RIS324193 Beschrijving van de meeste recente PIAAC-cijfers en het dashboard Basisvaardigheden in zicht

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

OCW/10985357 RIS324193 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Jytte Dijkstra Dienst

Dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

OCW Stad en Bestuur Datum

Telefoonnummer

16 december 2025

14070 E-mailadres

jytte.dijkstra@denhaag.nl

Onderwerp

Beschrijving van de recente PIAAC-cijfers en het dashboard Basisvaardigheden in zicht

Met deze brief informeert het college uw raad over de meest recente Programme for the International Assessment of Adult Competencies (PIAAC-)cijfers en het dashboard Basisvaardigheden in zicht van het Centraal Bureau van Statistiek (CBS) die inzicht geven in basisvaardigheden. Om als raad goed inzicht te krijgen in de cijfers over laaggeletterdheid en laaggecijferdheid, beschrijft het college de uitkomsten van het meest recente PIAAC-onderzoek alsmede de verschillen tussen het PIAAC-onderzoek uit 2023 en het dashboard in vergelijking met de eerdere PIAAC-cijfers. De belangrijkste boodschap die het college wil meegeven is dat de PIAAC-cijfers niet één op één te vergelijken zijn en dat het dashboard gebaseerd is op landelijke trends, waardoor het dashboard de effecten van lokaal beleid niet meeneemt. Uitkomsten PIAAC-cijfers Het PIAAC-onderzoek wordt tienjaarlijks uitgevoerd in 31 landen wereldwijd onder leiding van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Het onderzoek kijkt onder andere naar taalvaardigheid, rekenvaardigheid en digitale vaardigheden van individuen tussen de 16-65 jaar. Nederland doet het over het algemeen goed in vergelijking met andere landen. We staan op de vierde plaats voor taalvaardigheid en de derde plaats voor rekenvaardigheid. Voor digitale vaardigheden is er geen ranglijst gemaakt.

In Nederland is voor het eerst ook de leeftijdscategorie 66-75 jaar meegenomen in dit onderzoek, omdat deze leeftijdscategorie in omvang toeneemt. In het eerste PIAAC-onderzoek, in 2013, werd alleen de leeftijdscategorie 16-65 jaar meegenomen voor de Nederlandse cijfers. In Nederland heeft 15,9% van de 16-65-jarigen een lage taalvaardigheid en 15,5% van de 16-65-jarigen een lage rekenvaardigheid.1 Individuen worden als laaggeletterd en/of laaggecijferd gekwalificeerd als zij het eindniveau van vmbo of het niveau van mbo 2/3 op deze onderdelen niet halen. Er is veel overlap tussen deze groepen. 80% van de individuen met een lage taalvaardigheid heeft ook een laag niveau rekenvaardigheid. Zowel taal- als rekenvaardigheden zijn bovendien relatief minder goed bij volwassenen tussen de 66-75 jaar. 38.8% van de 66-75-jarigen is laaggeletterd en 33,1% van deze leeftijdsgroep is laaggecijferd.

1

Resultaten PIAAC 2023 - Piaac Onderzoek

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10985357

Dashboard Basisvaardigheden in zicht Het dashboard ‘Basisvaardigheden in zicht’ is een dashboard dat gepubliceerd wordt door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op basis van de cijfers van het PIAAC-onderzoek. Het dashboard laat geen daadwerkelijke aantallen individuen zien met lage basisvaardigheden, maar een schatting op basis van het PIAAC-onderzoek. Dit doet men op de volgende manier. Landelijk zijn er 4250 individuen geïnterviewd. Uit deze interviews zijn verschillende kenmerken naar voren gekomen die samenhangen met lagere basisvaardigheden. Denk hierbij aan leeftijd, migratieachtergrond en opleidingsniveau. Op basis hiervan is een model gemaakt dat kijkt naar de CBS-data van een bevolkingsgroep per stad en wijk. Op basis van de relevante kenmerken maakt het model een schatting van het verwachte aantal individuen met lage basisvaardigheden per stad en wijk.2 Het dashboard is eind oktober geactualiseerd aan de hand van het meest recente PIAAC-onderzoek.

Op het dashboard Basisvaardigheden in zicht is te zien dat naar schatting 22% van de Nederlanders tussen de 16-75 jaar lage basisvaardigheden heeft.3 Dit is een stijging van 10% ten opzichte van de resultaten van het PIAAC-onderzoek in 2013 naar laaggeletterdheid.4 Voor de gemeente Den Haag gaat het om een schatting van 36% van de inwoners tussen de 16-75 met lage basisvaardigheden, wat betekent dat het zou gaan om 156.100 personen. Uit de vorige cijfers van het PIAAC-onderzoek kwam een schatting van 24% laaggeletterdheid. Wat belangrijk is bij het lezen van deze cijfers is dat het volgende in acht wordt genomen: Kijkend naar de nieuwe cijfers van Den Haag en de nieuwe cijfers landelijk, is het verschil tussen het landelijk percentage en het Haagse percentage opnieuw rond de 10%. Dit betekent dat er geen significante stijging te zien is van het Haagse percentage ten opzichte van het landelijke percentage. De hogere schatting lijkt daarmee dus te wijden aan een stijgende landelijke trend, die verklaard kan worden door de bredere scope en doelgroep. Het gaat in deze nieuwe schattingen om de term lage basisvaardigheden. Dit betreft laaggeletterdheid en laaggecijferdheid. In de cijfers van 2013 werd enkel laaggeletterdheid meegenomen en niet rekenvaardigheid, waardoor het percentage nu hoger ligt.

Het gaat in deze nieuwe schattingen om de leeftijdsgroep 16-75 jaar, waar het in de vorige schattingen ging om de leeftijdsgroep 16-65 jaar. We weten op basis van de PIAAC-cijfers dat binnen deze oudere leeftijdsgroep over het algemeen een veel hoger percentage individuen lage basisvaardigheden heeft. Dit betekent dat het verbreden van de leeftijdscategorie naar alle waarschijnlijkheid een substantieel effect heeft gehad op de verhoging van het percentage individuen met lage basisvaardigheden. Het meest belangrijke om in acht te nemen bij het interpreteren van de cijfers is dat het dashboard enkel en alleen gaat om schattingen op basis van relevante kenmerken van de betreffende bevolkingsgroep. Het geeft dus slechts een indicatie van de laaggeletterdheid en laaggecijferdheid bij de Haagse bevolking en is geen directe weerspiegeling. Hoge percentages geven geen bewijs dat daadwerkelijke laaggeletterdheid en laaggecijferdheid in deze gebieden hoog zijn. De cijfers zijn gebaseerd op landelijke trends en nemen daarom dus geen lokaal beleid mee. Dat terwijl lokaal beleid effect zou kunnen hebben op de daadwerkelijke getallen. Hoge percentages zijn dus geen reden om aan te nemen dat er inefficiënt beleid is gevoerd. In de gesprekken met het CBS geven zij met betrekking tot de cijfers dan ook het volgende advies.

Een hoog percentage van individuen met lage basisvaardigheden betekent dat er in dit gebied meer aandacht zou moeten zijn voor taal- en

2

https://www.cbs.nl/nl-nl/corporate/2025/42/dashboard-basisvaardigheden-brengt-laaggeletterdheid-in-beeld

3

BasisvaardighedenInZicht dashboard Nederland

4

2013-10-PIAAC-Kernvaardigheden-voor-Werk-en-Leven.pdf

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10985357

rekenlessen voor volwassenen. Dit omdat op basis van de landelijke trends verwacht wordt dat er in de gebieden met hoge percentages meer mensen wonen die moeite hebben met taal en rekenen. In het dashboard zijn ook cijfers op wijkniveau te zien. Hierin worden cijfers voor 21 wijken weergegeven, van Scheveningen tot Transvaalkwartier en Leidschenveen. Niet alle wijken zijn meegenomen, omdat sommige wijken te klein zijn en de schattingen daardoor niet betrouwbaar zijn. De schattingen die wel inzichtelijk zijn op wijkniveau lopen erg uiteen, van het Regentessekwartier met 5% tot Morgenstond met 74% lage basisvaardigheden. Dit betekent dat er volgens de schattingen een grote diversiteit zou moeten zijn van het niveau basisvaardigheden tussen verschillende wijken. Momenteel zijn we samen met het CBS aan het onderzoeken hoe we deze cijfers inzichtelijker en completer kunnen maken. Op dit moment geven de cijfers namelijk niet weer wat het effect is van het lokaal uitgevoerde beleid. We weten dat de huidige methodes die we uitvoeren effectief zijn. Zo bereiken we jaarlijks duizenden mensen en zien we door metingen dat we bij veel van de deelnemers niveauverhoging bereiken. Maar dit komt in de schattingen niet terug omdat deze gebaseerd zijn op landelijke trends. Daarom gaan we kijken wat mogelijkheden zijn om meer inzicht in het effect van lokaal beleid te krijgen.

Het college verwacht de raad hierover eind Q2 2026 in de voortgangsrapportage volwasseneneducatie nader te kunnen informeren. Afsluitend De landelijke trend van een hoog percentage lage basisvaardigheden en de doorwerking hiervan op schattingsniveau voor Den Haag stimuleren het college om zich onverminderd te blijven inzetten voor een verbetering van basisvaardigheden van de Haagse inwoners. Het college blijft proberen om zoveel mogelijk inwoners te bereiken met gesubsidieerde taal- en rekenlessen voor volwassenen. Met de Haagse Taalketen zijn we een voorbeeld voor andere gemeenten en bereiken we duizenden inwoners per jaar. Zonder deze inzet zou wellicht een grotere groep inwoners te kampen hebben met lage basisvaardigheden. Daarom blijven we de samenwerking met onze partners opzoeken en kijken we wat mogelijk is om deze doelgroep te blijven bedienen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

3/3