RIS323936 Bijlage Jaarverslag Leerplicht 2024-2025

Jaarverslag Leerplicht 2024-2025 1. Inleiding Elk kind heeft recht op onderwijs. Dit betekent dat er voldoende aanbod nodig is van onderwijs en dat ouders moeten zorgen dat hun kinderen naar school gaan. Dit laatste is geregeld in de Leerplichtwet. In de Leerplichtwet staat dat ouders moeten zorgen dat hun kind op een school is ingeschreven en de school geregeld bezoekt. Het geregeld schoolbezoek is ook een verplichting van leerlingen zelf, als zij 12 jaar of ouder zijn. De afdeling Leerplicht houdt toezicht op de naleving van de Leerplichtwet en voert preventieve activiteiten uit om schoolinschrijving en schoolaanwezigheid te bevorderen. In dit jaarverslag van de afdeling Leerplicht over het schooljaar 2024-2025 wordt ingegaan op de ontwikkelingen in het schoolverzuim en de inzet van de afdeling Leerplicht.

2. Kinderen en jongeren in Den Haag Op 1 oktober 2024 telde Den Haag 79.209 kinderen en jongeren van 5 t/m 17 jaar. Van deze groep waren 75.812 jongeren leer- of kwalificatieplichtig. Dit betekent dat ze naar school moeten tot het eind van het schooljaar waarin ze 16 jaar worden. Daarna moeten ze naar school tot ze 18 jaar worden of een startkwalificatie halen. Een startkwalificatie is een diploma op minimaal vwo-, havo- of mbo2-niveau.

3. Relatief verzuim Wanneer een leerplichtige of kwalificatieplichtige leerling staat ingeschreven bij een school en zonder geldige reden wegblijft van school, is er sprake van relatief verzuim. Bij relatief verzuim wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk verzuim van minimaal 16 uur in 4 weken en luxeverzuim. Wettelijk verzuim betekent dat een leerling binnen een periode van 4 weken minstens 16 uur heeft verzuimd zonder geldige reden. Vanaf dat moment is de school wettelijk verplicht om het verzuim bij de leerplichtambtenaar te melden. Dit soort verzuim komt vooral voor in het voortgezet onderwijs en MBO. In het schooljaar 2024-2025 waren er 2.872 leerlingen met wettelijk verzuim. Dat was iets minder dan in het schooljaar 20232024 (2.992 leerlingen) en het schooljaar 2022-2023 (3.162 leerlingen).

1

Figuur 1. Trend in het aantal leerlingen met minimaal 16 uur ongeoorloofd verzuim gedurende 4 opeenvolgende lesweken. (Luxeverzuim van meer dan 16 uur in 4 weken wordt hierbij meegeteld, conform de landelijke leerplichttelling.)

Luxeverzuim betekent dat een kind buiten de schoolvakanties zonder toestemming op vakantie of een dagje uit gaat. Luxeverzuim komt het meest voor in het basisonderwijs. In het schooljaar 2024-2025 waren er 291 meldingen van luxeverzuim. Dat was meer dan in het schooljaar 2023-2024 (233 meldingen), maar minder dan het schooljaar 2022-2023 (352 meldingen).

Figuur 2. Trend in het aantal leerlingen met luxeverzuim.

2

Wie doet wat bij relatief verzuim? Scholen, leerplichtambtenaren en de andere samenwerkingspartners volgen bij relatief verzuim de Methodische Aanpak Schoolverzuim en het Routeboek verzuim en thuiszitters. Dit begint op school. Als een school verzuim constateert, onderneemt school actie om het verzuim te stoppen. School meldt wettelijk verzuim vanaf 16 uur in 4 weken en luxeverzuim bij de leerplichtambtenaar. De leerplichtambtenaar onderzoekt de situatie en bepaalt welke stappen nodig zijn om het verzuim te stoppen. Dit kan bijvoorbeeld door in gesprek te gaan met de leerling en ouders, hen te motiveren, ondersteunen of waarschuwen of door te handhaven. School en leerplichtambtenaar kunnen in het tegengaan van verzuim ook samenwerken met bijvoorbeeld schoolmaatschappelijk werk, jeugdhulp, jeugdgezondheidszorg en de samenwerkingsverbanden passend onderwijs. In situaties waarin leerlingen of ouders verwijtbaar zijn en er meer nodig is dan ondersteuning en motivering, kan de leerplichtambtenaar een proces richting Halt of Openbaar Ministerie inzetten. Meer informatie hierover is te vinden in het Routebezoek verzuim en thuiszitters primair onderwijs en het Routeboek verzuim en thuiszitters voortgezet onderwijs.

Bijzonder in schooljaar 2024-2025: Praktische handreiking voor professionals Omdat uit onderzoek naar de thuiszittersaanpak was gebleken dat het Routeboek verzuim en thuiszitters niet bij alle partners goed bekend was en niet voor iedereen duidelijk was, is in het schooljaar 2024-2025 een vernieuwde versie van het routeboek opgesteld. Een belangrijk onderdeel hiervan is een praktische handreiking voor de professionals. Hierin wordt stapsgewijs toegelicht wie wat doet in welke situatie, bijvoorbeeld bij de aanmelding van nieuwe leerlingen, als leerlingen vastlopen in hun ontwikkeling of als leerlingen ziek zijn. De afdeling Leerplicht heeft het initiatief genomen voor deze praktische handreiking en een belangrijke rol gespeeld in het opstellen hiervan, samen met de samenwerkingsverbanden passend onderwijs.

Een bijzondere categorie van relatief verzuim is langdurig relatief verzuim. Dit wordt in de volgende paragraaf toegelicht.

4. Langdurig relatief verzuim (thuiszitters met schoolinschrijving) Langdurig relatief verzuim betekent dat een leerling met een schoolinschrijving minimaal vier aaneengesloten weken zonder geldige reden niet naar school gaat. Dit zijn bijvoorbeeld kinderen die geen passend onderwijs kunnen krijgen op hun huidige school en in afwachting zijn van onderzoek naar welke vorm van onderwijs en ondersteuning zij nodig hebben. In het schooljaar 2024-2025 waren er 246 leerlingen met langdurig relatief verzuim. Dat was iets minder dan in het schooljaar 2023-2024 (253 leerlingen). Bij 192 van deze

3

leerlingen duurde het langdurig relatief verzuim meer dan 3 maanden. Dat was ook iets minder dan in het schooljaar 2023-2024 (199 leerlingen).

Figuur 3. Trend in het aantal leerlingen met langdurig relatief verzuim.

In de meeste situaties (75%) ging het om leerlingen in de VO/MBO-leeftijd. Dit waren meestal leerlingen met problemen in de onderwijssetting, deels met lichamelijke en/of psychische belemmeringen. De leerlingen wachtten bijvoorbeeld op onderzoek naar een passende plek, op overeenstemming over een passende plek of op de start van een mbo-opleiding. In 42 situaties ging het om leerlingen die vermoedelijk uit Den Haag zijn verhuisd zonder uitschrijving uit de gemeente; bij 22 van hen is dat inmiddels bevestigd.

Nieuwkomers Overige verhuisleerlingen Onderwijssetting of lichamelijke/psychische belemmeringen Vertrokken (naar buitenland) zonder BRPuitschrijving Overig Totaal

Tussen 4 weken en 3 maanden 16 5 17

Langer dan 3 maanden

Totaal

22 4 121

38 9 138

13

31

44

3 54

14 192

17 246

Figuur 4. Thuiszitters met langdurige relatief verzuim (met schoolinschrijving)

4

Van de 246 leerlingen met langdurig relatief verzuim werden 96 situaties tijdens het schooljaar opgelost met een (zonodig nieuwe) schoolinschrijving, werden 36 leerlingen tijdens het schooljaar 18 jaar en verhuisden 26 leerlingen uit Den Haag. In 88 situaties was de thuiszitterssituatie aan het eind van het schooljaar nog niet opgelost. Wie doet wat bij langdurig relatief verzuim? De school meldt langdurig relatief verzuim bij de leerplichtambtenaar en bij het samenwerkingsverband passend onderwijs. De school organiseert een multidisciplinair overleg met alle betrokken partijen. De rol van de leerplichtambtenaar is om het verzuim en eventuele verwijtbaarheid van leerling en ouders te onderzoeken en met de andere partijen samen te werken in het vinden van een passende oplossing. Daarbij hangt de betrokkenheid van de leerplichtambtenaar af van wat de leerling nodig heeft. Zo adviseert een leerplichtambtenaar niet over welke vorm van passend onderwijs nodig is, maar wel over het eventueel aanvragen van een vrijstelling van schoolinschrijving. De leerplichtambtenaar kan ook handhaven als dat nodig is. Voor leerlingen met langdurig relatief verzuim volgen de scholen, de afdeling Leerplicht en de andere samenwerkingspartners het Routeboek verzuim en thuiszitters, zoals toegelicht in paragraaf 3.

In de praktische handreiking bij het routeboek staat bijvoorbeeld wat de stappen zijn in de volgende situaties: - Heeft een kind meer ondersteuning nodig dan de school kan bieden? - Heeft een zieke leerling tijdelijk deeltijdonderwijs nodig of kan de leerling tijdelijk geen onderwijs volgen? - Kan een zieke leerling langdurig in het geheel geen onderwijs volgen? - Vermoedt de school dat een leerling is verhuisd, maar is de leerling nog ingeschreven in Den Haag? Zie voor meer informatie de Praktische handreiking routeboek verzuim en thuiszitters primair onderwijs en de Praktische handreiking routeboek verzuim en thuiszitters voortgezet onderwijs.

5. Absoluut verzuim (thuiszitters zonder schoolinschrijving) Absoluut verzuim betekent dat een leer- of kwalificatieplichtig kind geen schoolinschrijving en geen vrijstelling van schoolinschrijving heeft. Dit zijn bijvoorbeeld kinderen die naar Den Haag verhuizen en niet direct een schoolinschrijving hebben. Soms wordt dit snel opgelost. Als kinderen meer ondersteuning nodig hebben en ouders geen passende plek kunnen vinden, kan absoluut verzuim langer duren. In het schooljaar 2024-2025 waren er 1.268 kinderen met absoluut verzuim. Dat was iets meer dan in het schooljaar 2023-2024 (1.230 kinderen). Bij 149 van deze kinderen duurde het absoluut verzuim korter dan 4 weken, bij 501 kinderen duurde het tussen 4 weken en 3 maanden en bij 618 kinderen duurde het langer dan 3 maanden. Het aantal 5

kinderen met meer dan 3 maanden absoluut verzuim was iets minder dan in het schooljaar 2023-2024 (649 kinderen).

Figuur 5. Trend in het aantal kinderen met absoluut verzuim.

Het ging meestal om kinderen die naar Den Haag waren verhuisd en niet direct een school hadden, waaronder veel nieuwkomers. Ook lichamelijke en/of psychische problemen kwamen onder kinderen met absoluut verzuim voor. De leeftijdsverdeling tussen de de categorieën 5 t/m 12 jaar (57%) en 13 t/m 18 jaar (43%) was bij deze groep gelijker dan bij kinderen met langdurig relatief verzuim. In 110 situaties ging het om situaties waarin de leerplichtambtenaar de ouders niet kon bereiken en een adresonderzoek door DPZ is aangevraagd. Daarvan zijn 10 kinderen inmiddels uitgeschreven uit de gemeente.

Nieuwkomers Overige verhuisleerlingen Onderwijssetting of lichamelijke/psychische belemmeringen Vertrokken (naar buitenland) zonder BRP-uitschrijving Overig Totaal

Korter dan 4 weken 103 15 14

Tussen 4 weken en 3 maanden 371 36 68

Langer dan 3 maanden 269 49 229

Totaal

12

20

25

57

5 149

6 501

46 618

57 1.268

743 100 311

Figuur 6. Thuiszitters met absoluut verzuim (zonder schoolinschrijving)

6

Van de 1.268 kinderen met absoluut verzuim werden 704 situaties tijdens het schooljaar opgelost met een schoolinschrijving, werden 80 jongeren tijdens het schooljaar 18 jaar, verhuisden 6 kinderen uit Den Haag en waren er 21 overige situaties. In 457 situaties was de thuiszitterssituatie aan het eind van het schooljaar nog niet opgelost. Wie doet wat bij absoluut verzuim? Ouders zijn verantwoordelijk voor de schoolinschrijving van hun kinderen. Bij vermoedelijk absoluut verzuim ligt het initiatief bij de afdeling Leerplicht. Dit start met een administratief onderzoek. Soms gaat een leerling namelijk wel naar school, maar is de schoolinschrijving nog niet bij leerplicht bekend. Of woont de leerling inmiddels niet meer in Den Haag. Als er sprake blijkt van absoluut verzuim, neemt de afdeling Leerplicht contact op met de ouders om na te gaan waarom het kind niet op school is ingeschreven. De volgende stappen hangen af van de situatie. De leerplichtambtenaar kan ouders bijvoorbeeld informeren over de aanmeldingsprocedure voor nieuwkomersonderwijs als een kind nog geen Nederlands spreekt, of contact leggen met het samenwerkingsverband passend onderwijs als een kind passend onderwijs nodig heeft. Het Routeboek verzuim en thuiszitters helpt hierbij.

In de praktische handreiking bij het routeboek staat bijvoorbeeld wat de stappen zijn in de volgende situaties: - Wat is de standaardprocedure bij aanmelding van nieuwe leerlingen? - Is er geen plek op de school? - Komt een kind uit het buitenland? - Heeft een kind een vrijstelling van schoolinschrijving nodig? Ook de situaties die hierboven zijn beschreven bij langdurig relatief verzuim, zoals ziekte en extra ondersteuningsbehoeften, kunnen voorkomen bij kinderen met absoluut verzuim. De leerplichtambtenaar schakelt dan bijvoorbeeld ook met jeugdhulp.

Bijzonder in schooljaar 2024-2025: Pilot schoolaanmelding nieuwkomers De grote toename van absoluut verzuim in de periode 2022-2024 lag deels aan nieuwkomers die niet direct een schoolinschrijving hadden. Dit probleem bleef bestaan toen er geen wachtlijsten meer waren voor nieuwkomersonderwijs. Het bleek ook te liggen aan ouders die hun kinderen niet direct na aankomst aanmeldden voor onderwijs. Daarom zijn de afdeling Leerplicht en het Programma arbeidsmigranten in het schooljaar 2024-2025 gestart met een pilot Ondersteuning schoolaanmelding nieuwkomers. In deze pilot krijgen nieuwkomers die zich inschrijven bij het loket op stadsdeelkantoor Segbroek direct hulp aangeboden bij de schoolaanmelding van hun kinderen. Begin 2026 verwachten we inzicht te hebben in de resultaten van deze pilot.

7

Bijzonder in schooljaar 2024-205: Kaart voor 4-jarigen zonder school In Den Haag krijgen ouders een kaart van ‘AanmeldenPO’ als hun kind 2 jaar is en als hun kind 3 jaar is. De ouders worden daarmee opgeroepen om hun kind aan te melden voor school. Er was nog geen kaart voor ouders van kinderen van 4 jaar die nog niet naar school gaan. Dit heeft de afdeling Leerplicht opgepakt. We zijn in het schooljaar 2024-2025 gestart en hebben in februari en juni circa 500 kaarten verstuurd. Het effect is moeilijk meetbaar, maar ouders zijn in ieder geval geïnformeerd over wat er van hen wordt verwacht en hoe ze hulp kunnen krijgen. Via een QR-code op de kaart is de informatie ook beschikbaar voor ouders in het Engels, Turks, Pools, Bulgaars en Arabisch.

6. Thuiszitters totaal Ter vergelijking met voorgaande jaren volgt hier een trendoverzicht van het totaal aantal bij de afdeling Leerplicht geregistreerde thuiszitters. Dit is een optelling van het aantal kinderen met langdurig relatief verzuim en het aantal kinderen met absoluut verzuim, zoals hierboven toegelicht. Het totaal aantal thuiszitters in schooljaar 2024-2025 was 1.514. In het schooljaar 2023-2024 was dat 1.483.

Figuur 7. Trend in het aantal thuiszitters.

7. Vrijstellingen De Leerplichtwet biedt in uitzonderlijke situaties mogelijkheden voor een vrijstelling van schoolinschrijving. Hieronder wordt de trend in het aantal vrijstellingen weergegeven en een toelichting gegeven bij de vrijstellingen 5 sub a en 5 sub b. 8

Art. 3a vervangende leerplicht Art. 3b vervangende leerplicht laatste schooljaar Art. 5a trekkend bestaan Art. 5 sub a lichamelijke of psychische gronden - in schooljaar ontstane vrijstellingen

20192020 11

20202021 1

20212022 1

20222023 3

20232024 3

20242025 0

28

56

45

67

95

90

0

0

0

0

0

0

140

169

135

218

231

288

270

245

370

472

300

Art. 5 sub b overwegende bedenkingen tegen de richting van het onderwijs Art. 5 sub c inschrijving school buitenland

- in schooljaar lopende vrijstellingen 28

33

50

64

80

99

203

153

189

210

238

305

Art. 15 volgen van ander onderwijs

66

76

65

28

37

29

Figuur 8. Trend in het aantal vrijstellingen.

Vrijstelling op medische gronden Artikel 5 onder a is bedoeld voor jongeren die om lichamelijke of psychische redenen niet in staat zijn om naar school te gaan. De vrijstelling ontstaat van rechtswege als ouders hier een beroep op doen en een onafhankelijke arts verklaart dat een leerling inderdaad niet in staat is om naar school te gaan. Vanwege het toenemend aantal beroepen op deze vrijstelling, heeft de afdeling Leerplicht het 'driehoeksoverleg’ ingericht. Dit betekent dat het samenwerkingsverband passend onderwijs met de leerplichtambtenaar en de arts meedenkt of er misschien toch een vorm van onderwijs mogelijk is. Hiermee loopt de gemeente Den Haag vooruit op het wetsvoorstel Terugdringen schoolverzuim. In het schooljaar 2024-2025 zijn 247 kinderen besproken in het driehoeksoverleg. In 17 van deze situaties bleek de vrijstelling niet nodig en hebben de kinderen nu een schoolinschrijving. Vrijstelling op grond van richtingsbezwaren Artikel 5 onder b biedt de mogelijkheid tot vrijstelling als ouders bedenkingen hebben tegen de richting van het onderwijs. Bij vrijstelling 5 sub b gaat het om ouders met overwegende bedenkingen tegen de richting van het onderwijs. Deze vrijstelling ontstaat van rechtswege als ouders zich hierop beroepen en aan de wettelijke voorwaarden voldoen.

De afdeling Leerplicht maakt zich zorgen om het toenemende aantal kinderen met deze vrijstelling en heeft dit aangekaart bij het ministerie van OCW. Het ministerie van OCW werkt aan een wetsvoorstel om te waarborgen dat deze kinderen goed onderwijs krijgen.

9

8. Preventieve activiteiten De afdeling Leerplicht voert ook preventieve activiteiten uit om ongeoorloofd schoolverzuim en schooluitval te voorkomen. Preventieve activiteiten op school Bij preventieve activiteiten op school gaat het altijd om een samenwerking tussen de school en de leerplichtambtenaar, als aanvulling op het schoolverzuimbeleid (of schoolaanwezigheidsbeleid). School en leerplichtambtenaar bespreken samen wat gewenst en mogelijk is. In het schooljaar 2024-2025 hebben 15 poortacties op basisscholen plaatsgevonden. De leerlingen worden dan ’s ochtends bij de deur verwelkomd door medewerkers van school en de leerplichtambtenaar. Kinderen en hun ouders die op tijd zijn krijgen een compliment en alle kinderen krijgen een sticker. Ouders die te laat zijn worden hierop aangesproken. In het schooljaar 2024-2025 hebben 3 luxeverzuimacties plaatsgevonden. Dan komt de leerplichtambtenaar op de dag voor of na een vakantie op school om samen met school na te gaan wie afwezig zijn. De leerplichtambtenaar gaat bij afwezige leerlingen op deurbezoek. Door dit ruim van tevoren aan te kondigen, hebben luxeverzuimacties een preventieve werking. In het schooljaar 2024-2025 hebben leerplichtambtenaren op 8 scholen voorlichting gegeven. De leerplichtambtenaar biedt ook materiaal aan dat school zelf kan gebruiken om voorlichting te geven.

Preventieve deelname aan MDO/JES-overleg De leerplichtambtenaar is onderdeel van het MDO/JES-overleg (multidisciplinair overleg) en heeft daarin een informerende en adviserende rol. Zo kan een leerplichtambtenaar preventief meedenken over situaties waarin er nog geen ongeoorloofd schoolverzuim is maar dit wel dreigt te gebeuren. Bijvoorbeeld voordat een leerling wordt verwijderd of bij twijfel of een leerling echt ziek is. De leerplichtambtenaar kan dan vanuit zijn kennis over de regelgeving en het Routeboek verzuim en thuiszitters adviseren over de juiste route en de te betrekken partijen. Jaarlijks preventieproject ‘De Overstap’ Voor jongeren die een ‘risicovolle overstap’ maken van het vmbo naar het mbo wordt elk jaar het jaarlijkse preventieproject ‘De Overstap’ uitgevoerd. Dit houdt in dat vmboeindexamenkandidaten die doorstromen naar het mbo gemonitord worden. Dit is ook mogelijk voor leerlingen die vanuit het praktijkonderwijs of voortgezet speciaal onderwijs de overstap maken naar het mbo. Als het nodig is, krijgen de leerlingen begeleiding om voortijdig schooluitval te voorkomen. De afdeling Leerplicht neemt hierover vanaf februari contact op met de decanen van de vmbo-scholen en trekt samen met hen op in de monitoring en begeleiding van de ‘risico-overstappers’. 10

9. Handhavingsmaatregelen Wanneer een leerling of ouders zich niet houden aan de Leerplichtwet, kan de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaken. Bij luxeverzuim en absoluut verzuim gebeurt dit tegen de ouders. Bij relatief verzuim kan de leerplichtambtenaar een proces-verbaal opmaken tegen de ouders, maar ook tegen de leerling, als deze 12 jaar of ouder is. In het schooljaar 2024-2025 maakten leerplichtambtenaren 215 keer een procesverbaal op. Dit was meer dan in het schooljaar 2023-2024 (180 keer). Dat kwam met name door een stijging van het aantal processen-verbaal voor luxeverzuim (stijging van 86 naar 115). Daarnaast kregen 33 leerlingen een verwijzing naar HALT.

11