RIS323941 Bijlage Bouwenvelop Denekamp

Klimaateffecten waar Den Haag mee te maken krijgt zijn zeespiegelstijging, stijging van de gemiddelde temperatuur, langere droge periodes en als het regent zijn de buien heviger. Klimaatadaptatie is nodig om in de toekomst ook een veilige, leefbare en aantrekkelijke stad te zijn. Hiervoor zijn fysieke maatregelen nodig die bijdragen aan klimaatadaptatie en een impuls geven aan de ruimtelijke kwaliteit van de stad.

Den Haag zet betekenisvolle en concrete stappen naar het doel van een klimaatneutrale stad in 2030. Hiermee sluit de gemeente aan op de besluiten van de rijksoverheid die op energieterrein zijn genomen. Dit betekent onder andere dat elk nieuw gebouw klimaatneutraal en dus zonder aardgas wordt opgeleverd. Bij grootschalige renovaties is aardgasvrij het uitgangspunt. Daarnaast is de ambitie om in de periode 2018-2022 25.000 tot 30.000 bestaande woningen van duurzame energie te voorzien of ze hierop voor te bereiden, zodat ze klaar zijn om aangesloten te worden op schone energie. Per wijk worden wijkenergieplannen opgesteld. In deze plannen zal worden beschreven welke toekomstige energievoorziening in de wijk beschikbaar is en hoe de overstap wordt gemaakt. Verder is de ambitie dat ieder geschikt dak in Den Haag zonnepanelen, zonneboilers heeft, groen is of anders wit.

In deze visie staan de plannen waarmee Den Haag de komende periode meer en meer overstapt naar een schone energievoorziening. Dat betekent dat we straks schone energie gebruiken voor zaken als verwarmen, koken en douchen. Daarvoor zal een groot deel van onze huizen en gebouwen tussen nu en 2030 aangepast worden voor de overstap van fossiele energie naar schone energie. De gemeente ziet het als haar plicht om zorg te dragen voor een duurzame, sociale en toekomstbestendige stad. Al die huizen en gebouwen zijn echter niet in eigendom van de gemeente; we kunnen en willen niemand dwingen, maar mensen wel ondersteunen. Daarom geven we in de transitievisie warmte richting aan de plannen die we samen met inwoners, ondernemers en betrokken partners maken. Voor iedere buurt kiezen we een warmteoptie, die concreet uitgewerkt wordt en ook dat doen we samen met bewoners en bedrijven. In een flink aantal buurten kunnen we nu al aangeven of er voor een collectief warmtenet kan worden gekozen of dat een individuele warmtetechniek een betere oplossing zal zijn. In andere wijken kun je dat nu nog niet vaststellen. Daar wordt later beslist welk energiesysteem er komt. Gelukkig hoeft niemand daarop te wachten. We kunnen overal al starten met energie besparen, isoleren en de overstap op inductie koken. Ook is een hybride warmtepomp in bijna alle gevallen een goed idee.

Zo zorgen we er samen voor dat de overstap op schone energie straks vlot verloopt.

De gekozen energievoorziening moet passen bij de oplossingsrichting die in het Stedelijk EnergiePlan (RIS306869) en het ontwerp van de Transitievisie warmte (RIS310442) vastgesteld is voor dit deel van de stad. Omdat nieuwbouw vanwege de goede isolatie met lage temperaturen verwarmd kan worden is het gebruik van hoge temperatuur stadsverwarming onwenselijk. Die warmte is nodig voor de verwarming van bestaande woningen en gebouwen. Platte daken op de locatie dienen optimaal gebruikt te worden voor energievoorziening (elektriciteit, warm water) in combinatie met groene, blauwe en/of witte daken. De gezamenlijke ambitie voor GPR is gemiddeld een 8 voor de thema’s energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde. Wordt gekozen voor BREEAM dan is de norm minimaal vier sterren. Veel nieuwbouw in Den Haag en Nederland laat zien dat dit gangbaar is. Deze instrumenten helpen om duurzaam te bouwen met een maximale vrijheid voor ontwikkelende partijen.Veel nieuwbouw in Den Haag en Nederland laat ziet dat dit gangbaar is. Deze instrumenten helpen om duurzaam te bouwen met een maximale vrijheid voor ontwikkelende partijen. Bij een hogere prestatie kan korting gegeven worden op legeskosten.

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

57

Uitvoeringsprogramma Bodem en Ondergrond RIS-nummer: 299493

WEGWIJZER DEN HAAG KLIMAATBESTENDIG RIS-nummer: 308744

https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/6387194/1/RIS299493_bijlage_1

https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10195516/1/RIS308744_bijlage

Ondergrond (ondergrondse infrastructuur RIS299493 en boomwortels, kabels en leidingen en riolering RIS268741) De bodem en ondergrond zijn belangrijk voor het realiseren van de maatschappelijke opgaven voor klimaatverandering, energietransitie en verstedelijking. De bodem en ondergrond vormen de basis voor onze gebouwen en nutsinfrastructuur, het reservoir voor ons drinkwater en energie. De bodem is ook ons archief met waardevolle archeologische en geologische informatie.

Het stappenplan uit de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig) dient gevolgd te worden, waardoor de Haagse eisen en ambities op het gebied van wateroverlast, hittestress en droogte goed in het ontwerp opgenomen en getoetst kunnen worden. Met de inrichting van de buitenruimte met klimaatbestendige maatregelen is deze voorbereid op extreme weersomstandigheden. Onderzocht kan worden of er bij pieken hemelwater direct op het oppervlaktewater kan worden afgewaterd. De buitenruimte wordt zo ingericht dat het optimaal kan blijven functioneren en beheerd kan worden bij veranderende klimaatomstandigheden, zoals hitte, droogte, wateroverlast en teruggang biodiversiteit. De inrichting en het niveau van de buitenruimte en de bebouwing, moet dusdanig worden afgestemd dat de schade door wateroverlast wordt beperkt. Minimale voorwaarde is dat negatieve effecten op de waterhuishouding worden voorkomen of gecompenseerd. Om wateroverlast te voorkomen is de ambitie regenwater vast te houden en vertraagd af te voeren, met als doel piekbelastingen op het rioolsysteem en het oppervlaktewater te voorkomen. De wegwijzer Den Haag klimaatbestendig beschrijft de Haagse eisen en ambities aan een klimaatbestendige inrichting.

Steeds meer functies (warmtenet, ondergrondse warmte-koudeopslaginstallaties, digitale netwerken, afvalcontainers en gescheiden riolen) vragen ruimte onder de grond. De schaarste in de ondergrond bepaalt daarmee het gebruik van de openbare ruimte. De uitdaging is om vanuit de niet zichtbare beperkingen van de ondergrond de openbare ruimte erboven in een vroege fase al goed te coördineren en laten functioneren en bij grote complexiteit ruimtebesparende maatregelen toe te passen. Een duurzame inrichting van de ondergrondse ruimte gelden de volgende principes: - Start met een inventarisatie van de ondergrondse ordening. - Breng de actuele ligging, en de eigenaar van de bestaande ondergrondse infrastructuur in beeld. - Breng de relaties en knelpunten van toekomstige vastgoedontwikkelingen in beeld en op het ontwerp en gebruik van de openbare ruimte. - Projecteer de wenselijke en mogelijke tracés voor de nieuwe ondergrondse infra; - Maak een aanzet tot keuzes van o.a. energievoorziening, koeling enz. - Kies de gewenste principes omtrent de afvoer van hemelwater en vuilwater; - Breng het beheer en onderhoud in beeld en breng, in samenhang, in beeld welke bovengrondse maatregelen mogelijk zijn op basis van de ondergrond. - Zorg ervoor dat de inrichting van de ondergrond geen of beperkte negatieve effecten heeft op het bodem- en watersysteem en/of op het bovengrondse ruimtegebruik.

- Biedt ruimte voor innovatieve oplossingsrichtingen, maar wel met het perspectief om deze als bewezen oplossing te beschouwen.

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

58

https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/overige_bestuurlijke_stukken/81470 BEZONNING EN WINDHINDER

ACTUALISERING VAN DE NORMEN TEN AANZIEN VAN

https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/15400005/1?connection_type=16&connection_id=1033285

Toekomstbestendig Bouwen RIS-nummer: 321843

Puntensysteem natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/15575809/1?connection_type=16&connection_id=1033285 RIS-nummer: 321843

In januari 1996 stemde de toenmalige raadscommissies voor Ruimtelijke Ordening, Stadsvernieuwing en Volkshuisvesting en voor Verkeer en Vervoer, Binnenstad en Monumenten, in, met normen voor bezonning en windhinder. In het vervolg zouden bij de toetsing van stedenbouwkundige plannen en bouwplannen, deze normen, als algemeen gemeentelijk kader worden gehanteerd. In de afgelopen jaren hebben de normen hun dienst bewezen. Na ruim tien jaar zijn de normen door een ambtelijke werkgroep, binnen de Dienst Stedelijke Ontwikkeling, geactualiseerd. Gebleken is dat er nog steeds geen wettelijk regels zijn en dat er nog altijd behoefte is aan normen op het gebied van bezonning en windhinder. Aanleiding voor het opstellen van een norm was destijds de bouwontwikkelingen in het centrum (bouw van het stadhuis en het ministerie van VROM). Recente projecten, zoals het Wijnhavenkwartier, en de juridische procedures die hieromtrent hebben gespeeld, alsmede nieuwe ontwikkelingen in het kader van de structuurvisie, geven aanleiding om de bestaande normen bij te stellen.

Deze Stedelijke Beleidsvisie Toekomstbestendig Bouwen legt de gemeentelijke duurzaamheidsambities vast voor nieuwbouw. De ambities worden vastgesteld voor de volgende thema’s: beperking van CO2-uitstoot als gevolg van het gebruik van materialen, natuurinclusiviteit, klimaatadaptatie en beperking van de NOx- en fijnstofuitstoot tijdens de bouwfase. Voor transformaties en grote renovatieprojecten zullen haalbare maatwerk afspraken worden gemaakt in lijn met deze ambities. Ambities op het gebied van de energiezuinigheid van gebouwen zijn niet pgenomen in deze beleidsvisie omdat het thema Energiezuinigheid al goed is geborgd met de landelijke BENG-normen, de Transitievisie Warmte (RIS313867) en de Woonvisie (RIS319812).

Bij bouwprojecten is het verplicht om natuurinclusief en klimaatadaptief te bouwen en te ontwikkelen. Bij het aanvragen van een omgevingsvergunning dient dit ingevulde plantoetsingskader en puntensysteem te worden bijgevoegd. Hiermee wordt aangetoond dat er aan de doelstellingen voor natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen wordt voldaan door het nemen van voldoende, klimaat en ecologisch waardevolle maatregelen. Dit plantoetsingskader wordt vervolgens gebruikt voor het beoordelen van bouwprojecten op het gebied van natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen en ontwikkelen. De volgende pagina's moeten ingevuld worden en meegestuurd met de vergunningaanvraag en projectvoorstellen.

Het gaat hier om ambities op kavelniveau/bouwveld. Duurzaamheidsambities op het gebied van mobiliteit kunnen het beste worden gerealiseerd op gebiedsniveau en bij de inrichting van de openbare ruimte, en dienen dus te worden uitgewerkt in de verschillende gebiedsvisies en gebiedsprogramma’s. De ambities voor mobiliteit zijn opgenomen in onder andere de Strategie Mobiliteitstransitie (RIS310664) en de Strategie Deelmobiliteit 2030 (RIS319377). Ook ambities op het gebied van een groene wijk kunnen het beste worden gerealiseerd op gebiedsniveau en de bij inrichting van de openbare ruimte. Deze ambities zijn opgenomen in de nota Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen (RIS317835). Met deze beleidsvisie ontstaat helderheid over de gemeentelijke ambities, zodat initiatiefnemers en bouwers weten waar ze aan toe zijn. Dit is een wens vanuit de sector. Het schept duidelijkheid over duurzaamheidseisen: deze worden in dit stuk bij elkaar gebracht. Een aantal onderwerpen dienen nog verder uitgewerkt te worden, dit staat beschreven in de Uitvoeringsagenda Toekomstbestendig Bouwen 2025-2030.

Ieder project draagt bij aan het realiseren en behouden van een natuurinclusieve en biodiverse leefomgeving. Voor een project is er keuze in maatregelen. Voor habitats is de voorwaarde dat de gekozen maatregelen samen voldoende punten opleveren en bij elkaar passen om gezamenlijk een goed leefgebied te vormen voor doelsoorten. Zo zorgen we dat een plek echt geschikt wordt en dat er voedsel, veiligheid, verblijfplaatsen, verbinding met de omgeving en voldoende variatie is voor verschillende diersoorten.

RIS-nummer: 170509

Recent is in de gemeenteraad de Agenda voor de Haagse Verdichting besproken, als thematische uitwerking van de structuurvisie (rv 51; RIS 159469). Bezonning (schaduwwerking) en windhinder zijn bij verdichting van de bestaande stad belangrijke randvoorwaarden waaraan moet worden getoetst. Uit ervaringen uit het verleden, bij bezwaar- en beroepsprocedures, is gebleken dat de normen met betrekking tot bezonning onduidelijkheden bevatten en dat de begrenzing van het toepassingsgebied niet eenduidig is beschreven. In het vervolg kom ik hierop terug. Voor windhinder en windgevaar in de gebouwde omgeving is er inmiddels een privaatrechtelijke norm (NEN 8100) uitgebracht. Bijgevoegd Windhinder en bezonning rond nieuwbouw dd. 2 januari 1996 en Nota Den Haag Bezonning rond nieuwbouw van de dienst REO en de dienst Bouwen en Wonen dd. 9 november 1995 en notitie Den Haag Windhinder rond nieuwbouw van 9 november 1995

De inrichting van het groen passen aantoonbaar in de bestaande groenstructuren in de omgeving. Waar mogelijk worden bestaande structuren zelfs versterkt. Waardevolle habitat en basiskwaliteit natuur willen we behouden en waar mogelijk versterken of realiseren. Hierbij is het van belang om lokale habitattypen en soortencategorieën in beeld te brengen en doelstellingen af te stemmen op de grootte van de ontwikkeling, gebied specifieke condities en de groen- en waterstructuren in de omgeving. Daarbij werkt het systeem schalend: hoe groter het plangebied van een project, hoe meer oppervlak met natuurinclusieve inrichting er komt en hoe meer klimaatadaptatieve maatregelen moeten worden behaald. Ook dient een groter plot een grotere hoeveel water op te vangen en te bergen. Altijd in dezelfde verhouding, dus de opgave om samen te zorgen voor natuur en klimaat in onze gemeente is eerlijk verdeeld. Alle maatregelen hebben een puntenaantal. Het puntenaantal past bij de ecologische en klimaatadaptieve waarde en wenselijkheid van de betreffende maatregel. Punten worden toegekend per 100m2 of een deel of veelvoud hiervan. Het inrichten met een maatregel van 6 punten zal dus bij 150m2 van die maatregel 9 punten opleveren en bij 25m2 is dat 1.5 punt.

Zie Randvoorwaarden maatregelen Puntensysteem natuurinclusief en https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/15400002/1?connection_type=16&connection_id=1033285 klimaatadaptief bouwen voor meer informatie.

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

59

https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/8987936/1/RIS303550_Bijlage_1 RIS-nummer: 303550

ECONOMISCHE VISIE DEN HAAG+ 2030

https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/7054713/1?connection_type=16&connection_id=472486

DE HAAGSE HOOFDWINKELSTRUCTUUR CENTRAAL RIS-nummer: 300626

ECONOMISCHE UITVOERINGSAGENDA DEN HAAG https://denhaag. raadsinformatie.nl/document/12870134/1?connection_type=16&connection_id=845350l/document/8987936/1/RIS303550_Bijlage_1

We zijn trots op Den Haag. De stad heeft een unieke ligging aan zee. En Den Haag is een internationale en diverse stad, met moderne en historische buurten en wijken. Deze variatie maakt onze stad geliefd. Den Haag maakt deel uit van een krachtige economische regio. Juist door alle verschillen in de regio vullen we elkaar aan. Samen hebben we alles in huis om de regio verder te ontwikkelen tot een vernieuwende economische toplocatie. Overheid, ondernemers, universiteiten, onderwijsinstellingen, multinationals, toeristen, internationals en onze bewoners zorgen hier samen voor. Den Haag werkt aan innovaties voor een veilige, betere en rechtvaardige wereld. Den Haag is een regerings- en bestuursstad met de Rijksoverheid als belangrijke speler en met vele internationale organisaties. Met de komst van universiteiten, start-ups en het Central Innovation District is Den Haag ook een innovatieve kennisstad geworden. Dat trekt toonaangevende organisaties en bedrijven aan.

Dit is het document dat de ruimtelijk-juridische basis vormt van het detailhandelsbeleid. Hierin bepalen we op stadsniveau de ambities en de ruimtelijk beleidsprincipes en –keuzes, voor een gezonde Haagse winkelstructuur en de mogelijkheden voor vernieuwing. Alle inspanningen zijn erop gericht om de winkelstraten in de hoofdwinkelstructuur te versterken en vestiging zoveel mogelijk te concentreren in de hoofdwinkelstructuur. Deze kadernota is daarmee een continuering en aanscherping van het vigerende beleid. Deze nota geeft dus geen inzicht in het functioneren van separate winkelgebieden en de acties die we daar ondernemen (dat doen we in de monitor en met het actieprogramma), wel geven we een stand van zaken van de Den Haag als winkelstad.

Een nieuwe economische uitvoeringsagenda Samen met de stad pakken we de economische uitdagingen in onze stad aan. We willen dat de Haagse economie zich vernieuwt en duurzamer wordt. Dat Den Haag aantrekkelijk blijft om te leven en een bedrijf te ontwikkelen. En we willen de groei van de stad in evenwicht houden met het aantal en soort banen. Dit kunnen we als gemeente niet alleen. We gaan daarom de kracht en creativiteit van Haagse ondernemers de ruimte geven en werken samen met partners uit de stad en de regio. In deze uitvoeringsagenda geeft het college aan hoe het economisch beleid in de komende 4 jaar wordt vertaald in concrete acties en resultaten.

De economie op koers brengen Den Haag kent vele kwaliteiten, maar we staan ook voor belangrijke opgaven. Onze economische motor functioneert minder goed dan die van andere grootstedelijke regio’s. We willen dat in de Haagse regio iedereen mee kan doen. Dat betekent werken aan brede economische bloei. Als lokale overheid creëren we geen banen, maar met heldere keuzes en een lange adem kunnen we onze economie wel beter op koers brengen. Dit doen we samen met onze samenwerkingspartners. Wat daarbij onze ambities voor 2030 zijn, leest u in deze economische visie van Den Haag. Onze ambities voor de Haagse economie We willen economische groei vooral realiseren vanuit ons Haagse profiel, dat waar de stad en de regio sterk in zijn. Hierbij houden we oog voor de veranderingen in de wereld. We richten onze energie op vier doelen die cruciaal zijn voor onze economie: - Een attractieve stad en regio - Een veerkrachtige economische structuur - Een excellent ondernemingsklimaat - Voldoende huisvesting in aantrekkelijke werkmilieus

Ambitie: Den Haag als beste winkelstad Met de ambitie om de beste winkelstad te worden leggen we in Den Haag de lat hoog. Maar Den Haag heeft het winkelend publiek dan ook iets unieks te bieden. Karakteristieke winkelstraten, typisch Haagse winkels en volop ruimte voor nieuwe initiatieven die inspelen op de trends en ontwikkelingen van het moderne winkelen. De tijd is rijp om Den Haag nog meer op de kaart te zetten als bijzondere en aantrekkelijke winkelstad voor bewoners en toeristen. Beleid voor de beste winkelgebieden voor alle betrokkenen Het detailhandelsbeleid dat wordt gevoerd is gericht op het behouden en versterken van de hoofdwinkelstructuur: vitale en levendige winkelgebieden die een buurtverzorgende functie hebben, winkelgebieden in de binnenstad, en van winkelgebieden die een bepaald thema hebben. Samen vormen deze winkelgebieden de hoofdwinkelstructuur. Een belangrijk uitgangspunt is dat iedere inwoner van Den Haag in een straal van maximaal één kilometer van zijn huis zijn of haar dagelijkse boodschappen kan doen. Tegelijkertijd moeten deze winkelgebieden interessant genoeg zijn voor consumenten en ondernemers. Dat wil zeggen dat voldoende consumenten naar zo’n winkelgebied willen komen, zodat de ondernemers voldoende omzet kunnen maken om hun zaak te laten floreren.

RIS-nummer: 315458

Economische visie is het kompas Succesvol economisch beleid werkt als langdurig wordt vastgehouden aan een heldere koers. In 2020 stelde de gemeenteraad de Economische Visie Den Haag+ 2030 (RIS303550) vast. Met deze visie is een duidelijke koers ingezet. Onze missie is en blijft brede economische bloei. Economische groei is geen doel op zich, maar draagt bij aan een beter leven voor de Haagse inwoners voor nu en later (brede welvaart). We houden vast aan de beleidskaders uit de economische visie. De vier strategische doelen (speerpunten) geven de richting aan onze activiteiten, namelijk: (1) attractieve stad; (2) veerkrachtige economische structuur; (3) excellent ondernemingsklimaat; en (4) ruimte voor bedrijvigheid. Figuur 1 laat de doelen uit de economische visie zien, als kompas voor deze uitvoeringsagenda. Nieuwe accenten Met het coalitieakkoord wordt het economisch beleid doorgezet en worden hieraan nieuwe impulsen gegeven. Voor de komende jaren zien we dat het economisch beleid op een aantal terreinen extra aandacht behoeft. De belangrijkste prioriteiten voor deze collegeperiode zijn: 1. een doorbraak in de realisatie van meer en goede werklocaties, door bestaande ruimte beter te benutten en nieuwe plekken te realiseren; 2.

een beter ondernemingsklimaat voor het MKB, door de gemeentebrede dienstverlening te verbeteren en startende en snelgroeiende bedrijven te ondersteunen; 3. ontwikkeling van het bedrijfsleven in kansrijke sectoren, met een betere aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economie. Daarnaast blijven we ons inzetten voor een duurzame toekomstgerichte economie, met een belangrijke plek voor de circulaire economie en bedrijven en instellingen die werkzaam zijn op het terrein van vrede, recht en veiligheid. Circulaire economie krijgt een belangrijke positie in het economisch beleid. We gaan door met het geven van impulsen aan innovatieve starters én bedrijven die aan de opvolgende groeifase toe zijn. En we blijven werken aan een aantrekkelijk woon, leef- en vestigingsklimaat voor bewoners, bezoekers en bedrijven.

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

60

UITWERKINGSPLAN HORECA DEN HAAG 2021 – 2023 RIS-nummer: 308628

MEER RUIMTE VOOR WERK https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/14139939/1?connection_type=16&connection_id=937414

Den Haag wil met de kracht van horeca de aantrekkelijkheid van Den Haag vergroten, de ontwikkeling van gebieden met grote economische betekenis verder aanjagen en groei van werkgelegenheid in de horecasector stimuleren. Zo begint de Horecavisie 2016 (RIS 299645).

De ruimte voor werk in Den Haag staat onder druk. Ondanks een grote vraag naar extra ruimte is de voorraad bedrijfs- en kantoorruimte tussen 2015 en 2022 afgenomen (respectievelijk met 65.000 m2 en 580.000 m2). In deze periode is het aantal woningen met 20.000 en het aantal inwoners met 37.500 toegenomen. Daarnaast blijkt uit de Vastgoedmonitor van Cushman & Wakefield (2023) en ervaringen van gemeentelijke accountmanagers en makelaars dat het aanbod ongezond laag is. Een groot nadeel van dit lage aanbod is de belemmering voor bedrijven om door te groeien.

https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10110660/1?connection_type=16&connection_id=665465

Hierin zijn de hoofdlijnen van het gemeentelijk horecabeleid voor de komende jaren geformuleerd. Met een aantal concrete acties is de afgelopen jaren uitvoering gegeven aan het horecabeleid, zoals vastgelegd in het Uitwerkingsplan Horecavisie 2016-2019 (RIS 288643). Nu is het tijd om te bezien waar we staan met de uitvoering van de Horecavisie en welke acties wij de komende jaren gaan uitvoeren; het Uitwerkingsplan Horeca Den Haag 2021-2023. Daarbij kijken we naar het Coalitieakkoord, ontwikkelingen in de stad, trends binnen de horeca, veranderende wensen van consumenten, bewoners en ondernemers en ontwikkelingen op andere beleidsterreinen. Uiteraard kijken we ook naar de coronacrisis die voor de horeca zeer ingrijpend is. De gemeente steunt waar mogelijk de horecaondernemers met tijdelijke regelingen, zoals de tijdelijke verruiming van de terrassen. De acties in dit Uitwerkingsplan gaan niet direct in op de coronacrisis, maar zijn gericht op een goed horecaklimaat in het algemeen en zien op een periode van de komende drie jaar. Het voorliggende Uitwerkingsplan geeft een overzicht van de acties die we in gang zullen zetten. Met als doel: een goed horecaklimaat, een aantrekkelijke stad en werkgelegenheid. Hiermee dragen we in belangrijke mate bij aan onze lange termijn ambitie van brede economische bloei.

RIS-nummer: 318691

De vraag naar kantoor- en bedrijfsruimte blijft onverminderd hoog, ook na de coronacrisis. We zien wel kwalitatieve veranderingen in de vraag. Dit blijkt uit de diverse marktstudies die in opdracht van de gemeente en de regio zijn gedaan (o.a. Cushman & Wakefield (2023) en MRDH Strategie Bedrijventerreinen 2023-2030 ). Ook blijkt dit uit gesprekken van accountmanagers van de gemeente Den Haag met ondernemers en de lange lijst met ruimtezoekende bedrijven waarover de gemeente beschikt. De directe gevolgen hiervan voor de Haagse economie en bedrijven zijn: 1. Bedrijven in de stad die willen groeien zijn genoodzaakt te vertrekken uit de stad of zelfs uit de regio. 2. Bedrijven die zich willen vestigen vangen bot. Starters hebben onvoldoende mogelijkheden en voor grotere nieuwe bedrijven zijn er geen kwalitatief goede locaties beschikbaar. 3. Vernieuwing, verduurzaming en herontwikkeling stokt omdat er geen schuifruimte is voor (tijdelijke) verplaatsing. Dit Programma Bedrijfshuisvesting beschrijft hoe we daarin verandering willen brengen. Het programma is actiegericht. De gemeente wil sturen op gewenste ontwikkelingen en pakt waar nodig en mogelijk een actieve rol.

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

61

Overzicht maatschappelijke voorzieningen en groen in een bouwenvelop (voorheen PUK) Dit stappenplan is een hulpmiddel voor de opstellers van een bouwenvelop1 (voorheen PUK en NVU), om een overzicht op te stellen van maatschappelijke voorzieningen en groen in de omgeving van de kavel. Het resultaat zet je in het format voor de paragraaf maatschappelijke voorzieningen en groen. De raad heeft in het raadsbesluit nota Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024 (RIS 317835) bepaald dat dit overzicht deel moet zijn van een PUK of NVU. Later bij de omgevingsvergunning (BOPA) of wijziging omgevingsplan volgt een verantwoording van de gemaakte keuzes. Naam bouwenvelop: Wonen

Stap 1 - Beschrijving initiatief Aantal woningen Gemiddelde huishoudensgrootte

Overig programma Nieuw/bekend?

1

aantal bewoners – gemiddeld over de jaren Overig programma volgens initiatief Check: zit initiatief al in bevolkingsprognose? Van welk jaar? -Niet in prognose > stap 2, 3 -In prognose [jaar] > stap 2, 3 voor groen, spelen

Denekamp Invullen antwoord

Bron

378 n.t.b.

Initiatiefnemer

Woningen variëren van 60 tot 110 m². Huishoudens waarschijnlijk dan zowel één of tweepersoonshuishoudens, als gezinnen n.t.b. BuurtHUB en 1000 m² voorzieningen Ja, 2024

SEPO (projectenoverzicht FCC)

S&P raadpleegt informatiebronnen en vraagt OCW om uitleg. Samen trekken zij conclusies.

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

62

Stap 2 - Beschrijving gebied waarin initiatief ligt Leefmilieu/ontwikkelingsrichting in de toekomst

Onderwijs - Primair - Voortgezet

Stap 3 - Overzicht MV en groen Extra behoefte door initiatief, stappen: 1. geen extra behoefte als plan al in bevolkingsprognose zit die gebruikt is bij IHP (Integraal HuisvestingsPlan). 2. aantal woningen x norm 3. kijk niet alleen naar gebiedstype, ontwikkeling kan ander programma hebben dan gemiddeld in het gebied, bijv. 1pers. Woningen in Loosduinen. Huidige voorzieningen in omgeving, met vrije capaciteit/tekorten (momentopname) Projecten binnen voedingsgebied die voorzien in voorzieningen, met status van die projecten IHP plannen die voorzien in aanpassing/uitbreiding/sluiten van voorzieningen binnen 10 jaar, met status van die plannen Voorstel bijdrage initiatief aan voorzieningen

Gemengd stedelijk, richting centrumstedelijk. Hier gerekend met gemengd stedelijk (volgens Omgevingsvisie)

Omgevingsvisie (d.d. feb 2025 de conceptOmgevingsvisie, visiekaart blz. 61)

Plan is in bevolkingsprognose voor IHP Onderwijs meegenomen.

Ad1 PDF boekje OCW hoeveel woningen zijn meegerekend in IHP (integrale leerlingenprognose basisonderwijs 2024-2039) i.c.m. IHP i.c.m. FCC van >1 jaar geleden en Ad2 Nota RN tabel 2.3 en Ad3 Woningtypologie, verwachte doelgroep. Aanwezigheid: RAVEL Capaciteit: IHP-onderwijs

Tamarschool zit in nabije omgeving. Op het moment geen tekort of overschot, in 2038 tekort berekend. Onbekend.

Projectleider (SEPO FCC)

Tamarschool gaat nieuwbouwen, maar project is nog niet gestart

IHP onderwijs: ihp.denhaag.nl/voorstellen;

n.v.t.

N.v.t. bij onderwijs

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

63

Zorg -

1e lijnszorg

Welzijn - CJG - Club- en buurthuis, servicepunt XL - etc.

Extra behoefte door initiatief, stappen: 1. geen extra behoefte als plan al in bevolkingsprognose zit die gebruikt is bij IHP. 2. aantal woningen x norm 3. kijk niet alleen naar gebiedstype, ontwikkeling kan ander programma hebben dan gemiddeld in het gebied

Huisarts: 1 huisarts per 2.095 inwoners. 378*1,96= 741, 1 huisarts per 2.095 inwoners-> 741/ 2095= 0,35 huisarts >39m2 Tandarts: 1 per 2000 inwoners. 741/2000= 0,37 tandarts > 43 m2 Apotheek: 1 per 6.600 inwoners. 741/6.600= 0,11 apotheek > 4 m2 Fysiotherapeut: 1 per 1.075 inwoners. 741/1.075= 0,69 fysio > 62 m2

Ad1 OCW maakt een kwalitatieve beschrijving van de huidige situatie en een kwantitatieve uitvraag naar wat er nodig is in de omgeving. en Ad2 Nota RN tabel 2.3 en Ad3 Woningtypologie, verwachte doelgroep.

Verloskundige: 1 per 2.000 vrouwen in de vruchtbare leeftijd

Huidige voorzieningen in omgeving, met vrije capaciteit/tekorten (momentopname) Projecten binnen voedingsgebied die voorzien in voorzieningen, met status van die projecten

Omdat in de directe omgeving de verwachting is dat ruimte voor zorg wordt ingevuld, zou op deze locatie ondersteunende zorg kunnen worden aangeboden in de directe nabijheid van Loevesteinlaan 355 en een mogelijk zorgcentrum in de buurt. Er zitten op dit moment 3 huisartsen in Morgenstond Naastgelegen Florence voorziet in 144 intramurale zorgeenheden. De vergunning verleend, eind bouw verwacht in 2029

Aanwezigheid: RAVEL Capaciteit: tabel huisartsenbehoefte Gebiedsteam (kijkt in SEPO FCC)

Loevesteinlaan 355, ruimte voor een zorgfunctie en een bijeenkomstfunctie

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

64

IHP plannen die voorzien in aanpassing/uitbreiding/sluiten van voorzieningen binnen 10 jaar, met status van die plannen Voorstel bijdrage initiatief aan voorzieningen Kunst en cultuur incl. Extra behoefte door initiatief, bibliotheken stappen: - Cultuurankers 1. geen extra behoefte als plan al in - Bibliotheken bevolkingsprognose zit die - Etc. gebruikt is bij IHP. 2. aantal woningen x norm 3. kijk niet alleen naar gebiedstype, ontwikkeling kan ander programma hebben dan gemiddeld in het gebied Huidige voorzieningen in omgeving, met vrije capaciteit/tekorten (momentopname) Projecten binnen voedingsgebied die voorzien in voorzieningen, met status van die projecten IHP plannen die voorzien in aanpassing/uitbreiding/sluiten van voorzieningen binnen 10 jaar, met status van die plannen Voorstel bijdrage initiatief aan voorzieningen Sport Extra behoefte door initiatief, - Sporthal stappen: - Zwembad - Buitensport

Nota Wijkgerichte Zorg en IHP Welzijn zijn nog niet gereed. Naast het bovenstaande geen concrete plannen bekend.

Nota Wijkgerichte Zorg en IHP Welzijn (zodra gereed,) In tussentijd: OCW

Verkennen van mogelijkheden voor bijzondere woonvormen voor aandachtsgroepen, zoals senioren Het IHP Cultuur en Bibliotheken 2022 – 2032 beschrijft de verwachte behoefte voor heel Escamp. Daar is ook de verwachte toename van 10.000 woningen in Zuidwest meegenomen.

OCW

Cultuuranker en bibliotheek zijn in Morgenstond aanwezig.

IHP Cultuur en Bibliotheken

n.v.t.

SEPO FCC

n.v.t.

IHP Cultuur en Bibliotheken

Geen bijdrage.

IHP Cultuur en Bibliotheken. Ad1 IHP Ad2 Nota RN tabel 2.3 Ad3 Woningtypologie, verwachte doelgroep.

Sporthal: 1 sporthal (3000m2) per 22.000 inwoners. Project: 3000x378* 1,96/ 22.000 =101 m2

IHP Ad2 Nota RN tabel 2.3 Ad3 Woningtypologie, verwachte doelgroep.

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

65

Groen en spelen - Speelvoorzieningen - Groen - Sport in OR

1. geen extra behoefte als plan al in bevolkingsprognose zit die gebruikt is bij IHP. 2. aantal woningen x norm 3. kijk niet alleen naar gebiedstype, ontwikkeling kan ander programma hebben dan gemiddeld in het gebied

Zwembad: 1 zwembad (4000m2) per 77.500 inwoners. Project: 4000x378* 1,96/77.50 =38 m2.

Huidige voorzieningen in omgeving, met vrije capaciteit/tekorten (momentopname) Projecten binnen voedingsgebied die voorzien in voorzieningen, met status van die projecten IHP plannen die voorzien in aanpassing/uitbreiding/sluiten van voorzieningen binnen 10 jaar, met status van die plannen Voorstel bijdrage initiatief aan voorzieningen Spelen: Extra behoefte door initiatief, stappen: 1 aantal woningen x norm; norm speelplek binnen 150 m; 2 kijk niet alleen naar gebiedstype, ontwikkeling kan ander programma hebben dan gemiddeld in het gebied.

Op dit moment is er één sporthal in Morgenstond, wel is het Zuiderpark inclusief voorzieningen naast het park n.v.t.

IHP sport

n.v.t.

IHP Sport IHP uitvoeringsplan

n.v.t.

IHP + sportconsulent wijk

Voor de leeftijdscategorie 0-6 jaar is de norm 1 speelplek per 275 woningen, van 200 m². De extra behoefte is dus minimaal 1 speelplek, afhankelijk van het woonprogramma mogelijk 2.

Spelen RN, aanvullen met spelen (DPZ stadsdelen) en sport in OR (OCW sport)

Groen: als gebiedsontwikkeling, zie structuurvisie. Rest stad: huidig oppervlak openbaar groen per woning binnen de wijk.

Buitensport: 6000m2 per 1000 woningen. Project: 6000x378/1000 =2268 m2.

Met het vaststellen van de structuurvisie is afgesproken dat bezien over heel Zuidwest per woning minstens 22 m² openbaar groen beschikbaar is. Dit project geeft een extra druk op het groen van 378x22= 8.316 m² openbaar groen. Deze extra druk op het groen is onderdeel van de

SEPO FCC

Openbaar groen: Ambitieen Scopebepaling Morgenstond

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

66

uitwerking van de groenbalans binnen het gebiedsprogramma Morgenstond. Huidige voorzieningen in omgeving, met vrije capaciteit/tekorten (momentopname) Projecten binnen voedingsgebied die voorzien in voorzieningen, met status van die projecten IHP plannen die voorzien in aanpassing/uitbreiding/sluiten van voorzieningen binnen 10 jaar, met status van die plannen Voorstel bijdrage initiatief aan voorzieningen

Overige functies

Geen richtinggevende normen, wel vergewisplicht of er behoefte is aan: stadsbrede voorzieningen, WO/HBO/MBO, nutsruimtes, gebedsruimte, 2e-lijns zorg. Denk ook aan commerciële functies.

Op dit moment is het oppervlak openbaar groen in Morgenstond 23,8 m² per woning, (zonder binnentuinen). De norm is 22 m² openbaar groen per woning. n.v.t. n.v.t.

Speelvoorzieningen en voorzieningen voor jongeren in de buitenruimte. Er komen 1 tot 2 speelvoorzieningen voor de jongste categorie in de binnentuinen (0-6 jaar). Met het initiatief wordt een deel van de huidige binnentuinen omgezet naar dektuinen. Zodoende is er een absolute toename van groen, maar relatief per woning een afname (zie 5.3 bouwenvelop). In de directe omgeving zijn meerdere locaties met de bestemming voor religieuze doeleinden.

Spelen: info DPZ Groen: Ambitie- en Scopebepaling Morgenstond Uitvoeringsplan spelen, DPZ Buitenruimteplannen GO. ‘IHP’ Spelen Groen: n.v.t. Extra behoefte in project oplossen, tenzij er in omgeving bestaand overschot is.

•

• In het kader van WLI (werken – leren – innoveren) • wordt ruimte voor onderwijs voorzien in de directe • nabijheid van werkgelegenheid, zoals bijvoorbeeld • het ZKD of het HagaZiekenhuis (zie Ambitie- en Scopebepaling Morgenstond).

In participatie vragen of er andere behoeftes zijn OCW Regietafel ruimte VRH Stedin, Dunea

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

67

In de plint is o.a. ook ruimte voor innovatieve zorgbedrijven om zich te vestigen. Achtergrond Met deze uitleg wordt uitvoering gegeven aan het raadsbesluit nota Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024 (RIS 317835), besluitpunt IV: Bij NvU’s en PUK’s standaard een overzicht toe te voegen wat het huidige voorzieningenniveau is, welke voorzieningen in de wijk en wijkoverstijgend nodig zijn voor de toename van het aantal woningen en bewoners, en indien van toepassing hoe dit zich verhoudt tot de ontwikkelstrategie Dit besluitpunt komt voort uit het amendement ‘Altijd zicht op het voorzieningenniveau’. •

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

68

7. DENEKAMP

PROJECTEN HAAGWONEN MORGENSTOND MAART 2023

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

8

69

Colofon Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling Stedenbouw & Planologie november 2025

Bouwenvelop Denekamp | november 2025

70