RIS323643 Pleegzorg na het 18e levensjaar Bijlage 2

Pleegzorg na 18 jaar Hoe doet u dat in uw gemeente?

Vanaf 1 juli 2018 mogen pleegjongeren tot hun 21e in hun pleeggezin blijven als zij dit willen. De gemeente is verantwoordelijk voor de financiering van deze verlengde pleegzorg. Met het verlengen van de pleegzorg vanaf het 18e jaar worden de kansen van deze jongeren vergroot en besparen gemeenten uiteindelijk kosten. In deze factsheet leggen we uit hoe u als gemeente zorgt dat pleegzorg standaard tot 21 jaar wordt ingezet en indien nodig verlengd wordt tot 23 jaar.

Wat is verlengde pleegzorg?

nog geen opleiding afgerond en hebben doorgaans minder

Volgens de Jeugdwet stopt pleegzorg op de 18e verjaardag,

steun van een netwerk. Met deze bestuurlijke afspraak, om

maar de wet biedt ook de mogelijkheid om pleegzorg te

pleegzorg voor jongeren vanaf 18 jaar standaard in te zetten

verlengen totdat een jongere 23 jaar is. Het Ministerie van

tot 21 jaar, staan zij niet ineens op eigen benen.

Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de Vereniging hebben middels een bestuurlijke afspraak afgesproken dat

Waarom werd pleegzorg voorheen niet altijd verlengd?

pleegzorg vanaf 1 juli 2018 standaard tot 21 jaar wordt ingezet.

Verlengde pleegzorg werd in 2017 maar op beperkte schaal

De jongere kan dan langer in het pleeggezin blijven wonen en

ingezet (zie figuur 1). Hier zijn een aantal verklaringen

heeft meer tijd om zich voor te bereiden op zelfstandigheid.

voor. Op het moment dat een jongere 18 jaar wordt, komt

Pleegouders blijven een pleegzorgvergoeding en begeleiding

de voogdij of een eventuele kinder­beschermingsmaatregel

ontvangen van de pleegzorgorganisatie.

te vervallen; de jongere kan dan zelf beslissen of hij of

De gemeente stelt in overleg met de jongere, de pleeg­

zij nog hulp wil ontvangen. Sommige jongeren kiezen

ouders en de pleegzorgaanbieder vast of er vervolgens ook

er dan voor om het pleeggezin te verlaten. Daarnaast

nog verlenging na de 21e verjaardag (tot 23 jaar) nodig is.

kunnen de pleegouders er voor kiezen om af te zien van

Pleegzorg stopt wanneer de pleegjongere geen hulp meer

verlengde pleegzorg, omdat zij dit niet willen of kunnen.

wil, geen hulp meer nodig heeft, of 23 jaar wordt.

Veel gemeenten verlengden pleegzorg enkel als er een

van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Jeugdzorg Nederland

Waarom pleegzorg tot 21 jaar?

‘hulpvraag’ van de jongere was.

Pleegzorg standaard inzetten tot 21 jaar helpt pleeg­jongeren, die vaker in een kwetsbare positie zitten, om zich vanuit de

Figuur 1. Aantal jongeren in de pleegzorg per leeftijd (2017)

veilige omgeving van hun pleeggezin voor te bereiden op zelfstandigheid. Pleegjongeren zijn, net als jongeren die niet

Leeftijd

Aantal jongeren in de pleegzorg

16

1295

ruim 24 jaar voordat zij op zichzelf gaan wonen (CBS, 2016).

17

1083

Veel jongeren slagen er met hulp van hun netwerk in om met

18

341

19+

130

in een pleeggezin opgroeien, op 18-jarige leeftijd vaak nog niet klaar voor een zelfstandig leven. Jongeren zijn gemiddeld

vallen en opstaan zelfstandig te functioneren. Pleegjongeren hebben soms extra begeleiding nodig. Ze hebben vaak

> Bestuurlijke afspraak en wetswijziging uit Zorg voor Jeugd Het Rijk (VWS), de VNG en Jeugdzorg Nederland hebben middels een bestuurlijke afspraak afgesproken dat pleegzorg vanaf 1 juli 2018 standaard tot 21 jaar wordt ingezet. Er wordt afgestapt van het huidige ‘nee tenzij systeem’, waarbij moet worden aangetoond dat pleegzorg vanaf het 18e jaar noodzakelijk is, en overgestapt op een ‘ja tenzij systeem’. Een pleegzorg­relatie kan alleen eindigen voor het 21e jaar wanneer pleeg­kinderen dit zelf willen. Gemeenten zullen hier uitvoering aan moeten geven door nieuwe pleegzorg­relaties standaard tot 21 jaar te laten lopen en/of bestaande trajecten te verlengen. Om gemeenten in staat te stellen deze afspraak uit te voeren stelt het Rijk in 2018 5 miljoen beschikbaar, 10 miljoen in 2019 en vanaf 2020 structureel 13,7 miljoen (zie voor meer informatie ‘Meicirculaire 2018’, paragraaf 2.2-10).

De Jeugdwet gaat uit van een ‘nee, tenzij’ principe. Dat houdt in dat pleegzorg verlengd kan worden wanneer het pleegzorg­­­ traject voor de 18e verjaardag is gestart en verlenging

> TIPS VOOR GEMEENTEN •

Maak samen met pleegouders en pleegzorg­ aanbieders een gezamenlijke plan over hoe je

noodzakelijk is. Tussen gemeenten ontstonden daardoor

pleeg­zorg tot 21 jaar (en tot 23 jaar indien nodig of

grote verschillen in de toekenning van verlengde pleegzorg.

wenselijk) gaat inzetten. Stuur daarop bij de inkoop, verlening van beschikkingen en gesprekken met de zorg­aanbieders.

“Er is te veel onduidelijk en er wordt vanuit allerlei potjes een vergoeding toegekend. Je wordt teveel heen en weer gestuurd binnen de gemeente”

•

Betrek pleegjongeren en pleegouders bij de beleids­ vorming door met hen in gesprek te gaan over hun ervaringen en behoeftes.

•

Koop pleegzorg en andere jeugdhulp in op basis van maatwerk en werk niet met een vooraf ingesteld budgetplafond. (Verlengde) pleegzorg rust dan niet

Een pleegmoeder

extra op het budget. •

Werk toe naar integrale arrangementen voor jong­ volwassenen, die zowel vanuit de Jeugdwet als WMO

Mogelijke redenen om niet te verlengen waren onder andere de kosten van de pleegzorgverlenging, of het ontbreken van beleid hierover. De ervaring is ook dat er doorgaans pas

ingekocht kunnen worden. •

‘nee, tenzij’. Streef ernaar dat het normaal wordt dat

laat gestart wordt met het bespreken van wat het pleegkind

jongeren in een pleeggezin kunnen blijven wonen

na zijn of haar 18e verjaardag wil. Ten slotte weten pleeg­ gezinnen vaak niet wat de mogelijkheden en procedures zijn met betrekking tot verlengde pleegzorg.

Hanteer het principe ‘ja, tenzij’ en niet het principe

totdat ze zelfstandig kunnen wonen. •

Maak heldere afspraken met pleegzorgaanbieders over het toewerken naar zelfstandigheid (vanaf 16

Wat levert pleegzorg tot 21 jaar op?

jaar), het laten doorlopen van nieuwe pleegzorg­

Pleegzorg standaard inzetten tot 21 jaar kost geld, maar

relaties tot 21 jaar en de de toekenning van verlengde pleegzorg in bestaande trajecten.

bespaart op termijn aan maatschappelijke kosten. Een kind dat te vroeg zelfstandig gaat wonen, heeft een verhoogd risico op bijvoorbeeld drugsgebruik, prostitutie of criminaliteit

•

de leeftijd van 16 jaar bereiken en ga vanaf dan

(Verheijke & Belgraver, 2017). De maatschappelijke

in gesprek over de toekomst. Maak duidelijke

business case ‘Verlengde Pleegzorg’ 2017 stelt dat kosten

afspraken over welke partij (wijkteam of aanbieder)

voor gemeenten, als gevolg van bijvoorbeeld criminaliteit,

verantwoordelijk is voor het opstellen van een

ondersteuning bij wonen, thuisloosheid, bewindvoering en

(toekomst)plan voor de voorbereiding naar

schuld­hulpverlening, (deels) voorkomen kunnen worden door pleegzorg te verlengen.

Wees op de hoogte van welke pleegjongeren

zelfstandigheid. •

Maak voor pleeggezinnen én professionals van wijk­ teams, pleegzorg en jeugdbescherming inzichtelijk hoe bestaande pleegzorgtrajecten verlengd kunnen

Figuur 2. Verloop van aantal 16-jarigen die op 17- en 18-jarige

worden tot 21 jaar en daarna tot 23 jaar.

leeftijd nog steeds pleegzorg ontvangen (2016-2017) •

Zorg voor de nodige begeleiding indien een pleeg­ jongere zelf niet meer in een pleeggezin wil wonen of

1600

als de pleegouders niet meer kunnen of willen. Denk

1400

hierbij aan het aanstellen van een buddy of mentor

1200

die fungeert als vertrouwenspersoon.

1000

•

Zet pleegzorg na de 21e verjaardag ook in als het goed gaat met de jongere. Pleegzorg kan dé reden zijn

800

waarom het (nog) goed gaat.

600 •

400

Maak het voor jongeren mogelijk om, nadat ze het pleeggezin hebben verlaten, terug te keren als

200

zelfstandig wonen toch niet goed gaat.

0 16 jaar (2015)

17 jaar (2016)

18 jaar (2017)

“Waar kinderen die bij hun eigen ouders wonen ook nog boven hun 18e kunnen terugvallen op de ouders kunnen pleegkinderen dat vaak niet, of worden er in elk geval drempels opgeworpen. Dat proberen we hiermee te voorkomen” Alian de Jong – gemeente Den Bosch

1.337 jongeren van 16 jaar die in een pleeggezin woonden. Van deze groep woonden maar 299 jongeren (22,3 procent) twee jaar later nog in het pleeggezin (met een beschikking).

Hoe realiseert u pleegzorg tot 21 jaar als gemeente? Als gemeente investeert u in de kansen van pleegjongeren én bespaart u door pleegzorg tot 21 jaar standaard aan te bieden voor jongeren die dat willen. Maatwerk biedt uitkomst: bekijk voor iedere pleegjongere wat de gewenste uitkomst is en koop op basis hiervan in. Laat nieuwe pleegzorgrelaties standaard tot 21 jaar doorlopen en verleng bestaande trajecten. Maak het voor pleeggezinnen eenvoudig om verlengde pleegzorg

Uit deze analyse blijkt ook dat iedere geïnvesteerde euro

aan te vragen en maak de procedures daarvoor inzichtelijk.

minimaal € 1,27 aan maatschappelijke waarde oplevert

Bijvoorbeeld door voorlichting op uw website en een

(uitgaande van een verlenging van één jaar) (Verheijke &

medewerker pleegzorg die de regelgeving goed kent en op de

Belgraver, 2017). Pleegzorg tot 21 jaar (of langer indien nodig)

hoogte is van actuele situaties.

loont daarmee niet alleen voor het welzijn van jongeren, maar ook financieel voor gemeenten.

Om hoeveel jongeren gaat het?

Samenwerking met pleegzorgaanbieders Afspraken tussen gemeenten en pleegzorg­aanbieders zijn van groot belang. Het is aanbevolen om in het contract op te nemen

In totaal waren er in 2017 471 jongeren die formeel gebruik

dat de pleegzorgbegeleiding vanaf circa 16 jaar gericht is op

maakten van verlengde pleegzorg (zie figuur 1). Er zijn ook

de voorbereiding naar zelfstandigheid. Dit wordt gedaan door

pleeg­jongeren die na hun 18e verjaardag in een pleeggezin

samen met de pleegjongere een toekomst­­plan op te stellen.

blijven wonen, terwijl er formeel geen beschikking is

Uit dit plan moet duidelijk worden welke ondersteuning nodig

gegeven voor verlengde pleegzorg. De pleegouders zorgen

is na de 18e verjaardag. Ook moeten er afspraken gemaakt

nog steeds voor de jongere en dragen in veel gevallen ook

worden over de begeleiding van pleeg­ouders en over de pleeg­

de kosten. Zonder beschikking kunnen zij echter niet meer

zorg­vergoeding bij pleeg­zorg na de 18e verjaardag.

rekenen op de begeleiding van de pleegzorgaanbieder en op de pleegzorgvergoeding.

Een knip bij 18 jaar Er is een duidelijke ‘knip’ te zien in de continuïteit van zorg

Vragen of meer weten? Heeft u als gemeente vragen over pleegzorg tot 21 jaar (of langer) of wilt u meer weten over hoe uw gemeente dit kan doen, neem dan contact op met:

voor jongeren die 18 jaar worden. Cijfers over 2017 laten zien dat nog ruim duizend 16- en 17-jarige jongeren in een pleeg­

Mariska de Baat,

gezin wonen. Bij 18 jaar zijn dit er nog maar 341. Dit impliceert

Nederlands Jeugdinstituut

dat er een abrupt einde komt aan de pleegzorg. Jongeren zijn

m.debaat@nji.nl

dan op zichzelf aangewezen of wonen nog bij het pleeggezin,

www.nji.nl

maar dan zonder pleegzorg­vergoeding en begeleiding.

Het verloop

Jorien Kruijswijk Jansen, Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen

Een bevestiging van deze ‘knip’ is te zien in het verloop van

jkruijswijkjansen@denvp.nl

pleegzorg over tijd (zie figuur 2). In 2015 waren er in totaal

www.denvp.nl

> Colofon © 2018 Nederlands Jeugdinstituut en Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen Bronnen • Centraal Bureau voor de Statistiek (2016). Jongeren blijven langer bij ouders thuis. Geraadpleegd van www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/27/jongerenblijven-langer-bij-ouders-thuis. • Ministerie van BZK (2018). Meicirculaire gemeente­fonds 2018. Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. • Verheijke, E., & Belgraver, V. (2017). Maatschappelijke business case ‘Verlengde pleegzorg’. Sinzer, Stichting Kinderpostzegels Nederland & Gezinspiratie­plein. Vormgeving Punt Grafisch Ontwerp