RIS323606 Voortgang natuurontwikkeling

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Robert Barker Wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10959848 RIS323606 Contactpersoon

Sanne van der Worm Dienst

Dienst Stadsbeheer Afdeling

DSB BAS Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

13 november 2025

groenbeleid@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgang natuurontwikkeling

Geachte voorzitter, In de commissiebrief van eind 2024 is toegezegd om u te informeren over de voortgang van de projecten die bijdragen aan het versterken van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (SGH). Met deze brief geven wij invulling aan die toezegging en bieden wij u een overzicht van de stand van zaken van lopende en geplande initiatieven. Met de Nota Stadsnatuur (RIS305805) is de ambitie uitgesproken om van Den Haag een natuurinclusieve stad te maken. De SGH speelt hierin een belangrijke rol: het vormt een robuust groenblauw netwerk dat biodiversiteit ondersteunt, verkoeling biedt, water opvangt, en bijdraagt aan gezondheid en recreatie. Dankzij daarvoor gereserveerde middelen is het college voortvarend gestart met de uitvoering van projecten die bijdragen aan de uitbreiding en versterking van de SGH. Onderstaand vindt u een voortgangsoverzicht van deze projecten. Voor een aantal locaties zijn inmiddels concrete stappen gezet; bij andere gebieden zijn we in voorbereiding of nog in gesprek met partners. Per locatie staat de meest actuele informatie. We beginnen met de grotere en vergevorderde projecten: Daal en Bergselaan, Zenderparklocatie, Vlietweide, Plein 1813, Landscheidingsdijk en de voormalige ADSvelden. Apart zal nog een raadsvoorstel volgen om gronden die nog niet officieel SGH waren hieraan toe te voegen.

Daal en Bergselaan Het wegdeel tussen de Ridderspoorweg en de Pioenweg wordt afgesloten voor autoverkeer en ingericht als fietspad. De ruimte (3000 m2) die vrijkomt door het versmallen van de rijbaan wordt benut voor vergroening van de omgeving. Deze ingreep versterkt de natuur in Wapendal en de Bosjes van Pex en creëert meer en kwalitatief beter leefgebied voor insecten, vogels en andere kleine dieren. Op dit moment is een aannemer geselecteerd. De uitvoering van de werkzaamheden start in oktober 2025 bij de Pioenweg en half november wordt de Daal en Bergselaan afgesloten. We verwachten dat het project in het eerste kwartaal van 2026 is afgerond.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10959848

Afbeeldingen: impressie Daal en Bergselaan Zenderparklocatie Het Westduinpark is een Natura 2000-gebied en maakt deel uit van een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. Aan de rand van dit park bevinden zich enkele gebouwen en een parkeerplaats. Deze worden gesloopt en verwijderd, waarna het gebied grotendeels wordt teruggegeven aan de duinen. Tevens wordt een aantrekkelijke toegang tot het gebied gerealiseerd. Op deze locatie komt er circa 3.000 m² natuur bij. De sloopwerkzaamheden zijn al begonnen en zijn begin november 2025 afgerond. De start van de herinrichting van het gebied staat gepland voor april 2026. Medio juli 2026 is de herinrichting van het gebied gereed. Vlietweide (Vijfslagenlandschap) Het vijfslagenlandschap is een oude polder die al in de 17de eeuw is aangelegd. De 5 rechte slootjes in het gebied staan centraal. Dit wordt ook wel het ‘Vlietweide’ genoemd. De Vlietweide ligt op de grens van Leidschendam-Voorburg en Den Haag, in de Vlietzone. In het coalitieakkoord is opgenomen dat daar in de natuur wordt geïnvesteerd. Het huidige gebruik als weiland voor schapen en paarden maakt plaats voor de ontwikkeling van een nieuw natuurgebied. In dit gebied worden bomen, diverse plantensoorten en bloemen aangeplant en er wordt ruimte gecreëerd voor waterpartijen.

Deze ingrepen zorgen voor een aantrekkelijk leefgebied voor vogels, padden, insecten en andere fauna. Tegelijkertijd wordt het gebied toegankelijk gemaakt voor bezoekers, met de aanleg van wandelpaden en de plaatsing van bankjes. Indien mogelijk wordt ook ruimte gereserveerd voor aanvullende functies, zoals speelgelegenheden of picknickplekken. Het schetsontwerp is in nauwe samenwerking met de AVN en de Provincie Zuid-Holland opgesteld en inmiddels afgerond. De natuurversterking op deze locatie past binnen de voorgenomen invulling van de Haagse Vlietzone en is uitwerking van de afspraak uit het coalitieakkoord om de natuur in de Vlietzone uit te breiden. Momenteel wordt gewerkt aan het beplantingsplan, diverse onderzoeken en de verdere uitwerking van het ontwerp. Om het plantseizoen 2025-2026 te kunnen benutten is aanplant van een groot deel van de nieuwe bomen gepland in het vierde kwartaal van 2025. Op 16 november wordt de eerste boom gepland. De uitvoering van het herinrichtingsplan start naar verwachting in de eerste helft van 2026 (mei) en wordt afgerond aan het einde van dat jaar. Plein 1813 In de begroting van 2025 zijn financiële middelen vrijgemaakt voor Plein 1813 om het eerder uitgewerkte plan uit 2017 – dat uitging van het stevig vergroenen, het verblijven veraangenamen en daarmee het beeld te versterken – te actualiseren en uit te voeren.

De gemeente gaat daarmee de uitstraling van het plein verbeteren. Deze ingreep maakt het plein aantrekkelijker en rustiger, en versterkt de historische betekenis van Willemspark en het monumentale plein.

2/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10959848

De lage parkeerdruk maakt het mogelijk dat de huidige parkeerplaatsen voor een aanzienlijk deel kunnen verdwijnen, waardoor de directe omgeving van het monument en de pleintjes aan weerszijden groener kunnen worden ingericht. Een belangrijk onderdeel van dit plan is het versterken van de hoofdboomstructuur door het verbeteren en optimaliseren van de laanbeplanting. Het definitieve ontwerp, inclusief het beplantingsplan, is afgerond en vastgesteld. De omwonenden zijn er positief over. De aanbestedingsprocedure loopt, zodat de uitvoering in november 2025 kan starten. De verwachting is dat het project in de eerste helft van 2026 wordt afgerond.

Afbeelding: sfeerimpressie Plein 1813 Landscheidingsdijk (Leidschenveen) De Landscheidingsdijk Leidschenveen - met een oppervlakte van 16.000 m2 - is vorig jaar toegevoegd aan de SGH. Inmiddels is het beheer- en inrichtingsplan voor de Landscheidingsdijk gereed en wordt deze sinds 1 januari onderhouden door de gemeente Den Haag. Op basis van het beheer- en inrichtingsplan wordt de natuurkwaliteit van de dijk verbeterd. Eind dit jaar worden de eerste herinrichtingsmaatregelen uitgevoerd, zoals het graven van natuurvriendelijke oevers, moerasstroken en poelen en de aanleg van schuil- en voedselplekken voor akkervogels. Als laatste maatregel wordt op een aantal plekken struweel aangeplant. Deze aanplant is nodig om een leefgebied te creëren voor de patrijs, verschillende soorten in struiken broedende vogels en insecten. Een gedeelte van de dijk wordt door middel van een graspad geschikt gemaakt voor extensieve recreatie. Het Laarzenpad wordt hier verbonden met de Rietkade.

3/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10959848

Afbeelding: ontwerp landscheidingsdijk De Groene Kamer (voormalige ADS-velden) De eerder geplande bouwontwikkeling op de voormalige ADS-velden gaat niet door. Binnen dit gebied van ongeveer 1,6 hectare versterken we de natuur door (naast een structurele oplossing voor het parkeren voor de sportverenigingen) een aanzienlijk deel van de voormalige ADS-velden als natuur in te richten. Op dit moment wordt in samenwerking met de AVN, het Hoogheemraadschap van Delfland en Dunea gewerkt aan het schetsontwerp. Na de zomer zijn alle omwonenden en belanghebbenden geïnformeerd en hebben ze de mogelijkheid gekregen om te reageren op het ontwerp. Het definitief ontwerp wordt nu afgerond en vervolgens worden de uitvoeringstekeningen opgesteld. De eerste werkzaamheden starten volgens planning eind dit jaar of begin 2026. De gemeente heeft een oproep gedaan voor het kiezen van een passende naam voor deze natuurontwikkellocatie. Uit de inzendingen is de naam De Groene Kamer gekozen. Deze naam past bij de geplande natuurontwikkeling en legt een link naar het nabijgelegen erfgoed De Stenen Kamer.

4/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10959848

Afbeeldingen: Impressie herinrichting ADS-velden met zicht op de poel

5/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10959848

Overige projecten Carnegieplein In de vorige brief is de ambitie uitgesproken om het Carnegieplein te transformeren tot één royaal, samenhangend en betekenisvol voorplein voor het Vredespaleis. Het huidige plein is versnipperd door infrastructuur en mist ruimtelijke samenhang. In verschillende eerdere studies en ontwerpen, waaronder "Carnegieplein XL", is al verkend hoe de verblijfskwaliteit, het groen en de ruimtelijke logica verbeterd kunnen worden, onder andere door het verleggen van verkeer en het versterken van de relatie met het monument en het Vredespaleis. Het college is er mee aan de slag en in het eerste kwartaal van 2026 wordt de raad over de voortgang geïnformeerd. Ver-Huëllweg Noord De Ver-Huëllweg Noord ligt tussen de Waterpartij en het Hubertuspark. De vergroening van het noordelijk deel van de Ver-Huëllweg Noord is eerder aan de Commissie Leefomgeving toegezegd in “Versterken van het Haagse Groen” d.d. 7 juni 2017 (RIS297155). Dit levert circa 2.500 m² extra natuur op. Het schetsontwerp wordt momenteel verder uitgewerkt en de benodigde onderzoeken zijn gestart. Het plan is inmiddels afgestemd met de belangrijkste stakeholders. De participatie is recent verder verbreed. De uitvoering staat gepland vanaf april 2026.

Uilenbos Het college wil het Natura 2000-gebied Meijendel & Berkheide versterken door het naastgelegen Uilenbos (eigendom van Defensie, beheer door het Rijksvastgoedbedrijf) toe te voegen aan het Natura 2000-gebied. Dit idee werd eerder positief ontvangen en leidde tot een onderzoek door Witteveen+Bos naar natuurinrichting van een vrijgekomen deel van het terrein (voormalige tennisbanen). Inmiddels blijkt dat het Rijksvastgoedbedrijf voornemens is om dit deel in erfpacht te geven aan sportverenigingen, waarmee natuurontwikkeling daar niet meer mogelijk lijkt. Dunea heeft hier bezwaar tegen aangetekend en de gemeente Den Haag ondersteunt dit. Net als Dunea heeft de gemeente Den Haag formeel aangegeven dat zij interesse heeft om bij uitgifte een deel van het terrein terug te geven aan de natuur. Het college blijft samen met Dunea in gesprek met Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf over mogelijke bijdragen aan natuurversterking. Ecologische verbindingszones Laak en Leidschenveen-Ypenburg De beheerplannen voor de Laakzone en de omgeving van het Rode Kruisziekenhuis zijn vorig jaar opgesteld. Dit als uitwerking van de Nota Stadsnatuur met als doel de ecologische kwaliteit binnen de ecologische verbindingszones te verhogen. Vanaf begin 2025 is het maaibeheer op diverse plekken aangepast. Er wordt gewerkt met kleiner materieel en er is meer flexibiliteit in de maaiperiodes.

Deze manier van ecologisch maaibeheer draagt bij aan het versterken van de biodiversiteit in de stad. Voor de ecologische verbindingszones in Leidschenveen-Ypenburg zijn de rapportages met verbeterkansen inmiddels gereed, zowel voor Ypenburg als voor Leidschenveen. Vanaf 2025 is het beheer aangepast conform de aanbevelingen uit deze rapportages, met als doel het versterken van de ecologische kwaliteit. Op dit moment worden de eerste verbeterkansen voor de inrichting verder uitgewerkt. In het najaar van 2025 wordt gestart met de uitvoering van de eerste maatregelen, zoals het aanbrengen van struwelen. In een later stadium volgen aanvullende maatregelen, waaronder het graven van poelen. Natuurvriendelijke oevers en watervegetatie Over de kansen voor natuurvriendelijke oevers in Den Haag (RIS318510) bent u in 2024 al geïnformeerd. De natuurvriendelijke oevers zijn eind 2024 gerealiseerd in de Loosduinse zone en langs het Van Beethovenplantsoen. Deze oevers zijn in mei 2025 ingeplant.

6/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10959848

Ook in park Madestein is vorig jaar een natuurvriendelijke oever aangelegd, inclusief de aanleg van een vispaaiplaats. In 2025 worden nieuwe natuurvriendelijke oevers aangelegd in de Binckhorst en langs de Sportlaan, ter hoogte van het voormalige HagaZiekenhuis. De inventarisatie van potentiële locaties voor de aanplant van watervegetatie is inmiddels afgerond. In juni 2025 is gestart met aanplant aan de Bezuidenhoutseweg, in wijkpark Horst (Mariahoeve) en aan de Duinweg (Scheveningse Bosjes). Na de zomer dit jaar volgt de aanplant van waterplanten op enkele locaties in Moerwijk. Afstemming over deze locaties en het beheer van deze watergangen vindt plaats met het Hoogheemraadschap van Delfland. Westduinpark en Zuiderpark In het Westduinpark is het bestaande beheerplan (2018–2023) met twee jaar verlengd. Momenteel wordt door de provincie, in samenwerking met diverse stakeholders zoals de AVN en Stichting Duinbehoud, gewerkt aan een nieuw beheerplan voor de periode 2026–2029. Dit nieuwe plan wordt in de loop van dit jaar afgerond. De inzet op natuurversterking in het Westduinpark wordt voortgezet. De natuurlijke begrazing is uitgebreid en het verwijderen van exoten zoals rimpelroos en duizendknoop is doorgezet, met inmiddels zichtbare resultaten.

Er wordt ingezet op de ontwikkeling van grijs duin door middel van het pleksgewijs verwijderen van struweel, plaggen en het optimaliseren van begrazing. Daarnaast wordt onderzocht of de strandslagen aangepast kunnen worden om natuurlijke verstuiving van kalkrijk zand te bevorderen. Om deze maatregelen te ondersteunen is in samenwerking met de provincie een investering van € 3,7 miljoen beschikbaar gesteld, waarvan 1 miljoen door de gemeente, voor de periode november 2024 tot en met augustus 2026. Een belangrijk deel van deze middelen wordt ingezet voor bestrijding van exoten zoals rimpelroos, sneeuwbes en mahonie, evenals het herstel van natuurkwaliteit op het prioritaire habitattype grijsduin. Ook in het aangrenzende Wapendal vindt een gerichte investering plaats van € 100.000,-, gericht op grootschalig natuurherstel. Hier worden onder meer brem, boomvormers en rimpelroos verwijderd in het heidegebied en wordt de bosrand extra beheerd om een geleidelijke opbouw van de zoom-mantelstructuur te realiseren. Voor het Zuiderpark zijn de eerste herinrichtingsmaatregelen voorbereid, meer details zijn gedeeld in de Visie Zuiderpark (RIS321838). Dit jaar starten de werkzaamheden, waaronder de aanleg van natuurvriendelijke oevers en een helofytenfilter. Ook is het areaal ecologisch maaien in het park uitgebreid.

Agrarische percelen in eigendom van de gemeente Den Haag Zoals in de vorige brief aangegeven, heeft de gemeente diverse agrarische percelen in Haagse Hout en Wassenaar. 33 hectare is in pacht en 12,5 hectare in bruikleen uitgegeven aan dezelfde gebruiker. Met de betreffende gebruiker is gesproken over een meer natuurinclusieve vorm van agrarisch gebruik van de percelen die hij in bruikleen heeft. Afgesproken is dat op deze percelen er geen mest en bestrijdingsmiddelen meer worden toegepast en dat er geen mollen meer worden bestreden. De voorwaarden waaronder de gebruiker percelen pacht verandert in de basis niet. Ecoduct In de structuurvisie voor Zuidwest is de ambitie vastgelegd om de Melis Stokelaan anders in te richten en de aansluiting op de Lozerlaan voor auto’s te laten vervallen. Dit biedt ruimte om op deze plek de verbindingen tussen Zuidwest en de Uithof voor natuur en mens te flink te versterken.

7/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10959848

In combinatie met een half verdiepte ligging van de Lozerlaan ter plaatse van de Melis Stokelaan is het mogelijk om hier een ecoduct aan te brengen, waarmee de ecologische verbindingszones in Zuidwest (met name langs de Melis Stokelaan) veel beter worden verbonden met de Uithof. Ook voetgangers en fietsers profiteren van deze veilige verbinding. Op basis van de uitgevoerde verkenning dit jaar naar het ecoduct heeft het college voorgesteld voor de realisatie van het ecoduct extra financiële middelen ter beschikking te stellen, zodat het ecoduct verder uitgewerkt kan worden als onderdeel van het project Onderdoorgang Lozerlaan – Erasmusweg. Het verder ontwerpen van het ecoduct vindt daarom vanaf juli 2025 plaats binnen dit project. In het vierde kwartaal van 2025 komt het college met een raadsvoorstel en schetsontwerp van de onderdoorgang Erasmusweg/Lozerlaan en het Ecoduct. Daarbij zullen de afwegingen die geleid hebben tot de keuzes gemotiveerd worden. Verder wordt de Raad middels de reguliere voortgangsbrieven geïnformeerd. Eind 2026/Begin 2027 willen we het Voorlopig Ontwerp laten vaststellen door de Raad. Biologische inkoop van bomen We streven ernaar om zoveel mogelijk stadsbomen biologisch in te kopen, vergelijkbaar met onze aanpak voor biologische bloembollen. Hiermee dragen we bij aan gezonde bodems in Nederland en stimuleren we een rijker bodemleven.

Hoewel het aanbod van biologisch gekweekte bomen (SKALgecertificeerd) nog beperkt is, verwachten we dat onze vraag bijdraagt aan een groeiend aanbod in de toekomst. In 2024 zijn alle stadsbomen ingekocht met een Milieukeur-label. Bijna 70% van deze bomen is inheems. Tijdens het plantseizoen 2024/2025 zijn daarnaast 1.040 biologisch gekweekte (SKALgecertificeerde) bomen geleverd. Dit is bijna 20% van het totale aantal ingekochte bomen. Voor 2025 blijft het streven om dit aandeel verder te vergroten en ook meer SKAL-gecertificeerde beplanting toe te passen, waar mogelijk op basis van beschikbaarheid en kwaliteit. In het plantseizoen 2024/2025 zijn er ook 13.278 biologische struiken geleverd. Deze zijn eveneens SKAL-gecertificeerd en dragen bij aan biodiversiteit en een gezonde bodemstructuur in de stad. Afsluiting Door concreet te blijven inzetten op het versterken van de SGH, kleinschalig natuurbeheer en duurzame keuzes in onze groenaankopen, maken we Den Haag weerbaarder tegen klimaatverandering, aantrekkelijker voor flora en fauna én gezonder voor onze inwoners. De projecten die in uitvoering zijn of worden voorbereid, geven vorm aan onze ambitie voor een natuurinclusieve stad. In het eerste kwartaal van 2026 ontvangt u een volgende voortgangsbrief over deze projecten. Met vriendelijke groet, de wethouder van Buitenruimte, Dierenwelzijn en Milieu Robert Barker

8/8