RIS323675 Bijlage 2 Handreiking voor iedereen een veilig en inclusief Hollands Spoor-gebied Geredigeerd

HANDREIKING − Voor iedereen een veilig en inclusief Hollands Spoor- en Campusgebied

<

Maart 2025 Door , Davy, Luuk en Rowan. Deze handreiking is gebaseerd op het onderzoeksrapport ‘Voor iedereen een veilig en inclusief Hollands Spoor- en Campusgebied’. Dit onderzoek is uitgevoerd op initiatief van en is gefinancierd door Gemeente Den Haag. 1

>

Inhoudsopgave Een integrale aanpak: concrete maatregelen en strategische aanbevelingen 3 1. Ontwerp, beheer en beleid voor een inclusief en veilig Hollands Spoor ­ en campusgebied 3 Quick wins (0 – 6 maanden) 3 Strategische aanbevelingen, middellange termijn (6 - 18 maanden) 5 2.

Inclusieve ‘Living Labs’ om interventies te testen en te genereren Quick win (0 – 6 maanden) Strategische aanbeveling, middellange termijn (6 - 18 maanden)

7 7 7

3. Inclusie van ervaringsdeskundigen in (onderzoeks)projecten als tegenhanger voor dominante normen, waarden en praktijken Quick win (0 – 6 maanden) Strategische aanbevelingen, middellange termijn (6 - 18 maanden)

8 8 9

4.

Kwalitatief onderzoek als participatiemethodiek Quick wins (0 – 6 maanden)

5. Voorkom dat lokale organisaties ‘overvraagd’ worden voor onderzoeks­doeleinden Quick wins (0 – 6 maanden)

<

9 9 10 10

6.

Versterking van interne samenwerking op thema en gebiedsniveau Quick wins (0 – 6 maanden)

11 11

7.

Referenties

12

2

>

Een integrale aanpak: concrete maatregelen en strategische aanbevelingen In Den Haag moet iedereen zich veilig kunnen voelen. Een stad waarin respectvol met elkaar omgaan en ruimte geven om jezelf te zijn, centraal staan. Toch blijkt uit onderzoek dat vrouwen en queerpersonen zich in de buitenruimte minder veilig voelen dan mannen. Deze gevoelens zijn met name aanwezig rond treinstations, uitgaansgelegenheden en in winkelgebieden of het stadscentrum. Op deze plekken zijn vrouwen en queerpersonen onevenredig vaak slachtoffer van straatintimidatie (Gemeente Den Haag 2024).

Allereerst is in een onderzoeksproces de sociaal-ruimtelijke situatie zoals die nu is in kaart gebracht. Op basis van het achterliggende onderzoek hebben we enkele mogelijke interventies en beleidsmaatregelen (quick wins en aanbevelingen van meer strategische aard) geïdentificeerd die in deze context relevant zijn’. De aanbevelingen doen we voor de sociaal-ruimtelijke context waarin dit onderzoek heeft plaatsgevonden. De interventies kunnen gemonitord en geëvalueerd worden om het effect hiervan op de doelgroep te achterhalen.

De gemeente wil in het gebied rondom station Hollands Spoor concrete maat­ regelen treffen om de buitenruimte inclusiever en veiliger te maken, specifiek voor vrouwen en queerpersonen. Dit project richt zich zowel op de veiligheid overdag als ’s avonds en ’s nachts.

1. Ontwerp, beheer en beleid voor een inclusief en veilig Hollands Spoor en campusgebied Creëer een inclusieve en veilige openbare ruimte door verschillende aanbevelingen te implementeren. Het gaat om aanbevelingen, die alleen in samenhang met elkaar en gecombineerd in een integrale aanpak mogelijk een positief effect zullen hebben op de veiligheidsbeleving van de doelgroep. De integratie van verschillende aanbevelingen zowel op korte als lange termijn, heeft de beste kans van slagen op dit doel. In bijlage 2 geven we vijf voorbeelden van integrale uitwerking.

<

Quick wins (0 – 6 maanden): Vergroten van studentenzichtbaarheid in het gebied Actie: Opzetten van een tijdelijk activiteiten- en evenementenprogramma in de openbare ruimte voor studenten op strategische locaties inclusief samenwerking met lokale ondernemers en Haagse Hogeschool. Vrouwen en queers associëren studenten met toezicht en levendigheid. Het gaat daarbij niet zozeer om meer studenten, maar wel om studenten op meer verschillende plekken, studenten gebruikmakend van voorzieningen, en op meerdere tijdstippen. Pas (principes van) inclusieve placemaking toe op deze locaties (zie Doff et al. 2022, Schuddebeurs et al. 2023).

3

>

Locaties: Leemansplein, Waldorpstraat en Johanna Westerdijkplein, Verantwoordelijk: Lokale partners, zoals Haagse Hogeschool, studentenverenigingen, lokale ondernemers i.s.m. gemeente Den Haag. Bieden mogelijkheid opdoen positieve ervaringen in het gebied aan bewoners Actie: Organiseren van laagdrempelige evenementen op strategische plekken. Deze evenementen geven bezoekers de mogelijkheid een deel alledaagse kennis op te doen om de omgeving (ook) op een andere manier in te schatten. Mogelijk als onderdeel van Living Lab (zie deel 2 van deze handreiking) en op basis van (inclusieve) placemaking (idem). Locatie: nabij de fietstunnel, Laakzijde station, viaduct Rijswijkseweg/ Strijkijzer, Waldorpstraat. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, in samenwerking met lokale ondernemers en horeca, studentenorganisaties. Verbeteren van verlichting op kwetsbare routes Actie: Aanbrengen van extra verlichting op routes waar mensen weinig keuze ervaren. Locatie: viaduct Rijswijkseweg, in- en uitgang en in fietstunnel, Leemansplein. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag. Vergroot op kleine schaal de keuze- en routevrijheid voor voetgangers Actie: Verbreed stoepen leg meerdere stoepen aan weerszijde weg aan waar die nog ontbreken, verwijder en handhaaf op obstakels van lokale ondernemers op de stoep. Locatie: Viaduct Rijswijkseweg, fietstunnel, Rijswijkseweg. M.b.t.

de obstakels in voetgangersgebieden: Johanna Westerdijkplein en Rijswijkseweg. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, wijkagent, lokale ondernemers.

<

Verbeter de toegankelijkheid voor mensen met lichamelijke beperkingen Actie: Haal obstakels voor mensen met lichamelijke beperkingen weg op het plein voor de Haagse Hogeschool. Daarmee wordt de keuzevrijheid voor hen vergroot zodat zij niet meer noodgedwongen door ruimtes bewegen die voor hen onveilig kunnen aanvoelen die voor hen onveilig kunnen aanvoelen. Concreet: let op • Parkerende auto’s op de stoep, • De waterstromen in de ‘waterzebra’ – leg bijvoorbeeld een platform of overliggend pad aan voor mensen die slecht ter been zijn of een rolstoel gebruiken. • Hoge drempels in het gebied. Locatie: Johanna Westerdijkplein, Strijkijzer. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag.

Betrekken van partners voor heropening trappen in de fietstunnel Actie: Onderzoek naar de mogelijkheid om trappen opnieuw toegankelijk te maken. Locatie: fietstunnel. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag in samenwerking met ProRail, NS. Verbeteren van onderhoud en afvalbeheer. Actie: Verbeter het afvalbeheer op verschillende locaties. Denk daarbij aan: schoon + heel = veiliger beleving. Snelle respons op meldingen over onderhoud en afval om het vertrouwen in gemeentelijke zorg voor de omgeving te versterken. Dit kan van belang zijn in een buurt waar mensen vaak maar tijdelijk wonen en de mutatiegraad relatief hoog is. Locatie: Stamkartstraat, fietstunnel. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag. Onderzoek de ‘betrouwbare groepen’ voor de doelgroep Actie: Onderzoeken welke andere groepen, naast studenten, kunnen bijdragen aan een positieve(re) veiligheidsbeleving van de omgeving. Een optie is bijvoorbeeld te onderzoeken welke groepen er ‘betrouwbaar’ zijn op door vrouwen en queers genoemde ‘fijne plekken’. Locatie: • Door geïnterviewden die zichzelf als queer zien, zijn genoemd: Dennenweg, Grote Markt, Bierkade, Oudemolenstraat, Fahrenheitstraat, Huygenspark • Door vrouwen zijn genoemd: Plein, Rijswijkseweg (NB: die is ook genoemd al plek die als onveilig beleefd wordt – niet eenduidig dus), Wijnhaven, Rooftop, Scheveningen, Lange Voorhout.

Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag in samenwerking met ervaringsdeskundigen, lokale organisaties en voorzieningen en vrouwen- en queerorganisaties en locaties rondom genoemde straten, pleinen en parken. Monitoring van ervaringen van vrouwen en queers in de omgeving Hollands Spoor en Campus Actie: Organiseren van halfjaarlijkse ronde tafels met ervaringsdeskundigen en maatschappelijke organisaties om (veranderingen in) ervaringen van vrouwen en lhbtq+ personen te traceren en deze input te verwerken in voorstellen voor onderzoek en nieuwe quick wins of living labs (zie deel 2 handreiking). Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag.

4

>

Onderzoek verkeersstromen om knelpunten in overzicht en openheid te identificeren Actie: Evalueer verkeersstromen om een plan voor overzicht en openheid te creëren. Locatie: Stationsplein, in- en uitgang fietstunnel, oversteek Waldorpstraat/ Johanna Westdijkplein en Neherkade. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag.

Activeer studenten in 'schoon en heel' houden van de omgeving Actie: Activeer tijdelijke bewoners, zoals studenten, een rol kunnen spelen in het schoonhouden van de omgeving/meldingen kunnen doen aan stadsbeheer en welke maatregelen die kunnen bijdragen aan een schonere en veiligere leefom­ geving. Locatie: Stamkartstraat Verantwoordelijk: DUWO en Haagse Hogeschool.

Agenderen van ervaring Laakhavens in overleg tussen politie en LHBTIQA+ organisaties in het gebied Laakhavens Actie: Organiseren van een overleg tussen politie en queerorganisaties specifiek gericht op het verbeteren van de veiligheidsbeleving en toegankelijkheid van het gebied voor deze groep gebruikers. Indien mogelijk inventariseren of Laakhavens, en ander gebieden indien van toepassing, geagendeerd kunnen worden in terugkerend veiligheidsoverleg. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, politie i.s.m. queerorganisaties.

Creëer een gedeelde voorziening voor studenten en bewoners Actie: Realiseren van een clubhuis of wijkgebouw op de campus als ontmoetingsplek voor studenten en bewoners. Creëer voorzieningen die de verblijfswaarde voor studenten en bewoners verhogen, ook in de dag/nacht en door jongeren op de campus. Studenten denken zelf aan iets van een clubhuis, in de plint van de Haagse Hogeschool, zodat je daar iets bij de openbare ruimte kunt creëren1. Link deze actie aan het Living Lab (deel 2). Locatie: plinten campus Haagse Hogeschool Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag in samenwerking met Haagse Hogeschool, DUWO en een Haagse welzijnsorganisaties.

Organiseer een moment voor kennisdeling en samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen en stakeholders Actie: Organiseren van een overleg waarin concrete interventies uit onderzoek gemonitord en geëvalueerd worden. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, onderzoeker, ervaringsdeskundigen, private partijen in het gebied, zoals NS, HTM, DUWO, vastgoedeigenaren Johanna Westerdijkplein.

Strategische aanbevelingen, middellange termijn (6 - 18 maanden): Optimaliseren van de toezichtmix, zoals gewaardeerd door de doelgroep Actie: Creëren van een mix van toezichttechnieken zoals zichtbare camera’s, de inzet van boa’s en andere professionals in uniform (zoals van NS), medewerkers van voorzieningen en studenten als ogen op straat. Hoe de optimale balans eruit ziet voor de doelgroep is nog niet duidelijk. Dit vraagt om experimenten in het kader van de Living Lab-aanpak, waarbij verschillende combinaties van toezichttechnieken in de praktijk worden getest en geëvalueerd. Door middel van monitoring en participatieve feedback kunnen we bepalen welke mix het meest effectief is voor het verhogen van het veiligheidsgevoel in dit gebied. Locatie: fietstunnel, viaduct Rijswijkseweg, Leemansplein, Waldorpstraat. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag in samenwerking met Haagse Hogeschool en partners in en rondom het station (ondernemers, NS, HTM etc).

<

Lokale aanpak om incidenten van straatintimidatie te melden en direct op te volgen. Actie: Straatintimidatie is een factor die bijdraagt aan een negatieve beleving van de veiligheid. Maak het makkelijk om snel straatintimidatie te melden welke ook opgevolgd wordt in dat moment, bijvoorbeeld in de zichtbaar aanwezige beveiligingscamera of met telefoonnummers die op verschillende plekken vermeld staan. Denk bijvoorbeeld aan het telefoonnummer dat NS in treinen bekend maakt en waarnaar een whatsapp-bericht gestuurd kan worden Ook zouden de professionals (de zichtbare professionals die werken in de voorzieningen of voor NS) een training kunnen krijgen in het herkennen en aanpakken van straatintimidatie ter plekke. Locatie: Laakzijde station, Stationsplein. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag en politie.

1 Deelnemers aan de challenge van de HHS hebben een aanbeveling op dit gebied uitgewerkt. Deze aanbeveling is in deze handreiking overgenomen. Zie bijlage 2, ‘Gedeelde voorziening studenten en buurtbewoners’.

5

>

Strategische aanbevelingen, lange termijn (18+ maanden): Bewustwording van ontwikkelaars voor veiligheidsbeleving in gebied met hoogbouw Actie: Er is voor het gebied al een plan en ontwerp voor herinrichting en verdichting middels woontorens op locatie Waldorpstraat. Het doel is de ontwikkelaar en vastgoedeigenaar via periodieke ronde tafelgesprekken te sensibiliseren voor het mogelijke effect van de omgeving op het veiligheidsgevoel van de doelgroepen. Onderwerp van deze gesprekken zijn o.a. het claustrofobisch effect van hoogbouw, de ervaring van openheid en overzichtelijkheid, programma en voorzieningen in de plinten en de toezichtmix. Dit kan door bijvoorbeeld met ervaringsdeskundigen en onderzoekers de schetsen en ontwerpen te bekijken en daarover in gesprek te gaan. Locatie: Waldorpstraat, Laakzijde station. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag in samenwerking met ontwikkelaars en vastgoedeigenaren.

<

• aanpassen van de route aan • zich terugtrekken in de persoonlijke sfeer (d.m.v. telefoongebruik) • zorgen dat ze niet alleen zijn • aanpassen van uiterlijk en/of kleding. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, iteratie in samenwerking met ervaringsdeskundigen. Vergroot het aantal mogelijkheden om van Laakzijde station naar Schilderwijk te bewegen. Actie: Aantal beschikbare routes van de ene zijde naar de andere zijde van het station vergroten. Hierdoor vergroot de keuzevrijheid voor de doelgroep en worden zij niet gedwongen routes te kiezen die zij niet prettig vinden. Locatie: Waldorpstraat, Rijswijkseweg, Parallelweg. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, in samenwerking met Prorail.

Inclusieve programmeringsmix van publieke en private voorzieningen Actie: Stimuleren van een evenwichtige, strategische mix van publieke en private voorzieningen, die ook gedurende avond- en nachturen aantrekkelijk zijn voor gebruik van voor de doelgroep vertrouwde groepen, zodat het type voorzieningen niet afhankelijk is van commerciële afwegingen. Locatie: Waldorpstraat (inclusief Eschergardens), Johanna Westdijkplein, Leemansplein, Laakzijde station, Rijswijkseweg. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, vastgoedeigenaren, ontwikkelaars, lokale stakeholders (NS, Prorail, huurders Waldorpstraat), lokale winkeliers en ondernemers.

Verbonden zones als route over de Campus naar Laakzijde Hollands Spoor Actie: Creëer strategische zones binnen het gebied, waarbij specifieke plekken extra worden voorzien van maatregelen zoals betere verlichting, toezicht en ruimtelijke inrichting. Verbind deze zones met duidelijke, veilige looproutes die aan dezelfde voorwaarden voordoen. Zo kunnen gebruikers die dat willen zich comfortabel verplaatsen van de ene naar de andere zone. Locatie: Cruciale looproutes en verblijfsplekken in het gebied rondom Hollands Spoor, zoals de fietstunnel, Waldorpstraat en Rijswijkseweg. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, politie, buurtbewoners en partijen zoals HTM en NS. In samenwerking met ervaringsdeskundigen2.

Integreren van één of meerdere coping-mechanismen in Emanicpatiemonitor en/of dashboard Inclusief Samenleven Actie: Opnemen van één of meerdere coping strategieën en -tactieken als indicatoren om te monitoren en evalueren in hoeverre coping strategieën en -tactieken toenemen, afnemen of veranderen en voor wie/welke doelgroep. Dit zijn indicaties voor de mate en wijze waarop vrouwen en queers omgaan met hun gevoelens van (geanticipeerde) onveiligheid in de openbare ruimte en geeft een indicatie voor de mate waarin men veiligheid ervaart om de genderidentiteit te tonen in de openbare ruimte. Veel coping-mechanismen komen namelijk neer op: zo onzichtbaar mogelijk zijn, zo blijkt uit literatuuronderzoek (vgl. onderzoek van Movisie door Brammer et al. 2024 en Schram et al. 2024). Het betreft de coping strategieën en -tactieken: • alert en oplettend in het gebied • aanpassen tempo (versnellen of verlangzamen)

2 Deelnemers aan de challenge van de HHS hebben op dit thema een route uitgedacht en uitgewerkt, die in deze handreiking is overgenomen. Zie bijlage 2, ‘Veilige routes over de campus’.

6

>

2.

Inclusieve ‘Living Labs’ om interventies te testen en te genereren.

Het is belangrijk experimenteerruimte te ontwikkelen voor een veiliger en inclusiever openbare ruimte. Ontwikkel gebieden in de stad als ‘Living Labs’ voor experimenten met innovatieve vormen van openbare ruimte. Op deze locaties veiligere en inclusievere concepten getest kunnen worden. De omgeving van de campus en Den Haag Hollands Spoor leent zich hier goed voor. De studenten hebben in de challenge laten zien dat zij middels verschillende methoden snel in kaart kunnen leren brengen wat de problemen zijn en wat mogelijke aanknopingspunten zijn. Bovendien kunnen de studenten zo hun eigen woonomgeving mede-maken als place makers. Uit het onderzoek blijkt dat ook studenten zich niet altijd thuis voelen - omdat een dergelijke band geleidelijk ontwikkeld wordt en een relationeel proces is. Door studenten standaard in het living lab-team op te nemen, wordt het plan 'student-inclusief': zij kunnen bijdragen aan de inrichting, beheer en beleid. Daarnaast, om de inclusiviteit van de Living Labs beter te waarborgen, is het van belang om de bewoners van de omringende wijken, vaste bezoekers van lokale voorzieningen, werknemers, relevante organisaties, ondernemers en gemeenteambtenaren te betrekken en laten ontmoeten en samenwerken in het lab.

Quick win (0 – 6 maanden): Pilot living lab voor een veiliger en inclusiever gebied Actie: Start een kleinschalige pilot in samenwerking met De Haagse Hogeschool. Richt een testlocatie in waar studenten en ervaringsdeskundigen directe verbeteringen kunnen voorstellen en testen om de sociale veiligheid en inclusiviteit te vergroten. Aansluitend op project of thema dat de direct aandacht van de gemeente heeft.

<

Locatie: Locaties in het gebied rondom Campus waar studenten en bewoners elkaar kruisen. Denk aan Stamkartstraat, Leemansplein, Johanna Westerdijkplein Hollands Spoor. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, De Haagse Hogeschool, bewoners, vaste bezoekers, werknemers, lokale ondernemers en ervaringsdeskundigen.

Strategische aanbeveling, middellange termijn (6 - 18 maanden): Integratie van Living Labs in gebiedsontwikkeling Actie: Integreer de verschillende Living Labs in een gebied in de gebiedsontwikkeling en ontwerpfases. Zorg ervoor dat de experimenten en leerervaringen uit de Living Labs structureel worden meegenomen in toekomstige planvorming en dat verschillende fases van ontwikkeling logisch op elkaar aansluiten. Organiseer bijvoorbeeld elke drie maanden werk- en reflectiedagen met studenten, ervaringsdeskundigen en onderzoekers om de voortgang van de Living Labs en experimentele zones te monitoren in logboeken. Leg verbeterpunten vast en zie toe op implementatie in de volgende stap. Locatie: Aangewezen locaties in dit onderzoek in het gebied, zoals Stamkartstraat, Leemansplein, bredere campus en nader te bepalen locaties buiten dit gebied. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, projectontwikkelaars en vastgoedeigenaren/huurders. In samenwerking met ervaringsdeskundigen.

7

>

3.  Inclusie van ervaringsdeskundigen in (onderzoeks)projecten als tegenhanger voor dominante normen, waarden en praktijken Werk aan de diversiteit in onderzoeks- en participatieprocessen in de sociale en gebiedsontwikkeling (inclusief ontwerp en stedenbouw). Het is belangrijk om ervaringsdeskundigen in het team te hebben en hier moet ook op geworven worden. Níet iedereen met ervaring is een ervaringsdeskundige. Ervaringsdeskundigen kunnen hun eigen ervaring en de ervaring van anderen overbrengen op professionele wijze.

Quick wins (0 – 6 maanden): Ervaringsdeskundigen als toetsingskader in projecten Actie: Betrek ervaringsdeskundigen bij de toetsing van projecten om toegankelijkheid en inclusiviteit te waarborgen. Dit gebeurt in alle fasen van het project, van ontwerp tot uitvoering, zodat knelpunten vroegtijdig worden gesignaleerd en opgelost. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag.

<

Reflectie op inclusiviteit en selectie binnen onderzoeks- en beleidsprocessen Actie: Organiseer een reflectiemoment met de begeleidingsgroep en onderzoekers om kritisch te kijken naar de inclusiviteit en selectiviteit binnen onderzoeks- en beleidsprocessen. Bespreek in hoeverre de gekozen methoden en wervings­ strategieën leiden tot selectie en in hoeverre dit ethisch en juridisch verantwoord is. Dit draagt bij aan een transparanter en inclusiever beleid. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, begeleidingsgroep, onderzoekers en juridische experts.

Vastleggen passende financiële waardering Actie: Start een verkenning met bijvoorbeeld Haags Samenspel en thema- en doelgroeporganisaties naar de financiële waardering van ervaringsdeskundigen binnen gemeentelijke en stedelijke projecten. Omdat er nog geen eenduidig afwegingskader bestaat, kan dit onderzoek inzicht geven in passende beloningsvormen en randvoorwaarden. Hierbij kan aansluiting worden gezocht bij bestaande studies, zoals het onderzoek van ZonMw (2023) over inkomsten bij een uitkering. Verantwoordelijk: Gemeente (bijvoorbeeld Haags Samenspel) i.s.m. thema- en doelgroeporganisaties.

Inclusieve werving en communicatie in participatie- en onderzoeksprojecten Actie: Zorg voor inclusieve communicatie door begrijpelijke taal, visuele samenvattingen en meertalige documenten te gebruiken. Werk samen met ontwerpers uit de gemeenschap voor herkenbare en toegankelijke communicatie-uitingen. Stem de toon en terminologie af op de doelgroep om drempels te verlagen. Ervaringsdeskundigen kunnen beleidsmakers informeren over de termen in en wijze van communicatie. Gebruik termen als “queer” en “LHBTIQA+” afwisselend om zoveel mogelijk mensen aan te spreken. Niet iedereen identificeert zich met de term queer; diversiteit in taalgebruik voorkomt uitsluiting. Hanteer een diverse wervingsstrategie door doelgroeporganisaties en netwerken van ervaringsdeskundigen actief te benaderen. Gebruik een mix van warme relaties, sociale media, flyeren en directe aanwezigheid op relevante locaties en evenementen, zoals lokale festivals en stadsmakersbijeenkomsten. Vraag toestemming aan de organisaties en betrokkenen om hier aanwezig te mogen zijn voor dit beleids- of onderzoeksdoel3. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag i.s.m. ervaringsdeskundigen en communicatieprofessionals.

Reflectie op dominante normen en waarden in beleids- en gebiedsontwikkeling Actie: Organiseer een sessie of rondetafelgesprekken met beleidsmakers, ervaringsdeskundigen en onderzoekers om te reflecteren op dominante normen en waarden in beleids- en gebiedsontwikkeling. Deze gesprekken bieden inzicht in onbewuste aannames en helpen bij het herkennen van denkpatronen zoals de ‘reference man’ (een gestandaardiseerde, vaak impliciete norm binnen beleid en ontwerp die uitgaat van een witte, mannelijke, gezonde standaard, waardoor de behoeften van andere groepen minder worden meegenomen). Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, ervaringsdeskundigen, onderzoeker.

3 In dit onderzoek waren dat bijvoorbeeld: queervriendelijke café’s, kantoren/ontmoetingsruimten van organisaties, drag nights, drag bingo.

8

>

Strategische aanbevelingen, middellange termijn (6 - 18 maanden): Structurele samenwerking met ervaringsdeskundigen in ontwikkeling van beleid en ontwerp, uitvoering en beheer. Actie: Veranker de samenwerking met ervaringsdeskundigen structureel in stedelijke ontwikkelingsprocessen. Zorg ervoor dat zij niet alleen deelnemen aan losse projecten, maar een vaste rol krijgen in beleidsontwikkeling, ontwerp en uitvoering. Gebruik lessen uit deze pilot om een methodiek op te stellen voor effectieve samenwerking, gebaseerd op principes als vroegtijdige betrokkenheid, diverse teamvorming en regelmatige terugkoppeling. Betrek de begeleidingsgroep van deze pilot bij het opmaken van een functieprofiel en de werving van ervaringsdeskundigen. Ervaringsdeskundigen in het team waarderen niet alleen de financiële vergoeding voor hun werk, maar ook de mogelijkheid om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen en de erkenning van de gemeente voor hun bijdrage. Bied trainingen aan om hen optimaal te ondersteunen in hun rol. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag met HR/P&O, (stedelijke) thema- en/of doelgroeporganisaties en ervaringsdeskundigen.

Waarborg de stem van ervaringsdeskundigen in de besluitvorming Actie: Zorg ervoor dat ervaringsdeskundigheid een formele stem krijgt in besluitvormingstrajecten. Dit vraagt om een proces waarin co-creatie centraal staat en waarbij vooraf onderlinge afspraken worden gemaakt over samenwerking en besluitvorming. Een voorwaarde hiervoor is een inclusieve werkcultuur waarin ervaringsdeskundigen en beleidsmakers gezamenlijk bepalen hoe zij met elkaar omgaan en welke waarden leidend zijn in het proces. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag i.s.m. thema- en doelgroeporganisaties, deskundigen.

4. Kwalitatief onderzoek als participatiemethodiek Kwalitatieve onderzoeksmethoden, zoals interviewen op straat, het tekenen van persoonlijke plattegronden en focusgroepen op locatie, liggen zeer dicht tegen de meer bekende methoden aan, die tijdens participatieprocessen ingezet worden. Daarmee biedt kwalitatief onderzoek aan bewoners een laagdrempelige mogelijkheid om hun gevoelens, gedachten en wensen te delen.

Quick wins (0 – 6 maanden):

<

Versterkte begeleiding van participatieprocessen Actie: Zorg voor voldoende begeleiders bij participatieactiviteiten, waarbij één begeleider verantwoordelijk is voor 5 tot 12 deelnemers, de ideale groepsgrootte voor een groepsgesprek. Dit zorgt voor effectieve groepsdynamiek en diepgaande discussies binnen focusgroepen.

Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag Het contact tussen ambtenaren en deelnemers aan het onderzoek Actie: Maak goede afspraken over het contact tussen deelnemers aan en team leden van het onderzoek en ambtenaren. In dit onderzoek was het van belang dat de deelnemers en teamleden zich veilig konden uiten over hun ervaringen in het onderzoeksgebied en over de beheerders, ontwerpers en andere gebruikers van het gebied. Ook kunnen sommige betrokkenen negatieve ervaringen hebben met bijvoorbeeld politie of andere (semi-)publieke partijen. Daarom is voorzichtigheid geboden bij contacten tussen ambtenaren en deelnemers in een (onderzoeks)project. Eerst wordt er aan de deelnemers toestemming gevraagd. Vervolgens kan alsnog blijken dat deelnemers om uiteenlopende redenen niet aan het contact deelnemen. Verantwoordelijk: onderzoekspartijen i.s.m. de gemeente.

9

>

5. Voorkom dat lokale organisaties ‘overvraagd’ worden voor onderzoeksdoeleinden Help onderzoekers contact contact te leggen met bestaande netwerken en warme relaties die de gemeente onderhoudt met lokale organisaties, waaronder subsidierelaties, om zodoende in contact te komen met doelgroepen. Dit is van belang om mede-eigenaarschap van de resultaten te bevorderen.

Quick wins (0 – 6 maanden): Overzicht van relevante organisaties en gecontroleerde toegang tot netwerken Actie: Stel een overzicht op van alle relevante organisaties en contactpersonen die van belang zijn voor het onderzoek. Ontwikkel daarnaast een proces voor gecontroleerde toegang tot deze netwerken. Veranker daarmee het delen van netwerkcontacten in gemeentelijk beleid rond onderzoek en participatie. Een van de klachten van organisaties is dat zij vaak benaderd worden. Hoewel de gemeente niet kan voorkomen dat zij, buiten de gemeente om, door onderzoekers benaderd worden, kan de gemeente wel een proces ontwikkelen voor door hen geïnitieerde en gefinancierde onderzoeksprojecten. Enerzijds geeft dit proces betrokkenen bij het onderzoek een ‘warme start’ bij belangrijke organisaties, en anderzijds beschermt dit de organisaties tegen overbelasting. Een kennismakingssessie tussen onderzoekers en organisaties kan onderdeel zijn van dit proces. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag, evt. interne onderzoekscoördinator, i.s.m. thema- en doelgroeporganisaties. Vroege betrokkenheid van doelgroeporganisaties bij onderzoeksvragen Actie: Zorg ervoor dat organisaties al betrokken zijn bij het opstellen van de opdrachtomschrijving van het onderzoek. Hierdoor worden waardevolle contacten al in een vroeg stadium gelegd en weet de onderzoeker direct waar hij op kan aansluiten.

Bovendien waarborgt dit een betere aansluiting tussen het onderzoek en de behoeften van de doelgroep. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag i.s.m.. thema- of doelgroeporganisaties.

<

Ontwikkeling van richtlijnen voor samenwerking tussen onderzoekers en organisaties Actie: Ontwikkel richtlijnen om samenwerking tussen onderzoekers en organisaties te structureren en vertrouwen te waarborgen. Op basis van dit onderzoek worden vier kernrichtlijnen aanbevolen:

V  oorkomen van ‘free labor’: Organisaties en deelnemers die bijdragen aan het onderzoek moeten hiervoor een eerlijke vergoeding ontvangen. Dit geldt voor formele bijdragen zoals interviews en workshops, evenals voor tijd en middelen die organisaties beschikbaar stellen. 2. W  erk op basis van relevantie en vrijwilligheid: Niemand is verplicht deel te nemen aan onderzoek. Onderzoek daarom in een vroeg stadium of het project relevant is voor de doelgroep en pas methoden en vragen hierop aan. Dit vergroot niet alleen de vrijwillige deelname, maar verhoogt ook de kwaliteit en toepasbaarheid van de resultaten. 3. G  oede afronding van het contact: Onderzoekers moeten zorgen voor een zorgvuldige afronding van hun samenwerking met organisaties en deelnemers. Dit omvat het delen van onderzoeksresultaten en een terugkoppeling over hoe de input is gebruikt. Een afsluitend gesprek helpt bij evaluatie en het bespreken van vervolgstappen. 4. E  rvaringsdeskundigen als bruggenbouwer: De onderzoeker moet niet de enige schakel zijn tussen lokale partijen en de gemeente. Ervaringsdeskundigen uit het onderzoeksteam kunnen deze rol vervullen om het vertrouwen te vergroten en de communicatie beter te laten aansluiten op de behoeften van de doelgroep. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag i.s.m. thema- en doelgroeporganisaties. 1.

Persoonlijk contact en herhaling in contacten met organisaties en voorzieningen Actie: Geef organisaties een gezicht bij het onderzoek door te investeren in persoonlijk contact en herhaling in dat contact. Ga actief langs bij organisaties, investeer tijd in relaties en maak gebruik van de kennis binnen het team om te bepalen welke locaties belangrijk zijn. Dit versterkt de samenwerking, verbetert de dataverzameling en draagt bij aan duurzame relaties met de gemeenschap. Zorg ervoor dat een ervaringsdeskundig teamlid deze rol op zich neemt, zodat er een blijvende connectie met de doelgroep ontstaat, ook nadat externe onderzoekers vertrekken. Verantwoordelijk: Onderzoeker.

10

>

Lokale voorzieningen in kaart brengen naast organisaties Actie: Breng niet alleen organisaties in beeld, maar ook voorzieningen die belangrijk zijn voor de doelgroep. Organiseer op deze plekken wijkbijeenkomsten en participatieve workshops waar bewoners hun ideeën kunnen inbrengen. Voorzieningen zoals The Social Hub, de lokale boulderhal en wijkhuizen spelen een belangrijke rol in het dagelijks leven van bewoners, ook buiten de gesubsidieerde netwerken om. Werk samen met ervaringsdeskundigen om deze voorzieningen te identificeren. Veel bewoners zijn niet aangesloten bij organisaties, maar maken wel gebruik van lokale voorzieningen waar zij zich thuis voelen. De onderzoeker kan op deze plekken in contact treden met de doelgroep, al dan niet met behulp van een ‘poortwachter’, zoals een werknemer of netwerk coördinator. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag bijvoorbeeld gebieds- of wijkcoordinatoren.

Borging van gemeentelijke betrokkenheid in onderzoek Actie: Zorg dat gemeentelijke betrokkenheid geborgd is in het onderzoeksvoorstel en gedurende de uitvoering van het onderzoek. Kennisoverdracht dient niet pas achteraf plaats te vinden, maar ook tussentijds. Dit zorgt ervoor dat kennis en ervaring al tijdens het onderzoek worden gedeeld met gemeentelijke betrokkenen, en zij tevens bewoners, organisaties en voorzieningen leren kennen die essentieel zijn voor de implementatie van aanbevelingen in een latere fase. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag i.s.m. onderzoeker.

6. Versterking van interne samenwerking op thema en gebiedsniveau Stimuleer de interne samenwerking op thema en gebiedsniveau.

Quick wins (0 – 6 maanden): Structurele kennisdeling tussen afdelingen Actie: Organiseer periodieke kennissessies tussen verschillende afdelingen, gekoppeld aan gebieds- of thematische ontwikkelingen. Deze bijeenkomsten bevorderen niet alleen de inhoudelijke kennisuitwisseling, maar versterken ook de samenwerking tussen collega’s. Bouw voort op de succesvolle bijeenkomsten binnen dit onderzoek, die hoog gewaardeerd werden. Door structurele kennisdeling kunnen nieuwe inzichten breder worden toegepast en kunnen relaties worden opgebouwd die bijdragen aan toekomstige projecten. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag.

<

Flexibele samenwerking over gebiedsgrenzen heen Actie: Houd rekening met de impact van gebiedsindelingen op samenwerking. De huidige gebiedsindeling kan kennisdeling en samenwerking belemmeren. Bevorder een flexibele kennisdeling, zodat beleid niet stopt bij een wijkgrens maar zich richt op functionele gebruiksgebieden. Dit kan door afstemming tussen afdelingen te versterken en gebiedsgerichte teams op te zetten die over grenzen heen werken. Verantwoordelijk: Gemeente Den Haag.

11

>

7. Referenties Brammer, K., Klijn, A., Kruis, T., Van den Berg, K., Pijpers, R., Joemmanbaks, F., Van der Hoeve, R., Van Werkhooven, J. (2024). Lhbtiqa+ monitor 2024. .Movisie. https://www.movisie.nl/publicatie/lhbtiqa-monitor-2024 Doff, W., Rommens, N., Herder, B., Jonker, D., Schuddebeurs, S., Boonstra, B., & Rusinovic, K. (2022). Samen werken aan inclusieve placemaking. . Den Haag: De Haagse Hogeschool. Gemeente Den Haag (2024), Opdracht gendersensitieve buitenruimte. Den Haag. Schuddebeurs, S., Rommens, N., Zuijderwijk, L., Herder, B., Jonker, D., Berkel, S. v., Boonstra, B., & Rusinovic, K. (2023). Haagse placemaking: Tools en tips. .De Haagse Hogeschool. https://haagsestadmakers.nl/wp-content/uploads/2023/02/ Tools-en-tips-placemaking-Den-Haag_2022.pdf ZonMw. (2023). Waardering ervaringsdeskundigen. Retrieved 11+11-2024, from https://projecten.zonmw.nl/nl/project/waardering-ervaringsdeskundigen

<

12

>

Dit onderzoek is uitgevoerd op initiatief van en is gefinancierd door Gemeente Den Haag. Vormgever:

<

13

>