RIS323385 Bijlage 2. ZKD notitie ondersteuning commisiebrief Fakton
Tekst van het document
Duurzame warmteoplossingen ZKD Bijlage 2. Commissiebrief ‘Oplevering onderzoek duurzame warmteoplossingen bedrijventerreinen ZKD en Forepark’
17-9-2025
1 Vraagstelling en context
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
Vraag en opbouw onderzoek
17-9-2025
De gemeente Den Haag heeft Fakton Energy gevraagd naar een haalbaarheidsstudie voor de energietransitie op de bedrijventerreinen Forepark en ZKD (Zichtenburg, Kerketuinen en Dekkershoek). De primaire focus van de studie ligt op warmteoplossingen.
De vraag vanuit de gemeente: • In opdracht van de gemeente Den Haag heeft Fakton de opdracht gekregen om de potentie van duurzame (collectieve) warmteoplossingen te onderzoeken op twee van haar bedrijventerreinen. • De nadruk van het onderzoek ligt vooral op (collectieve) warmteoplossingen, waarbij de interactie met netbelasting is meegenomen. De centrale vraagstelling van het onderzoek is: “Hoe kan de gemeente Den Haag een op maat gemaakte aanpak voor het aardgasvrij maken van bedrijventerreinen ZKD en Forepark ontwikkelen, die rekening houdt met de diverse energiebehoeften van bedrijven en de inzet van lokale energiebronnen?”
Aanpak onderzoek Fakton: 1. In kaart gebracht twee bedrijventerreinen op basis van deskresearch 2. In kaart brengen kansrijke technische mogelijkheden voor duurzame verwarming en met afwegingskader kiezen van meest kansrijke warmteoplossingen. 3. Financieel doorrekenen en vergelijken kansrijke warmteoplossingen.
Figuur 1: Visuele weergave bedrijventerreinen ZKD en Forepark.
ZKD
Forepark
Voor u ligt de notitie die wij opstelden ter ondersteuning van de commissiebrief bedrijventerreinen. Hierin beschrijven en onderbouwen wij de belangrijkste conclusies en bijbehorende adviezen uit ons onderzoek. De kernpunten en aanbevelingen met betrekking tot bedrijventerrein ZKD vindt u op slide 5 en 6. Vervolgens bieden wij extra uitleg over de uitgevoerde analyse. Elke conclusie is genummerd; deze nummers corresponderen met de slides waarop we de betreffende conclusie verder toelichten. Door de nummers van de conclusies te koppelen aan de slides uit de analyse, kunt u indien gewenst gemakkelijk extra toelichting vinden. Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
17-9-2025
2 Conclusies en aanbevelingen
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
2. Belangrijkste conclusies ZKD
17-9-2025
Een warmtenet op ZKD is financieel onaantrekkelijk en risicovol door hoge kosten en onzekerheden. Op ZKD ligt de focus op verduurzaming van elektriciteit vanwege het hoge stroomverbruik, waardoor het stimuleren van zonne-energie op daken, mede dankzij beschikbare ruimte en geen netcongestie, een kansrijke en haalbare stap lijkt. A
B
| De haalbaarheid van een warmtenet op ZKD wordt voornamelijk bepaald door het aansluiten van grootverbruikers en de inkoopkosten van warmte vanuit de geothermie bron(nen). Grootverbruikers aansluiten is belangrijk voor de haalbaarheid van het collectieve systeem. Echter, voor grotere energieverbruikers is een warmtenet relatief ongunstiger t.o.v. van een warmtepomp dan voor kleinere verbruikers. Daarnaast is de financiële haalbaarheid van de businesscase voor het warmtenet op ZKD sterk afhankelijk van de inkoop kosten van warmte bij de primaire bron (geothermie). Beide aspecten zijn onzeker en moeilijk te beïnvloeden door de gemeente en de kleinere bedrijven wat resulteert in een moeilijk te mitigeren risico voor bedrijven. | Een warmtenet op ZKD is financieel niet aantrekkelijk. Over een periode van 15 jaar heeft een warmtenet in het meest gunstige geval vergelijkbare kosten als een warmtepomp en een CV-ketel. Op korte termijn zijn kosten van een warmtenet naar verwachting relatief hoger. Onze verwachting is dat de Total Cost of Ownership van een warmtenet in het meest gunstige geval over 15 jaar voor bedrijven op ZKD vergelijkbaar is met warmtepompen en CV-ketels. Hiervoor gaan wij wel uit van gunstige omstandigheden voor het warmtenet en stijgingen van de gasprijs door ETS-2 en bijmeng verplichtingen van groengas.
Dit betekent wat ons betreft dat op basis van de huidige kennis het op puur financiële gronden niet de voorkeur heeft om het warmtenet op ZKD uit te breiden.
C
| Het elektriciteitsverbruik op ZKD is veel groter dan het aardgasverbruik. Dit komt omdat de meeste grootverbruikers op het bedrijventerrein elektriciteit gebruiken als primaire energiebron voor hun bedrijfsproces. De prioriteit van partijen voor verduurzaming ligt daarmee naar onze verwachting ook minder bij de verduurzaming van de warmtevoorziening dan elektriciteit.
D
| Er is ruimte voor de uitrol van zonnepanelen op daken binnen ZKD. Er is binnen het bedrijventerrein ZKD nog ruimte beschikbaar op daken voor de plaatsing van zonnepanelen. Daarnaast bevindt ZKD zich in een gebied waar volgens netbeheerder Stedin geen sprake is van netcongestie bij teruglevering van stroom. Dit biedt een kans voor verdere verduurzaming van het gebied, zonder dat dit direct op korte termijn knelpunten veroorzaakt op het elektriciteitsnet.
E
| Wij zien op langere termijn potentie in een lokale energiehub op ZKD. Gezien het hoge elektriciteitsverbruik op bedrijventerrein ZKD, gecombineerd met de verwachte sterke toename van het aantal laadpalen voor elektrisch vervoer, ontstaan er mogelijkheden voor de ontwikkeling van een lokale energiehub. Dit is voor de gemeente een kans voor een verkennend onderzoek uit naar de kansrijkheid en haalbaarheid van een dergelijke hub in ZKD.
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
Aanbevelingen
17-9-2025
Zet als gemeente op ZKD in op individuele verduurzaming van warmte via hybride warmtepompen, stimuleer zonnepanelen en batterijopslag. Onderzoek daarnaast op langere termijn de haalbaarheid van een lokale energiehub door toenemende waarde van slimme energiesturing. I: Warmteoplossing: Zet als gemeente op ZKD in op individuele verduurzaming van warmtesystemen. Stimuleer bedrijven om energie te besparen en hybride warmtepompen aan te schaffen. Warmtepompen resulteren in een lagere energierekening dan een CV-ketel. Het is voor bedrijven daarom financieel aantrekkelijk om een hybride warmtepomp aan te schaffen. Wij raden aan om bedrijven hierover te informeren en zo bedrijven te stimuleren om een hybride warmtepomp te installeren met de beschikbare ruimte in de huidige elektriciteitsaansluiting. Indien bedrijven geen of zeer beperkte ruimte hebben in de huidige elektriciteitsaansluiting levert het besparen van energie door bijvoorbeeld het vervangen van lampen door ledverlichting, isoleren of het slimmer aansturen van apparaten potentieel een dubbel financieel voordeel op. Ten eerste resulteert het besparen van energie direct in een lagere energierekening door afname van het verbruik en daarnaast is er indirect besparing te realiseren door de vrijgekomen ruimte qua-capaciteit te benutten voor het installeren van een hybride warmtepomp.
II: Elektriciteit: Zet als gemeente in op de uitrol van extra zonnepanelen op ZKD en verken de mogelijkheden voor batterijopslag. Voor bedrijven met een hoog elektriciteitsverbruik en beschikbaar dakoppervlak zien wij kansen voor de uitrol van extra zonnepanelen. Wij zien een rol voor de gemeente in het ondersteunen van bedrijven bij het inzichtelijk maken van de haalbaarheid van extra zonnepanelen, zodat kansrijke bedrijven gestimuleerd zijn om deze aan te schaffen.
Indien een bedrijf al veel zonnepanelen heeft of deze gaat realiseren neemt de financiële kansrijkheid van batterijopslag toe. De batterij is dan in te zetten om de benodigde transportcapaciteit te verminderen wanneer bedrijven deze met overtollige stroom laden. III: Energiehub: Wij zien op langere termijn kansen voor een energiehub op ZKD
Op langere termijn en na een toename van installaties van warmtepompen, laadpalen, batterijen en zonnepanelen op ZKD neemt de toegevoegde waarde van slimme aansturing van deze componenten toe. Dit in combinatie met de ontwikkelingen in het kader van de nieuwe energiewet resulteert in een verhoogde kansrijkheid van het inrichten van een lokale energie hub. De kansrijkheid van een lokale energie hub is sterk afhankelijk van de bereidheid tot samenwerking tussen bedrijven op het thema energie. Indien deze situatie zich voordoet en bedrijven aangeven hier interesse in te hebben is het voor de gemeente belangrijk om na te denken over haar eigen gewenste rol in de ontwikkeling van lokale energie hubs. De gemeente kan hier bijvoorbeeld een faciliterende, stimulerende, regisserende etc. rol in nemen om de bedrijven te voorzien in hun behoefte.
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
17-9-2025
3
Onderbouwing conclusies met greep uit relevante resultaten uit de analyse
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
Bronpotentie ZKD
17-9-2025
ZKD ligt naast een bestaand middentemperatuur warmtenet. Daarnaast is er één bestaand WKO doublet aanwezig en een zoekgebied voor een nieuwe geothermie ontwikkeling in de buurt. Rond ZKD zijn verschillende bestaande bronnen aanwezig waar gebruik van kan worden gemaakt. • Het bestaande warmtenet vanuit de geothermiebron aan de Leyweg heeft potentie om gebruikt te worden voor ZKD. • Er is een WKO installatie aanwezig mogelijk ruimte voor uitbreiding naar omliggende panden.
Daarnaast zien wij nog een aantal mogelijkheden voor toekomstig te ontwikkelen warmtebronnen:
Figuur 2: (Potentiële) warmtebronnen en energie labels gebouwen ZKD Energielabels A B C D E F Onbekend
Plaatje ook andere geo bron
• Zoek locatie geothermiebron op circa 1,5km van het bedrijven terrein. • Op het bedrijven terrein is nog genoeg ruimte in de bodem voor extra WKO-doubletten. Warmtenet Bodemwateronttrekking
Gesloten WKO Geothermie bron Zoek gebied geothermie
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
Technische mogelijkheden
17-9-2025
Overzicht van de verschillende technische mogelijkheden voor het verwarmen van panden in Nederland zonder aardgas. Wij selecteerden op basis van het afwegingskader op de volgende pagina de twee meest kansrijke voor ZKD. Deze twee meest kansrijke oplossingen werkten wij financieel verder uit. 1. Individuele elektrische warmtepomp
2. MT/HT warmtenet
3. LT warmtenet
De warmtepomp onttrekt warmte uit bijvoorbeeld de buitenlucht en waardeert de warmte op naar circa 50 graden.
Een collectief MT/HT warmtenet levert warmte tussen de 70 graden (MT) en 90 graden (HT) via een warmtenet.
Een collectief LT warmtenet levert warmte tussen de 30 en 55 graden via een warmtenet.
Groengas is biomassa-gas van aardgaskwaliteit, verspreid via het gasnet, maar schaars in Nederland.
Het water in het warmtenet kan verwarmd worden door verschillende bronnen zoals: restwarmte, geothermie, biomassa, etc.
Het water in het warmtenet kan verwarmd worden door verschillende bronnen zoals: restwarmte van datacenters, aquathermie, etc.
Waterstof, geproduceerd uit aardgas of elektriciteit, wordt eerst verwacht in industrie en mobiliteit, en pas later in de gebouwde omgeving.
Een hybride warmtepomp combineert een elektrische warmtepomp met een HR-ketel op gas. Op koude dagen springt de HR-ketel bij.
4. Duurzame gassen
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
Afwegingskader ZKD
17-9-2025
Het uitbreiden van het bestaande warmtenet van Eneco (MT-warmtenet) en het installeren van individuele warmtepompen lijken op basis van non financiële criteria de meest kansrijke duurzame alternatieven voor aardgas op ZKD. Voor deze twee meest kansrijke alternatieven voor aardgas maakten wij een uitgebreide financiële analyse, zie ook volgende sheets.
Individuele warmtepomp Beperkte benodigde aanpassingen aan gebouwen Aansluiting op lokale bronpotentie (beschikbaarheid) Beperkte impact ruimtelijke inpassing Toekomstbestendigheid Beperkte impact op netcongestie Beperkte complexiteit samenwerking stakeholders
MT-warmtenet
LT-warmtenet
Duurzaam gas
-
+ + + + + +
-
+ + + + + +
-
+ + + + + +
-
+ + + + + +
-
+
-
+
-
+
-
+
Ruimte in de ondergrond Aansluiten bij wet- en regelgeving
Score: 80%
Score: 83%
Score: 65%
Score: 60% Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
Geselecteerde collectieve oplossing
17-9-2025
Wij zien het uitbreiden van het bestaande MT-warmtenet technisch als de meest kansrijke collectieve warmteoplossing op ZKD. Deze werkten wij financieel verder uit en vergeleken we met individuele alternatieven. Wij zien dat een midden-temperatuur warmtenet technisch de meest kansrijke collectieve oplossing is voor ZKD. Wij lichten dit hieronder nader toe: • Ten eerste is het uitbreiden van het bestaande warmtenet op het bedrijventerrein kostenefficiënt. Er wordt dan gebruik gemaakt van reeds gerealiseerde infrastructuur. Het gevolg hiervan is dat de investeringskosten voor het aansluiten van extra gebouwen relatief laag zijn t.o.v. van een project waar nog geen bestaande infrastructuur aanwezig is. • Ten tweede geeft een middentemperatuur warmtenet op een effectieve manier invulling aan de verwachte relatief hoge temperatuur warmtevraag in de gebouwen in ZKD. • Ten derde is er naar verwachting heel weinig koudevraag op het bedrijventerrein ten opzichte van de warmtevraag. Dit maakt dat een warmte koude opslag (WKO) op ZKD niet kansrijk is door de grote disbalans die geregenereerd zal moeten worden. • Tot slot is het uitbreiden van het bestaande warmtenet voordelig omdat hier al een bestaande warmtebron en warmte-exploitant aan zijn verbonden. Het niet ontwikkelen van een nieuwe bron of het selecteren of oprichten van een nieuw exploitant verlaagt het risico in het project.
Figuur 3: Schematische weergave MT-net ZKD
Optie A: MT - Warmte
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
A
Businesscase leverancier
17-9-2025
Het alleen aansluiten van grote afnemers (scenario middel) levert de meest gunstige businesscase een daarmee het meest betaalbare warmtesysteem op.
Figuur 4: Berekende businesscase scenario's businesscase leveranciers. Voor de financiële doorrekening van MT-warmtenet op ZKD kozen wij in afstemming met de gemeente de volgende drie scenario’s: ▪ Het kleinste scenario; de direct omliggende panden aansluiten op het bestaande net. ▪ Het middelste scenario; door middel van “cherry picking” de gunstigste verbruikers aan de uitbreiding van het net koppelen met zo min mogelijk leidingwerk (30.000GJ). ▪ Het grote scenario; de volledige vrije capaciteit benutten van de leiding en ongeveer de helft van ZKD aansluiten (50.000 GJ).
Klein Middel
Groot
Tabel 1: Het middel scenario levert de laatste bijdrage per kW warmte vermogen op en is daarmee het meest gunstig voor bedrijven die aansluiten. Scenario BAK / kW Kleinverbruikers Grootverbruikers Totale investering Totale Opex
ZKD klein
938
31
4
€ 1.1 M
€ 490.000
Totale Energielasten € 3.0 M
ZKD Middel
35
24
23
€ 2.6 M
€ 1.500.000
€ 24.0 M
ZKD groot
259
130
29
€ 7.2 M
€ 3.300.000
€ 39.8 M Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
Toelichting TCO-berekening
17-9-2025
De economische haalbaarheid van de verschillende warmteoplossingen drukten wij uit in Total Cost of Ownership (TCO) De economische haalbaarheid drukken wij uit in Total Cost of Ownership (TCO)
Figuur 5: Visuele weergave TCO-berekening
Wij namen de volgende aspecten mee in onze TCO-analyse: • Investering installatie/bijdrage aansluitkosten (BAK): In het geval van een warmtenet betaald de gebouweigenaar eenmalige aansluitkosten.
• Herinvesteringen (in jaar 15): De individuele oplossingen hebben een levensduur van 15 jaar waarna een herinvestering plaatsvindt. • Onderhoudslasten: In het geval van het warmtenet zijn er geen onderhoudslasten voor de bedrijven. Deze liggen bij het warmtebedrijf. • Energielasten: de totale energielasten per woning over een looptijd van 15 jaar. Hiermee is rekening gehouden met fluctuerende energieprijzen in de toekomst.
Tabel 2: Energieverbruiken fictieve gemiddelde voorbeeld bedrijven ZKD
Wij definieerden twee voorbeeldbedrijven op ZKD waarvoor wij de energiekosten van de individuele en collectieve warmteoplossing doorrekenden en deze vergeleken.
Gemiddelde kleinverbruiker ZKD Gemiddelde grootverbruiker ZKD
Gasvraag (m3 / jaar)
Elektriciteitsvraag (kWh/jaar)
6.000
43.800
32.100
344.300 Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
B
Energielasten eindgebruikers ZKD (1)
17-9-2025
Over een periode van 15 jaar is een warmtenet in het meest gunstige geval vergelijkbaar in kosten met een warmtepomp en een CV-ketel. Voor grotere verbruikers die essentieel zijn voor de financiële haalbaarheid van een collectief systeem is een warmtepomp relatief het meest gunstig.
TCO gemiddelde kleinverbruiker op ZKD – 15 jaar
TCO gemiddelde grootverbruiker op ZKD – 15 jaar
Gasvraag: 6.000 m3/jaar, Elektra: 43.800 kWh/jaar
Gasvraag: 32.100 m3/jaar, Elektra: 344.300 kWh/jaar
Let op: voor de bovenstaande financiële vergelijking gaan wij bij het warmtenet uit van het meest gunstige scenario 2: ZKD middel. Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
B
Energielasten eindgebruikers ZKD (2)
17-9-2025
Op basis van huidige energieprijzen en tariefregulering resulteert een warmtenet in de basis tot een hogere energierekening dan aardgas. De verwachting is echter dat aardgas kosten tussen nu en 2030 harder zullen stijgen dan warmte- en elektriciteitskosten door nieuwe CO2 belasting (ETS-2) en groengas bijmeng verplichtingen.
Energierekening startjaar gemiddelde kleinverbruiker ZKD
Energierekening startjaar gemiddelde grootverbruiker ZKD
Gasvraag: 6.000 m3/jaar, Elektra: 43.800 kWh/jaar
Gasvraag: 32.100 m3/jaar, Elektra: 344.300 kWh/jaar €140.000
€25.000 €21.718
€20.000
€20.481
€5.000 €0
€116.785
€120.000 €103.197
€18.019
€100.000
€15.000 €10.000
€125.505
€80.000
Warmtenet
€60.000 Lucht/water warmtepomp
CV-ketel
€40.000
Warmtenet
Lucht/water warmtepomp
CV-ketel
€20.000 €0 Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
A
Afwegingen warmtenet op ZKD
17-9-2025
B Uitbreiding van het bestaande warmtenet van Eneco op het bedrijventerrein ZKD is op puur financiële gronden niet aantrekkelijk. Uitbreiding van het bestaande warmtenet van Eneco op het bedrijventerrein ZKD is op puur financiële gronden niet aantrekkelijk. Dit komt voornamelijk door: ▪ Om een financieel aantrekkelijk casus te hebben voor het ontwikkelen van een middentemperatuur warmtenet op het bedrijventerrein is het belangrijk dat grote warmte afnemers aansluiten. Door het aansluiten van grote verbruikers kan het warmtebedrijf zijn in investeringen in infrastructuur beter terug verdienen. Op ZKD gebruiken bedrijven naar verwachting significant meer elektriciteit dan gas. Voor grote warmteverbruikers geldt dus dat zij ook grote elektriciteit afnemers zijn. Voor deze grote elektriciteit afnemers is het aansluiten op een warmtenet minder aantrekkelijk. Dit heeft een aantal redenen: ▪ Grote elektriciteitsverbruikers kunnen goedkoper stroom inkopen en daarmee goedkoper zelf warmte opwekken met een warmtepomp dan klein verbruikers. ▪ Groot verbruikers betalen significant minder energiebelasting per afgenomen kWh dan kleine verbruikers en kunnen daarom wederom relatief goedkoper zelf warmte opwekken met een warmtepomp. Zie ook tabel en grafiek hiernaast met energiebelasting tarieven voor elektra.
▪ Bedrijven die veel elektriciteit gebruiken hebben een grotere besparing en verduurzaming potentieel in stroomgebruik dan in warmtegebruik.
▪ Om het voor (grote) bedrijven toch aantrekkelijk te maken om aan te sluiten op een midden temperatuur warmtenet is het dus belangrijk om lagere GJ (warmte) tarieven te vragen dan bij “normale” kleinverbruikers. Om dit rendabel te kunnen doen is het belangrijk om ook minder te betalen voor de inkoop/productie van deze warmte. In combinatie met geothermie warmte zijn hier kansen omdat bedrijven potentieel warmte verder kunnen uitkoelen wat interessant is voor een geothermie exploitant. Echter is het als gemeente moeilijk om hierop te sturen omdat dit gaat over contractuele afspraken tussen Eneco en de Haagse Aardwarmte Leyweg (HAL).
Figuur 6: Staffels energiebelasting
Tabel 3: Staffels energiebelasting Schijf
Verbruik (kWh per jaar) Tarief per kWh (€)
1
0 – 2.900
€ 0,10154
2
2.901 – 10.000
€ 0,10154
3
10.001 – 50.000
€ 0,06937
4
50.001 – 10.000.000
€ 0,03868
5
Meer dan 10.000.000 (zakelijk)
€ 0,00321
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
C
Elektriciteit versus warmte
17-9-2025
Bedrijven op ZKD gebruiken veel stroom. Gebouwen op ZKD gebruiken relatief meer elektriciteit dan gas. En er zijn een aantal bedrijven, zoals de tramremise die een hele hoge elektriciteitsvraag hebben.
•
De totale elektriciteitsvraag op ZKD is 33 mln. kWh dat staat gelijk aan circa 13.000 gemiddelde woningen in Nederland.
•
De totale ingeschatte warmtevraag op ZKD is 140.000 GJ dat staat gelijk aan het gasverbruik van circa 4.650 gemiddelde woningen in Nederland.
•
Een hoog stroom gebruik betekent dat er meer financiële verduurzamingpotentie in stroom is dan in gas. Dit komt onder andere door het Nederlandse energiebelastingstelsel, waarbij het tarief per kWh daalt naarmate het verbruik toeneemt, een elektriciteitsintensief alternatief is daarmee relatief aantrekkelijker bij een hoger elektriciteit dan gasverbruik.
Figuur 7: Elektriciteitsvraag gebouwen ZKD [kWh /jaar]
Figuur 8: Warmtevraag ZKD [kWh_th/jaar]
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
D
Voorraad zonnepanelen
17-9-2025
ZKD biedt veel potentie voor de installatie van nieuwe zonnepanelen. Er is een totale potentiële opwek mogelijk van 17.706.000 kWh. De draagkracht van verouderde dakconstructies, vooral in het zuidelijke deel, vereist eerst extra analyse om deze potentie te toetsen. • Van alle daken met zonnepanelen op ZKD is gemiddeld 28% van de dakoppervlakte. Deze panelen wekken samen 8.687.000 kWh op. Echter, zoals ook te zien in afbeeldingen, zijn er ook veel daken waar nog geen zonnepanelen liggen. Er is dus nog veel ruimte voor extra zonnepanelen en daarmee een grote potentie voor meer lokale elektriciteitsopwekking.
Figuur 9: Huidige opwek zonnepanelen [Wp]
Figuur 10: Potentie opwek zonnepanelen ZKD [Wp]
• ZKD biedt veel potentie voor de installatie van nieuwe zonnepanelen. Er is een totale potentiële opwek mogelijk van 17.706.000 kWh. De draagkracht van verouderde dakconstructies, vooral in het zuidelijke deel, vereist eerst extra analyse om deze potentie te toetsen.
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
D
Overzicht energiegebruik ZKD
17-9-2025
Naar verwachting heeft het grootschalig implementeren van warmtepompen een relatief beperkte impact op netcongestie op het bedrijventerrein. De impact van laadpalen is naar verwachting groter op netcongestie. Belangrijke conclusies uit overzicht: •
•
Potentie voor lokale opwek met zonnepanelen is groot: circa 17,7 GWh. Indien alle bedrijven op ZKD hun dak voor gemiddeld 30% volleggen kan al circa de helft van het gebouwgebonden gebruik lokaal worden opgewekt. Laadpalen zullen naar verwachting meer congestie veroorzaken dan warmtepompen. Alle bedrijven op ZKD van een warmtepomp voorzien resulteert naar verwachting in een elektrische Piekvraag verhoging van 2,9 MW. Dit is een toename van circa 20% t.o.v. de huidige piekvraag. Ter vergelijking dit vermogen is gelijk aan een toename van circa 200 laadpalen. Wat neerkomt op minder dan een halve laadpaal per bedrijf op ZKD.
Tabel 4: Verwachting huidig en toekomst energieverbruik ZKD.
ZKD
Warmte en koude Ruimte koeling (GJ/jaar)
Gasverbruik (m3/jaar)
Ruimte verwarming (GJ/jaar)
Warmteverbruik in WEQ
n.v.t. 19.435
3.975.442 3.180.353
125.829 100.663
4.660 3.355
Huidig Toekomstig
ZKD Huidig Toekomstig
Elektriciteit verbruik (kWh) Gebouwgebonden gebruik
Vries en koelcellen
Zonnepanelen
33.094.431 29.784.988
n.v.t. n.v.t.
(8.686.683) (17.706.164)
ZKD Huidig Toekomstig
Laadpalen
Warmtepompen
481.800 n.t.b.
n.v.t. 13.277.295
Elektriciteit vermogen (MW) Gebouwgebonden gebruik
Vries en koelcellen
Laadpalen
Warmtepompen
Zonnepanelen
13,2
n.v.t.
(8,7)
0,53
n.v.t.
11,9
n.v.t.
(17,7)
n.t.b.
2,9
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
D
Netcongestie situatie ZKD Op ZKD dreigen eerder knelpunten bij de afname van elektriciteit dan bij de productie, waardoor het ondanks de huidige netcapaciteit wenselijk is om netcongestie te beperken vanwege onzekerheden in de regio. Wij spraken in het kader van ons onderzoek met Netbeheerder Stedin over de netcongestiesituatie op het bedrijventerrein ZKD. De belangrijkste informatie die Stedin met ons deelde zijn de volgende onderdelen: • ZKD ligt in een afnamegebied, dit betekent dat Stedin minder problemen verwacht bij extra productie van elektriciteit en meer problemen wanneer de afname van elektriciteit groeit. • ZKD wordt gevoed vanuit Hoogspanning station Den Haag HVS Zuid. Dit station voorziet ook een groot deel van de gebouwde omgeving van Den Haag van stroom. Omdat er nog een hoop onduidelijkheid is over de uitrol van warmtenetten of warmtepompen in dit gebied is het beperken van extra netcongestie op dit hoofdspanningstation tot 2033 gewenst vanuit de Netbeheerder. • Het hoogspanning station HVS Zuid heeft op dit moment nog beperkte ruimte. De verwachting is dat het station naar aanleiding van autonome groei in circa 2033 de maximale capaciteit bereikt. De planning is dan ook om dit station in 2033 te verzwaren. Na deze verzwaring is er naar verwachting een meer capaciteit beschikbaar op ZKD.
17-9-2025
Figuur 11: Overzicht hoogspanningsstations en verzorgingsgebieden Den Haag. Bron: Stedin
ZKD
Figuur 12: Verwacht gevraagd en geproduceerd elektrisch vermogen hoogspanningsstation Den Haag HVS Zuid bron: Stedin
LETOP: Na ons gesprek met Stedin is door Tennet netcongestie op hoogspanningsniveau afgekondigd voor heel Den Haag, inclusief bedrijventerrein ZKD. Dit betekent dat er op dit moment (september 2025) geen transport capaciteit beschikbaar is voor uitbreiding van bestaande of aanvragen van nieuwe grootverbruikaansluitingen. Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
E
Energiehub kansen
17-9-2025
Op ZKD zijn er slimme energiesystemen mogelijk binnen drie hoofdthema's: energieopslag, lokale opwekking en slim sturen op verbruik. De meest kansrijke oplossingen voor het beperken van netcongestie die wij de komende paar jaar voor ZKD zien zijn: 1. Elektrische energieopslag met batterijen voor het reduceren van de piekvraag 2. Inzet op lokale elektriciteitsopwekking. 3. Slim aansturen van laadpalen.
Op langere termijn en na een toename van installaties van warmtepompen, laadpalen, batterijen en zonnepanelen op ZKD neemt de toegevoegde waarde van slimme aansturing van deze componenten toe. Dit in combinatie met de ontwikkelingen in het kader van de nieuwe energiewet resulteert in een verhoogde kansrijkheid van het inrichten van een lokale energie hub. De kansrijkheid van een lokale energie hub is sterk afhankelijk van de bereidheid tot samenwerking tussen bedrijven op het thema energie. Deze samenwerking is vorm te geven door middel van bijvoorbeeld het delen van data, energie en transportvermogen. De bereidheid neemt toe indien de financiële incentives groeien. Wij verwachten dat deze incentives toenemen na verdere elektrificatie van het bedrijventerrein en verdere uitwerking van de nieuwe energiewet.
Tabel 5: Meest kansrijke oplossing beperken netcongestie Thema Opslag elektrisch Opslag thermisch Lokale non flexibele opwek Lokale flexibele opwek Capaciteit delen Collectieve warmtesystemen Prioriteren van nieuwe aansluitingen Demand side management (“Slimme” laadpalen)
Impact maatregel 4 2 3
Gemakkelijkheid implementatie 3 2 3
Totaalscore 12 4 9
4
3
12
4 3
2 3
8 9
2
2
4
4
3
12
Notitie ondersteuning commissiebrief ZKD
World Trade Center, 22ste etage Beursplein 37 3011 AA Rotterdam + 31 10 300 6000 info@fakton.com