RIS323996 Bijlage Haags Plan tegen moslimdiscriminatie

Haags Plan tegen Moslimdiscriminatie

Inhoud 1. Inleiding

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3

1.1

Moslimdiscriminatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

1.2

Welke definitie hanteert de gemeente Den Haag? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4

1.3

Waarom een apart plan tegen moslimdiscriminatie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5

1.4

Moslimdiscriminatie in Nederland . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5

1.5

Moslimdiscriminatie in Den Haag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

1.6

Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7

2. Gelijkwaardig partnerschap: samen tegen moslimdiscriminatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 2.1

Moslimdiscriminatie is onaanvaardbaar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

2.2

Participatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

2.3

Inzichten uit de stad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9

2.4

Van inzicht naar actie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11

3. Den Haag: een stad waar islamitische Hagenaars thuis zijn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 3.1

Thuis in Den Haag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

3.2

Maatschappelijke bewustwording . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

3.3

Kritisch bewustzijn en ruimte voor identiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

3.4

Beeldvorming . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

4. Naar een stad vrij van moslimdiscriminatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 4.1

Naar inclusieve systemen en beleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

4.2

Onderwijs . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

4.3

Wonen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

4.4

Arbeidsmarkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

4.5

Sport en ontmoeting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

4.6

Veiligheid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

4.7

De gemeentelijke organisatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19

5. Allemaal anders, iedereen Haags . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 5.1

Diverse stad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

5.2

Inclusief samenleven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

5.3

Verbinding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21

5.4

Monitoring en evaluatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

Bijlage 1 Haags plan tegen moslimdiscriminatie in uitvoering . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Bijlage 2 Participatieproces bij de totstandkoming van het plan tegen moslimdiscriminatie . . . . . . . . . . . 28

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

2

1.

INLEIDING

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

3

1.1 Moslimdiscriminatie

onze inwoners met een islamitische achtergrond.

Den Haag, de stad waar verhalen samenkomen,

Ervaringen die raken aan iets fundamenteels: het

waar mensen diep wortelen, groeien en zich thuis

gevoel van veiligheid en het recht om volwaardig

voelen. Terwijl onze stad bloeit in kennis, techno-

deel uit te maken van de samenleving.

logie en economische kracht, worden we steeds opnieuw uitgedaagd om te investeren in wat ons

Dat vraagt onderhoud, aandacht en moed. En het

werkelijk verbindt: vrijheid, gelijkwaardigheid en

vraagt om gelijkwaardige samenwerking met de

solidariteit.

Haagse gemeenschap. Om bewust te worden van verschillende perspectieven en ervaringen en om

Als internationale stad van vrede en recht dragen

samen te bouwen aan vertrouwen.

wij niet alleen de verantwoordelijkheid om deze waarden wereldwijd uit te dragen, maar ook om

De strijd tegen moslimdiscriminatie is daarbij een

ze binnen onze eigen stadsgrenzen te verankeren.

gezamenlijke inzet voor een stad waarin iedereen

Want alleen als we vanuit deze waarden samen-

tot diens recht komt. Dat is de stad die wij willen

leven, versterken we onze veerkracht en verandert

zijn: een samenleving waarin elke inwoner zich

groei in echte vooruitgang.

herkend en erkend voelt. Waar vertrouwen en rechtvaardigheid sterker zijn dan angst en verdeeldheid.

Met de nota Inclusief Samenleven: allemaal anders, werken we aan een samenleving waarin gelijke

1.2 Welke definitie hanteert de gemeente Den Haag?

behandeling de norm is en de kracht van de Haagse

Voor dit plan hanteert de gemeente Den Haag de

samenleving wordt omarmd en benut. Onderdeel

volgende definitie van moslimdiscriminatie:

iedereen Haags (RIS318932) (hierna: de nota)

hiervan is het tegengaan van moslimdiscriminatie. In onze stad wonen tienduizenden moslims die dagelijks bijdragen aan het sociale, culturele en economische weefsel van Den Haag. Velen van hen ervaren uitsluiting, discriminatie en stigmatisering.

“Het anders behandelen, uitsluiten of achterstellen van individuen of groepen op basis van hun (vermeende) islamitische geloof”.1

Dit raakt het hart van onze samenleving. Moslimdiscriminatie gaat niet over individuele inci-

Moslimdiscriminatie vindt haar oorsprong in onder-

denten, maar over een maatschappelijke uitdaging

liggende denkbeelden zoals anti-moslimracisme,

die doorwerkt in beeldvorming en omgangsvormen.

moslimhaat en islamofobie. Wij zijn ons bewust

Het uit zich in subtiele vormen van uitsluiting,

van de verschillende termen en de specifieke

maar ook in openlijke vijandigheid en (online)

betekenis die zij hebben. Deze begrippen nemen

haat. Dit tast het gevoel van veiligheid aan, onder-

wij mee in het plan, omdat ze elk op hun eigen

mijnt het vertrouwen en belemmert volwaardige

manier bijdragen aan het begrijpen en aanpakken

participatie.

van de problematiek. Toch kiezen wij bewust voor het gebruik van de term moslimdiscriminatie in dit

Wij dragen de verantwoordelijkheid voor een stad

plan, omdat deze term in beleid en onderzoek van

die de kracht en uitdagingen van haar inwoners ziet

de overheid consistent wordt gebruikt. Dit zorgt

en deze vertaalt naar beleid en uitvoering. Met dit

voor eenduidigheid in taalgebruik waardoor effec-

plan willen we recht doen aan de ervaringen van

tieve beleidsvorming mogelijk wordt gemaakt.

1 Butter, Van Oordt & Van der Valk, 2021.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

4

1.3 Waarom een apart plan tegen moslimdiscriminatie?

Wij blijven ons inzetten voor een stad zonder

Met de nota hebben we bewust gekozen voor

lijkheid voor ons allemaal. We betrekken daarbij

één nota voor alle inwoners in de stad. Omdat

verschillende maatschappelijke organisaties en

signalen uit de stad en onderzoeken laten zien dat

Hagenaars in de stad bij de totstandkoming en

moslimdiscriminatie structureel en in veel gevallen

uitvoering (zie paragraaf 2.2).

moslimdiscriminatie. Daar ligt een verantwoorde-

genormaliseerd is, is het nodig beleid te ontwikkelen om tot een gerichte aanpak te komen. Daarom

1.4 Moslimdiscriminatie in Nederland

ontwikkelen we plannen tegen in ieder geval

In 2024 is in opdracht van de rijksoverheid het

moslimdiscriminatie en antisemitisme. Hiernaast

Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie uitge-

wordt onderzocht hoe naast Hagenaars met een

voerd. Uit dit onderzoek blijkt dat moslimdiscrimi-

islamitische en joodse achtergrond andere Haagse

natie in Nederland structureel en in toenemende

(geloofs)gemeenschappen discriminatie kunnen

mate genormaliseerd is. De bevindingen laten

ondervinden.

zien dat discriminatie voorkomt op meerdere maatschappelijke terreinen en in de interactie

Ook hebben we in het Haags akkoord (RIS316672),

met de overheid. Het gaat zowel om persoonlijke

het coalitieakkoord van 2 oktober 2023, de aanbeve-

ervaringen van uitsluiting als om vormen van

lingen uit het Haags stembusakkoord antiracisme

institutionele discriminatie, waarbij regels of werk-

(2022) overgenomen. Daarin is afgesproken dat

wijzen onbedoeld leiden tot ongelijke behandeling.

er plannen komen tegen antisemitisme, moslim-

Het onderzoek benadrukt dat erkenning van dit

discriminatie en andere vormen van religieuze

probleem en een systeemgerichte, gezamenlijke

discriminatie. HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

5

aanpak essentieel zijn om vertrouwen te herstellen en gelijke behandeling te waarborgen.2 Het onderzoek laat ook zien dat Nederlandse moslims te maken krijgen met uiteenlopende vormen van discriminatie. Het gaat zowel om vooroordelen en negatieve bejegening door bijv. collega’s of docenten, als om structurele vormen van uitsluiting, bijvoorbeeld het stelselmatig afgewezen worden bij sollicitaties of het vaker gecontroleerd worden door overheidsinstanties. Naast de bevinding dat moslimdiscriminatie structureel en grotendeels genormaliseerd is, wijst

Dat betekent dat ongeveer 41% van alle meldingen

ander onderzoek ook uit dat het mogelijk intergene-

van godsdienstdiscriminatie in 2024 ging over

rationeel is.3 Een deel van de Nederlanders met een

moslimdiscriminatie. Tegelijkertijd benadrukt

islamitische achtergrond geeft namelijk aan dat zij

Discriminatie.nl dat het aantal meldingen geen

zien dat hun kinderen ook worden buitengesloten,

volledig beeld geeft van de werkelijke omvang van

bijvoorbeeld tijdens het buitenspelen of in andere

het probleem. In gesprekken met inwoners, partners

sociale interacties.4

en belangenorganisaties wordt bevestigd dat veel incidenten niet worden gemeld. Redenen hiervoor

1.5 Moslimdiscriminatie in Den Haag

zijn onder meer angst voor negatieve gevolgen,

Den Haag kent een grote en diverse moslimgemeen-

onbekendheid met de meldingsmogelijkheden, het

schap die onderdeel is van én bijdraagt aan onze

gevoel dat melden geen zin heeft of een gebrek aan

stad. Tegelijkertijd zien we dat ook veel Hagenaars

vertrouwen dat er daadwerkelijk wordt opgetreden

met een islamitische achtergrond te maken krijgen

tegen discriminatie.5

met vooroordelen, wantrouwen en uitsluiting. Zowel het participatieproces met de stad (zie Het inwonersonderzoek van 2023 laat zien dat bijna

paragraaf 2.2.) als het verdiepend onderzoek dat in

een kwart van de Haagse inwoners in dat jaar discri-

opdracht van de gemeente is uitgevoerd6, laten zien

minatie ervoer. Ook bij Discriminatie.nl Den Haag

dat de aanpak van moslimdiscriminatie vraagt om

komt dit duidelijk naar voren. In 2024 ontvingen

een brede en samenhangende benadering. Uit beide

zij 607 meldingen van discriminatie, meer dan een

trajecten blijkt dat een effectieve bestrijding vooral

verdubbeling ten opzichte van de 290 meldingen

draait om samenwerking, bewustwording, het

in 2023. Het meldpunt geeft aan dat de meeste

doorbreken van negatieve beeldvorming en stereo-

meldingen op basis van godsdienst betrekking

typering, het stellen van sociale normen en het

hadden op inwoners met een islamitische achter-

versterken van onderlinge verbinding. Daarnaast

grond. Van de 66 meldingen op grond van gods-

is aandacht voor systemische vormen van discrimi-

dienst hadden 27 specifiek betrekking op moslims.

natie essentieel.

2 De Cuba, S., Van Dijk, L., Lazëri, M., Mack, A., Velseboer, J., Witvliet, M., Di Stasio, V., Martinović, ,B., Seibel, V., Sprong, S. (2025). Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie. Regioplan. 3 De term ‘intergenerationeel’ verwijst hier naar het doorgeven van bijvoorbeeld ervaringen, kennis en denkbeelden van generatie op generatie, zoals van ouder op kind. 4 FRA (2024). Being Muslim in the EU - Experiences of Muslims. European Union Agency for Fundamental rights. 5 Discriminatie.nl Den Haag (2025). Jaarverslag 2024. Een ongekende stijging: Discriminatiemeldingen meer dan verdubbeld. 6 Bytyçi, A., Camelia, N., Joemmanbaks, F. en Vlug, J. 'Samen tegen moslimdiscriminatie in Den Haag’. (2025). Movisie.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

6

Vanuit dit inzicht is de Haagse aanpak tegen moslimdiscriminatie opgebouwd rond vier pijlers: 1. Gelijkwaardig partnerschap: samen tegen moslimdiscriminatie 2. Den Haag; een stad waar islamitische Hagenaars thuis zijn

slachtoffers en roepen hen op melding te doen.

3. Naar een stad vrij van moslimdiscriminatie

Indien gewenst begeleiden we hen bij het doen

4. Allemaal anders, iedereen Haags

van aangifte, zodat er onderzoek ingesteld kan worden.

Deze fundamenten kennen vijf basishandelingen

• Normeren: Als gemeente hebben we een belang-

die richting geven aan onze aanpak: voorkomen,

rijke voorbeeldfunctie. Wij dragen heldere normen

signaleren, sanctioneren, normeren en stimuleren.

uit, handhaven deze en zien erop toe dat ze niet vervagen.

• Voorkomen: Ieder incident van moslimdiscrimi-

• Stimuleren: Alleen samen kunnen we moslimdis-

natie is er één te veel. Daarom zetten we breed in

criminatie uitbannen. We stimuleren inwoners

op preventie. Niemand in onze stad mag slacht-

en organisaties om hier actief aan bij te dragen.

offer worden van uitsluiting of haat. Als gemeente

Daarom ondersteunen we inwoners en organisa-

dragen we uit dat moslimdiscriminatie ontoelaat-

ties met middelen om hier actief mee aan de slag

baar is, in woord en daad. We maken inwoners

te gaan, bijvoorbeeld via subsidies en gerichte

bewust van het feit dat moslims onlosmakelijk

communicatie over het tegengaan van vooroor-

deel uitmaken van Den Haag en dat we samen de

delen, moslimdiscriminatie en het belang van het

verantwoordelijkheid dragen om discriminatie uit

melden hiervan.

te bannen. • Signaleren: Een effectieve aanpak van moslim­

1.6 Leeswijzer

discriminatie begint bij het herkennen, erkennen

Het Haags plan tegen moslimdiscriminatie is opge-

en inzichtelijk maken van het probleem. We zetten

bouwd rond vier pijlers. In elk hoofdstuk worden

in op het verlagen van de meldingsdrempel en

de doelstellingen per pijler toegelicht. De concrete

structureel contact met (islamitische) Hagenaars

acties die hieruit voortkomen zijn uitgewerkt in de

en maatschappelijke organisaties om signalen

uitvoeringsagenda, die als bijlage aan het einde van

en ervaringen beter te kunnen duiden. In samen-

dit plan is opgenomen. Hoofdstuk 2 beschrijft hoe

werking met de Haagse Hogeschool ontwikkelen

we via gelijkwaardig partnerschap samenwerken

we een complementaire monitoringsaanpak die

met inwoners en organisaties aan een gezamenlijke

de impact van moslimdiscriminatie in Den Haag

aanpak. Hoofdstuk 3 richt zich op beeldvorming,

beter in beeld brengt. Deze aanvullende kennis

bewustwording, erkenning en kritisch bewustzijn

maakt het mogelijk om gericht en effectief

om Den Haag te versterken als stad waar islamiti-

beleid te ontwikkelen en de samenwerking met

sche Hagenaars thuis zijn. Hoofdstuk 4 laat zien hoe

Hagenaars, de politie en de antidiscriminatievoor-

we werken aan structurele verankering van gelijk-

ziening verder te versterken.

waardigheid in beleid en uitvoering, zodat inclusie

• Sanctioneren: In Den Haag is geen plaats voor

duurzaam wordt geborgd. Hoofdstuk 5 plaatst de

moslimdiscriminatie, in welke vorm dan ook.

aanpak in de bredere context van het gemeentelijke

Gemeente Den Haag spreekt zich uit tegen

beleid voor een inclusieve en rechtvaardige stad en

alle vormen van haat en discriminatie. Binnen

beschrijft hoe de voortgang wordt gemonitord en

onze mogelijkheden leggen we sancties op

geëvalueerd. Zo wordt duidelijk hoe de ambities uit

aan personen, instellingen of bedrijven die

het plan worden omgezet in tastbare resultaten, in

zich hieraan schuldig maken. We staan naast

nauwe samenwerking met de stad.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

7

2.

GELIJKWAARDIG PARTNERSCHAP: SAMEN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

8

2.1 Moslimdiscriminatie is onaanvaardbaar

kernonderdeel van het Haags plan tegen moslimdis-

De conclusie op basis van (recent) onderzoek en de

partners in de stad: religieuze en maatschappelijke

ervaringen in de stad is onmiskenbaar: moslim-

organisaties, jongeren- en vrouwenorganisaties,

discriminatie is een structureel probleem, ook in

onderwijsinstellingen en vertegenwoordigers uit

Den Haag. De norm in onze stad is helder: moslim-

verschillende wijken en buurten. Met deze partners

discriminatie is onaanvaardbaar. We spreken deze

voeren we structureel overleg, communiceren we

norm uit, handhaven haar in beleid en stimuleren

helder over de inhoud en voortgang van het plan en

dat ook inwoners, organisaties, scholen en sport-

organiseren we werksessies en netwerkbijeenkom-

clubs deze uitdragen.

sten. Zo blijven we gezamenlijk leren en bijsturen

criminatie. We werken samen met een brede groep

waar nodig.

2.2 Participatie Moslimdiscriminatie kunnen we alleen tegengaan

2.3 Inzichten uit de stad

als we het samen doen. Daarom zijn we in 2024

Bijeenkomsten

en 2025 de stad ingegaan om in gesprek te gaan

In totaal organiseerden we zeven bijeenkomsten

met jongeren, vrouwen, levensbeschouwelijke en

met o.a. (moslim)vrouwen, (moslim)jongeren en

maatschappelijke organisaties over hun ervaringen

vertegenwoordigers van levensbeschouwelijke orga-

en ideeën. Meer dan 400 inwoners namen deel aan

nisaties. De reeks werd afgesloten met een openbare

zeven bijeenkomsten. Parallel hieraan spraken we

eindbijeenkomst waar iedereen welkom was.

met experts van de Haagse Hogeschool en lieten we aanvullend onderzoek uitvoeren door Movisie.

Tijdens de bijeenkomsten deelden inwoners hun

De inzichten die hieruit voortkwamen, vormen

persoonlijke ervaringen. Het onderwerp bleek zwaar

samen het fundament van dit plan.

beladen en raakte aan pijnlijke, vaak alledaagse, realiteiten. Hiernaast dachten deelnemers ook

Dit plan is een dynamisch document: samen met

actief mee over oplossingen. Dit leverde waardevolle

de stad geven we het vorm, voeren we het uit en

inzichten op over hoe moslimdiscriminatie in

passen we het aan waar nodig. De signalen en

Den Haag wordt ervaren en wat er nodig is om dit te

ervaringen uit de stad vormen daarbij steeds ons

veranderen. Uit hun inbreng kwamen de volgende

vertrekpunt. Zo verankeren we participatie als

tien punten naar voren:

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

9

1. Gemeentelijke erkenning en communicatie Erken moslimdiscriminatie expliciet als structureel probleem om vertrouwen te herstellen. Communiceer transparant over wat er met input uit de samenleving gebeurt en over de uitvoering van het plan. 2. Zichtbaarheid en representatie Zet zichtbare rolmodellen en ambassadeurs en stimuleer initiatieven waarin moslims via film, theater of storytelling hun eigen verhaal vertellen en bijdragen aan realistische beeldvorming. 3. Toegankelijke meldstructuur Verlaag de drempel voor het melden van discriminatie, omdat veel inwoners dit nu als ineffectief ervaren. Maak het aangifteproces duidelijker en versterk bij inwoners de kennis over hun rechten en de geldende procedures. 4. Onderwijs en voorlichting Ontwikkel educatieve programma’s over inclusie, gelijkwaardigheid en (religieuze) diversiteit. Versterk het onderwijs met thema’s die begrip en weerbaarheid bij leerlingen bevorderen. 5. Dialoog en begrip Faciliteer ontmoetingen tussen moslims en niet-moslims om vooroordelen te verminderen en begrip te vergroten. Organiseer dialogen rond gedeelde thema’s als veiligheid om lokale verbondenheid te versterken. 6. Weerbaarheid Bied trainingen aan over rechten, assertiviteit en juridische mogelijkheden om vooral vrouwen te ondersteunen in hun kennis en zelfvertrouwen bij discriminatie. 7.

Voorbeeldfunctie van organisaties Voer inclusief personeelsbeleid en bied antidiscriminatie- en diversiteitstrainingen aan binnen gemeentelijke instellingen en partnerorganisaties. 8. Veiligheid Verbeter de veiligheid op straat, vooral voor zichtbaar moslima’s, en zorg voor bescherming van gebedshuizen tegen incidenten en dreiging. 9. Aandachtsfunctionaris moslimdiscriminatie Stel binnen de gemeente een aanspreekpunt aan om signalen serieus te nemen, beleid te verbeteren en vertrouwen tussen stad en overheid te versterken. 10. Duurzame, gelijkwaardige relatie met de gemeente Bouw aan langdurige samenwerking tussen inwoners, organisaties en gemeente op basis van co-creatie, dialoog en wederzijds vertrouwen. Deze punten geven richting aan wat inwoners belangrijk vinden: erkenning, vertrouwen, veiligheid en weerbaarheid.

Aanbevelingen uit onderzoek

benadrukt hierin het belang van samenwerking

Naast de gesprekken met inwoners zijn ook diverse

met bestaande netwerken van religieuze en maat-

initiatieven, kennispartners en experts geraad-

schappelijke organisaties. Daarbij is het essentieel

pleegd. Movisie heeft op basis van deze gesprekken

te investeren in langdurige en gelijkwaardige

en aanvullend onderzoek het rapport Samen tegen

relaties, gebaseerd op vertrouwen en gedeelde

moslimdiscriminatie in Den Haag opgesteld. Movisie

verantwoordelijkheid. Ook adviseert Movisie dat

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

10

de gemeente een duidelijke sociale norm uitdraagt waarin moslimdiscriminatie niet wordt getolereerd en dat ontmoetingen tussen verschillende gemeenschappen actief worden bevorderd. Deze aanbevelingen bieden concrete handvatten om de inzichten uit de stad duurzaam te vertalen naar beleid en uitvoering. Hiermee vormt dit een waardevolle aanvulling op de punten die uit de stadsbijeenkomsten naar voren kwamen.

2.4 Van inzicht naar actie

Subsidie en ondersteuning

Verantwoordelijkheid

Een van de manieren waarop de gemeente

Een van de grootste zorgen van de inwoners is het

organisaties ondersteunt, is via subsidies. Via de

heersende nationaal politieke klimaat dat verdeeld-

Subsidieregeling Verbinding en Antidiscriminatie

heid en polarisatie in de hand werkt. Volgens

ondersteunen we initiatieven die moslimdiscrimi-

Haagse inwoners draagt de politiek zelf bij aan

natie tegengaan, veerkracht en bewustwording

de stigmatisering en stereotypering van moslims.

vergroten en ruimte creëren voor ontmoeting en

Met dit plan benadrukken wij dat hier in Den Haag

verbinding. Daarnaast biedt de regeling Haags

geen ruimte voor is.

Vieren de mogelijkheid om bijvoorbeeld iftars of andere verbindende evenementen te organiseren.

Ondanks de verharding van het politieke klimaat zijn wij ervan overtuigd dat het in Den Haag wél

Ook scholen kunnen een belangrijke rol spelen

mogelijk is om gezamenlijk moslimdiscriminatie

in het bevorderen van een veilige en inclusieve

tegen te gaan. De bijeenkomsten in de stad hebben

omgeving. Daarom kunnen scholen in het primair

laten zien hoeveel kracht, betrokkenheid en wijs-

en voortgezet onderwijs gebruikmaken van de

heid er aanwezig is binnen de Haagse samenleving.

subsidieregeling Schoolveiligheid. Deze regeling kan

De openheid waarmee verhalen worden gedeeld, de

breed worden ingezet om thema’s als discriminatie,

moed om pijnlijke ervaringen uit te spreken en de

sociale veiligheid en inclusie onder de aandacht te

bereidheid om samen te bouwen aan onze stad zijn

brengen.

indrukwekkend. Deze gesprekken maken duidelijk dat er genoeg mensen zijn die deze verandering

We zorgen ervoor dat deze regelingen toegankelijk

mee willen dragen.

zijn voor zowel gevestigde als nieuwe en kleinere initiatieven. Dit doen we door de criteria te verdui-

Een stad zonder moslimdiscriminatie vraagt om

delijken en hier duidelijk over te communiceren,

gezamenlijke inzet. Iedereen heeft hierin een rol en

bijvoorbeeld via informatiebijeenkomsten.

verantwoordelijkheid. De gemeente neemt hierin haar verantwoordelijkheid door helder te communi-

Aandacht voor moslimdiscriminatie

ceren over de urgentie van het plan en de uitvoering

Het thema moslimdiscriminatie krijgt blijvende

hiervan. Ook werken we samen met onze partners

aandacht. De afdeling Inclusief Samenleven van

in de stad aan de uitvoering van het plan. We onder-

de gemeente bevordert de samenwerking met

steunen (moslim)organisaties bij het ontwikkelen

moslimorganisaties en andere betrokken partijen

van handelingsperspectieven en stimuleren

en bewaakt de samenhang tussen beleid, gemeen-

initiatieven die bijdragen aan bewustwording en

schap en uitvoering. Op deze manier borgen we dat

veerkracht. Tot slot dragen wij actief de norm uit dat

signalen uit de stad worden opgepakt en opgevolgd.

moslimdiscriminatie onaanvaardbaar is door actief

Zo bouwen we verder aan vertrouwen en verbinding

opvolging te geven aan signalen uit de stad.

tussen de gemeente en de Haagse burgers.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

11

3.

DEN HAAG: EEN STAD WAAR ISLAMITISCHE HAGENAARS THUIS ZIJN

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

12

3.1 Thuis in Den Haag

(sociale)veiligheid, waardigheid en het gevoel van

Uit de verhalen van Hagenaars met een islamitische

thuiszijn.

achtergrond horen we dat zij niet altijd de ruimte ervaren om zichzelf volledig te kunnen zijn. Deze

3.2 Maatschappelijke bewustwording

ervaring is niet uniek voor moslims, maar de norma-

Veel mensen die moslimdiscriminatie meemaken,

lisering ervan door een samenleving die eraan

doen daar geen melding van. Dat heeft onder

gewend is geraakt wel.

andere te maken met persoonlijke belastbaarheid (discriminatie ervaren is al zwaar genoeg) of met de

In Den Haag moet iedereen vrij en veilig kunnen

overtuiging dat melden weinig oplevert. Ook is voor

leven: veilig met je hoofddoek over straat, vrij

islamitische Hagenaars niet altijd duidelijk waar en

in wat je draagt en hoe je je geloof beleeft om

hoe een melding kan worden gedaan. Den Haag wil

volwaardig deel te kunnen nemen aan de samen-

de meldingsdrempel verlagen door ­Discriminatie.nl

leving. Dat vraagt om bewustwording en kritisch

Den Haag bekender en toegankelijker te maken.

bewustzijn.

We werken met vertrouwenspersonen en ontwikkelen campagnes. Zo kunnen islamitische

Bewustwording betekent oog hebben voor de

Hagenaars eenvoudig vinden waar en hoe zij discri-

werkelijkheid van moslimdiscriminatie en ruimte

minatie kunnen melden. Daarnaast stimuleren we

maken voor realistische beeldvorming. Het vraagt

meldingsbereidheid binnen religieuze instellingen.

ook om erkenning en waardering van de bijdrage die islamitische Hagenaars leveren aan onze stad.

Meer meldingen zijn van groot belang, omdat ze helpen om scherper zicht te krijgen op de

Kritisch bewustzijn gaat over inzicht in het struc-

aard en omvang van moslimdiscriminatie. Maar

turele karakter van ongelijkheid en discriminatie

maatschappelijk bewustzijn vraagt om méér dan

en over het besef dat juist in identiteit kracht

cijfers van discriminatie: uit gesprekken in de stad

schuilt om bij te dragen aan een rechtvaardige en

blijkt dat dit niet voldoende is om moslimdiscri-

verbonden samenleving.

minatie in haar volledigheid in kaart te brengen. Moslimdiscriminatie raakt vaak aan gevoelens

Met deze dubbele benadering leggen we de basis

van (sociale) onveiligheid en gedragsaanpassing,

voor beleid dat niet slechts reageert, maar preven-

verbale en fysieke bedreigingen, stigmatisering in

tief en verbindend werkt. Zo bouwen we aan een

het politieke debat en de verstrekkende gevolgen

stad die begrijpt dat gelijke kansen ook gaat over

hiervan. We werken daarom samen met de Haagse

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

13

Hogeschool en discriminatie.nl Den Haag aan een

leving is gebouwd: vrijheid, gelijkwaardigheid en

aanvullend monitoringsinstrument dat ook deze

solidariteit. Het juiste gesprek voeren betekent

bredere maatschappelijke context zichtbaar maakt.

dat we steeds teruggaan naar deze kern. Daarom betrekken we ook de omstanders die het verschil

3.3 Kritisch bewustzijn en ruimte voor identiteit

kunnen maken. We richten dialogen zo in dat ze

Discriminatie grijpt vaak diep in op zelfbeeld en

op de opbrengsten van eerdere gesprekken.

duidelijke doelstellingen hebben en voortbouwen

participatie; veel mensen uit gemarginaliseerde groepen internaliseren negatieve beelden of

De campagne ‘Mijn identiteit, van mij. Onze rechten,

trekken zich terug na herhaalde uitsluiting. Kritisch

van ons allemaal’, die wij in mei 2025 lanceerden,

bewustzijn gaat over het vermogen om bewust

markeerde het begin van dit gesprek. De boodschap

te zijn van deze mechanismen en de doorwerking

is helder: een rechtvaardige samenleving is een

hiervan in het zelfbeeld en gedrag.

inclusieve samenleving. In Den Haag staan we pal

7

voor de rechten van iedereen. Dat vraagt om een Dit betekent ruimte om de eigen identiteit volledig

collectief besef dat verschillen geen bedreiging

te kunnen leven, zonder aanpassing of terughou-

zijn, maar een bron van kracht. Dit besef vormt het

dendheid uit angst voor afwijzing of uitsluiting.

vertrekpunt voor alle dialogen die wij met elkaar

Kritisch bewustzijn helpt daarbij: het versterkt het

voeren.

zelfvertrouwen, de eigen regie en de veerkracht die nodig zijn om actief bij te dragen aan de stad.

We erkennen in dit gesprek ook dat identiteit en representatie van gemarginaliseerde groepen alleen

Daarom stimuleren we initiatieven die kritisch

recht doen aan de kracht van de Haagse samen-

bewustzijn en veerkracht versterken, met bijzondere

leving wanneer deze groepen zelf eigenaarschap

aandacht voor jongeren en vrouwen. Deze initia-

hebben over hun verhaal. Als Hagenaars met een

tieven hebben als doel om persoonlijke verhalen,

islamitische achtergrond zelf hun verhalen delen

identiteit en maatschappelijke betrokkenheid met

en eigenaarschap hebben over hun representatie,

elkaar te verbinden. Zo versterken we het vermogen

wordt zichtbaar hoe deze perspectieven de stad

van Hagenaars om vanuit kracht en overtuiging bij

mede vormgeven. De gemeente ondersteunt en

te dragen aan een rechtvaardige en veerkrachtige

stimuleert daarom initiatieven die dit mogelijk

Haagse samenleving.

maken. Zo bouwen we samen aan een stad waarin alle perspectieven de stad mede vormgeven en waar

3.4 Beeldvorming

iedere Hagenaar zich thuis voelt.

Moslimdiscriminatie raakt niet alleen moslims, maar ondermijnt de waarden waarop onze samen-

7 - Priest, N., Paradies, Y., Trenerry, B., Truong, M., Karlsen, S. & Kelly, Y. (2012). A systematic review of studies examining the relationship between reported racism and health and wellbeing for children and young people. Social Science & Medicine (95), 115-127. - Yassine, D., Yenga, M., Badou, M., Felten, H. & Does, S. (2023). Ongelijkheid in welzijn. Een mixed-methode onderzoek naar de mentale gezondheid van Nederlandse jongeren met en zonder migratieachtergrond. Verwey-Jonker Instituut. - Williams, D.R., Lawrence, J. A., Davis, B.A. & Vu, C. (2019). Understanding how discrimination can affect health. Health Services Research, (54, S2), 1374-1388. - Benner, A. D., Wang, Y., Shen, Y., Boyle, A.E., Polk, R., Cheng, Y.P. (2018). Racial/Ethnic Discrimination and Well-Being During Adolescence: A Meta-Analytic Review. American Psychologist, (73), 855–883. - Ikram, M. U. Z. (2016). Social determinants of ethnic minority health in Europe. [Thesis, fully internal, Universiteit van Amsterdam]. -FRA (2024). Being Muslim in the EU - Experiences of Muslims. European Union Agency for Fundamental rights. -Pyke, K. D. (2010). What is internalized racial oppression and why don't we study it? Acknowledging racism's hidden injuries. Sociological Perspectives, 53(4), 551–572 -Andriessen, I., Hoegen Dijkhof, J., Van der Torre, A., Pulles, I., Iedema, J. & De Voogd-Hamelink, M. (2020).

Ervaren discriminatie in Nederland II. Sociaal Cultureel Planbureau. -De Cuba, S., Van Dijk, L., Lazëri, M., Mack, A., Velseboer, J., Witvliet, M., Di Stasio, V., Martinović, ,B., Seibel, V., Sprong, S. (2025). Nationaal onderzoek moslimdiscriminatie. Regioplan.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

14

4.

NAAR EEN STAD VRIJ VAN MOSLIMDISCRIMINATIE

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

15

4.1 Naar inclusieve systemen en beleid

uitsluiting vroeg signaleren, bespreekbaar maken

Discriminatie is niet alleen het gevolg van indivi-

en tegengaan. Tegelijkertijd ervaren veel docenten

duele vooroordelen en stereotypen, maar ook van

handelingsverlegenheid of missen zij de juiste

structuren in beleid en uitvoering. Dit noemen we

middelen om effectief op te treden. Daarom is het

systemische discriminatie. Door kritisch te kijken

belangrijk dat zij worden ondersteund met kennis,

naar onze eigen processen en de manier waarop

training en hulpmiddelen die hen helpen om met

beleid in de praktijk uitwerkt, zorgen we ervoor

vertrouwen te reageren op discriminatie.

dat de gemeente Den Haag daadwerkelijk inclusief is. Hieronder zetten we uiteen hoe we binnen de

De gemeente Den Haag neemt signalen over

verschillende domeinen van de gemeente werken

toenemende polarisatie en onveiligheid op scholen

om moslimdiscriminatie tegen te gaan.

serieus. In samenwerking met partners in het sociaal domein werken we aan bewustwording,

4.2 Onderwijs

deskundigheidsbevordering en het versterken van

Schoolveiligheid

sociale veiligheid. Via initiatieven en campagnes

Scholen vormen de basis waar jongeren leren,

ondersteunen we scholen bij het opbouwen van

groeien en hun identiteit ontwikkelen. Een veilig

een inclusieve cultuur waarin diversiteit als kracht

schoolklimaat is daarvoor essentieel. Iedere leerling

wordt gezien.

en medewerker moet zich gezien, gerespecteerd en beschermd voelen – ongeacht afkomst of geloof.

Samen bouwen we aan Haagse scholen waar moslimjongeren zichzelf kunnen zijn, zich veilig

Onderwijsprofessionals spelen hierin een sleutelrol.

voelen en vanuit hun kracht bijdragen aan een

Zij staan het dichtst bij leerlingen en kunnen

respectvolle en rechtvaardige samenleving.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

16

Stagediscriminatie

kunnen bij verschillende loketten van de gemeente

Binnen het Haagse beleid tegen stagediscriminatie

binnenkomen, zoals het Meldpunt ongewenst

vormt de Haagse aanpak Gelijke Stagekansen een

verhuurgedrag, de Huurbalie en het Huurteam.

belangrijke pijler. Deze aanpak, die sinds 2021 wordt uitgevoerd, is gericht op het creëren van een inclu-

4.4 Arbeidsmarkt

sieve en veilige stageomgeving voor álle studenten,

De discriminatie van Nederlandse burgers met een

ongeacht hun achtergrond, beperkingen of religie.

islamitische achtergrond op de arbeidsmarkt is

Voor deze doelstelling verbinden we partners,

onverminderd hoog. Sommige onderzoeken spreken

stimuleren we samenwerking en stellen we finan-

van vier op de vijf moslims die te maken krijgt

ciële middelen beschikbaar.

met discriminatie tijdens het solliciteren of op de werkvloer.8

In mei 2023 is het Haags Manifest Gelijke stagekansen ondertekend door Hogeschool Inholland,

Wij nemen dit probleem zeer serieus en zijn

ROC Mondriaan, De Haagse Hogeschool, Gemeente

daarom in overleg met verschillende partijen om

Den Haag, SBB, ELBHO, VNO-NCW Den Haag en

te onderzoeken hoe we elkaar kunnen versterken

MKB Den Haag. Hierin zijn vijf concrete inspan-

in het effectief tegengaan van discriminatie op

ningen vastgelegd, waaronder het actief tegengaan

de werkvloer. Een van de mogelijkheden die wij

van stagediscriminatie, bijdragen leveren aan de

verkennen, is het opzetten van een breed gedragen

campagne Haagse aanpak Gelijke stagekansen

antidiscriminatiepact met bedrijven, organisaties

(SAME), het faciliteren van scholing en intervisie, en

en verenigingen in de stad. Een dergelijk pact kan

deelname aan impactmetingen. De Haagse aanpak

bijdragen aan bewustwording, agendering en

Gelijke stagekansen draagt zo bij aan het bredere

concrete actie tegen arbeidsmarktdiscriminatie.

streven naar een stad waarin moslimstudenten – én alle andere studenten – gelijke kansen krijgen om

Daarnaast ondersteunen wij actief het netwerk

zich te ontwikkelen en hun plek op de arbeidsmarkt

Divers Den Haag, een beweging van en voor organi-

te vinden.

saties in de stad die inclusie centraal stellen binnen hun beleid en praktijk. Tegelijkertijd erkennen wij

4.3 Wonen

dat systemische verandering pas betekenis krijgt

Als gemeente werken we aan een rechtvaardige en

wanneer mensen ook daadwerkelijk in staat worden

passende verdeling van de woningvoorraad. Gelijke

gesteld hiervan te profiteren. Daarom investeren wij

kansen voor alle woningzoekenden vinden wij zeer

in het versterken van de arbeidsmarktpositie van

belangrijk. Wij ontwikkelen dan ook een voorstel

jongeren met een migratieachtergrond. We bieden

om specifiek discriminatie op de woningmarkt

hen de nodige tools, mindset en netwerken om met

tegen te gaan. Met de inwerkingtreding van de Wet

vertrouwen hun plek op de arbeidsmarkt te vinden

goed verhuurderschap (Wgv) op 1 juli 2023 heeft

en te behouden. Dit doen we onder andere door

het college de beschikking gekregen over een hand-

samen te werken met rolmodellen en trainers die

havingsinstrumentarium om op te kunnen treden

hen ondersteunen bij het ontwikkelen van de juiste

tegen onder meer discriminatie (RIS315496). En om

vaardigheden, zodat zowel de instroom als de door-

dit onder de aandacht te brengen bij verhuurders is

stroom op de arbeidsmarkt gemakkelijker wordt.

er bij het invoeren van de Wgv een uitgebreide infor-

Op deze manier zetten wij ons in voor een arbeids-

matiecampagne gevoerd. Als huurders ongewenst

markt die daadwerkelijk toegankelijk en inclusief is

verhuurgedrag ervaren kunnen zij een melding

en waar talent de doorslag geeft.

doen. Meldingen over ongewenst verhuurgedrag

8 Butter, E., Van Oordt, R. & Van der Valk, I. (2021). Monitor Moslimdiscriminatie Vierde rapportage. Meldpunt Discriminatie Regio Amsterdam.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

17

4.5 Sport en ontmoeting Sport verbindt en brengt mensen samen, maar kan helaas ook een plek zijn waar discriminatie plaatsvindt. De gemeente Den Haag zet zich in voor een positieve sportcultuur, waarin gelijkheid, veiligheid en respect centraal staan. Deze kernwaarden worden via sportverenigingen op een praktische manier overgedragen aan zowel jeugd als volwassenen. Het actieplan ‘Een positieve sportcultuur’ (RIS315481) richt zich nadrukkelijk op het bevorderen van inclusie, het voorkomen van uitsluiting en het waarborgen van sociale veiligheid.

veilig en gewaardeerd voelt, ongeacht achtergrond of geloof.

We ondersteunen sportverenigingen actief bij het voorkomen en tegengaan van moslimdiscriminatie.

4.6 Veiligheid

Door pedagogische ondersteuning, trainingen en

Weerbaarheid

workshops aan te bieden, en door te zorgen voor

Moslimdiscriminatie kan de sociale veiligheid en

een laagdrempelige meldstructuur waar signalen

onderliggende cohesie aantasten. Als gemeente

snel en veilig kunnen worden opgepakt.

onderhouden wij nauwe en langdurige contacten met verschillende levensbeschouwelijke orga-

We werken ook breder aan het tegengaan van

nisaties, waaronder islamitische organisaties.

discriminatie op basis van afkomst, geloof, huids-

We werken integraal aan het tegengaan van scha-

kleur of seksuele oriëntatie in het sportdomein.

delijke polarisatie en het creëren van een sociaal

Dit doen we onder meer door bewustwording te

veilige leefomgeving waar geweld op basis van

vergroten, normstellend beleid te ontwikkelen en

(onder andere) islamofobie zo min mogelijk ruimte

samen te werken met organisaties zoals discri-

krijgt.

minatie.nl Den Haag. Ook worden verenigingen en vrijwilligers ondersteund met workshops en

Indien er sprake is van feitelijke onveiligheid

trainingen die gericht zijn op respect, inclusie en

rondom moskeeën en bezoekers, wordt per situ-

het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag.

atie in overleg bezien of aanvullende maatregelen

Met innovatieve initiatieven als een Virtual Reality

nodig zijn om de fysieke veiligheid te versterken.

ervaring laten we deelnemers ervaren hoe het is om

Met feitelijke onveiligheid bedoelen we concrete

in de leefwereld van iemand met een andere religie,

veiligheidsdreigingen (op basis van informatie

huidskleur of achtergrond te staan. Daarnaast

van veiligheidspartners), veiligheidsincidenten

stimuleren we diversiteit en inclusiviteit door

of aantoonbare risico’s. Hierbij werken we nauw

middel van campagnes zoals de week van respect en

samen met de politie.

de #AllTogetherChallenge. Daarnaast worden in de stad verschillende weerWe werken hierin nauw samen met verschil-

baarheidsprojecten uitgevoerd. Deze projecten zijn

lende partijen in de stad en betrekken daarbij

gericht op het tegengaan van onverdraagzaamheid

via de sportverenigingen ook ouders en coaches.

en extremistische opvattingen.

Via programma’s zoals Positiviteit Scoort stimuleren we inclusief en respectvol gedrag langs de lijn, zodat

De projecten richten zich op het versterken van

sport voor iedereen een veilige en ondersteunende

beschermende factoren die de kans op radicalise-

omgeving blijft. Op die manier bouwen we samen

ring verkleinen – bijvoorbeeld binnen de mano­

aan een sportklimaat waarin iedereen zich welkom,

sphere, het rechtsextremisme of andere extremisti-

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

18

sche stromingen. Een overzicht van projecten staat

Den Haag, gevrijwaard van discriminatie en andere

in de voortgangsrapportage aanpak polarisatie,

vormen van uitsluiting. Ook zetten we in op bewust-

radicalisering en extremisme (RIS321931).

wording, zodat meer mensen de meerwaarde van een inclusieve werkomgeving zien waarbij begrip en

Straatintimidatie

respect voor elkaar centraal staan.

Tijdens de bijeenkomsten gaven moslimvrouwen bijna unaniem aan dat ze zich regelmatig erg

Daarnaast werken we ook aan gelijke kansen voor

onveilig voelen op straat en hierdoor op bepaalde

iedereen bij instroom, doorstroom en ontwikkeling

plekken in de stad niet komen. We zetten ons

en het tegengaan van discriminatie binnen deze

in tegen straatintimidatie en zorgen ervoor dat

gebieden.

vrouwen veilig over straat kunnen.

4.7 De gemeentelijke organisatie Onze gemeentelijke organisatie is onlosmakelijk verbonden aan de stad en daarmee ook aan al haar verschillende nationaliteiten, perspectieven en verhalen. Als een van de grootste werkgevers in Den Haag hebben we een verantwoordelijkheid om het goede voorbeeld te geven. Vanuit het programma diversiteit en inclusie werken we daarom aan een inclusieve organisatie waarin diverse perspectieven en achtergronden worden gewaardeerd. Hierbij is geen plaats voor discriminatie op wat voor grond dan ook, dus ook niet voor moslimdiscriminatie. Binnen de gemeentelijke organisatie richten we ons onder meer op het realiseren van een inclusieve organisatiecultuur, zodat (nieuwe) medewerkers zich welkom en veilig voelen bij de gemeente HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

19

5.

ALLEMAAL ANDERS, IEDEREEN HAAGS

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

20

5.1 Diverse stad

samenleving spreekt niet voor zich. Veel mensen

Den Haag is een van de meest diverse steden van

hebben nog altijd te maken met uitsluiting,

Nederland. Dit brengt veel verschillende culturen,

discriminatie of racisme. De nota is gericht op alle

achtergronden, geschiedenissen en perspectieven

Hagenaars. We werken hiermee aan een stad die

met zich mee. Den Haag is ook een stad die steeds

werkt voor iedereen. Ook hebben we in deze nota

verandert en in beweging is. Dit geeft ons allemaal

opgenomen dat er gerichte aandacht is voor speci-

een verantwoordelijkheid voor de manier waarop

fieke groepen, omdat deze te maken hebben met

we met elkaar samenleven. In dit afsluitende

structurele discriminatie, racisme of uitsluiting.

hoofdstuk leggen we uit hoe dit Haagse plan tegen

Op deze manier bestrijden we gericht ongelijkheid

moslimdiscriminatie past binnen de lokale aanpak

met aandacht voor de mensen die de aandacht

van discriminatie en hoe we voor alle Hagenaars,

harder nodig hebben.

ongeacht religie, afkomst, geslacht, seksuele oriëntatie, huidskleur of beperking, een rechtvaardige

5.3 Verbinding

stad willen zijn.

Ook al hebben we het niet altijd door, we hebben meer overeenkomsten dan verschillen. Daarom

5.2 Inclusief samenleven

werken we aan bewustwording en meer verbin-

Iedereen hoort erbij. Een samenleving zonder

ding tussen verschillende groepen in de stad.

moslimdiscriminatie vraagt dat we actief werken

Vooroordelen hebben we allemaal. Om elkaar niet

aan gelijke kansen en wederzijds begrip. Dat begint

uit het oog te verliezen, is het belangrijk dat we

met erkennen wat er misgaat, maar ook met

leren ons bewust te zijn van onze vooroordelen

investeren in wat werkt: educatie, ontmoeting,

en wat die met een ander kunnen doen. Dat zorgt

representatie en gedeelde verhalen. Een inclusieve

ervoor dat we elkaar beter leren kennen en meer

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

21

begrip voor elkaar hebben. We ondersteunen via onze subsidieregelingen organisaties in de stad die mensen met elkaar in verbinding brengen. Dat gebeurt bijvoorbeeld door dialogen in de wijk. Of een uitwisseling tussen leerlingen van scholen uit verschillende delen van de stad. In onze stad is ruimte voor verschillende ideeën, standpunten en perspectieven, zolang deze passen binnen de grenzen van onze democratische rechtsstaat. Iedereen heeft het recht om zichzelf te zijn. Daarbij zijn we solidair naar elkaar. Vrijheid van meningsuiting is een belangrijk recht, maar mag nooit ten koste gaan van de vrijheid van een ander. Verbinding en vrijheid gelden over en weer. Dat betekent dat we ruimte maken voor elkaar in de stad. Ook als we het niet altijd met elkaar eens zijn. Dit vatten we samen in de volgende uitgangspunten: • Verbinding en vrijheid gelden over en weer. • Er is ruimte voor eigen identiteit.

waarin de opgenomen doelstellingen worden

• We vieren gedeelde waarden.

gekoppeld aan indicatoren. We meten en monitoren

• We faciliteren initiatieven uit de stad.

in deze rapportage de indicatoren. Hierdoor weten

• We leven in een stad die nooit af is.

we of we op de goede weg zitten richting een meer inclusieve en rechtvaardige stad.

Bewustwording over vooroordelen helpt in het tegengaan van discriminatie. We leren zo discri-

Het Haags plan tegen moslimdiscriminatie is

minatie herkennen en weten wat we kunnen doen

onderdeel van die nota, en wordt meegenomen in

om dit te voorkomen. Ook kunnen we ingrijpen

dit meetplan. Ieder jaar doen we een monitorings-

wanneer discriminatie voorkomt. Hier spreken

onderzoek via de inwonersenquête. Hierin meten

we elkaar op aan. Daarnaast zijn we ons bewust

we de indicatoren die over de relevante ervaringen

van ons eigen gedrag. Dit geldt niet alleen voor de

en houdingen gaan en halen we meningen van onze

inwoners van de stad, maar ook voor de gemeente

inwoners op. Zo nodig vullen we deze inwonersen-

als overheidsorganisatie. Discriminatie tegengaan

quête aan met andere onderzoeksmethodes, zoals

betekent ook actief werken aan gelijkwaardigheid in

interviews met inwoners van de stad of deelnemers

kansen. De wijk waarin je geboren bent, de achter-

aan activiteiten. Voor subsidies en opdrachten die

grond van je ouders of je sekse mogen bijvoorbeeld

onder dit beleidsstuk worden uitgevoerd, gebruiken

niet uitmaken voor het schooladvies.

we een gestandaardiseerd rapportageformat. Hierin rapporteren uitvoerders over de behaalde resultaten

5.4 Monitoring en evaluatie

aan de hand van vooraf opgestelde indicatoren.

Om als gemeente zeker te weten dat ons beleid werkt, is het belangrijk dat we onze activiteiten

We voeren iedere twee jaar een evaluatie uit.

monitoren. We kunnen dan bijsturen wanneer dat

Dit doen we op basis van de opgehaalde gegevens.

nodig is en werken effectiever. Voor de nota Inclusief

Deze evaluatie geeft de uitvoeringsagenda voor de

Samenleven werken we met een jaarrapportage

daaropvolgende termijn mede vorm.

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

22

BIJLAGE 1 HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE IN UITVOERING

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

23

Pijler 1: Gelijkwaardig partnerschap: samen tegen moslimdiscriminatie Moslimdiscriminatie is onaanvaardbaar De gemeente stelt een duidelijke norm dat moslimdiscriminatie onaanvaardbaar is en onderzoekt of een pact tegen moslimdiscriminatie mogelijk is .

Normeren

Participatie We maken tijd en middelen vrij om de samenwerking met partners in de stad vorm te geven.

Stimuleren

Het Haags plan tegen moslimdiscriminatie groeit mee met de stad: we organiseren werksessies en netwerkbijeenkomsten met partijen in de stad om te leren en bij te sturen waar nodig.

Signaleren, stimuleren

We onderhouden structureel contact met expertorganisaties.

Signaleren

Verantwoordelijkheid We investeren structureel in het opbouwen en onderhouden van relaties met verschillende islamitische organisaties en sleutelfiguren.

Stimuleren

We tonen herhaaldelijke en zichtbare betrokkenheid en zijn aanwezig bij initiatieven uit de gemeenschap.

Normeren

We stellen middelen beschikbaar voor vertrouwenspersonen die islamitische Hagenaars ondersteunen bij het melden van discriminatie en het doen van aangifte.

Stimuleren, sanctioneren

We stimuleren en ondersteunen (moslim)organisaties bij het ontwikkelen van handelingsperspectieven.

Stimuleren

We stimuleren initiatieven die bijdragen aan bewustwording over moslimdiscriminatie.

Voorkomen

We verkennen samen met maatschappelijke en religieuze partners hoe de signaleringsfunctie rond moslimdiscriminatie in de stad kan worden versterkt.

Signaleren

De vier grootste gemeenten van Nederland (G4) werken intensief samen om discriminatie en racisme te bestrijden met overleggen en projecten. Moslimdiscriminatie wordt meegenomen in deze gezamenlijke inspanningen.

Normeren

We organiseren interreligieuze bijeenkomsten en ontmoetingsbijeenkomsten tussen vertegenwoordigers en leden van verschillende organisaties, waaronder de islamitische geloofsinstellingen.

Voorkomen

Subsidie en ondersteuning We brengen de subsidieregeling Verbinding en Antidiscriminatie onder de aandacht bij partijen die zich willen inzetten voor het tegengaan van moslimdiscriminatie.

Stimuleren

We maken de regelingen toegankelijker en communiceren hier duidelijk over.

Stimuleren

Met de subsidieregeling Haags Vieren stimuleren we verbinding, ontmoeting en gedeelde waarden door het financieren van wijkvieringen die mensen samenbrengen, zoals de iftar.

Voorkomen

We stimuleren en bevorderen verbinding tussen verschillende partijen in de stad middels dialogen.

Stimuleren

Aandacht voor moslimdiscriminatie Blijvende aandacht voor moslimdiscriminatie wordt geborgd door de afdeling Inclusief Samenleven.

Normeren

Deze afdeling ziet toe op de uitvoering van het Haags plan tegen moslimdiscriminatie.

Normeren

Deze afdeling ziet toe op duidelijke communicatie over het plan.

Normeren

Pijler 2: Den Haag: een stad waar islamitische Hagenaars thuis zijn Thuis in Den Haag We verkennen met Moslim Archief hoe we de geschiedenis en erfgoed van islamitische gemeenschappen in Den Haag zichtbaar maken.

Voorkomen

We verkennen een beoogde locatie door middel van een quickscan om de (technische) haalbaarheid van de realisatie van een islamitische begraafplaats te toetsen.

Stimuleren

We faciliteren educatieve programma’s over islamitisch erfgoed voor scholen, bibliotheken en buurtcentra. Hierbij werken we samen met islamitische gemeenschappen en andere relevante partijen.

Voorkomen

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

24

Maatschappelijke bewustwording We vinden dat ieder incident van moslimdiscriminatie gemeld moet worden.

Normeren

In samenwerking met de antidiscriminatievoorziening Discriminatie.nl Den Haag werken we eraan de meldingsdrempel voor moslimdiscriminatie te verlagen.

Signaleren

Door voorlichting en campagne(s) willen we bewustwording creëren over (het melden van) moslimdiscriminatie. Dit doen we in samenwerking met de antidiscriminatievoorziening.

Voorkomen

De antidiscriminatievoorziening gaat de stad in om actief meldingen op te halen.

Signaleren

We overleggen structureel met de politie, het OM en de antidiscriminatievoorziening om beter zicht te krijgen op het proces rondom discriminatie-incidenten en knelpunten rondom discriminatie, waaronder moslimdiscriminatie.

Signaleren, sanctioneren

Incidenten worden zowel bij de politie als het antidiscriminatievoorziening direct als moslimdiscriminatie geregistreerd.

Sanctioneren

We brengen de impact van moslimdiscriminatie op aanvullende wijze zichtbaar, waarbij o.a. sociale veiligheid en gedragsaanpassing worden meegenomen.

Signaleren

Kritisch bewustzijn We faciliteren initiatieven die onder andere jongeren en vrouwen stimuleren en hen ruimte bieden om hun persoonlijke identiteit te ontwikkelen en vanuit eigen kracht bij te dragen aan de samenleving.

Stimuleren

We bieden voorlichting over het recht op gelijke behandeling en hoe te handelen bij uitsluiting, discriminatie of onveiligheid.

Voorkomen

We openen een vrouwenrechtswinkel, waar vrouwen gratis juridische ondersteuning en hulp kunnen krijgen, inclusief moslimvrouwen.

Sanctioneren

Beeldvorming We bouwen voort op de campagne ‘Iedereen anders, allemaal Haags’ door in te zetten op dialoog en bewustwording rond gedeelde rechten en waarden, waarbij individuele identiteiten worden gezien en benut als kracht.

Normeren

We ondersteunen initiatieven die via eigenaarschap over het eigen verhaal bijdragen aan het tegengaan van negatieve beeldvorming en stereotypering.

Voorkomen

We ondersteunen tentoonstellingen, stadswandelingen en culturele initiatieven waarin deze verhalen zichtbaar worden.

Stimuleren

We faciliteren film- en theatervoorstellingen die onderwerpen als identiteit, migratie en (on)zichtbare vormen van uitsluiting ter sprake brengen.

Voorkomen

Pijler 3: Naar een stad vrij van moslimdiscriminatie Onderwijs We brengen lokale initiatieven uit de stad, die islamitisch leven en moslimdiscriminatie uitlichten, onder de aandacht van scholen.

Voorkomen

Lespakketten gericht op Haags islamitisch erfgoed en geschiedenis en het tegengaan van (moslim) discriminatie brengen we onder de aandacht van scholen.

Voorkomen

We nodigen alle scholen uit tot een bezoek aan een Haagse moskee.

Voorkomen

We ondersteunen scholen met de subsidieregeling Schoolveiligheid. Deze subsidie kan onder andere worden ingezet voor de inkoop van weerbaarheidstrainingen en de ondersteuning van onderwijsprofessionals bij het behandelen van maatschappelijke thema’s.

Stimuleren

Als onderdeel van de Haagse Educatieve Agenda verbinden we met de Haagse Aanpak Gelijke Stagekansen partners, stimuleren we samenwerking en stellen we middelen beschikbaar voor een inclusieve en veilige stageomgeving.

Voorkomen

We versterken duurzame samenwerkingen tussen studenten, docenten en stageorganisaties om stagediscriminatie van islamitische studenten tegen te gaan.

Voorkomen

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

25

Wonen We komen tot een aangescherpte aanpak voor het tegengaan van discriminatie op de woningmarkt (RIS 319812).

Normeren

Arbeidsmarkt We onderzoeken de opties voor een antidiscriminatiepact.

Normeren

We dragen actief bij aan het netwerk Divers Den Haag, een stedelijke beweging van organisaties die zich inzetten om inclusie structureel te verankeren in beleid, organisatiecultuur en dagelijkse praktijk.

Normeren

We bieden jongeren leiderschapstrainingen aan om hun positie op de arbeidsmarkt te versterken.

Stimuleren

Sport en ontmoeting We zetten ons actief in voor meer inclusie binnen sport. We gaan discriminatie, en dus ook moslimdiscriminatie, tegen.

Voorkomen

Veiligheid We onderhouden contacten met levensbeschouwelijke organisaties, waaronder islamitische instellingen.

Signaleren

Bij incidenten gelinkt aan moslimdiscriminatie, zoals geweld, bekladdingen en vernieling van islamitische gebouwen en monumenten kunnen de beelden van de gemeentelijke camera’s van meerwaarde zijn om de daders te identificeren.

Sanctioneren

We zetten in op weerbaarheidsprojecten in de stad om (online) onverdraagzaamheid en extremistische opvattingen tegen te gaan.

Voorkomen

Binnen de politieorganisatie wordt aandacht besteed aan het vergroten van het kennisniveau en bewustwording ten aanzien van moslimdiscriminatie.

Normeren

De Haagse aanpak tegen straatintimidatie richt zich specifiek op vrouwen, inclusief moslimvrouwen. Daarnaast verkennen we gericht welke aanvullende maatregelen nodig zijn om straatintimidatie specifiek jegens moslimvrouwen aan te pakken.

Voorkomen

De gemeentelijke organisatie De gemeentelijke organisatie werkt doorlopend aan een inclusieve organisatie en gelijke kansen voor iedereen.

Normeren

We toetsen nieuw beleid, vooral in het sociaal domein, op het tegengaan van discriminatie en racisme, ook moslimdiscriminatie.

Voorkomen

In lijn met het actieplan ‘Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen’ (RIS317940) nemen we bij raamcontracten en model offerteaanvragen criteria op over discriminatie, inclusie en diversiteit. Daarnaast nemen we een uitdrukkelijke beëindigingsbepaling op in de gemeentelijke modelovereenkomst, waardoor we samenwerking met bedrijven die zich schuldig maken aan (moslim)discriminatie kunnen beëindigen.

Sanctioneren

We gebruiken de gemeentelijke communicatiekanalen om initiatieven uit te lichten die (moslim) discriminatie tegengaan.

Stimuleren

Bij het verlenen van vergunningen voor evenementen wordt toegezien op het voorkomen van haatzaaiing en andere vormen van (moslim)discriminatie.

Normeren

Bij signalen van strafbare gedragingen of uitingen tijdens een evenement wordt de organisatie direct benaderd en verzocht passende maatregelen te nemen.

Normeren

Mocht de organisatie niet bereid zijn om passende maatregelen te treffen, dan kan dit leiden tot een negatief advies van de (hulp)diensten en mogelijk tot het (gedeeltelijk) niet verlenen van de vergunning.

Sanctioneren

HAAGS PLAN TEGEN MOSLIMDISCRIMINATIE

26

Pijler 4: Allemaal anders, iedereen Haags Inclusief Samenleven In de nota ‘Inclusief Samenleven: Allemaal anders, iedereen Haags’ (RIS 318932) uit 2024 benadrukken we het belang van een inclusieve samenleving waarin iedereen zich thuis voelt. Het Haags plan tegen moslimdiscriminatie is een uitwerking van deze nota en valt binnen de brede Haagse aanpak van discriminatie.

Normeren

Naast het Haags plan tegen moslimdiscriminatie wordt ook beleid ontwikkeld voor vrouwen, zwarte, Joodse en queergemeenschappen, en voor mensen met een beperking. Zo bestrijden we gericht ongelijkheid voor de mensen die de aandacht het hardst nodig hebben.

Normeren

Verbinding We versterken verbinding tussen inwoners van de stad door bewustwording en (h)erkenning te vergroten en dialoog te stimuleren.

Voorkomen

We verstrekken subsidies aan organisaties die activiteiten organiseren inwoners van Den Haag met verschillende achtergronden verbinden en in gesprek brengen.

Stimuleren

We besteden aandacht aan belangrijke (internationale) dagen zoals de Dag tegen islamofobie, de Dag Tegen Racisme en Discriminatie, de Dag voor Mensenrechten, de Dag voor Mensen met een Beperking en de Week van Toegankelijkheid.

Normeren

We organiseren dialogen in samenwerking met lokale partners en Hagenaars om de verbinding te versterken.

Voorkomen

We ondersteunen een pilot van de Huis in de Stad aan de Weimarstraat, waar ruimte is vrijgesteld voor structureel overleg, maatschappelijke samenwerking en activiteiten voor, door en met religieuze organisaties.

Stimuleren

Monitoring en evaluatie We voeren monitorstudies over discriminatie, emancipatie, segregatie en veiligheid in de stad.