RIS323636 Maatschappelijke weerbaarheid

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

dienst: dienstcode

BSD/10966886 RIS323636 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Job Steenbergen Dienst

Bestuursdienst Afdeling

BSD Veiligheid Datum

Telefoonnummer

28 oktober 2025

14070 E-mailadres

bestuurlijkezaken.veiligheid@denhaag.nl

Onderwerp

Maatschappelijke weerbaarheid

De maatschappelijke weerbaarheid van de Haagse samenleving staat onder druk door toenemende dreiging op externe verstoringen zoals geopolitieke spanningen, digitale ontwrichting, desinformatie, maatschappelijke spanningen en discontinuïteit van vitale processen. De huidige tijdsgeest, met hybride dreigingen en internationale instabiliteit, onderstreept de urgentie om het vermogen van inwoners, organisaties en de overheid te versterken om tijdens verstoringen te blijven functioneren en zich aan te passen. De ministers van Justitie en Veiligheid en Defensie hebben op 6 december 2024 aangegeven dat het kabinet inzet op het vergroten van de weerbaarheid van de maatschappij en de paraatheid van de krijgsmacht. Denk daarbij aan de oproep om voldoende geld en water (noodpakket) in huis te hebben. In juli 2025 is hierop een vervolg Kamerbrief gestuurd, waarin is aangegeven dat weerbaarheid een thema is waarin we met elkaar – overheid en samenleving - een verantwoordelijkheid hebben. De nationale weerbaarheidsopgave, zoals benoemd door het kabinet, benadrukt het belang van lokale uitvoering en samenwerking. Gemeenten spelen hierin een spilfunctie als het gaat om informatievoorziening, noodstructuren, publieke bewustwording en sociaal vertrouwen. Met deze brief nemen we u mee in dit onderwerp.

Ook worden de pijlers voor een Haags programma Maatschappelijke weerbaarheid gepresenteerd, die ook voortbouwen op bestaande projecten en programma's. Maatschappelijke weerbaarheid in het kort De aanleiding om de maatschappelijke weerbaarheid te vergroten komt voort uit de verhoogde (hybride) militaire dreiging. Uit de Nationale Veiligheidsraad (NVR) van 30 januari 2024 kwam een tweeledige opdracht om met prioriteit aan de slag te gaan met (risico) communicatie en een maatschappijbrede aanpak in het kader van de militaire dreiging en het verhogen van de weerbaarheid van de samenleving. Een (brede) militaire dreiging is niet het enige dreigingsscenario. De gevolgen van klimaatverandering (zoals extreme neerslag en extreme hitte), een pandemie, digitale verstoringen, stroomuitval, of een combinatie hiervan vragen ook om een brede weerbaarheidsaanpak. Verstoringen van vitale en andere belangrijke processen kunnen immers leiden tot maatschappelijke ontwrichting. Dat geldt in het bijzonder voor processen die raken aan primaire levensbehoefte zoals drinkwatervoorziening en processen waar veel andere processen van afhankelijk zijn, zoals energievoorziening, mobiele communicatienetwerken en internet. Om deze reden wordt vanuit het Rijk uitgegaan van integraal risicobeheer dat vraagt om een brede versterking van maatschappelijke weerbaarheid.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10966886

De gevolgen van een (langdurige) crisis worden uiteindelijk lokaal gevoeld, bij inwoners, bedrijven en instellingen. Weerbaarheid en veerkracht vergen betrokkenheid van alle domeinen in de samenleving. Naast nauwe samenwerking met verschillende maatschappelijke partijen op lokaal niveau, verdient de samenwerking tussen veiligheidsregio’s en gemeenten speciale aandacht: zij staan het dichtst bij de inwoner en zijn bij uitstek in staat om lokale netwerken, bewonersinitiatieven en publieke voorzieningen te mobiliseren in tijden van crisis. Het Rijk ziet voor deze weerbaarheidsopgave ook een belangrijke rol voor veiligheidsregio’s. Tegelijkertijd zijn die gemeenschappen en inwoners zelf ook onderdeel van de versterking van een weerbare samenleving. Hetzelfde geldt voor landelijke en private actoren, zoals nutsbedrijven, vervoerders, bedrijven, verenigingen, en maatschappelijke en onderwijsinstellingen. Stappen tot nu toe Het college ziet de noodzaak om als gemeente stevige stappen te zetten op dit thema. Tegelijkertijd is het thema ook erg in beweging, vergt aanpassingsvermogen en wordt er nog volop gesproken over de reikwijdte van deze thematiek en wie waarvoor verantwoordelijk is. Het bepalen van de concrete beleidsinzet heeft daarom op sommige terreinen wat langer nodig. Net als het Rijk, werkt het college daarom aan een stapsgewijze aanpak voor deze complexe opgave.

Als college hebben we besloten om als vertrekpunt van dit thema te starten bij de consequenties van (langdurige) energie-uitval. Energievoorziening is van vitaal belang en heeft langdurige ontwrichtende consequenties. Door dit als vertrekpunt te nemen kunnen we concrete acties ondernemen om de additionele weerbaarheidsopgave in Den Haag vorm te geven. De organisatie van de NAVO-top heeft ons als gemeente al veel gebracht op dit thema. Denk aan stappen die zijn gezet op (digitale) veiligheid, de voorbereiding in de crisisorganisatie, en in de versterking van de weerbaarheid en continuïteit van de gemeentelijke organisatie. Daar kunnen we met dit thema verder op voortbouwen. In de evaluatie van de NAVO-top zal hier ook over worden gerapporteerd. De weerbaarheidsopgave sluit ook aan bij bestaande inzet rondom dienstverlening, (digitale) veiligheid en crisisbeheersing, het werk op thema’s zoals netcongestie, vervoer, voedsel- en drinkwatervoorziening, gezondheidszorg en de versteviging van netwerken in de stad. Met dit programma bouwen we hierop voort en verbinden we deze inzet, om deze in de weerbaarheidsopgave te verankeren, versnellen en versterken. Het afgelopen jaar is in meerdere gremia over dit onderwerp gesproken: in VNG-verband, met de veiligheidsregio, in de G4 en met het Rijk. De VNG heeft op dit thema een trekkersrol om kennis over dit onderwerp breed te verspreiden.

De VNG is met het Rijk in gesprek over de verantwoordelijkheidsverdeling. Deze opgave is complex en daarom is het juist belangrijk om over (gemeente)grenzen heen samenwerking te zoeken en van elkaar te leren. Maatschappelijke weerbaarheid als programma De VNG heeft een handreiking gepubliceerd over dit thema1. De handreiking biedt gemeenten en partners een praktische basis om lokaal aan de slag te gaan met het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. Het is richtinggevend en dient als inspiratie. Uiteraard moet deze aangepast worden aan de lokale (Haagse) context. De VNG hanteert binnen de weerbaarheidsopgave 6 thema’s en binnen elk thema worden voorstellen gedaan voor concrete maatregelen. De zes thema’s zijn als volgt: 1) crisisorganisatie, 2) vitale voorzieningen, 3) sociaal weefsel, 4) zelfredzaamheid inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties, 5) samenleving als overkoepelend systeem en 6) continuïteit van de eigen (gemeentelijke) organisatie.

1

Handreiking weerbaarheid en veerkracht op lokaal niveau

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10966886

Deze thema’s zijn veelzijdig. Hierbij is het ook van belang om duidelijk te maken dat de rol van de gemeente op verschillende onderwerpen een andere is: van verantwoordelijke, tot aan facilitator of verbinder. De gemeente is ook niet altijd zelf aan zet. De thema’s en benoemde acties geven concrete handvatten om met maatschappelijke weerbaarheid aan de slag te gaan. Ook de Veiligheidsregio’s spelen hierin een belangrijke rol. In het bijzonder ook als het gaat om de opzet van noodsteunpunten. Met de gezette stappen en opgedane kennis is het college voornemens om een meerjarig programma op te starten. Zoals aangegeven, is het thema nog in ontwikkeling. Dat betekent dat dit programma de komende periode nog verder zal worden vormgegeven. Daarbij ligt de inzet in de komende periode niet alleen op het verder ontwikkelen van het interne programma, maar vooral op het verbinden met alle lopende inzet en acties van het Rijk (waaronder NCTV en BZK), de VNG, G4 en de VRH. Het programma wordt vormgegeven langs de volgende drie actielijnen: 1.

2.

3.

Weerbare stad Focus op het versterken van de weerbaarheid van onze bewoners zodat zij voorbereid zijn op uitval van een vitale sector, met als vertrekpunt energie-uitval. Weerbare vitale sectoren Bijdragen aan het verstevigen van de weerbaarheid van (nuts)bedrijven, vervoerders, maatschappelijke- en onderwijsinstellingen en cultuurinstellingen. Weerbare gemeentelijke organisatie Het versterken van de gemeentelijke organisatie tegen en voorbereiden voor aanvallen van buitenaf.

Publiekscampagne Rijk Op 1 november is een landelijke publiekscampagne gestart om inwoners bewust te maken van de toenemende dreiging en de mogelijke impact daarvan op de samenleving. De campagne roept mensen op zich voor te bereiden op de noodzaak om 72 uur zelfredzaam te kunnen zijn door een noodpakket samen te stellen, een noodplan te maken en hierover met elkaar in gesprek te gaan. Via onder meer een huis-aan-huis boekje ontvangen inwoners algemene informatie over hoe zij zich kunnen voorbereiden op het wegvallen van vitale voorzieningen, zoals energie, maar ook cyberdreiging of extreem weer. In de communicatie wordt ook verwezen naar de rol van gemeenten in relatie tot de te ontwikkelen lokale noodsteunpunten. Omdat dit mogelijk vragen oproept over de gemeentelijke aanpak en de beschikbaarheid van noodsteunpunten, wordt het Klant Contact Centrum (KCC) hierop voorbereid. Het KCC krijgt hiervoor gerichte informatie en antwoorden op veelgestelde vragen, zodat medewerkers inwoners goed kunnen informeren. Daarnaast wordt ook de webpagina van de gemeente uitgebreid met de noodzakelijke informatie voor inwoners. Financiën Op dit moment zijn er nog geen directe en structurele Rijksmiddelen beschikbaar gesteld aan individuele gemeenten voor het versterken van maatschappelijke weerbaarheid.

Het Rijk heeft voor, het verkennen van de inrichting van noodsteunpunten, financiële middelen beschikbaar gesteld. Een gedeelte van deze middelen is met name bestemd voor de Veiligheidsregio’s om te verkennen hoe noodsteunpunten kunnen worden ingericht, daartoe wordt nu een landelijke pilot opgericht. De gemeente Den Haag verkent mogelijke deelname aan deze pilot. De verdeling van het geld verloopt hiermee dus via de veiligheidsregio’s, waarbij besteding plaatsvindt op basis van gezamenlijke besluitvorming met de betrokken gemeenten.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10966886

Vooralsnog zijn er geen extra gelden gealloceerd om alle noodzakelijke stappen binnen het bredere thema maatschappelijke weerbaarheid voor de midden- en lange termijn te bekostigen. Tegelijkertijd vraagt de actualiteit om een sterkere positionering van gemeenten in het versterken van maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht. In lijn met het onderzoek van het kabinet naar besteding van 1, 55% BBP aan uitgaven aan de weerbaarheid van de maatschappij lopen gesprekken over aanvullende middelen om de inzet van gemeenten en veiligheidsregio’s verder te versterken en concreet vorm te geven. Dit vergt nadere afstemming over de verdeling, besteding en verantwoording van de middelen, evenals duidelijkheid over de rolverdeling tussen rijk, regio en gemeenten. Tot slot We zullen de komende periode periodiek blijven informeren over de ontwikkelingen op dit thema en de acties die in Den Haag worden ondernomen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4