RIS323588 Initiatiefvoorstel D66 Vrouwelijk oog op Haagse Stations

Vrouwelijk oog op Haagse stations

22 oktober 2025 Marije Mostert RIS323588

1

1. Inleiding Jonge vrouwen in Nederland voelen zich massaal onveilig in de openbare ruimte. Maar liefst 61% van de 12-25-jarige vrouwen geeft aan zich wel eens onveilig te voelen – meer dan twee keer zoveel als bij de mannen. De helft van de vrouwen voelt zich genoodzaakt hun gedrag aan te passen om zich buiten veiliger te voelen. Het gaat hier niet om een individueel probleem van vrouwen, maar om een hardnekkig probleem in onze maatschappij. Zolang vrouwen niet vrij en onbezorgd de straat op kunnen, is er geen sprake van een vrije samenleving. De omgeving rondom treinstations is een voorbeeld dat door veel vrouwen in één adem genoemd wordt als het gaat om onveiligheid in de openbare ruimte. Criminaliteit, intimidatie, onoverzichtelijke en slecht verlichte buitenruimte en vandalisme geven een onveilig gevoel. Dit is zeer ernstig, want stations zijn de belangrijkste verkeersknooppunten van de stad. Plekken waar iedereen komt en waarvoor heel veel mensen Den Haag begint, zodra ze de trein uitstappen. Het is een van onze belangrijkste uithangborden. Elke dag zijn er 31.212 reizigers op station Hollands Spoor, 2.690 op station Moerwijk en 16.862 op station Laan van NOI. Dat maakt ruim 18 miljoen bezoeken per jaar voor deze stations samen. De gemeente Den Haag is verantwoordelijk voor de openbare ruimte rondom deze stations.

ProRail en de NS zijn verantwoordelijk voor de ruimte in de stations. Dit initiatiefvoorstel richt zich op de omgeving rond de stations Hollands Spoor, Laan van NOI en Moerwijk. Dit omdat deze stations stelselmatig genoemd worden als het meest onveilig en onguur. Dit komt ook naar voren in ‘Den Haag in cijfers’. 1 Dit initiatiefvoorstel heeft als doel de veiligheid rondom deze stations te verbeteren. De focus ligt op verbetering van de buitenruimte, de leefbaarheid en het versterken van de sociale veiligheid en controle vanuit vrouwelijk optiek. Gastvrijheid moet de norm zijn. De huidige inrichting is vaak functioneel, maar wordt niet als comfortabel ervaren. Onderzoek wijst uit dat als de buitenruimte als leefbaar en prettig wordt ervaren door vrouwen dat dit geldt voor iedereen. Daarnaast geldt dit ook voor de regenbooggemeenschap. Dit initiatiefvoorstel sluit aan bij de huidige aanpak straatintimidatie2 waar de nadruk meer wordt gelegd op gedragsverandering, maar nog onvoldoende op de aanpak van de buitenruimte. Meiden ervaren de openbare ruimte anders dan mannen. Dat is deels cultureel, maar ook biologisch bepaald. 40% van de

https://denhaag.incijfers.nl/mosaic/en-us/ravel/laakkwartier-en-spoorwijk https://denhaag.incijfers.nl/mosaic/en-us/ravel/stationsbuurt 2 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10812533/3#search=%22Aanpak%20straatinti midatie%22 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/15817735/1#search=%22Aanpak%20straatinti midatie%22 1

2

vrouwen is nachtblind, dat is een groot verschil t.o.v. mannen, slechts 17%3. Dat heeft te maken met staafjes in het netvlies, vrouwen hebben daar minder van dan mannen.

2. Probleemstelling De stations Hollands Spoor, Moerwijk en Laan van NOI scoren slecht als het gaat om leefbaarheid en veiligheid en staan laag op de ranglijst van de best gewaardeerde stations. De stations staan op plek 379, 256 en 296 van de totaal 393 stations. Dat kan en moet beter. Vooral vrouwen geven aan zich onprettig te voelen op deze drie Haagse stations en de plekken zoveel mogelijk te vermijden. D66 vindt dat onacceptabel. Iedereen heeft het recht om zich vrij en veilig te voelen in de stad van Vrede en Recht. Daarom heeft D66 dit initiatiefvoorstel Vrouwelijk oog op Haagse stations opgesteld. Station Hollands Spoor: Station HS is het tweede station van de stad, enorm belangrijk dus voor het aanzicht van de stad. Station HS is meer dan een station, het is de brug tussen Laak en het centrum. Onderzoek van Pointer laat zien dat het gebied rondom Hollands Spoor door vrouwen als onveilig wordt ervaren. Er zijn veel meldingen van onveilige plekken rond deze locatie. De nabije schoolcampussen van de Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan maken het een plek waar waanzinnig veel mensen over reizen om onderwijs te kunnen volgen. Vrouwen kiezen er nu voor om op andere plekken te studeren om maar niet over station Hollands Spoor te hoeven reizen. 4

Station Moerwijk: Veel vrouwen voelen zich onveilig rondom station Moerwijk en in het bijzonder in de tunnel van de spoorovergang. Het is een onoverzichtelijke, slecht verlichte plek. D66 heeft hier schriftelijke vragen5 over gesteld n.a.v. de aanranding van een 21-jarige vrouw in 2023. Het college gaf toen in de beantwoording aan de leefbaarheid en veiligheid te gaan aanpakken. D66 vindt dat er sindsdien te weinig verbeterd is in de buitenruimte rondom dit station. Het is er nog steeds onoverzichtelijk, donker en onguur. Vrouwen lopen er snel doorheen of vermijden deze plek. Station Laan NOI: Het gebied rondom station Laan van NOI kenmerkt zich door een rommelige verwaarloosde buitenruimte. Er zijn leegstaande panden, slechte verlichting, kapotte liften en vergeten ongure plekken. Met name in de avonduren, zijn er veel mensen met

https://www.dokter.nl/nieuws/ogen-informatie-over-aandoeningen-aan-de-ogen-enbehandelingen/nachtblindheid-is-er-iets-aan-te-doen/ 4 Op deze kaart onthullen duizenden vrouwen onveilige plekken in Nederland – check je buurt | Pointer | KRO-NCRV 5 1 3

3

onbegrepen gedrag die bedelen en intimiderend overkomen. Veel vrouwen geven aan dat ze daarom liever niet over station Laan van NOI reizen, alhoewel ze om de hoek wonen.

3. Wijze van aanpak/oplossingsrichting Het doel van dit initiatiefvoorstel is het bevorderen van de veiligheid rondom de stations Hollands Spoor, Moerwijk en Laan van NOI. Iedereen moet zich vrij en veilig van en naar deze stations kunnen verplaatsen. Dit doen we door gerichte aanpassingen aan de buitenruimte met de input van jonge vrouwen. Om dit voor elkaar te krijgen is het van essentieel belang dat vrouwen actief participeren bij de herinrichting. Daarnaast zijn belangrijke punten: versterking van sociale controle, technologische maatregelen, verlichting en infrastructuur, educatie en bewustwording, samenwerking tussen verschillende organisaties, en aandacht voor risicogroepen. Door de samenwerking tussen de gemeente, vrouwen, politie, ProRail en andere betrokkenen wordt er een breed gedragen oplossing gecreëerd die de veiligheid rond de stations versterkt. Dit komt zowel de reizigers als het personeel ten goede. Er wordt ingezet op het vergroten van het veiligheidsgevoel en het beschermen van het welzijn van reizigers en medewerkers. Het is van belang dat de voorgestelde maatregelen zorgvuldig worden gemonitord en geëvalueerd, zodat de effectiviteit voortdurend kan worden gemeten en geoptimaliseerd. Actieve participatie van vrouwen ● Historisch gezien zijn onze steden ontworpen door mannen. Vrouwelijk perspectief en wensen van vrouwen worden vaak vergeten.

Terwijl juist zij zich vaak onveilig voelen in de openbare ruimte. Zie ook: “Openbare ruimte is ontworpen voor (jonge) mannen maar (jonge) vrouwen voelen zich vaak onveilig” 6 ● Bij herinrichting dienen standaard vrouwen betrokken te worden. Denk hierbij aan organisaties zoals Stop Straatintimidatie, Fairspace en vrouwelijke stedenbouwkundigen en landschapsarchitecten. Daarnaast wordt er gebruikgemaakt van onderzoeken uit andere steden. Zoals het door TU Delft uitgevoerde onderzoek “Ruimte voor meiden op Zuid”. 7 Versterking van sociale controle ● Vrouwen hebben vooral behoefte aan ogen op straat in plaats van meer politie. D66 wil daarom inzet van Haagse Hosts op de stations Hollands Spoor, Moerwijk en Laan van NOI. Deze inzet wordt verdeeld over verschillende tijdstippen van de dag, met een verhoogde concentratie tijdens piekuren en nachtelijke uren. Zij opereren preventief, door aanwezig te zijn en met mensen in gesprek te gaan en 6 7

Gebiedsontwikkeling.nu – Platform voor kennis, nieuws en debat over gebiedsontwikkeling Ruimte-voor-meiden-op-Zuid-3.pdf 4

signalen van onveiligheid te detecteren. In geval van incidenten kunnen zij schakelen met de handhaving en politie die repressief kunnen opereren, zoals het ingrijpen bij incidenten en beboeten. ● Er wordt in samenspraak met Stichting Stop Straatintimidatie, buurtorganisaties en vrouwelijke specialisten ruimtelijke ordening een herontwerp gemaakt van de omgeving Hollands Spoor, Laan van NOI en Moerwijk. Het vrouwelijk oogpunt bij het maken van een herontwerp is namelijk van cruciaal belang. ● Het oprichten van een netwerk van ‘stationteams’ Hollands Spoor, Moerwijk en Laan van NOI: Deze stationteams bestaan uit leden van de stichting Stop Straatintimidatie, buurtbewoners, Buurt Preventie Teams (BPT), wijkorganisaties en instellingen zoals de Haagse Hogeschool en DUWO. Zij hebben een preventieve rol. Door zichtbaar aanwezig te zijn leveren ze een bijdrage aan de sociale controle. Ook kunnen zij fungeren als een laagdrempelig meldpunt voor studenten van de Haagse Hogeschool, ROC Mondriaan en andere onderwijsinstellingen in de omgeving. Alsmede voor bewoners of reizigers. Tot slot kunnen de stationteams de meldingen die er binnenkomen delen met de wijkteams en rapporteren aan de handhaving en politie zodat ook zij een goed beeld krijgen van wat er speelt en hoe er gehandeld moet worden. De bevindingen worden wekelijks besproken in een kernteam van gemeentelijke boa’s en politie.

Dit gebeurt al in Utrecht. ● Monitoring van incidenten: Door periodieke veiligheidsanalyses en rapportages over straatintimidatie bij de stations Hollands Spoor, Moerwijk en Laan van NOI te maken, kan de gemeente tendensen identificeren en gerichter optreden. Technologische maatregelen ● Net als rond Amsterdam Centraal, Amsterdam Zuid en Amsterdam Bijlmer Arena worden telsensoren geïnstalleerd om passantenstromen te analyseren en de veiligheid te verbeteren. Op deze manier krijgen we inzicht in de bezoekersstromen. Op basis van deze analyse kan worden bepaald op welke tijdstippen extra hosts ingezet kunnen worden. ● Verbeterde zichtbaarheid van cameratoezichtborden voor publieke veiligheid: Duidelijk communiceren dat de stationsgebieden onder cameratoezicht staan, heeft een preventief effect. Deze borden kunnen op de Stationsweg worden geplaatst en op het Hildebrandplein en straat in Moerwijk ● Meldpunten en apps: Het opzetten van makkelijke en laagdrempelige meldpunten, zowel fysiek (bijvoorbeeld bij de kiosk bij Moerwijk en het voormalige HTM-loket op HS) als digitaal (via de stopstraatintimidatie apps of websites), maakt het gemakkelijker voor slachtoffers om intimidatie, overlast en criminaliteit te rapporteren.

5

●

Muziek: Er zijn verschillende nationale en internationale voorbeelden waarbij muziek afgespeeld wordt op openbare plekken (bijvoorbeeld parkeergarages, tunnels en stations) om het gevoel van veiligheid te vergroten en groepsvorming van hangjongeren te voorkomen. 8 9 10 11

Verlichting en infrastructuur ● De omgeving van de stations Hollands Spoor, Moerwijk en Laan van NOI moeten goed verlicht zijn, vooral op donkere en onveilige plekken, zoals de onderdoorgang bij HS, de fietsenstallingen en de in- en uitgang bij de trap op station Moerwijk en de fietsenstalling bij Laan van NOI. Dit draagt bij aan een grotere zichtbaarheid en kan een afschrikwekkend effect hebben op potentiële daders, daarnaast verbetert het de verkeersveiligheid. De bestaande verlichting sluit onvoldoende aan bij de daadwerkelijke beleving van veiligheid. Verlichting wordt vaak gezien als een technische voorziening, maar zou veel meer als sociaal instrument moeten worden ingezet. Als de omgeving goed verlicht is draagt dit bij aan het veiligheidsgevoel en nodigt het uit tot verblijf. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om verticale indirecte verlichting, ook wel wallwashing genoemd. Dat is het verlichten van verticale oppervlakte, zoals muren. Dit draagt bij aan een gevoel van veiligheid, doordat het beter zicht op de omgeving geeft. Hierdoor zijn personen makkelijker te identificeren. Daarnaast voorkom je verblinding door fel licht van bovenaf (een soort spotlight), wat juist voor een onveilig gevoel zorgt. Je ziet de ander niet en bent zelf juist enorm zichtbaar.

Door toegangswegen beter te verlichten verbetert de veiligheid voor vrouwen.12 ● Ontwerp wachtruimtes die uitnodigen tot verblijf, comfortabele zitplekken, goede zichtlijnen en warme verlichting die deze plekken accentueert. ● ‘Verstopplekken’ moeten worden geëlimineerd. Dit omvat het verwijderen van onoverzichtelijke hoeken, grote pilaren en het verbeteren van de toegankelijkheid van openbare ruimten voor mensen met kinderwagens, rolstoelen en scootmobiels. Plekken zoals de onbewaakte fietsenstalling bij Hollands Spoor, de achterkant van de kiosk bij station Moerwijk en de fietsenstalling bij Laan van NOI. Op deze manier kunnen mensen zich niet verstoppen en is iedereen zichtbaar. Dit draagt bij aan het veiligheidsgevoel, omdat je de situatie kan overzien. Uit

https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2579581-kan-de-straat-veiliger-ontwerpers-vergeten-vaakhet-vrouwelijke-perspectief 9 Eftelingmuziek jaagt hangjongeren op Amsterdam Centraal weg | Nieuws | AD.nl 10 Gemeente Deurne jaagt hangjongeren weg met Efteling-muziek | De Telegraaf 11 https://nos.nl/op3/artikel/2194270-waarom-kun-je-mensen-zo-goed-wegjagen-meteftelingdeuntjes 12 https://www.gebiedsontwikkeling.nu/artikelen/amsterdam-gaat-haar-openbare-ruimteinrichten-op-de-jonge-vrouw/ 8

6

● ●

●

●

eerdergenoemd onderzoek 13 blijkt dat vrouwen overzicht in de openbare ruimte als veiliger ervaren dan als er onoverzichtelijke plekken en hoekjes zijn. Positioneer zitplekken tegenover elkaar of richting de omgeving. Dit stimuleert contact tussen mensen en versterkt de sociale controle. In geval van station Hollands Spoor moet worden onderzocht wat ervoor nodig is om de perrons vanuit de ondertunneling weer bereikbaar te maken. Dit zorgt voor een dynamische functie van de tunnel en is het niet alleen meer een doorgang. Frequentere schoonmaak van de stationsomgevingen. Er ligt nu vaak afval en viezigheid, zoals halflege pakjes drinken, hondenpoep en sigarettenpeuken. Dit maakt een verloederde onleefbare indruk. Naast het feit dat dit glij- en valpartijen kan veroorzaken, creëert het een gevoel van onveiligheid. Een schone en leefbare buitenruimte draagt bij aan comfort en veiligheidsgevoel. De indeling van de fietsenstallingen wordt in het herontwerp nadrukkelijk meegenomen. De huidige indeling zorgt er nu voor dat veel hoekjes niet goed zichtbaar zijn. In meer algemene zin moet er worden gekeken naar de zichtlijnen, het groen, de verlichting in de tunnels en de in- en uitgangen.

Educatie en bewustwording ● Er wordt een bewustwordingscampagne opgezet die reizigers informeert over hoe ze de hulp kunnen inschakelen bij incidenten. Dit kan bijvoorbeeld via digitale schermen op stations, flyers en berichten op social media. ● In de campagnes tegen straatintimidatie, zoals #gedraagje #benjeoke worden alle drie de stations als hotspot meegenomen. Deze campagnes zijn zowel gericht op potentiële slachtoffers als daders, en helpen om de maatschappelijke normen te veranderen. ● Er wordt in het bijzonder aandacht besteed aan hoe je straatintimidatie kunt melden via de app. Dit gebeurt via billboards, schermen en door het gerichte acties met campagnemateriaal. ● Training en bewustwording van BOA’s en cityhosts in het kader van de landelijke pilot straatintimidatie; herkennen van signalen, aanspreken en beboeten. Samenwerking tussen verschillende organisaties ● De huidige samenwerking tussen de stationsteams, de handhaving. ProRail, NS en politie wordt tegen het licht gehouden en indien nodig verbeterd, zodat het helder is wat eenieders taak en verantwoordelijkheid is. Zo worden incidenten sneller en effectiever aangepakt. ● Structureel overleg tussen een afvaardiging van bovengenoemde teams met andere organisaties zoals Fairspace, Vrouwenbuurtlab, het COC en Emancipator. Dit kan bijvoorbeeld door het organiseren van dialoogtafels. Daarnaast kunnen de

13

Ruimte-voor-meiden-op-Zuid-3.pdf 7

organisaties veilige netwerken voor vrouwen creëren waarin ze ervaringen kunnen delen en elkaar steunen. Trainingen van Centrum 16.22 zoals #metoo en Shame on who kunnen ook helpen door jongeren te trainen over het respecteren van grenzen en het bevorderen van respectvol gedrag. ● Samenwerkingsovereenkomsten tussen partijen als handhavers, politie, Openbaar Ministerie, NS, ProRail, HTM, EBS om intensiever samen te werken om de veiligheid op de stations te verbeteren. Een speciaal ingerichte ruimte op de stations kan fungeren als ontmoetingsplek voor de partijen en zorgt tegelijkertijd voor extra ogen en aanwezigheid van toezicht. Ook buurtbewoners kunnen daar in gesprek gaan met de partijen, in navolging van Rijswijk 14. Speciale aandacht voor risicogroepen ● Preventieprogramma’s voor jongens: Straatintimidatie vindt het meest plaats door jongens in groepsverband. Programma’s die jongens bewust maken van respect voor anderen, sociale vaardigheden en de gevolgen van intimidatie kunnen nuttig zijn. Denk hierbij aan de trainingen van Emancipator en Centrum 16.22 ● Specifieke focus op vrouwen, LHBTQ+ personen of mensen met zichtbare religieuze uitingen. Zij hebben driemaal zo vaak kans om slachtoffer te worden van intimidatie, discriminatie of geweld.

● De resultaten van de pilot die loopt in Laakhavens over hoe de inrichting van de buitenruimte veiliger en inclusiever wordt voor vrouwen en de regenbooggemeenschap wordt expliciet betrokken bij de aanpassingen die worden gedaan.

14

Samenwerking voor veiliger stationsgebied Rijswijk - InRijswijk 8

4. Financiële paragraaf D66 stelt voor dat de gemeente Den Haag de benodigde financiële middelen beschikbaar stelt voor de implementatie van de maatregelen in dit voorstel, in samenwerking met de NS, ProRail, het ministerie van Infrastructuur en andere betrokken partijen. Hierbij wordt ervan uitgegaan dat aangesloten kan worden op bestaande initiatieven (waarvoor al dekking is gegarandeerd) en dat daarnaast ook gebruik gemaakt wordt van Rijksbrede middelen (zie overzicht verderop). Het is om die reden lastig om de benodigde dekking voor de uiteindelijke structurele en incidentele financiële consequenties van dit initiatiefvoorstel op dit moment in kaart te brengen. Uitgaande van de gevraagde acties uit dit initiatiefvoorstel resulteert een en ander in een programmakader van circa €295.000: waarvan incidenteel €230.000 waarvan structureel €65.000 per jaar Dit programmakader is opgebouwd uit: A. Eenmalige investeringen Sensoriek crowdmonitoring/doorstroom aansluiten op Smart City Scheveningen € 40.000 Verlichting, geluid en zichtlijnen €190.000 Totaal

€230.000

B. Structurele lasten per jaar BOA’s/Hosts (6 fte) Sensorplatform & data Extra schoonmaak/graffiti Campagnes/training/stationsteams Monitoring & evaluatie Totaal per jaar

Kostenneutraal €15.000 uit bestaande middelen €50.000 uit bestaande middelen €65.000

2026: voorbereiding en start uitvoering incidentele investering (licht, sensoriek en geluid) en opstart structurele-lijnen (hosts/handhaving, schoonmaak, campagnes). 2027: afronding investering en doorlopende exploitatie. 2028: exploitatiefase, evaluatie en eventuele bijstelling.

9

Onderstaand een lijst van bestaande Rijksbrede en gemeentelijke initiatieven en externe regelingen waar mogelijk op kan worden aangesloten. Hiermee kunnen zowel de structurele als incidentele kosten gedekt worden. Rijksbrede middelen: • Investeringsimpuls Verkeersveiligheid – Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) De Investeringsimpuls Verkeersveiligheid is onderdeel van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2030 (SPV) en is een door het Rijk beschikbaar gesteld geldbedrag van € 500 miljoen tot 2030. Het doel van dit bedrag is om een impuls te geven aan het verbeteren van de verkeersveiligheid van infrastructuur in beheer van gemeenten, provincies en waterschappen. Het geld wordt in verschillende aanvraagrondes uitgegeven. Het voornemen van het Ministerie van IenW is om in het derde kwartaal van dit jaar een tweede aanvraagtijdvak voor de Investeringsimpuls Verkeersveiligheid open te stellen. Het betreft cofinanciering, medeoverheden dragen zelf minimaal 50% bij aan maatregelen. Maatregelen die in aanmerking komen voor de Investeringsimpuls Verkeersveiligheid zijn onder andere de aanleg van openbare verlichting en aanleg van vrijliggende voetpaden. Ook zijn er verschillende maatregelen mogelijk voor het veiliger maken van fietsinfrastructuur.

Middelen kunnen dus ingezet worden voor het beter verlichten van aanloop- en aanfietsroutes, het verlichten van wegen en tunnels rondom stations en het veiliger afbakenen van loop- en fietsroutes. Aanvragen voor de Investeringsimpuls Verkeersveiligheid lopen via de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH). Bovenin meenemen ook verkeersveiliger • Stationsagenda (IenW–ProRail–NS) De Stationsagenda is een visie voor stations in 2040. Onderdeel van de Stationsagenda is een uitvoeringsagenda. Dit is een dynamisch document, dat steeds twee jaar vooruit vastgesteld wordt. Sociale veiligheid in en rond stations is een van de tien prioritaire thema’s in de uitvoeringsagenda. Elke gebruiker van het station dient zich veilig door het station te kunnen verplaatsen (fysieke veiligheid, veilige transfer en looproutes). Ook dienen reizigers zich veilig te voelen op het station (sociale veiligheid). De ambities voor sociale veiligheid en toegankelijkheid gelden ook voor de stationsomgeving: “Het station is sociaal veilig ingericht en het risico op (cybersecurity)aanvallen en aanslagen is beperkt. De gebruiker kan zich goed oriënteren, heeft goede zichtlijnen en er zijn zo min mogelijk obstakels of donkere hoeken. De voorzieningen op en rondom het station zijn zodanig dat er vaak ogen en oren aanwezig zijn en het levendig aanvoelt.

Op tijdstippen dat dit minder is, zijn er voorzieningen aanwezig om de veiligheid te verhogen, zoals licht- en geluidssystemen. Vanwege de grote invloed van de omgeving van het

10

station op sociale veiligheid, spelen hier partijen zoals de vervoerder, de gemeente, de politie en andere lokale instanties ook een belangrijke rol in.” De Stationsagenda gaat uit van bestaande budgettaire kaders en financieringsstromen. Een deel van de ambities kan binnen bestaande middelen en bestaande projecten en programma’s worden opgevangen. De focus is om binnen de bestaande middelen de goede dingen te doen (effectiviteit) en de dingen goed te doen (efficiëntie). Maatregelen voor sociale/fysieke veiligheid bij de stations in Den Haag passen binnen de gestelde kaders van de Stationsagenda en kunnen dus bijdragen aan effectieve en efficiënte besteding van middelen. • Op Prinsjesdag is de nieuwe begroting aan de Tweede Kamer gepresenteerd. Hierin is 20 miljoen opgenomen voor het verbeteren van de veiligheid van stations 15. Naast bovenstaande Rijksbrede programma’s die zouden kunnen bijdragen aan de dekking van dit voorstel, zijn er een aantal gemeentelijke programma’s of andere initiatieven waar mogelijk bij aangesloten kan worden. Gemeentelijke middelen en andere initiatieven: • Toekomstplan Laakhavens Schetsproject herontwikkeling Campuskwartier en Spoorzone HS Met het toekomstplan voor Laakhavens Hollands Spoor werkt de gemeente aan de toekomst van dit gebied.

Er wordt gekeken naar hoe de openbare ruimte eruit moet komen te zien en aan welke voorwaarden toekomstige projecten moeten voldoen. Op dit moment werkt de gemeente aan een ontwikkelstrategie en een buitenruimteplan. De gemeente wil het gebied veranderen in een levendig en aantrekkelijk gebied om te wonen, werken, leren en ontspannen. In het 3e/4e kwartaal van 2025 worden besluiten genomen over de ontwikkelstrategie en het buitenruimteplan. Omdat de omgeving rondom treinstations voor veel vrouwen gepaard gaat met onveiligheid in de openbare ruimte, zou het verbeteren van de veiligheid rondom Station Den Haag Hollands Spoor als onderdeel van dit plan kunnen worden meegenomen. • Actieplan Viersprong Moerwijk Het Actieplan Viersprong Moerwijk is een initiatief van woningcorporatie Staedion, aannemer Stebru en gebiedsontwikkelaar NU Projectontwikkeling/VanWonen. Het plan is in 2024 aangeboden aan het college. Het plan is een integrale visie op wonen, werken en leren in en rondom het gebied Moerwijk. Onderdeel van het plan is onder andere het verbeteren van het openbaar vervoer om het verkeersknooppunt Moerwijk te ontvlechten, zodat de ligging van station Moerwijk optimaal wordt benut. Hiervoor is het van belang dat ook de veiligheid op en rondom het station Moerwijk wordt verbeterd.

Het actieplan is https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2025/09/16/prinsjesdag-2025onderhoudsopgave-blijft-groot-bezuiniging-stedelijk-ov-van-de-baan 15

11

mede tot stand gekomen met medewerking van HTM, NS en ProRail, wat een goed aanknopingspunt levert om met die partijen verder in gesprek te gaan. • Project verbeteren openbare ruimte Moerwijk-Oost Doel van dit project is het verbeteren van de buitenruimte in Moerwijk Oost, zodat bewoners prettig kunnen bewegen, spelen en ontmoeten. Doel van het plan is om te zorgen voor een duurzame buitenruimte van goede kwaliteit. Een van de uitgangspunten is het verbeteren van openbare verblijfsplekken, waaronder de kop van de wijk bij het station Moerwijk. Het verbeteren van de veiligheid rondom stations kan onderdeel zijn van dit project. • Programma zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid Onder deze programma's lopen verschillende aanpakken en initiatieven die gekoppeld kunnen worden aan de in dit initiatiefvoorstel voorgestelde acties. Te denken valt aan: uitvoeringsprogramma vrouwenemancipatie (2020-2022), Gelijke kansen Haagse vrouwen (RIS307292) het actieprogramma queeremancipatie Queer in Den Haag; zichtbaar, veilig en geaccepteerd 2020-2022 (RIS306190) en het plan van aanpak Den Haag 2021-2022: Samen tegen Straatintimidatie (RIS310689) • Specifiek voor Laan van NOI Raadsvoorstel investeren in een nieuwe stationsomgeving RIS318148 16

5. Overige effecten Een veiligere stationsomgeving heeft niet alleen directe voordelen voor de veiligheid van reizigers, maar ook voor de hele buurt. Een veilige en prettige omgeving zorgt ervoor dat meer mensen zich er fijn voelen. Dat heeft positieve gevolgen voor bewoners, ondernemers en scholen in de buurt. Wanneer een omgeving veiliger, schoner en prettiger wordt, draagt dit bij aan een positiever imago van de stationsgebieden. Dit kan ertoe leiden dat meer mensen zich er willen vestigen, waardoor de sociale cohesie wordt versterkt. Een veilige en goed ingerichte stationsomgeving nodigt uit. Mensen voelen zich comfortabeler om te winkelen, gebruik te maken van horeca, of elkaar te ontmoeten. Het aanpakken van de stationsgebieden draagt niet alleen bij aan het gevoel van veiligheid, maar draagt ook bij aan een lokale economische groei. Rondom station Hollands Spoor bevinden zich meerdere grote onderwijsinstellingen, zoals de Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan. Wanneer de stationsomgeving veiliger wordt, verlaagt dit de drempel voor studenten om deze opleidingen te kiezen, vooral voor https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/14526236/1?connection_type=17&connection _id=10946583 16

12

vrouwen. Studenten zullen zich eerder inschrijven bij een school als zij zich prettig en welkom voelen in de buurt. Hierdoor wordt het onderwijsaanbod aantrekkelijker en kunnen instellingen verder groeien in hun maatschappelijke en economische rol. Een drukker en levendiger stationsgebied leidt tot meer ogen op straat. Door meer mensen in de openbare ruimte te hebben, ontstaat er een natuurlijkere vorm van sociale controle. Ook buurtbewoners en studenten kunnen zich meer betrokken gaan voelen bij hun omgeving, bijvoorbeeld via de voorgestelde stationteams.

6. Planning en communicatie Het raadsbesluit treedt in werking op 1 juli 2026, met de verplichting voor betrokken partijen om uiterlijk op 1 januari 2026 te beginnen met de voorbereidingen voor de implementatie van de voorgestelde maatregelen. De effectiviteit van de veiligheidsmaatregelen wordt jaarlijks geëvalueerd door een commissie die bestaat uit belanghebbende vrouwen(organisaties), de gemeente Den Haag en de politie. Deze commissie zal de veiligheidscijfers, meldingen van incidenten en de algehele tevredenheid van reizigers onderzoeken. De gemeente Den Haag rapporteert jaarlijks over de voortgang van de veiligheidsmaatregelen en de behaalde resultaten.

13

7. Ontwerp-raadsbesluit De gemeenteraad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen d.d. Klik hier als u tekst wilt invoeren., gelezen het voorstel van Klik hier als u tekst wilt invoeren. . Besluit: I. Zich actief in te zetten voor het verbeteren van de veiligheid van bezoekers in de omgeving van de stations Den Haag Hollands Spoor (HS), Den Haag Laan van NOI en Den Haag Moerwijk vanuit vrouwelijk oogpunt; II. Bij de aanpak van de veiligheid rondom deze stations specifiek en continu de participatie van vrouwen in te zetten; III. Door inzet van Haagse Hosts (BOA’s) de sociale controle in deze gebieden te versterken; IV. Te verkennen welke technologische maatregelen, zoals geluid bijdragen aan een veiliger stationsgebied en deze in te zetten; V. De verlichting en de ruimtelijke inrichting zodanig te verbeteren dat deze bijdragen aan de veiligheidsbeleving van vrouwen en daarmee alle bezoekers. In het kader van werk met werk dit waar mogelijk te combineren met het vervangen van de huidige verlichting naar LED-verlichting; VI. Samen te werken met relevante partijen zoals ProRail, NS en andere betrokken organisaties; VII. In de aanpak nadrukkelijk de onderzoeksuitkomsten uit andere steden zoals Rotterdam en Amsterdam en de uitkomst van de pilot inclusieve en veilige buitenruimte voor vrouwen en de regenbooggemeenschap in Laakhavens mee te nemen; VIII.

Het realiseren van een structureel overleg tussen een afvaardiging van bovengenoemde stationsteams met andere organisaties zoals, Fairspace, Vrouwenbuurtlab, Stopstraatintimidatie, het COC en Emancipator; IX. Met deze organisaties en andere relevante belanghebbenden jaarlijks de genomen maatregelen te evalueren en hierover te rapporteren aan de gemeenteraad; X. De hiervoor benodigde middelen zoveel mogelijk te financieren uit de boven beschreven Rijksbrede middelen en door aansluiting op de al bestaande middelen (waarvoor al dekking is gegarandeerd). Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van … … … … … … … …. De griffier,

De voorzitter,

14