RIS324063 Bijlage
Tekst van het document
AI voor mens en stad
Inhoud Voorwoord
5
1
Managementsamenvatting
7
2
Inleiding
13
3
Dit is AI – begrippen en definities
17
4
Kansen en risico’s bij inzet van AI
21
5
6
7
4.1
Kansen
24
4.2
Risico’s
26
4.3
Afweging kansen en risico’s
28
Beleid
31
5.1
Inwoners van de gemeente
34
5.2
Medewerkers van de gemeentelijke organisatie
36
5.3
Processen
38
5.4
Infrastructuur en software
40
Inrichting
43
6.1
Governance
46
6.2
Compliance
47
6.2.1 De AI Act
48
6.2.2 Den Haag kiest voor ethisch en veilig
50
6.3
52
Data en AI geletterdheid
6.4 Aanpak
53
6.5
55
Bijlage
Implementatieplan AI Beleid en roadmap
56
3
Voorwoord omgaan met informatie. Daarbij is het zaak dat onze
gemeente voldoet aan Nederlandse en Europese weten regelgeving zoals de AVG en de AI Act.
Dit vraagt om een visie en beleid op het gebruik van AI. In de eerder door het college vastgestelde i-Visie 2035
geeft onze gemeente richting aan de uitvoeringsagenda voor digitalisering in de komende tien jaar. Die visie is het uitgangspunt voor het nieuwe AI-beleid.
Dit document biedt de kaders voor doelmatige en ethisch
Beste Hagenaar, Nooit eerder heeft technologie zich zo snel ontwikkeld als kunstmatige intelligentie (AI). De invloed van deze slimme technologie op onze samenleving is groot. Dat is bekend. Wat we niet weten is hoe groot die invloed in de toekomst zal zijn en welke impact dat gaat hebben op de Haagse samenleving. Hoe dan ook biedt AI ongekende mogelijkheden om de
kwaliteit van onze digitale dienstverlening aan inwoners
verantwoorde inzet van AI waarbij risico’s beheersbaar zijn en wettelijke verplichtingen worden nageleefd.
Zoals gezegd, gaan AI-ontwikkelingen razendsnel. Zowel op technisch, juridisch als maatschappelijk vlak. Ons AI-beleid zal daarom voortdurend tegen het licht worden gehouden en zo nodig worden aangepast aan nieuwe
ontwikkelingen. Verder is een gedegen implementatieen communicatie-aanpak nodig zodat iedere
gemeenteambtenaar op een prettige en verantwoorde manier profiteert van de mogelijkheden van AI. En ook inwoners weten hoe AI op een verantwoorde wijze wordt ingezet.
en ondernemers te verbeteren. Ook gaat AI bijdragen aan
Onze inzet is helder: we moeten de kansen van AI benutten
Innoveren gaat bovendien een stuk sneller is de belofte.
van mens en stad.
het leuker en makkelijker werken binnen onze gemeente.
en risico’s minimaliseren. Zo gebruiken we AI in dienst
Tegelijkertijd gaat de inzet van AI gepaard met
Hartelijke groet,
gegevensbescherming en het ethisch verantwoord
Wethouder
risico’s. Bijvoorbeeld op het vlak van veiligheid,
Hilbert Bredemeijer
5
1
Managementsamenvatting
Managementsamenvatting
7
AI biedt veel kansen om onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers en stadsbezoekers te verbeteren. Bovendien wordt werken binnen de gemeente makkelijker en leuker dankzij betere ondersteuning in werkprocessen.
Zo worden routinematige klussen geautomatiseerd waarmee meer ruimte
ontstaat voor contact met onze inwoners. Denk aan het sneller beschikbaar krijgen van informatie op maat voor de inwoner, voorspellingen doen of het classificeren van gegevens.
Deze mooie kansen gaan ook gepaard met risico’s. Bijvoorbeeld op het vlak van betrouwbare informatie, neutraliteit en rechtvaardigheid van AI.
Daarom is dit een belangrijk uitgangspunt c.q. voorwaarde binnen onze gemeente voor de inzet van deze slimme technologie:
AI dient mens en stad waarbij AI op een veilige en rechtvaardige manier wordt ontwikkeld en toegepast.
Onze inwoners •
Met AI ondersteunen we onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers
•
Niet ons interne proces maar de inwoner staat centraal bij de verbetering
• •
Op basis daarvan zijn deze beleidsuitgangspunten van toepassing
voor zowel onze inwoners, medewerkers, de gemeentelijke organisatie, onze werkprocessen als digitale infrastructuur:
AI voor mens en stad
en stadsbezoekers. Daarbij is onze visie op dienstverlening leidend.
van onze dienstverlening. De menselijke maat staat daarbij voorop.
Dankzij AI weten inwoners hun weg makkelijker te vinden in gemeentelijke processen. Daarmee worden inwoners ontzorgd.
Met ons algoritmeregister krijgen inwoners inzicht in hoe onze gemeente omgaat met algoritmes en AI. Alle algoritmes met impact op inwoners
worden vastgelegd in dit register dat jaarlijks wordt aangepast volgens
8
Managementsamenvatting
9
•
de zogeheten Algoritmekaders van Binnenlandse Zaken van de Rijksoverheid. Den Haag kiest voor ethisch en veilig:
•
Werkinstructies voor AI-gebruik worden vastgesteld en
actief gedeeld met medewerkers en voortdurend aangepast
•
bij nieuwe ontwikkelingen.
Voor zogeheten hoog risico algoritmes en AI wordt een Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) uitgevoerd,
•
conform Europese wet- en regelgeving. Overige AI-initiatieven worden altijd getoetst aan ons Haagse Ethische Kader.
Bovendien nemen betrokken ontwikkelaars, beheerders en
Medewerkers van de gemeentelijke organisatie
AI helpt ons op de arbeidsmarkt. Zowel ter ondersteuning van
•
AI verandert het werk. Taken en functies verschuiven.
• •
de arbeidsmarktkrapte als onze positie als aantrekkelijke werkgever. Ideeën voor AI-toepassingen komen bij voorkeur vanuit medewerkers zelf. We investeren voortdurend in kennis en kunde op het gebied van AI.
We experimenteren en bouwen daarmee intern kennis en ervaring op. Daarmee neemt onze innovatiekracht toe.
een eis vanuit de Europese AI Act per 1 februari 2025. Medewerkers
worden actief meegenomen en geven mede vorm aan de inzet van AI.
Onze veranderopgave moet leiden tot omarming van AI voor makkelijker,
• •
•
AI voor mens en stad
Waar mogelijk sluiten we aan bij de adviezen van het Rijk/BZK.
Daarbij volgen we het gemeentebrede security- en leveranciersbeleid. Bij ontwikkeling van AI-toepassingen werken we bij voorkeur,
vanuit het zogeheten Common Ground gedachtegoed, samen met de G4 of met andere strategische partners.
Centrale monitoring over de inzet van AI is nodig om innovatieprocessen en helderheid over verantwoordelijkheden in goede banen te leiden.
Onze gemeente wil early adopter zijn van bewezen technologie met
•
Gekozen oplossingen zijn relatief snel beschikbaar en kostenefficiënt.
zoveel mogelijk hergebruik van diezelfde technologie.
Daarbij houden we rekening met onze digitale autonomie. Bij andere overwegingen stappen we over naar andere leveranciers of een open
•
source omgeving.
Onze data, modellen en de AI staan op Europese bodem (Europese
Economische Ruimte) in een veilige afgeschermde omgeving. Deze eisen zijn uiteraard ook van toepassing voor alle betrokken leveranciers.
Bij digitaliseringprojecten waarbij AI een rol kan spelen maken we een bewuste weloverwogen keuze om het AI systeem in te kopen,
een bestaand systeem aan te passen, of zelf te ontwikkelen. Bij zelfbouw maken we gebruik van een bestaand Large Language Model (LLM).
Bij voorkeur worden AI-systemen in samenwerking met leveranciers
leuker en beter werken.
gebouwd. Daarbij moeten de AI-oplossingen passen binnen onze
Processen •
We doen assessments op het gebied van privacy, security en ethiek.
•
•
Het plan voor AI-geletterdheid wordt uitgevoerd. AI-geletterdheid is
•
toepasselijke wet- en regelgeving rond AI.
Infrastructuur en software
zo nodig gebruikers deel aan workshops over ethiek.
•
•
gemeentelijke infrastructuur . Daarmee zijn de systemen makkelijker herbruikbaar voor andere AI-initiatieven.
Inzet van AI vraagt om actieve veelal dienstoverstijgende samenwerking.
Bij voorkeur kopen we standaardoplossingen in bij betrouwbare
De diensten nemen daartoe het initiatief. Zij zijn eigenaar van
en betaalbare leveranciers.
de AI-toepassingen.
Bij uitbesteding naar een leverancier is I&A goedkeuring nodig.
AI vraagt om een cultuurverandering rondom een andere manier van werken en voortdurend willen verbeteren.
Taken, rollen en verantwoordelijkheden worden ingericht op basis van
Volgens de Europese AI-Act worden eisen gesteld aan AI-systemen die veel
binnen de diensten, beleid en kaders afkomstig van I&A, en toezicht
betrokken. Zo wordt consistentie in ontwikkeling, beheer en gebruik gewaarborgd.
impact hebben op inwoners. Daarom worden bij elk project relevante experts
het zogeheten Three Lines-model: eigenaarschap bij de proceseigenaren door Autoriteit Persoonsgegevens of andere relevante toezichthouders. We voldoen aan de Europese AI Act, de AVG, de NIS-2 en andere
10
Managementsamenvatting
11
2
Inleiding
Inleiding
13
Onze gemeente heeft in haar i-Visie 2035 en datastrategie aangegeven
dat data en AI veel kansen bieden om maatschappelijke opgaven te helpen
oplossen. De gemeente wil dit op verantwoorde wijze doen met bescherming van fundamentele rechten als privacy, non-discriminatie en autonomie. Het AI-beleid is gebaseerd op de speerpunten die omschreven zijn in de eerder door het college vastgestelde i-Visie 2035.
Het geeft daarmee richting aan de ontwikkelingen en kan aan de hand
van de uitgangspunten als (ethisch) kompas worden gebruikt. Daarnaast stelt het kaders, geeft het vorm aan de (governance) inrichting en geeft het inzicht in de benodigde (financiële) middelen.
Dit document is tot stand gekomen op basis van richtinggevende overheidsdocumenten op dit onderwerp, overleggen met G4, BZK
en VNG en leveranciers, diverse uitgevoerde pilots en ervaringen in het werkveld binnen de gemeente en getoetst via een uitvoerige rondgang bij interne gremia.
Leeswijzer:
AI voor mens en stad
1
Hoofdstuk 1 geeft een managementsamenvatting van de richting die onze
2
In hoofdstuk 2 de inleiding.
3
In hoofdstuk 3 wordt uitgelegd wat AI nu eigenlijk is.
4
Vervolgens worden de kansen en risico’s van AI omschreven in hoofdstuk 4.
5
Op basis daarvan wordt beleid gemaakt. Dat staat beschreven in hoofdstuk 5
6
In hoofdstuk 6 wordt beleid vertaald naar de impact op de inrichting van onze
gemeente kiest.
gemeentelijke organisatie.
14
Inleiding
15
3
Dit is AI – begrippen en definities
Dit is AI – begrippen en definities
17
Het overheidsdomein onderscheidt onderstaande formuleringen over AI en algoritmes. Onze gemeente volgt deze definities.
Algoritmes
Algoritme: Definitie Algemene Rekenkamer 2021:
AI
“Algoritmes zijn sets van regels en instructies die een computer
geautomatiseerd volgt bij het maken van berekeningen om een probleem op te lossen of een vraag te beantwoorden”.
Generatieve AI Onder deze definitie vallen onder andere rule-based algoritmes, zoals een beslisboom.
Kunstmatige Intelligentie (AI): Definitie Europese AI Act 2024:
“Een AI-systeem is een op een machine gebaseerd systeem dat is
vervolgens content als reactie op specifieke input of prompts van gebruikers.
dat na het inzetten ervan aanpassingsvermogen kan vertonen, en dat,
verschillende domeinen.
ontworpen om met verschillende niveaus van autonomie te werken en
Hierdoor kan generatieve AI creatief werk nabootsen en toepassen in
voor expliciete of impliciete doelstellingen, uit de ontvangen input afleidt
Robotic Process Automation (RPA):
hoe output te genereren zoals voorspellingen, inhoud, aanbevelingen of
beslissingen die van invloed kunnen zijn op fysieke of virtuele omgevingen”.
RPA is een techniek die gebruikt wordt voor het automatiseren van
bedrijfsprocessen, met behulp van zogenaamde ‘software-robots’. Het is
De definitie benadrukt dat AI-systemen met een bepaalde mate van autonomie opereren en adaptief kunnen zijn na implementatie.
AI is een technologie die gebruikmaakt van algoritmen en statistische modellen. Het doel van AI is om patronen in gegevens te herkennen en taken uit te voeren. AI heeft een breed scala van toepassingen: bijvoorbeeld voorspellingen, beeld en spraakherkenning, autonoom rijden en taalverwerking.
proces na te bootsen.
Een RPA-robot kan gezien worden als een algoritme. Als een stukje AI
wordt toegevoegd in de automatisering, wordt dat beoordeeld als AI-systeem. Voor RPA-algoritmes en AI systemen gelden dezelfde regels als voor andere algoritmes en AI systemen. AI-agents:
Generatieve AI: Definitie Overheidsbrede Visie Generatieve AI, BZK, 2024:
AI-agents zijn slimme digitale assistenten die, na te zijn ingesteld door een
Generatieve AI is een technologie die “nieuwe” content zoals tekst,
gebruiker, processen automatiseren, taken zelfstandig uitvoeren en efficiënter
afbeeldingen, audio of video kan creëren door patronen te herkennen in
werken mogelijk maken. Ze bieden oplossingen voor repetitieve administratieve
grote datasets. Het systeem wordt getraind op deze data en genereert
AI voor mens en stad
gericht op het automatiseren via de user interface, door het handmatige
taken, klantinteracties en complexe workflows.
18
Dit is AI – begrippen en definities
19
4
Kansen en risico’s bij inzet van AI
Kansen en risico’s bij inzet van AI
21
Zoals ook omschreven is in onze i-Visie 2035 gaat AI ons verder helpen
bij het oplossen van maatschappelijke opgaven zoals woningbouw of de
energietransitie. Het biedt talrijke mogelijkheden om de kwaliteit van onze
dienstverlening te verbeteren. Zo kan AI snellere en meer gepersonaliseerde diensten bieden via chatbots en virtuele assistenten. Werkprocessen
automatiseren en optimaliseren zorgt bovendien voor meer werkgeluk en minder beheer- en uitvoeringskosten. AI kan verder grote hoeveelheden
gegevens snel analyseren en betere inzichten verschaffen. Dat levert betere doordachte en onderbouwde beslissingen op.
Verder is AI nodig op de arbeidsmarkt. Zowel vanwege de arbeidsmarktkrapte op talent en dankzij vergrijzing. Ook is AI nodig om een aantrekkelijke
werkgever te blijven. Met AI wordt werken leuker, makkelijker en beter. De inzet van AI gaat ook gepaard met risico’s. Bijvoorbeeld op het vlak van
betrouwbaarheid, neutraliteit en rechtvaardigheid van AI. Onze beleidsregels en technische eisen zorgen voor het beheersbaar maken van deze risico’s.
Daarnaast is het essentieel dat medewerkers bekend zijn met zowel de kansen als de risico’s van AI-toepassingen. De gemeente Den Haag zet actief in op AIgeletterdheid in de vorm van cursussen en opleidingen op verschillende
niveaus, van beginner tot gevorderd. Doel hiervan is om kennis, vaardigheden en bewustzijn op alle niveaus van de organisatie te vergroten.
Met AI wordt werken, leuker, beter en makkelijker.
AI voor mens en stad
22
Kansen en risico’s bij inzet van AI
23
4.1 Kansen Betere dienstverlening aan inwoners
Kwaliteitsverhoging van werk en producten
te verbeteren. Bijvoorbeeld met digitale dienstverlening op maat
onvermoeid 24x7 realtime inzicht geven in het reilen en zeilen van
AI kan veel sneller dan mensen afwijkingen detecteren, signaleren en
AI kan medewerkers helpen om de kwaliteit van openbare diensten
informatie of omgevingen.
van de inwoner zoals een slimme chatbot die 200 talen spreekt. Efficiëntieverbetering
Verbetering van de veiligheid
het werk makkelijker, leuker en beter. Zo kan AI routinematige klussen
inwoners te vergroten. Het helpt bij het sneller reageren bij noodsituaties.
AI kan worden toegepast in surveillance en monitoring om de veiligheid van
AI kan werkprocessen automatiseren en optimaliseren. Daarmee wordt overnemen zodat er voor medewerkers meer ruimte ontstaat voor
Preventie en detectie op het vlak van risicobeheer
het contact met inwoners. In de werkprocessen wordt onze gemeente
AI kan worden gebruikt om ongewenste activiteiten en risico’s te identificeren
daarmee bovendien minder afhankelijk van (externe) specialisten.
en te voorkomen.
Verbetering besluitvorming
AI-systemen zijn in staat grote hoeveelheid gegevens veel sneller te
Gegevensbeheer
Dat zorgt voor beter doordachte en onderbouwde beslissingen op basis van
van vindbaarheid, beveiliging en goede archivering.
AI helpt bij het beheren van grote hoeveelheden gegevens en het waarborgen
analyseren en daarmee ook sneller en veelal beter inzichten te verschaffen.
objectieve analyses in plaats van het ‘goede veelal subjectieve gevoel’ van mensen.
Bevordering van innovatie
Het gebruik van AI kan een cultuur van innovatie stimuleren waarbij nieuwe
Inwoner Hans
“Mijn gemeente wil de luchtkwaliteit voor inwoners verbeteren. Daarvoor wordt
oplossingen worden ontwikkeld voor complexe problemen.
slimme technologie ingezet voor kentekenherkenning van voertuigen die zero-
emissie- en milieuzones inrijden. Zo hebben de handhavers op straat hun handen vrij voor bijvoorbeeld meer aandacht voor de veiligheid. Mooi dat AI dat mogelijk maakt.”
AI voor mens en stad
24
Kansen en risico’s bij inzet van AI
25
4.2 Risico’s Negatieve invloed op individuele inwoners
Er kan sprake zijn van zogeheten AI-hallucinaties. Zogenaamde complete
missers in informatie die privacy van inwoners kan aantasten of discriminerend zijn. Als deze informatie onbedoeld wordt verspreid, kan dat negatieve effecten hebben op de persoonlijke ontwikkeling van mensen. Complete missers
kunnen ook leiden tot verkeerde of bevooroordeelde beleidskeuzes zonder dat medewerkers dat door hebben waarmee onduidelijk is wie welke verantwoordelijkheid daarvoor draagt. Ongelijkheid en onveiligheid
Er is een toenemende sociale en economische ongelijkheid. Aantasting van het informatie-ecosysteem, verspreiding van mis- en desinformatie en information bias. Er zijn veiligheidsrisico’s, bijvoorbeeld veiligheid van informatie en geautomatiseerde cyberaanvallen. Er zijn risico’s op het gebied van kwaliteit en aantasting van copyright. Werk en Arbeidsmarkt
Massale inzet van AI in onze digitale samenleving kan werkzekerheid,
inkomensverdeling, loon en kwaliteit van werk beïnvloeden. Dat kan ook leiden tot polarisatie in de arbeidsmarkt. Duurzaamheid
Groot energieverbruik en klimaatimpact van met name generatieve AI. Complexe en massaal gebruikte Large Language Modellen kunnen energieslurpers zijn.
Afhankelijkheid en marktmacht
Er is een groeiende afhankelijkheid van Amerikaanse en Chinese techbedrijven, strategische afhankelijkheden en toetredingsdrempels.
AI voor mens en stad
26
Er kan sprake zijn van zogeheten AI-hallucinaties.
Kansen en risico’s bij inzet van AI
27
4.3 Afweging kansen en risico’s Kansen en risico’s worden voortdurend afgewogen voor een goede balans
tussen het benutten van kansen en het beheersbaar houden van risico’s bij de inzet van AI. Hoe dan ook moet onze gemeente voldoen aan relevante
wet- en regelgeving. AI-ontwikkelingen gaan erg hard. Dat laat onverlet dat onze gemeente veilig en beheerst stap-voor-stap kiest voor verantwoorde inzet van AI.
Inwoner Elton
“Mijn Nederlands is nog niet wat het moet zijn. Dan is het heel fijn als er straks een slimme chatbot is van de gemeente die mij kan aanspreken in mijn eigen taal. Dankzij AI spreekt de chatbot straks maar liefst 200 talen.”
Stap-voor-stap verantwoorde AI-inzet.
AI voor mens en stad
28
Kansen en risico’s bij inzet van AI
29
5
Beleid
Beleid
31
De gemeente Den Haag hanteert rond de inzet van AI en Generatieve AI het credo:
AI dient mens en stad waarbij AI op een veilige en rechtvaardige manier wordt ontwikkeld en toegepast. Dat vormt de basis voor onze beleidsuitgangspunten beschreven voor onze
inwoners, medewerkers van de gemeentelijke organisatie, onze werkprocessen en digitale infrastructuur en software.
AI voor mens en stad
32
Beleid
33
5.1 Inwoners van de gemeente Beleidsuitgangspunten
Met AI wordt dienstverlening aan onze inwoners, ondernemers en
•
Met AI ondersteunen we onze dienstverlening aan inwoners, ondernemers
maat staat voorop.
•
Niet ons interne proces maar de inwoner staat centraal bij de verbetering
We ontzorgen en stellen inwoners in staat AI te gebruiken in gemeentelijke
•
geeft over wetten, uitkomsten van beslissingen of bestemmingsplannen.
•
stadsbezoekers ondersteund. Daarbij staat niet het proces maar de inwoner centraal bij de ontwikkeling, het beheer en gebruik van AI. De menselijke
processen. Bijvoorbeeld met een slimme chatbot die inwoners antwoorden
Dankzij de inzet van het landelijk algoritmeregister krijgt de inwoner
van onze dienstverlening. De menselijke maat staat daarbij voorop.
Dankzij AI weten inwoners hun weg makkelijker te vinden in gemeentelijke processen. Daarmee worden inwoners ontzorgd.
Met ons algoritmeregister krijgen inwoners inzicht in hoe onze gemeente omgaat met algoritmes en AI. Alle algoritmes met impact op inwoners
worden vastgelegd in dit register dat jaarlijks wordt aangepast volgens
volledig inzicht in hoe onze gemeente omgaat met algoritmes en AI.
de zogeheten Algoritmekaders van Binnenlandse Zaken van de •
Inwoner Arnsa
en stadsbezoekers. Daarbij is onze visie op dienstverlening leidend.
Rijksoverheid.
Den Haag kiest voor ethisch en veilig.
“Ik vind het fijn te weten hoe mijn gemeente omgaat met AI. Het landelijke
Werkinstructies voor AI-gebruik worden vastgesteld en actief
gedeeld met medewerkers en voortdurend aangepast bij nieuwe
algoritmeregister geeft mij inzicht in waar en hoe de gemeente deze slimme
ontwikkelingen.
Voor zogeheten hoog risico algoritmes en AI wordt een Impact
technologie inzet.”
Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) uitgevoerd. Overige AI-initiatieven worden altijd getoetst aan ons Haagse Ethische Kader. Bovendien nemen betrokken ontwikkelaars, beheerders en zo nodig gebruikers deel aan workshops over ethiek.
AI voor mens en stad
34
Beleid
35
5.2 Medewerkers van de gemeentelijke organisatie Beleidsuitgangspunten
McKinsey waarschuwde in juni 2024 dat in 2030 een tekort van 1,4 miljoen
•
AI helpt ons op de arbeidsmarkt. Zowel ter ondersteuning van
dan een miljoen vacatures vervullen’ kopte de Volkskrant. De inzet van AI
•
Dankzij AI verandert het werk. Taken en functies verschuiven.
werkprocessen beter ondersteund worden waarmee werken leuker,
•
werknemers dreigt als gevolg van de economische en demografische
ontwikkeling in Nederland. ‘Computers en robots kunnen in Nederland meer
•
helpt ook onze gemeente de arbeidsmarktkrapte te lijf te gaan. Zo kunnen makkelijker en beter wordt. Routinematige klussen automatiseren en
de arbeidsmarktkrapte als onze positie als aantrekkelijke werkgever. Ideeën voor AI toepassingen komen bij voorkeur vanuit medewerkers zelf. We investeren voortdurend in kennis en kunde op het gebied van AI.
We experimenteren en bouwen daarmee intern kennis en ervaring op. Daarmee neemt onze innovatiekracht toe.
optimaliseren zorgt ervoor dat er meer ruimte ontstaat voor het contact
Het plan voor AI-geletterdheid wordt uitgevoerd. AI-geletterdheid is
met inwoners.
een eis vanuit de AI Act per 1 februari 2025. Medewerkers worden actief
Door AI zal er op langere termijn een structurele verschuiving zijn in functies
•
waarbij er ook nieuwe functies bijkomen. AI toepassingen komen bij voorkeur vanuit medewerkers zelf, uiteraard onder voorwaarde van juiste
toetsingsmechanismen. Hiervoor investeren wij in kennis en kunde.
Onze veranderopgave moet leiden tot omarming van AI voor makkelijker, leuker en beter werken.
Dankzij AI worden gemeentelijke processen voor inwoners veel toegankelijker.
Behalve opleiden en leren is er een veranderopgave voor de organisatie om te leren werken met AI, binnen de verschillende afdelingen. Er zal mogelijk
onduidelijkheid zijn rond de inzet en toepassing van AI binnen onze gemeente. Daarom is gedegen adoptie van groot belang waarbij AI werken leuker, beter
en makkelijker moet maken. Dat draagt bij aan medewerkerstevredenheid en behoud van medewerkers.
De Centrale Ondernemingsraad (COR) wordt betrokken bij ons AI-beleid en
gemeentebrede AI toepassingen. In een dienst worden specifieke toepassingen belegd bij de OR van die dienst.
AI voor mens en stad
meegenomen en geven mede vorm aan de inzet van AI.
36
Beleid
37
5.3 Processen Inzet van AI vraagt veelal om dienstoverstijgende samenwerking. De diensten nemen daarin het initiatief. Zij zijn eigenaar van de toepassingen. AI vereist
bovendien een cultuurverandering van voortdurend willen verbeteren en een
andere manier van werken tussen mens en machine. Bij digitaliseringprojecten waarbij AI een rol kan spelen maken we een keuze om het AI-systeem zelf te ontwikkelen of in te kopen, of een bestaand systeem aan te passen.
We experimenteren en bouwen intern kennis en ervaring op. Daarmee neemt onze innovatiekracht verder toe.
We doen assessments op het gebied van privacy, security en ethiek.
Beleidsuitgangspunten •
• •
De diensten nemen daartoe het initiatief. Zij zijn eigenaar van de AItoepassingen.
AI vraagt om een cultuurverandering rondom een andere manier van werken tussen mens en machine en voortdurend willen verbeteren.
Taken, rollen en verantwoordelijkheden worden ingericht op basis van
het zogeheten Three Lines model: eigenaarschap bij de proceseigenaren
binnen de Diensten, beleid en kaders afkomstig van I&A en toezicht door •
Zowel bij zelfbouw als inkoop van AI-systemen moeten we voldoen aan wet-
•
en regelgeving. Onze governance wordt goed ingericht en we werken volgens
•
de Plan-Do-Check-Act cyclus.
•
•
AI voor mens en stad
Inzet van AI vraagt om actieve veelal dienstoverstijgende samenwerking.
38
AP of andere relevante toezichthouders.
We voldoen aan de Europese AI Act, de AVG, de NIS-2 en andere relevante wet- en regelgeving rond AI.
We doen assessments op het gebied van privacy, security en ethiek.
Waar mogelijk sluiten we aan bij de adviezen van het Rijk/BZK waarbij I&A bepalend is over digitale infrastructuur en software. Daarbij volgen we het gemeentebrede security- en leveranciersbeleid.
Bij ontwikkeling van AI toepassingen werken we bij voorkeur, vanuit de zogeheten common ground gedachte, samen met de G4 of met andere strategische partners.
Centrale monitoring over de inzet van AI is nodig om innovatieprocessen en helderheid over verantwoordelijkheden in goede banen te leiden.
Beleid
39
5.4 Infrastructuur en software Waar mogelijk sluiten we aan bij de adviezen van het Rijk/BZK waarbij I&A adviseert over infrastructuur en software. Daarbij volgen we het gemeentebrede leveranciers- en securitybeleid.
Op basis van zogeheten ‘use cases’ wordt AI-infrastructuur opgebouwd.
Opvolgende projecten kunnen dan sneller en makkelijker gerealiseeerd worden. Bovendien wordt op die manier de veiligheid en beheersbaarheid van AItoepassingen geborgd.
Denk aan een voorspelmodel. Voor deze niet-generatieve AI is inmiddels
een veilige Azure cloudinfrastructuur ingericht. Ook voor chatbots is een
infrastructuur beschikbaar. Deze kan dan relatief eenvoudig hergebruikt worden. Onze Haagse infrastructuur is gebaseerd op Microsoft technologie. Data
worden opgeslagen in een Azure cloudomgeving. We maken ook gebruik van
de Microsoft office applicaties zoals Word en Outlook. Gezien onze strategische
Beleidsuitgangspunten •
Onze gemeente wil early adopter zijn van bewezen technologie met zoveel
•
Gekozen oplossingen zijn relatief snel beschikbaar en kostenefficiënt.
de meeste waarde toe en is makkelijker beheersbaar in de bestaande Microsoftomgeving.
Tegelijkertijd neemt de afhankelijkheid van Microsoft daarmee toe. Parallel aan dit proces wordt cloudbeleid ontwikkeld dat voorziet in de risico’s van afhankelijkheid en digitale autonomie. Zodra andere overwegingen gelden, wordt een overstap
Daarbij houden we rekening met onze digitale autonomie. Bij andere overwegingen stappen we over naar andere leveranciers of een open
keuze voor deze leverancier, kiezen we nu voor de AI-oplossingen van Microsoft. Zoals de generatieve AI-toepassing Copilot. Deze AI-oplossing voegt zo
mogelijk hergebruik van diezelfde technologie.
•
•
source omgeving.
Onze data, modellen en de AI staan op Europese bodem (Europese
Economische Ruimte) in een veilige afgeschermde omgeving. Deze eisen zijn uiteraard ook van toepassing voor alle betrokken leveranciers.
Bij digitaliseringprojecten waarbij AI een rol kan spelen maken we
een bewuste weloverwogen keuze om het AI systeem zelf te ontwikkelen, in te kopen of een bestaand systeem aan te passen. Bij zelfbouw maken we gebruik van een bestaand Large Language Model (LLM).
naar andere leveranciers of een open source omgeving niet uitgesloten.
Bij voorkeur worden AI-systemen in samenwerking met leveranciers gebouwd. Daarbij moeten de AI-oplossingen passen binnen onze
gemeentelijke infrastructuur . Daarmee zijn de systemen makkelijker herbruikbaar voor andere AI-initiatieven.
Bij voorkeur kopen we standaardoplossingen in bij betrouwbare
Early adopter van bewezen technologie. AI voor mens en stad
en betaalbare leveranciers.
Bij uitbesteding naar een leverancier is I&A goedkeuring nodig. Volgens de Europese AI-Act worden veel eisen gesteld aan AI-systemen die veel impact hebben op inwoners. Daarom worden bij elk project relevante experts
betrokken. Zo wordt consistentie in ontwikkeling, beheer en gebruik gewaarborgd.
40
Beleid
41
6
Inrichting
Inrichting
43
Naar verwachting wordt AI de komende jaren integraal onderdeel van alle bestaande grote systemen die actief zijn binnen onze gemeente.
Leveranciers bevestigen dat. Dit heeft consequenties voor de organisatie, de governance en de compliance.
De AI Act stelt specifieke eisen aan het gebruik van AI, met name voor hoog
risico AI-systemen. Bij zelfontwikkeling van AI-systemen zijn doorgaans meer
verplichtingen van toepassing dan bij de inkoop van een kant-en-klaar systeem. Echter, wanneer een ingekocht AI-systeem wordt aangepast, moeten deze aanpassingen voldoen aan dezelfde wettelijke eisen voor veiligheid en naleving als zelfontwikkelde systemen.
Na implementatie van AI-systemen is er sprake van zogeheten
lifecyclemanagement en beheer voor voortdurend inzicht in het verantwoord
gebruik van de systemen. Daarvoor komen gedetailleerde procesbeschrijvingen beschikbaar.
De rollen en verantwoordelijkheden bij inkoop van een AI-systeem en bij zelfbouw zijn beschreven.
Richtlijnen rond duurzaamheid (inkoop, gebruik) worden komend jaar verder uitgewerkt.
Irma, medewerker bij onze gemeente.
De governance is ingericht.
“Als inwoners een klacht in willen dienen bij de gemeente hoeven ze niet langer een uitgebreid digitaal formulier met allerlei soorten klachten door te akkeren. Het AI-systeem herkent woorden als afval, kapotte containers of stoeptegels.
Zo komt de melding ook direct bij de juiste afdeling binnen zodat meldingen van inwoners sneller worden behandeld.”
AI voor mens en stad
44
Inrichting
45
6.1 Governance
6.2 Compliance
Governance op AI is ingericht volgens het zogeheten Three Lines Model:
1.
Eigenaarschap van algoritmes en AI
•
Business partner, Dienst Data Officer en de product owner AI van
•
•
2. • •
We voldoen aan de AI Act, de AVG, de NIS-2 en andere relevante wet- en
regelgeving bij zowel de ontwikkeling, inkoop, als beheer van onze AI-systemen. Een Nederlandse wet op het Algoritmeregister is in aantocht.
Het ministerie van Binnenlandse zaken (BZK) en VNG verwelkomen de kansen
die AI biedt en geven ook de nodige waarschuwingen. Bronnen: Overheidsbrede visie Generatieve AI | Rapport | Rijksoverheid.nl. VNG: Position paper VNG – AI,
De manager van het proces is eigenaar en verantwoordelijk.
algoritmen en Gemeenten.
de dienst hebben een coördinerende rol in het ontwikkelproces. Daarbij haken ze relevante afdelingen aan.
Er is een Plan-Do-Check-Act structuur om verantwoordelijkheid in te richten.
Dienst Bedrijfsvoering (DBV)
Beleid en richtlijnen AI: EC Data en AI stelt beleid en richtlijnen vast.
“Responsible AI”: Binnen DBV vormt een vertegenwoordiging van EC Data en AI en EC Privacy samen het team “Responsible AI”. Deze AI Compliance Officers (AICO’s) adviseren tactisch/
•
3. •
operationeel over compliance aan de AI Act, AVG en de ethiek. Monitoring op AI compliance: De CDO monitort en toetst per tertiaal op de kaders.
Toezicht en auditing op AI systemen
De toezichthouder is de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), in
samenwerking met de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI).
In de praktijk zijn veel AI-systemen gebaseerd op persoonsgegevens. In dat geval is de AVG van toepassing en is de Functionaris
Gegevensbescherming betrokken als derde lijn. De AP en RDI zijn dan vierde lijn.
AI voor mens en stad
46
Inrichting
47
6.2.1 De AI Act Sinds augustus 2024 is de Europese AI Act van kracht gegaan. Per onderdeel van deze wet- en regelgeving is een termijn vastgesteld waar organisaties aan moeten voldoen. Voor nieuwe AI projecten is compliance vereist per augustus 2026.
De AI Act beschrijft eisen en verplichtingen voor bouwers van systemen die
gebruik maken van AI. Deze eisen gelden ook voor onze gemeente bij zelfbouw of bij aanpassing van een ingekocht AI-systeem. Voor gebruikers/inkopers van een AI-systeem gelden ook eisen, nl. controle op de compliance door de leverancier en eisen bij implementatie.
AI systemen worden ingedeeld naar risiconiveau. Hoe hoger het risico voor de inwoner, hoe strikter de regels. De eisen zijn met name significant waar
sprake is van “hoog risico niveau AI systemen”. Dat zijn systemen met een AI component die grote impact hebben op het leven van inwoners. Denk aan een AI-systeem dat wordt ingezet voor het toekennen van uitkeringen.
In Bijlage 1 is een verdere uitleg te vinden van de AI Act, de eisen en voor welke gemeentelijke processen dat relevant is.
De AI Act eist per 1 februari 2025 dat elke organisatie AI geletterd is. Zie paragraaf 6.3.
AI voor mens en stad
48
Inrichting
49
6.2.2 Den Haag kiest voor ethisch en veilig •
Op grond van de AI Act en AVG zijn er eisen aan het ethisch en veilig omgaan met AI. Onze gemeente kiest voor de volgende aanpak:
Voor medium risk AI, of andere ethische vraagstukken voeren we op verzoek van een business eigenaar een workshop uit, gebaseerd op
het Haags Ethisch Kader. Het Haags Ethisch Kader is gebaseerd op de
We doorlopen in het ontwikkel- en inkoopproces assessments op privacy,
organisatiewaarden van Den Haag. Uitvoering kost 2 uren. Zie Bijlage 2.
security en ethiek. Bij zowel de start van een nieuw AI-initiatief als de
•
op gebruik en regelmatige toetsing en evaluatie.
Algoritmeregister
doorontwikkeling van een bestaand AI-systeem. Er is sprake van monitoring
Uitgangspunt
Besluitvorming gebeurt altijd door de mens. Daarmee is er geen sprake van geautomatiseerde besluitvorming. AI ondersteunt
•
Alle algoritmes met impact op de inwoner komen in het landelijk
•
Daarmee is onze gemeente transparant over het gebruik van algoritmes
•
de menselijke beslissingen.
Ondersteuning op ethiek en workshops vindt plaats vanuit het EC Data en AI.
Algoritmeregister .
en AI. Bovendien worden algoritmes hiermee voortdurend onderworpen aan controle en monitoring.
Het algoritmeregister wordt ongeveer twee keer per jaar geactualiseerd.
Afwegingskader •
De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) benadrukt in artikel 22 dat automatische besluitvorming, inclusief profilering, niet mag leiden tot
Voor generatieve AI toepassingen komt er een afwegingskader,
waarmee de medewerker wordt geholpen om duurzaam, rechtmatig en doelmatige keuzes te maken bij het gebruik.
een beslissing die rechtsgevolgen heeft voor een betrokkene, tenzij menselijke tussenkomst plaatsvindt of expliciete toestemming is gegeven. Het gaat bij deze eis dus om algoritmes waar sprake is van persoonsgegevens en van rechtsgevolgen. •
Het is transparant, en uit te leggen aan inwoners hoe een AI-systeem
tot een advies is gekomen. Dit betekent dat sprake moet zijn van AI die gebaseerd is op beslisregels.
Ethiek •
We gebruiken ethische kaders bij ontwikkeling, implementatie en gebruik
•
Voor hoog risico AI-systemen voeren wij de Impact Assessment
van AI. Daarvoor voeren we ethische assessments uit.
Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) uit. Impact Assessment
Mensenrechten en Algoritmes | Rapport | Rijksoverheid.nl. Een
multidisciplinair team beoordeelt het algoritme vanuit meerdere
perspectieven. Denk aan het doel, technische uitvoering, implementatie en toetsing aan grondrechten. Daarmee wordt een weloverwogen beslissing genomen. De uitvoering van dit assessment kost doorgaans 10 tot 15 uur. De IAMA levert vervolgens aandachts- en actiepunten op.
AI voor mens en stad
50
Inrichting
51
6.3 Data en AI geletterdheid Per februari 2025 vereist de AI Act dat organisaties “AI Geletterd” zijn. Hiervoor is een plan gemaakt dat is toegespitst op de verschillende type gebruikers. Zie Bijlage 3.
Vaardigheid met data en AI is essentieel voor een groeiende organisatie.
Adoptie wordt ondersteund met behulp van zogeheten veranderambassadeurs ofwel supergebruikers die andere collega’s kunnen enthousiasmeren.
Instrumenten zijn onboarding e-learnings en trainingen. Deze zijn toegespitst op rollen. Daarbij komen bijvoorbeeld de waarde van data, datakwaliteit, privacy en security, wetgeving en kennis van AI aan de orde.
Voor Generatieve AI is er een community en ondersteuning. Het belangrijkste is bewustzijn vergroten onder medewerkers over de kansen en bedreigingen van AI.
6.4 Aanpak
Als onderdeel van AI-geletterdheid zijn werkinstructies voor AI-gebruik
opgesteld. Doel is bewustwording te creëren en te vergroten dat AI-fouten kan maken. Zo is ook uitleg nodig voor omgang met persoonsgegevens
en andere vertrouwelijke informatie. Het is immers (nu nog) niet veilig
deze gegevens te delen met AI. Deze werkinstructies worden actief met
De gemeentelijke organisatie gaat AI toepassen met de nodige zorgvuldigheid
medewerkers gedeeld.
op basis van zogenaamde use cases. Dat zijn afgebakende projecten of processen waarbij we AI inzetten.
Bewustwording vergroten.
We halen de use cases met de meest toegevoegde waarde op en kiezen per case de beste technische oplossing. Use cases zijn afkomstig van medewerkers en
van externe partijen. Daarnaast inspireren we de business met een overzicht van de mogelijkheden vanuit de techniek.
Er zijn vele mogelijkheden voor AI toepassingen. AI toepassingen kunnen
gesplitst worden in twee categorieën, generatieve AI en niet-generatieve AI toepassingen. Per categorie worden mogelijke toepassingen geschetst, waarvan sommige slechts ideeën zijn en andere al realiteit.
AI voor mens en stad
52
Inrichting
53
6.5 Implementatieplan AI Beleid en roadmap Generatieve AI typen toepassingen: •
In een implementatieplan wordt de roadmap voor implementatie van
Toepassingen die het werk van medewerkers leuker en makkelijker maken
het beleid verder uitgewerkt. Daarna volgt meer uitwerking op bijvoorbeeld
zoals CopilotM365 dat een automatisch verslag en actiepunten maakt
verantwoordelijkheden, mandaten, processen, adoptie en digitale vaardigheid.
van een Teams-overleg. de Agents zijn geautomatiseerde stappen die a) • •
b) • • •
Ook omgang met risico’s zoals effecten op milieu en afhankelijkheid van
ingeregeld kunnen worden.
leveranciers wordt verder uitgewerkt. Bovendien is een communicatieplan
Chatbots/virtuele assistenten. Bijvoorbeeld:
voor medewerkers ontwikkeld.
Een chatbot als kennisbank met nuttige kennis voor 1 persoon, of voor een intern team zoals de klantenservice.
Een chatbot voor inwoners die vragen beantwoordt over de Omgevingswet. AI ter ondersteuning van werkprocessen: Bijvoorbeeld:
AI geeft advies (gebaseerd op transparante beslisregels) aan de medewerker, tijdens het vergunningenproces.
AI wordt toegepast voor metadatering in de Informatiehuishouding en in het Woo proces.
AI wordt toegepast in operationele technologie zoals bruggen,
tunnels en energiebeheer voor het voorspellen van onderhoud.
Niet-generatieve AI toepassingen: a)
Met machine learning voorspelmodellen maken. Bijvoorbeeld:
•
Prognosticeren van het aantal inburgeraars in een volgende procesfase
•
Voorspelling van kosten.
zodat hier goed op ingespeeld kan worden.
b) Met capaciteitsmodellen/optimalisatiemodellen beter inplannen van • •
benutten van capaciteit. Bijvoorbeeld:
Wanneer is onderhoud nodig in het fysieke domein De inplanning van leerplichtambtenaren bij OCW.
...processen, adoptie en digitale vaardigheid.
c) Daarnaast zijn er nog andere niet-generatieve AI mogelijkheden, zoals text mining, speech analytics, process mining etc.
AI voor mens en stad
54
Inrichting
55
Bijlage 1: AI Act In augustus 2024 is een nieuwe verordening ingegaan, de Europese AI Act. Deze gaat direct in,
Hoog risico
projecten is compliance vereist per augustus 2026. De AI Act geldt voor heel Europa.
die een flinke impact kunnen hebben op het leven van een inwoner. Binnen gemeentes gaat
maar per onderdeel is er een termijn waarin men moet voldoen aan de wet. Voor nieuwe AI
De categorie met hoog risico voor de inwoner stelt de meeste eisen. Het gaat om toepassingen het bijvoorbeeld om de volgende voorbeelden:
De AI Act beschrijft eisen en verplichtingen voor bouwers van systemen die gebruik maken van AI. Deze eisen gelden ook voor GDH bij zelfbouw of bij aanpassing van een ingekocht AI systeem.
Voor gebruikers/inkopers van een AI systeem gelden ook eisen, namelijk controle op de compliance
•
Toegang tot publieke voorzieningen die essentieel zijn voor het leven, zoals: Uitkeringen
Voorzieningen
door de leverancier en eisen bij implementatie.
Stempas
WOZ beschikking
AI systemen worden ingedeeld naar risiconiveau:: •
Wetshandhaving
•
Dreigingsanalyse
• Sociaal scoren, massa surveillance, schadelijke manipulatie van gedrag Toegang tot werk, scholing en publieke voorzieningen, immigratie, wetshandhaving etc.
Onacceptabel risico
Verboden
Paspoort
Onderdelen van P&O
Maatregelen
Voor hoog risico AI gelden extra maatregelen. Hoog risico
Assessment op compliance eisen
Chatbots
Beperkt risico
Transparantie eisen
Andere Al systemen
Minimaal risico
Geen eisen
Voor de ontwikkelaar/leverancier: •
Risicomanagement systeem in te richten voor zelf ontwikkelde (of aangepaste ingekochte) hoog
•
Menselijke besluitvorming. Er mag geen sprake zijn van geautomatiseerde besluitvorming.
• •
risico AI systemen, transparant, veilig, documentatie, etc. De specificaties staan in de wet. Auditeerbaarheid
Opname in een Europese database
Voor gebruikers/inkopers:
• Controle op dat de ontwikkelaar aan de eisen heeft voldaan
• Opname van algoritmes met impact op de inwoner in een Algoritmeregister • Ethische assessment vóór (ontwikkeling of) ingebruikname
De categorie met onac ceptabel risico bevat verboden AI systemen, zoals sociaal scoren of massa surveillance met de bedoeling te handhaven. Dit komt bijvoorbeeld in China voor.
Voor inkoop betekent het dat er voor inkoop van AI bepaalde inkoopvoorwaarden en contractuele
GDH heeft geen verboden AI systemen.
bepalingen nodig zijn. Ook moet de organisatie genoeg kennis hebben om AI te kunnen inkopen en niet te afhankelijk te worden van leveranciers.
De AI Act eist per 1 februari 2025 dat elke organisatie AI geletterd is.
AI voor mens en stad
56
Bijlage
57
Bijlage 2: Haags Ethisch kader
Bijlage 3: Plan voor AI geletterdheid
Voor hoog risico algoritmes en AI wordt de IAMA uitgevoerd. Voor medium risk AI, of andere
Wat is AI-geletterdheid en wat staat hierover in de AI Act?
gebaseerd op het Haags Ethisch Kader.
onder de AI Act. Hieronder wordt verstaan de kennis en vaardigheden die nodig zijn om kunstmatige
ethische vraagstukken voeren we op verzoek van een business eigenaar een workshop uit,
Vanaf 1 februari 2025 is de gemeente Den Haag gehouden aan het vereiste van AI-geletterdheid intelligentie op een verantwoorde en geïnformeerde manier te gebruiken. Het gaat hierbij om
Het Haags Ethisch Kader is gebaseerd op de organisatiewaarden van Den Haag. Als input zijn
zowel technische, juridische als ethische aspecten. Onder artikel 4 en overweging 56 is de gemeente
andere normenkaders gebruikt.
Den Haag verplicht om te zorgen voor bewustwording en training van medewerkers, met als doel om:
Het Haags ethisch Kader wordt ingezet middels een workshop van 2 uur waarbij de nadruk ligt op
het goede gesprek en niet op het doorlopen van een afvinklijstje. De uitkomsten zijn niet dwingend,
Begrip rondom de werking van AI-systemen;
•
AI veilig, verantwoord en in lijn met wet- en regelgeving toe te passen.
Risico’s herkennen en te beoordelen;
Dit betekent ook dat AI-geletterdheid niet alleen bij specialisten, maar in alle lagen van
Haags ethisch kader
de organisatie moet worden bevorderd. Het gaat daarbij zowel om het gebruik van AI als
Betrouwbaar
Vrijmoedig
Oplossingsgericht
Samen Haags
‘Zeg wat je doet en doe wat je belooft’
‘Spreek je uit’
‘Bedenk hoe het wél kan en maak het verschil’
‘Werken samen - in, met en voor de stad’
Wendbaarheid
Inclusiviteit
Verantwoorde innovatie
Menselijke waardigheid- en autonomie
Rechtvaardigheid
• •
het gaat om bewustwording.
Aanspreekbaarheid
Transparantie
de ontwikkeling daarvan.
Acties en hulpmiddelen binnen de gemeente
We zetten in op een tweeledige aanpak om AI-geletterdheid binnen de gemeente te bevorderen. Enerzijds richten we ons op een generiek spoor dat toegankelijk is voor alle medewerkers die in
hun werk met AI te maken krijgen. Anderzijds bieden we gerichte acties en verdiepende trajecten aan die zijn afgestemd op specifieke domeinen, functies of onderwerpen. Hiermee zorgen we dat iedereen in de organisatie over de basiskennis beschikt, terwijl specifieke doelgroepen extra ondersteuning krijgen waar dat nodig is.
Veiligheid
AI voor mens en stad
58
Bijlage
59
1
We wijzen een contactpersoon aan als centraal aanspreekpunt voor vragen en ondersteuning rondom AI-geletterdheid. Deze persoon coördineert acties en zorgt voor kennisdeling binnen
Opfrisbericht: Werkinstructies generatieve AI
de organisatie.
We sturen een organisatiebreed bericht om medewerkers bewust te maken van de kansen
én risico’s van generatieve AI, zoals ChatGPT en Copilot. Hierin benadrukken we belangrijke
Tijdlijn
en het valideren van AI-output voordat deze wordt gebruikt. Via een link verwijzen we
een goed fundament hebben op het gebied van AI-geletterdheid. Parallel hieraan brengen we
aandachtspunten, zoals het niet delen van vertrouwelijke of persoonsgevoelige informatie
In 2025 starten we met de uitrol van generieke kennis en basisopleidingen, zodat alle medewerkers
naar de volledige handleiding voor het verantwoord gebruik van AI binnen de organisatie.
2
de specifieke behoeften binnen verschillende afdelingen en functies in kaart. Op basis daarvan ontwikkelen en implementeren we gerichte trainingen en expertopleidingen.
Gratis e-learnings en cursussen
Veranderopgave
die de basisprincipes van AI uitlegt, bijv. de gratis Nationale AI-cursus:
binnen de verschillende afdelingen. Er zal mogelijk weerstand zijn. Vanuit organisatie ontwikkeling
We stimuleren medewerkers om een laagdrempelige AI-cursus te volgen
Behalve opleiden en leren is er een veranderopgave voor de organisatie om te leren werken met AI,
https://www.tech-cursus.nl/app/1-de-nationale-ai-cursus/home. Ook maken we
denken we na over hoe de adoptie te bevorderen.
gebruik van gratis beschikbare modules van de Rijksoverheid en stellen deze
beschikbaar voor onze medewerkers: https://leerplatform.it-academieoverheid.nl/.
3
Enquête AI-geletterdheid
We onderzoeken het huidige kennisniveau en de behoeften van onze medewerkers
met een organisatiebrede enquête. Op basis van de resultaten ontwikkelen we gerichte cursussen en trainingen.
4
Gerichte cursussen en expertopleidingen
We organiseren verdiepende trainingen voor specifieke doelgroepen zoals
businessanalisten, superusers en andere professionals die AI al toepassen binnen
hun werk. Denk aan het gebruik van AI-tools zoals Copilot en trainingen gericht op
domeinspecifieke toepassingen met AI die nu al gebruikt worden. Daarnaast faciliteren we expertopleidingen voor medewerkers die zich willen verdiepen in AI-techniek,
ethiek en compliance. Deze experts fungeren als ambassadeurs binnen hun teams.
We besteden ook aandacht aan de inputkant van data, en het belang van datakwaliteit.
5
Team kanalen en bijeenkomsten ter inspiratie en lering
Via Teams kanalen over AI, Generatieve AI en CopilotM365 houden we gebruikers op
de hoogte van de ontwikkelingen op het gebied van AI en wisselen we ervaringen uit.
6
Bijeenkomsten en workshops
We organiseren bijeenkomsten en workshops over toepassing van AI (de kansen en
risico’s). Hierin zal worden meegenomen: Informatie over de impact van AI op duurzaamheid en hoe AI op een milieubewuste manier kan worden ingezet binnen de organisatie.
AI voor mens en stad
60
Bijlage
61
Bijlage 4: Bronnen Regelmatig komen er nieuwe stukken bij vanuit de Rijksoverheid of VNG. Dit zijn de meest relevante: • • • • • • •
•
Bijlage
AI Act: Regulation - EU - 2024/1689 - EN - EUR-Lex (europa.eu).
Overheidsbrede visie Generatieve AI. De overheid moedigt innovatie m.b.v. Generatieve AI aan en doet investeringen. Er wordt gewerkt aan een Nederlands taalmodel.
Eisen bij zelfbouw van AI systemen: Gids AI-verordening | Brochure | Rijksoverheid.nl Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes | Rapport | Rijksoverheid.nl Algoritmekader - Algoritmekader 2.0
Overheidsbrede handreiking voor de verantwoorde inzet van generatieve AI | Rapport | Rijksoverheid.nl
Governancekader AI en algoritmen voor en door gemeenten. VNG AI Governance Kennisbank. I-Visie 2035: Samen Digitaal vooruit van onze gemeente.
63
AI voor mens en stad