden aan Oost-Europeanen, zoals hulp bij alcoholgebruik. Kunst en evenementen meer zichtbaar maken, zoals theater en culturele broedplaatsen behouden.
• • •
• • • •
• • •
35 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Verkeersveiligheid verbeteren, vooral in de regio Waldorpstraat. Handhaving en aanleg van drempels bij Leeghwaterplein en 1e van der Kunststraat om snelheid en lawaai te beperken. Betere wandelroutes en veilige oversteekplaatsen bij de Calandstraat. Verbetering van de stationstunnel en stationsomgeving om de veiligheid en aantrekkelijkheid te vergroten. Autoluwe zones en betere verbindingen tussen wijken voor voetgangers.
Afvalbeheer en Onderhoud
• • •
Toegankelijkheid en Gemeenschapszin
• • • •
Aantrekkelijkheid en Identiteit van Laak
• • •
36 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Oplossingen voor het afvalprobleem in Laak, zoals een puntensysteem. Zorgen voor goed beheer en onderhoud van de openbare ruimte, inclusief parken en groenvoorzieningen. Betrokkenheid van bewoners bij het aanpakken van straatgerichte problemen en afvalbeheer.
Ondersteuning van culturele broedplaatsen en het behoud ervan bij herinrichting. Initiatieven voor meer toegankelijkheid, zodat jong en oud zonder onderscheid van cultuur of ras gebruik kunnen maken van voorzieningen. Een centraal punt en een contactpersoon voor bewoners voor informatie en ondersteuning. Posters en borden voor bewustwording en communicatie over voorzieningen en netheid.
Groen en de wijk aantrekkelijker en gezelliger maken om Laak beter op de kaart te zetten. Focus op evenementen en initiatieven die de identiteit van Laak versterken en de gemeenschap betrekken. Verbetering van de uitstraling van Laak, zodat het gebied meer gaat ‘shinen’ en aantrekkelijker wordt voor bezoekers en bewoners.
Samenvatting:
Bewoners van Laakhavens Hollands Spoor geven aan dat er behoefte is aan meer betaalbare horeca en variatie in winkels, zoals Lidl en lokale foodtrucks. Ze willen ook meer sociale ontmoetingsplekken en activiteiten voor verschillende doelgroepen, van peuters tot jongeren en ouderen, om anonimiteit te verminderen en gemeenschapsgevoel te versterken. Verkeersveiligheid is een belangrijk thema, waarbij bewoners aandringen op betere infrastructuur zoals veilige oversteekplaatsen en drempels om hardrijden tegen te gaan. Er is ook een roep om meer parkeerplaatsen en oplossingen voor afvalbeheer. Daarnaast wordt er gevraagd om meer groen en speelplekken, maar met een balans zodat er voldoende ruimte blijft om te spelen en te bewegen. Tot slot wensen bewoners betere informatievoorzieningen, betrokkenheid bij projecten, en aandacht voor de culturele identiteit en uitstraling van Laak, zodat de wijk aantrekkelijker en veiliger wordt voor iedereen.
37 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Samenvatting Straatgesprekken: Inzichten per thema
Thema:
Laakhavens Hollands Spoor
Wat vinden mensen belangrijk?
Bereikbaarheid • • • •
Thema:
Wat vinden mensen belangrijk?
Wat voor problemen zijn er?
Wat willen mensen zien? Wat voor ideeen leven er?
Veiligheid en Schoonheid
•
•
•
• • •
Goede verlichting in de buitenruimte (65,6%). Toezicht om de veiligheid te waarborgen (65,6%). Voldoende prullenbakken om netheid te bevorderen en daarmee ook de veiligheid (64,4%). Veilige oversteekplaatsen voor voetgangers (55,6%).
• •
Hardrijders op wegen zoals Leeghwaterplein en 1e van der Kunststraat veroorzaken gevaarlijke situaties en lawaaioverlast. De stationstunnel wordt gezien als onveilig en trekt ongewenst gedrag aan. Hondenpoep op straat blijft een probleem, wat de netheid en hygiëne in de buurt schaadt.
• • • • • • • • •
38 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Aanleg van drempels en handhaving op snelheid om gevaarlijke situaties en lawaaioverlast te verminderen. Betere wandelroutes en veilige oversteekplaatsen, specifiek genoemd voor de Calandstraat. Meer zichtbare communicatie, zoals borden met “hou het netjes” en posters om netheid en veiligheid te benadrukken. Interventieteams en bewonersgroepen die actie ondernemen voor een veiligere omgeving. Een wijkagent voor meer toezicht en betrokkenheid. Autoluwe zones en verbeterde verbindingen voor voetgangers tussen wijken. Aanpak van hondenpoep en handhaving hierop. Openbare toiletten en een centraal loket voor algemene informatievoorziening. Waterkraan bij het voetbalveldje voor extra faciliteiten. Creëer een goed verlichte en aantrekkelijke ontmoetingsplek voor jongeren in de buurt, zodat zij minder geneigd zijn om op straat rond te hangen.
•
Een veilige route in de avond (64,8%). Meer oversteekplaatsen voor voetgangers (59,3%). Voldoende OV-haltes (49,5%). Fietspaden (44%) en wandelpaden (40,7%). Parkeerplekken voor fietsen (40,7%) en auto’s (16,5%).
Wat voor problemen zijn er?
Wat willen mensen zien? Wat voor ideeen leven er?
•
•
•
•
•
Gebrek aan voldoende parkeergelegenheid voor bewoners en bezoekers. Verkeersveiligheid, vooral in de regio Waldorpstraat waar snelheidslimieten vaak worden overschreden. Onvoldoende wegwijzering, waardoor oriëntatie lastig is voor bezoekers en minderbedeelden. Onvoldoende voorzieningen voor daklozen en mensen met beperkte mobiliteit (zoals rolstoeltoegankelijke routes).
• •
• • • •
•
39 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Gratis vervoeropties aanbieden voor minderbedeelden om de bereikbaarheid te verbeteren. Meer parkeerplaatsen voor auto’s en fietsen, met nadruk op autovrije zones waar mogelijk en fietsparkeren buiten de stoep. Verbetering van de verkeersveiligheid door drempels aan te leggen bij de Leeghwaterplein en 1e van der Kunststraat, inclusief handhaving op snelheid en lawaai. Betere wandelroutes en veilige oversteekplaatsen, specifiek voor de Calandstraat. Verbetering van de stationstunnel en stationsomgeving om deze aantrekkelijker en veiliger te maken. Wegwijzers om de oriëntatie en toegankelijkheid te verbeteren. Meer voorzieningen voor mensen met beperkte mobiliteit en ouderen, zoals rolstoeltoegankelijke parkeerplaatsen en wandelpaden. Kunst en visuele elementen integreren om de omgeving aantrekkelijker te maken en als oriëntatiepunt te dienen.
Thema:
Wat vinden mensen belangrijk?
Groen en water •
•
• • •
Bomen en grasvelden of parken worden door 48,4% van de respondenten als het belangrijkst gezien. Groen bij het water en stadsnatuur worden beide gewaardeerd door 47,3% van de respondenten. Groene straten en bloemen worden ook genoemd, met respectievelijk 45,1% en 41,8%. Groen op gebouwen (34,1%) en fonteinen (31,9%) zijn andere populaire opties. Ruimte voor biodiversiteit, zoals planten en dieren, wordt door 25,3% als belangrijk ervaren.
40 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Wat voor problemen zijn er?
Wat willen mensen zien? Wat voor ideeen zijn er?
Thema:
Wat vinden mensen belangrijk?
Wat voor problemen zijn er?
Wat willen mensen zien? Wat voor ideeen zijn er?
•
•
Ontmoeten
•
•
•
•
•
Overdaad aan groen in speeltuinen kan ervoor zorgen dat er minder ruimte overblijft voor speeltoestellen en beweging. Gebrek aan balans in groenvoorzieningen kan leiden tot te weinig speelmogelijkheden voor kinderen. Er is onvoldoende aandacht voor zitmogelijkheden en sociale plekken in groene ruimtes, wat ontmoeting en ontspanning kan beperken.
• • • •
•
Meer zitbankjes en picknickplekken waar mensen kunnen ontspannen en socializen. Ruimtes om te barbecueën en activiteiten te organiseren voor jongeren, zodat ze van de straat worden gehouden. Een kruidentuin en fruitbomen als onderdeel van klimaatadaptieve en duurzame oplossingen. Balans in groenvoorzieningen in speeltuinen om voldoende speelruimte en toestellen te behouden. Ontwikkel activiteiten en faciliteiten die inspelen op het waterrijke gebied, zoals het organiseren van boottochten, het aanleggen van recreatieve steigers en het creëren van mogelijkheden voor water- en oeveractiviteiten om de verbinding met het water te versterken. Creëer groene en levendige buurten door het aanplanten van diverse soorten planten en bloemen, waarmee de wijken worden opgefleurd en een meer aantrekkelijke en duurzame leefomgeving ontstaat.
• • •
Activiteiten voor en met bewoners zijn belangrijk voor 62,6% van de respondenten. Horeca wordt door 61,5% van de respondenten gewaardeerd. Altijd iets te doen op straat, zoals winkels, is voor 48,4% van belang. Ontmoetingsplekken (46,2%) en sportfaciliteiten (40,7%) worden ook vaak genoemd.
• • • • •
•
41 Straatgesprekken Laakhavens Hollands Spoor
Gebrek aan voorzieningen voor specifieke doelgroepen, zoals peuters en minderbedeelden. Te weinig variatie in supermarkten; momenteel zijn alleen AH en Jumbo beschikbaar. Onvoldoende overdekte plekken voor activiteiten bij slecht weer. Gebrek aan sociale ontmoetingsplekken en buurtcafés, wat anonimiteit in de buurt versterkt. Restaurants en brasseries worden in Laak gemist. Het ontbreken van buurttuinen en activiteiten voor jongeren, waardoor kansen voor gemeenschapsopbouw beperkt zijn. Onvoldoende sociale ontmoetingsplekken waar buurtbewoners kunnen samenkomen en socializen, zoals picknickruimtes en zitbankjes.
• •
• • •
Overdekte winkelcentra en voorzieningen voor peuters, zoals een informatiebalie vergelijkbaar met een VVV. Meer variatie in supermarkten en tweedehands of vintage winkels om een breder publiek te bedienen. Creëer een centrale ontmoetingsplek, zoals een levendige winkelstraat of een wekelijkse markt, waar bewoners samenkomen om lokale producten te kopen en sociale verbindingen te versterken. Sociale initiatieven zoals buurttuinen en bloementuinen voor meer gemeenschapszin. Initiatieven om sociale ontmoetingsplekken en buurtcafés te creëren en zo anonimiteit te verminderen. Ontwikkel een gemeenschappelijke ontmoetingsplek waar studenten uit Laak kunnen samenwerken met bewoners door middel van wekelijkse activiteiten. Studenten kunnen hierbij punten verdienen door te socializen en actief deel te nemen aan de activiteiten, wat bijdraagt aan sociale cohesie in de wijk.
Thema:
Wat vinden mensen belangrijk?
Wat voor problemen zijn er?
Wat willen mensen zien? Wat voor ideeen zijn er?
Thema:
Wat vinden mensen belangrijk?
Wat voor problemen zijn er?
Wat willen mensen zien? Wat voor ideeen zijn er?
Sport en spel
•
•
•
Beheer
•
•
•
•
• •
Gratis activiteiten doen (61,1%) en een wandelroute (57,8%) zijn de meest gewaardeerde opties voor sporten en bewegen in de buitenruimte. Fit parks/buiten gyms worden door 34,4% van de respondenten belangrijk gevonden. Plekken zoals een pannakooi en voetbalveld zijn ook populair, elk met 32,2%. Andere voorzieningen zoals grasvelden (13,3%), basketbalvelden (11,1%), skatebanen (11,1%), en freerunparcours (10%) worden genoemd.