RIS323383 Notulen van de raad van 10 juli 2025

49

Amendement N.B VVD de voorzitter bepaalt De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van het Gewijzigd voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuwe Verordening raadscommissies 2025. Besluit: • in het raadsvoorstel op pagina 8 artikel 3 De commissievoorzitter, lid 3 als volgt aan te vullen: o 3. De voorzitter is verantwoordelijk voor: a. Het leiden van de vergadering; b. Het handhaven van de orde; c. Het geven van het woord aan de leden over het onderwerp dat aan de orde is; d. Het formuleren van toezeggingen, gedaan door het college; e. Het inventariseren en formuleren van het door de vergadering gegeven advies ten aanzien van agendering in een vergadering van de gemeenteraad; f. Het melden van de uitslag van eventuele stemmingen; g. Het bepalen van de maximale duur van een eventuele schorsing voor de beantwoording door het college; h. Wat de wet of dit reglement de voorzitter verder opdraagt.

Amendement N.C VVD geen onbeperkte interrupties in commissies De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van het gewijzigd voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuw Gewijzigd voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuwe Verordening raadscommissies 2025. Besluit: ● in het raadsvoorstel op pagina 5 de tekst onder “artikel 18 Vergaderorde” als volgt aan te vullen: o Het derde lid van dit artikel beschrijft dat er een maximumaantal interrupties per agendapunt geldt en dat dit aantal bij vaststelling van de agenda wordt bepaald. ●

En pagina 14 Artikel 18 Vergaderorde, lid 3 als volgt aan te vullen: o 2. De voorzitter kan interrupties in beperkte mate toestaan. Er geldt een maximumaantal interrupties per fractie per agendapunt, dat bij vaststelling van de agenda wordt bepaald.

De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Marieke van Doorn (D66). Voorzitter. Nogmaals namens de D66-fractie hartelijk dank aan de commissie-De Ridder voor alle goede voorstellen die hier voor ons liggen. Er zit enorm veel denkwerk en noeste vergaderarbeid in. Onze raad is de heer De Ridder, mevrouw Holman, mevrouw Klokkenburg en de heren Martini en De Vuyst veel dank verschuldigd. De D66-fractie ziet uit naar de nieuwe werkwijze. Dank ook voor het aanpassen van het voorstel na de wisseling in de commissievergadering over de inspraak Haagse burgerij. Onze fractie worstelde met het initiële schrappen van dit inspraakinstrument. We vroegen het presidium om inspreken in de commissie beter te adverteren. Want hoe vroeger bewoners bij ons als raad inspreken, hoe groter de kans op invloed. We zijn blij met de toezegging om daar aandacht aan te besteden.

50

Nu inspraak in de raad blijft en inwoners de vrijheid blijven hebben om de voltallige raad en het college met de burgemeester toe te spreken, heeft mijn fractie gemeend om een amendement op de spreektijden te moeten maken. Daarin bezuinigen wij als raad en daarmee ook het college op de spreektijd, ook als aanmoediging om commissiedebatten niet te herhalen in de raad. Maar wat ons betreft gaat een bezuiniging op de spreektijd niet ten koste van de eenpitters en de kleinere partijen in onze raad. De agenda wordt er immers niet korter op, maar zelfs langer in de nieuwe vergadercyclus. Alle in de raad gekozen fracties vanaf één zetel moeten wat ons betreft minimaal tien minuten houden om hun punten te kunnen maken en om het college te kunnen controleren, zoals de heer Smit net zei. Om recht te doen aan de wil van de Haagse kiezers stellen wij voor per extra zetel een halve minuut spreektijd erbij te geven op basis van de verkiezingsuitslag. Daarom hebben wij twee amendementen gemaakt. Het eerste is 'Spreektijden: bezuinig, maar let op de kleine partijen' over het Reglement van orde. Wij stellen voor om bij artikel 17 Spreektijden de volgende wijzigingen door te voeren: 'Dit artikel is in overeenstemming gebracht met de huidige praktijk.

Fracties hebben een basisspreektijd van tien minuten per fractie voor de eerste zetel, plus een extra halve minuut spreektijd per elke extra zetel, zoals de inwoners van Den Haag bij de verkiezingen hebben bepaald.' Ik dien dit amendement in samen met de heer Mahmood van DENK. Dan het amendement 'Spreektijden: bezuinig, maar let op de kleinere partijen' over de Verordening Raadscommissies om artikel 11 Spreektijd als volgt te wijzigen: 'Naast een basistijd van tien minuten per fractie voor de eerste zetel, wordt een extra halve minuut spreektijd toegekend per elke extra zetel, zoals de inwoners van Den Haag bij de verkiezingen hebben bepaald. Dit leidt tot op basis van de huidige zetelverdeling in de raad tot de volgende spreektijden'. Ik weet niet of het handig is om die hele tabel voor te lezen. Mensen kunnen dat ook zien in het amendement. 'De basisspreektijd van tien minuten blijft voor elke partij gegarandeerd met dit amendement; de agenda wordt er immers niet korter op. Wel wordt een eerste bezuiniging in spreektijd van zowel de raad als het college voorgesteld, als stimulans om het dubbelen van debatten uit de commissievergaderingen te voorkomen. Op basis van de verkiezingsuitslag wordt aan fracties per extra behaalde zetel boven de eerste zetel een halve minuut extra spreektijd toegekend.' Ook dit amendement dien ik in met de heer Mahmood. De voorzitter.

Door mevrouw Van Doorn, daartoe gesteund door de heer Mahmood, worden de volgende amendementen (M.D D66 en N.D D66) voorgesteld:

Amendement M.D Spreektijden: bezuinig, maar let op de kleinere partijen (Reglement van Orde) De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van het gewijzigd voorstel van het presidium inzake vaststelling Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad (RIS322487). Besluit om bij artikel 17 Spreektijden de volgende wijzigingen door te voeren: Artikel 17 Spreektijden Dit artikel is in overeenstemming gebracht met de huidige praktijk. Fracties hebben een basisspreektijd van 10 minuten per fractie voor de eerste zetel, plus één minuut spreektijd per fractielid een extra halve minuut spreektijd per elke extra zetel, zoals de inwoners van Den Haag bij de verkiezingen hebben bepaald. Dit is de zogeheten reguliere spreektijd, die geldt voor alle gewone raadsvergaderingen.

Amendement N.D D66 Spreektijden: bezuinig , maar let op de kleinere partijen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van het gewijzigd voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuwe Verordening raadscommissies 2025 RIS322488). 51

Besluit om bij artikel 11 Spreektijd de volgende wijzigingen door te voeren: Artikel 11 Spreektijd De spreektijdregeling wordt conform de regeling uit het Reglement van orde. Naast een basistijd van 8 10 minuten per fractie voor de eerste zetel, wordt een extra halve minuut spreektijd van het aantal fractieleden x 1 minuut toegekend per elke extra zetel, zoals de inwoners van Den Haag bij de verkiezingen hebben bepaald. Dit leidt tot op basis van de huidige zetelverdeling in de raad tot de volgende spreektijden: Spreektijd Voorstel Presidium Huidig Amendement (RIS 322488) Hart voor Den Haag 20 14 14 (10 plus 4) D66 16 14 13,5 (10 plus 3,5) VVD 14 12 13 (10 plus 3) GroenLinks 13 12 12 (10 plus 2) PvdD 11 12 11 (10 plus 1) PvdA 10 12 11 (10 plus 1) CDA 10 12 11 (10 plus 1) DENK 10 12 10,5 (10 plus 0,5) HSP 9 10 10 SP 9 10 10 PVV 9 10 10 CU/SGP 9 10 10 Forum voor democratie 9 10 10 Totaal raad 149 minuten 150 minuten 146 College 50 minuten 50 minuten 46 minuten Vergaderduur 199 minuten, 3 uur 200 minuten, 3 uur 192 minuten, 3 uur 19 minuten 20 minuten en 12 minuten Grotere fracties krijgen in dit voorstel meer spreektijd dan onder de oude regeling die was gebaseerd op een staffelregeling, waarbij fracties bestaande uit 1 raadslid 10 minuten spreektijd kregen, fracties bestaande uit 2 tot en met 7 raadsleden 12 minuten en fracties van 8 raadsleden of meer 14 minuten spreektijd.

De basisspreektijd van 10 minuten blijft voor elke partij gegarandeerd met dit amendement, de agenda wordt er immers niet korter op. Wel wordt een eerste bezuiniging in spreektijd van zowel de raad als het college voorgesteld, als stimulans om dubbelen van debatten uit de commissievergaderingen te voorkomen. Op basis van de verkiezingsuitslag wordt aan fracties per extra behaalde zetel boven de eerste zetel een halve minuut extra spreektijd toegekend. De amendementen maken onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De voorzitter. Ik heet de gasten van mevrouw Mostert welkom. Die zullen ongetwijfeld iets met de partij van mevrouw Mostert te maken hebben, denk ik. Van harte welkom, fijn dat u er bent. Hera Butt (GroenLinks). Voorzitter. We horen het vaker in deze zaal: de jeugd heeft de toekomst. Of we zeggen weleens: we moeten meer naar jongeren luisteren. Maar terwijl er al verschillende partijen zijn geweest die kandidaten van jonger dan 18 op de kieslijst hebben gehad, is er na de verkiezingen geen enkele manier waarop jongeren een politieke functie kunnen bekleden in deze zaal.

Om jongere kandidaten niet slechts een campagnestunt te kunnen laten zijn én om de stem van jongeren vaker in deze zaal te kunnen laten horen, dien ik samen met mijn collega's Bos van GroenLinks en Mahmood van DENK het amendement Jonger(en) vertegenwoordigd in: 'Besluit om uit artikel 4 lid 2 als volgt aan te vullen: Om voor benoeming als fractievertegenwoordiger in aanmerking te komen moet betrokkene voorkomen op de geldig verklaarde lijst van kandidaten voor de laatst gehouden gemeenteraadsverkiezingen van de betreffende partij. De eisen gesteld in de artikelen 10 (met uitzondering van de in lid 1 gestelde eis dat men de leeftijd van 18 jaar moet hebben bereikt), 12 en 13 52

van de Gemeentewet zijn op de fractievertegenwoordiger van overeenkomstige toepassing. Het onderzoek naar de bescheiden, waaruit moet blijken of een kandidaat-fractievertegenwoordiger aan de benoemingseisen voldoet, geschiedt met overeenkomstige toepassing van het bepaalde in artikel 4 van het Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad. Ten behoeve van dit onderzoek legt de kandidaat de benodigde bescheiden voor aan de gemeenteraad. Voordat zij hun functie kunnen uitoefenen leggen zij in een vergadering van de gemeenteraad de eed dan wel de verklaring en belofte af conform de tekst van artikel 14 van de Gemeentewet.' Lesley Arp (SP). Ik denk dat het vanuit idealisme een heel mooi en nobel voorstel is, maar mijn fractie heeft echt zorgen over dit voorstel. Allereerst denk ik dat zoals het er letterlijk staat, het ook mensen van 15 toestaat om fractievertegenwoordiger te worden. Volgens mij houdt wat GroenLinks beoogt niet per se rekening met de Arbeidstijdenwet. Wij vinden dat de geest van de Arbeidstijdenwet echt heel belangrijk is. Die is voor 15-jarigen superstreng. Voor 16- en 17-jarigen gaat het erom dat je een bepaald aantal uren per week werkt buiten school om. De school wordt daarvan afgetrokken, zodat je niet te laat werkt. Wij hebben als raad bij heel veel fracties geen negen-tot-vijfmentaliteit.

Die appgroepen gaan allemaal heel ver door. Ondanks dat de Arbeidstijdenwet niet van toepassing is, vind ik dat de geest daarvan gerespecteerd moet worden. Hoe kijkt GroenLinks daartegen aan? Hera Butt (GroenLinks). GroenLinks kijkt daar niet anders naar dan de SP. Ook wat GroenLinks betreft moeten de arbeidstijden gewoon gerespecteerd worden, ook voor jongeren en natuurlijk ook in combinatie met naar school gaan. Wat dat betreft volgen we één lijn. GroenLinks ziet dat als iets waarop gelet moet worden en niet meteen als een belemmering waardoor dit onmogelijk wordt gemaakt. Bijvoorbeeld met hulp van de griffie hopen en denken we dat hier in de praktijk een manier voor te vinden is die niet in strijd is met de wet of met onderwijs voor de kinderen. Lesley Arp (SP). Ik maak me nog steeds grote zorgen, zeker als we de griffie gaan belasten met deze taak. In de praktijk zijn heel veel partijen kleine werkgevers. Zoals ik aangaf is er bij heel veel partijen geen negen-tot-vijfmentaliteit. Je moet dan een apart regime gaan creëren voor die 14-, 15-, 16-jarigen waarbij hun gezondheid beschermd gaat worden. Dan vraag je nogal veel van die partijen. Ik zeg het niet beledigend of wat dan ook, maar ik vraag me af of iedereen, door omstandigheden en drukte, de professionaliteit kan waarborgen om dat te doen. Die verantwoordelijkheid wordt bij de partijen gelegd.

Ziet GroenLinks die zorg ook? Hera Butt (GroenLinks). Allereerst ligt die verantwoordelijkheid natuurlijk bij de partijen zelf, net zoals die verantwoordelijkheid überhaupt bij werkgevers ligt. Los van de werkgevers waar we het nu over hebben, moet een werkgever ervoor zorgdragen dat een minderjarige bijvoorbeeld arbeid verricht zoals de wet dat voorschrijft en niet meer dan dat. Als mijn fractie besluit dit te doen, dan is het ook de verantwoordelijkheid van GroenLinks om te kijken of dit past en of we het kunnen aanbieden en begeleiden zoals dat volgens de wet zou moeten. In die zin is die verantwoordelijkheid er. Maar het gegeven dat wij de mogelijkheid zouden willen bieden en dat wij ook zien dat de werkgever altijd die verantwoordelijkheid, betekent voor ons niet per definitie dat het nooit mag in deze zaal en in de commissieruimte. Wij denken wel, met de verantwoordelijkheden die daarbij komen kijken, dat fracties die afweging zelf kunnen maken. De voorzitter. Mevrouw Arp, voor de derde maal. Lesley Arp (SP). Ik maak me daar toch wel iets meer zorgen over, zoals GroenLinks hoort. Ik snap echt het idealisme erachter en daar wil ik echt niks aan afdoen, maar ik heb een ander punt. Deze vergaderingen worden live gestreamd. Je kan fragmenten opnemen.

Het zou kunnen dat een jonger persoon net zoals wij allemaal als volwassen personen een keer een uitglijder maakt in een debat. Er is Nederland best wel een harde politieke cultuur. Ik denk dat GroenLinks dat ook weleens ziet: een cultuur van partijen die filmpjes van elkaar knippen, die op Twitter of X, zoals dat tegenwoordig heet, delen en daar commentaren bij plaatsen. Dat is een cultuur waarin je mensen daaraan blootstelt. Ik denk dat politieke jongerenorganisaties een supergoede plek zijn om politiek actief te zijn, waar je

53

misschien minder te maken hebt met die cultuur, die er helaas momenteel is. Hoe kijkt GroenLinks tegen die zorgen aan? Hera Butt (GroenLinks). De brede zorgen over hoe op social media wordt omgegaan met elkaar, eigenlijk los van leeftijd, deel ik ook. Natuurlijk is het nog ernstiger als het gaat om minderjarigen. Ik vind dat we als overheid of politiek een grote voorbeeldfunctie daarin zouden moeten hebben. Nou denk ik niet dat we dat altijd laten zien, ook de volwassenen onderling, in hoe we met elkaar omgaan op social media, bijvoorbeeld in de politiek. Maar op het moment dat we jongeren deze mogelijkheden niet bieden voor alleen het podium van een commissievergadering en ze daarvan afzonderen, zijn de problemen en de gevaren niet meteen weg. Daar gelooft mijn fractie op die manier niet in. Ik denk wel dat we het vaker mogen hebben over überhaupt de gedragsregels die we met elkaar hebben, ook als volwassenen onderling. Marieke van Doorn (D66). Dank voor dit amendement. Ik meende me te herinneren dat mevrouw Butt namens GroenLinks het in het commissiedebat had over vanaf 16, dus 16- en 17-jarigen. Klopt dat of gaat het inderdaad, wat de bezorgde collega van de SP zei, ook over 14- en 15-jarigen? Hera Butt (GroenLinks). D66 heeft gelijk. Het amendement gaat inderdaad in theorie ook over mensen van 14 jaar die aan een commissievergadering zouden kunnen deelnemen.

Op het moment dat je 14 bent, op een kieslijst staat en een paar maanden later bent gekozen, zou je inderdaad volgens het amendement in theorie kunnen deelnemen aan een commissievergadering. Tegelijkertijd geef ik mee aan D66 dat als dit een punt van twijfel is en D66 misschien meer openstaat voor 16, mijn fractie er open voor staat om daarover het gesprek aan te gaan met D66. Marieke van Doorn (D66). Dank voor deze handreiking van de collega van GroenLinks. Inderdaad, het is best zorgelijk, zo jong. Wij staan er zeker meer voor open om vanaf 16 te hanteren. Onze partij is ook een pleitbezorger voor het verlagen van de stemleeftijd naar 16; wij besluiten hier immers over hun toekomst. Het is dus heel mooi om daarin ook jongeren mee te nemen. Dat maakt, denk ik, onze besluitvorming alleen maar beter. Weet mevrouw Butt of er voorbeelden zijn van andere gemeenten waar dit al gebeurt? Hera Butt (GroenLinks). Ja, die zijn er. Er zijn gemeenten in Nederland die op dezelfde manier de minimumleeftijd voor commissieleden - daar hebben we het nog steeds over - hebben verlaagd, in ieder geval Tilburg, Middelburg, Etten-Leur en Beekdaelen. Ja, ik wist ook niet waar dat ligt, maar het ligt in Limburg. Marieke van Doorn (D66). Dat zijn, afgezien van Beekdaelen misschien, steden die best vergelijkbaar zijn met een stad als Den Haag.

Is ook bekend hoe het verlagen van de leeftijd naar 16 heeft uitgepakt, in ons geval voor fractievertegenwoordigers, om mee te doen met commissievergaderingen? Is er al meer ervaring met de zorgen die mevrouw Arp net uitte en die ik me best kan voorstellen? Is daar al wat over bekend? Weet mevrouw Butt dat? Hera Butt (GroenLinks). Dat is een terechte vraag van D66. Dat weet ik niet. Daar heb ik geen positieve of negatieve verhalen over gehoord. Dat zijn zeker dingen waarvan ik denk dat het goed zou zijn dat als we hier gebruik van willen maken, we daar zelf even goed naar kijken, misschien via het presidium maar ook via fracties. De voorzitter. Door mevrouw Butt, daartoe gesteund door mevrouw Bos en de heer Mahmood, wordt het volgende amendement (N.E GL) voorgesteld:

Amendement N.E GL Jonger(en) vertegenwoordigd De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van Voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuwe Verordening Raadscommissies 2025. 54

Besluit om uit artikel 4, lid 2 als volgt aan te vullen: ▪ Om voor benoeming als fractievertegenwoordiger in aanmerking te komen moet betrokkene voorkomen op de geldig verklaarde lijst van kandidaten voor de laatst gehouden gemeenteraadsverkiezingen van de betreffende partij. De eisen gesteld in de artikelen 10 (met uitzondering van de in lid 1 gestelde eis dat men de leeftijd van 18 jaar moet hebben bereikt), 12 en 13 van de Gemeentewet zijn op de fractievertegenwoordiger van overeenkomstige toepassing. Het onderzoek naar de bescheiden, waaruit moet blijken of een kandidaat-fractievertegenwoordiger aan de benoemingseisen voldoet, geschiedt met overeenkomstige toepassing van het bepaalde in artikel 4 van het Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad. Ten behoeve van dit onderzoek legt de kandidaat de benodigde bescheiden voor aan de gemeenteraad. Voordat zij hun functie kunnen uitoefenen leggen zij in een vergadering van de gemeenteraad de eed dan wel de verklaring en belofte af conform de tekst van artikel 14 van de Gemeentewet. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Volgens mij hebben we ook arbowetgeving in Nederland die bepaalt dat 14- en 15-jarige jongeren niet mogen werken met giftige stoffen, asbest en zo.

Er is af en toe een interessante parallel te trekken met deze raadzaal, maar dat terzijde. Ik zal straks even terugkomen op hoe wij in het amendement van GroenLinks staan. Wij moeten daar als fractie nog even goed over nadenken. Dat is eigenlijk wat ik daarover wil zeggen. Om even terug te komen op het onderwerp: waarom doen we dit ook alweer? Het is goed om dat nog even scherp te hebben. De vergaderdruk die wij onszelf als raad opleggen maar die ook voortkomt uit de extra taken die de gemeente de afgelopen jaren heeft gekregen en uit de onverminderde stukkenstroom uit het college, is enorm hoog. Er is een hoop winst te behalen in hoe wij als raad beter en efficiënter kunnen vergaderen en hoe wij met elkaar tot betere besluiten kunnen komen. Dat zit 'm deels in cultuur, waar we als raad samen aan moeten blijven werken, en deels in de regels die we met elkaar vaststellen. Dat laatste doen we natuurlijk vandaag. Ik ga in op een aantal moties en amendementen die voorliggen en op hoe de PvdA daarin staat. Ik hoop dat alle amendementen die ik langsloop inmiddels zijn ingediend; ik geloof het wel, dus dat helpt. Hoewel de voorzitter wat ons betreft meer zou mogen sturen op het aantal interrupties, gaat het amendement van de VVD op dit punt iets te ver. Wij zullen het dus niet steunen.

We stemmen ook tegen het VVD-voorstel over de maximale duur van een schorsing voor de beantwoording van het college. Onze fractie heeft liever een goede, grondige beantwoording van het college, ook als de schorsing dan een paar minuten langer duurt. Dit komt uiteindelijk ook ten goede aan de kwaliteit van het debat. In de commissievergaderingen, die oordeelvormend zijn en waarin raadsleden hun controlerende taak zo goed mogelijk moeten kunnen uitvoeren, is het onderscheid tussen grote en kleine fracties minder relevant. Daarom steunen wij hier in ieder geval het amendement van D66 om de verschillen in spreektijden tussen de grote en kleine fracties kleiner te maken. Na dit debat overleg ik nog met mijn fractie over hoe we zullen stemmen over de amendementen die zien op de spreektijden in de raadsvergadering. Tot slot over de inspraak in de raad. Wij hechten veel waarde aan momenten waarop bewoners hun stem kunnen laten horen, zeker de momenten waarop input nog het meest meegenomen kan worden door ons als raadsleden. Van het afschaffen van inspraak in de raad kan wat ons betreft alleen sprake zijn, als er een ontzettend goed doortimmerd alternatief is. Dat was in het eerdere voorstel nog niet het geval, dus het is een wijs besluit geweest om de inspraak in de raad nu in stand te laten. Adeel Mahmood (DENK). Voorzitter.

Dank aan het presidium, de werkgroep en natuurlijk ook de griffie voor het voorbereidende werk. Zoals ook in de commissie is besproken, zijn we blij dat het voorstel is gewijzigd en dat de inspraak in de raad in de huidige vorm behouden blijft. Wij vinden het belangrijk dat insprekers niet alleen tijdens commissiedebatten, waar vaak alleen woordvoerders aanwezig zijn, maar ook wanneer de gehele raad aanwezig is kunnen inspreken. Insprekers hebben zo

55

ook toegang tot de oren van de gehele raad en individuele raadsleden kunnen hun afweging beter beoordelen. Maar goed, dit is hersteld en daar zijn we blij mee. Verder staan wij grotendeels ook positief tegenover de voorstellen. Zo vinden wij de verandering van de vergadercyclus een goed idee. Dan zijn er een aantal punten waar we vraagtekens bij hebben. Ik begin bij de spreektijd. Met het voorstel voor aanpassing van de spreektijden hebben we grote moeite. Grotere fracties hebben nu al 40% meer spreektijd en dat wordt met het nieuwe voorstel meer dan 100% meer. We zien dat fracties met één zetel er zelfs op achteruitgaan. Wij kunnen leven met iets meer spreektijd voor de grotere fracties, maar het huidige voorstel gaat wat ons betreft te ver. D66 heeft een amendement ingediend voor een halve minuut extra per zetel. Dat doet wat ons betreft meer recht aan de verschillende fracties in ons midden. Dan over het tweeminutendebat. In de commissie hebben wij het ook gehad over de wijzigingen voor de aanvraag van een tweeminutendebat. Wij vinden het geen goed plan om fracties afhankelijk te maken van twee andere fracties voor een tweeminutendebat. De Partij voor de Dieren komt straks met een amendement dat wij van harte ondersteunen. Tot slot heb ik nog een opmerking over het amendement van GroenLinks over jongeren in de commissie.

Ik heb de discussie net gevolgd en ook in de commissie hebben we het erover gehad. Het beeld dat wij daarbij hebben, is dat we dat vanaf 16 jaar doen en niet vanaf 14 en 15 jaar. Misschien komt GroenLinks daar straks nog op terug. Wij delen ook de zorgen die hier zijn geuit. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat wij 14- en 15-jarigen hier zogenaamd aan het werk gaan zetten. Tegelijkertijd zien we met name in heel veel afdelingen van politieke partijen dat jongeren vanaf jonge leeftijd al bewust ervoor kiezen om politiek actief zijn. Wij willen ook stimuleren, vooral als zij op kandidatenlijsten hebben gestaan, dat zij vanaf een leeftijd van 16 jaar toch kunnen deelnemen aan commissiedebatten. Robin Smit (PvdD). Voorzitter. Allereerst dank aan de raadsleden die deze werkgroep vormden en hier met deze twee voorstellen zijn gekomen, natuurlijk naast de reguliere taken die zij hebben uitgevoerd als gemeenteraadslid. Chapeau! Dat doet ook niet iedereen. Na een langdurig traject legt de werkgroep van raadsleden nu deze twee voorstellen aan ons voor, zowel over de commissie als over de raad. Het is goed dat na het commissiedebat het punt over de inspraak tijdens raadsvergaderingen uit het originele plan is geschrapt. In het huidige voorstel voor de commissies komt meer focus op de procedurevergaderingen te liggen.

Wat het disciplineren betreft: laten we er met z'n allen goed naar kijken hoe we daar als fracties mee omgaan. Daar ligt nu natuurlijk al een taak, maar verbeterslagen kunnen altijd gemaakt worden. In het huidige voorstel voor de Verordening Raadscommissies 2025 wordt bij het raadsinstrument tweeminutendebat een aantal veranderingen voorgesteld. Een van de voorgestelde aanscherpingen ziet erop toe dat commissieleden op voorhand al aangeven of ze het woord wensen te voeren in een tweeminutendebat, dus dat men dat of via de procedurevergadering doet of via de e-mail als het via de e-mail gaat, en dat liever natuurlijk niet. Bij dezen een oproep vanuit een andere pet die ik af en toe op heb. Een andere aanscherping. Het feit dat een tweeminutendebat door minstens drie fracties wordt gesteund, gaat onze fractie net een brug te ver. Hiermee beknot je het recht van een commissielid om een onderwerp bespreekbaar te maken. Vandaar dat we met het amendement Tweeminutendebat als laagdrempelig raadsinstrument komen om artikel 16 Tweeminutendebat als volgt te wijzigen en de volgende teksten te schrappen uit artikel 16: op pagina 4: Het debat kan alleen aangevraagd worden door een commissielid als de aanvraag wordt ondersteund door ten minste twee andere fracties.

De drie fracties die het debat aanvragen dienen gezamenlijk drie of meer raadsleden te vertegenwoordigen', op pagina 5: Wordt de aanvraag gedaan via de mail dan wordt deze vergezeld van de ondersteuning door twee andere fracties, op pagina 5: Is het tweeminutendebat in de procedurevergadering aangevraagd dan vindt op dat moment ook de ondersteuning door twee andere fracties plaats en op pagina 13: Het verzoek moet worden ondersteund door ten minste twee andere fracties.' Ik dien dit amendement mede namens mevrouw Arp en de heer Mahmood in. De voorzitter. Door de heer Smit, daartoe gesteund door mevrouw Arp en de heer Mahmood, wordt het volgende amendement (N.F PvdD) voorgesteld:

56

Amendement N.F PvdD Tweeminutendebat als laagdrempelig raadsinstrument De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van het Gewijzigde voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuwe Verordening Raadscommissies 2025 (RIS322488). Besluit om artikel 16 ‘Tweeminutendebat’ als volgt te wijzigen: ● De volgende teksten te schrappen uit artikel 16: ○ op pagina 4: Het debat kan alleen aangevraagd worden door een commissielid als de aanvraag wordt ondersteund door ten minste twee andere fracties. De drie fracties die het debat aanvragen dienen gezamenlijk drie of meer raadsleden te vertegenwoordigen. ○ op pagina 5: Wordt de aanvraag gedaan via de mail dan wordt deze vergezeld van de ondersteuning door twee andere fracties. ○ op pagina 5: Is het tweeminutendebat in de procedurevergadering aangevraagd dan vindt op dat moment ook de ondersteuning door twee andere fracties plaats. ○ op pagina 13: Het verzoek moet worden ondersteund door ten minste twee andere fracties. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. Het voorstel van het presidium is ondertussen gewijzigd. Wat ons betreft is het heel fijn dat het punt van de inspraak, wat voor mijn fractie heel belangrijk was, goed is aangepast. Heel erg bedankt daarvoor.

Wij vinden het heel belangrijk, een kern in deze raad, dat bewoners ons kunnen toespreken. Daarvoor onze dank. Maar we zijn er toch niet helemaal gerust op, dus we hebben een motie met als dictum: spreekt uit dat inspraak in de raadsvergadering nooit geschrapt mag worden omdat het een essentieel onderdeel is van de lokale democratie. De motie is medeondertekend door meneer Mahmood. Verder zullen wij het amendement van de Partij voor de Dieren en de twee amendementen van D66 steunen. De voorzitter. Door mevrouw Faïd wordt de volgende motie (M.2 HSP) ingediend:

Motie M.2 HSP Inspraak in de raad nooit schrappen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 Juli 2025, ter bespreking van de Gewijzigd voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuw Reglement van Orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad (RIS322487) Constaterende, dat: • een eerder voorstel voor het nieuwe reglement van orde het voorstel bevatte om inspraak in de gemeenteraad te schrappen. Overwegende, dat: • het vertrouwen in de politiek daalt; • het belangrijk is in het openbaar en transparant te vergaderen; • er uit de stad veel kritiek kwam op het voorstel. Spreekt uit • dat inspraak in de raadsvergadering nooit geschrapt mag worden omdat het een essentieel onderdeel is van de lokale democratie. 57

En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Nogmaals veel dank aan de werkgroep die onze werkwijze grondig tegen het licht heeft gehouden. Dat lijkt mij een hele klus. Het is ook heel fijn dat het voorstel dat mijn fractie toch het meest stak, het terugdraaien van de inspraak in de raad, vandaag niet meer op tafel ligt. Ook gisteren hadden wij een levendige inspraakronde in deze zaal, die mijn stemming op een aantal punten zeker heeft beïnvloed. In een raad waarin elke stem telt, toont dat aan dat inspraak in de raad zeker geen wassen neus is. Ten slotte steunt mijn fractie het voorstel van de heer Smit om het recht te behouden om ook zonder steun van andere fracties een tweeminutendebat aan te vragen. Het komt weleens voor dat een partij op de proppen komt met een thema dat op anderen overkomt als muggenziften, maar dat in de loop der jaren bredere aandacht krijgt. Die agenderende rol is belangrijk. De SP is bang dat het systeem dat nu wordt beoogd met het zoeken van steun koehandel in de hand werkt. Dat zijn onopzettelijk toch twee dierenvergelijkingen. Vandaar onze steun voor het amendement van de heer Smit. De voorzitter. Laten we elkaar geen vliegen gaan afvangen, om 'm maar even rond te maken. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter.

Ik wil net als in de commissie ook dit moment niet voorbij laten gaan door te noemen dat we kunnen proberen de werkdruk te verlagen door de reglementen aan te passen - ik heb met veel liefde in de werkgroep gezeten - maar dat een deel van de werkdruk en hoe we hier met elkaar omgaan te maken heeft met gedrag dat niet te vangen is in reglementen, of elkaar durven te normeren, bijvoorbeeld in het aanvragen van debatten, extra spreektijd, de manier waarop we debatteren of alles politiek maken, en of we afspraken kunnen maken achter de schermen die we voor de schermen ook uitvoeren. Maar de ChristenUnie/SGP is een partij van hoopvolle politiek. Mijn fractie hoopt dan ook dat het nieuwe Reglement van orde een aanzet is om elkaar te durven normeren, om hier fatsoenlijk en respectvol met elkaar om te gaan en om de afspraken die gemaakt zijn te kunnen hanteren. De voorzitter. Namens het presidium zal de voorzitter van de werkgroep, de heer De Ridder, de beantwoording doen. Rutger de Ridder (VVD). Voorzitter. Dank voor het brede debat, zowel in de commissie als hier in de raad. Ik denk dat het goed is dat we goed met elkaar van gedachten wisselen over onze reglementen. Ik wil nog een aantal dingen zeggen voordat ik de amendementen en de motie ga appreciëren.

De werkgroep, die in bijzonder goede harmonie heeft samengewerkt, heeft anderhalf jaar getracht om te komen tot een breed verhaal waar voor iedereen wat in zit: zoet, zuur, positief, negatief. Er is geprobeerd aan alle kanten te denken. Daarom bestond de raadswerkgroep uit een grote fractie met twaalf zetels, een grotere fractie met zes zetels, een andere grote, iets kleinere fractie met vijf zetels, een fractie met twee zetels en een fractie met één zetel. We hebben eigenlijk de hele pluriformiteit, links, rechts en midden, in die werkgroep gezet om ook te kijken of we vanuit de hele raad iets konden destilleren om ergens toe te komen. Ik denk dat dat ongelofelijk goed is gelukt en dat het daarmee is gelukt om de doelstellingen die we met elkaar hadden, namelijk betere besluitvorming en efficiënter vergaderen en zo de werkdruk verlichten, neer te leggen in het voorstel zoals het er ligt. Het is hartstikke mooi om te horen dat er door iedereen wordt gezegd: dank voor het harde werk, wat goed dat u het gedaan heeft, maar ik vind voor mezelf toch nog wel even dit of dat. Het gaat bijvoorbeeld spreektijden, of je nou vindt dat het minder moet zijn of dat het meer moet zijn. Er is wel redelijk veel geredeneerd vanuit het belang van de eigen fractie. Ik vind juist dat we met een bredere blik moeten kijken hoe we dit zouden moeten aanvliegen.

Uiteindelijk gaat het presidium alles 'oordeel raad' geven, omdat wij niet vanuit een bepaalde politieke gedachte opereren. Wel gaan we een aantal dingen nuanceren in de voorstellen die gedaan 58

zijn. Ik vind het eigenlijk jammer, zeker als het gaat over de amendementen die gaan over spreektijden en over hoe je dingen moet aanvragen. Stel dat ze straks met 23 stemmen voor worden aangenomen, spreken we dan over een breed draagvlak? Wij hebben getracht om gezamenlijk ergens te komen. Als we straks toch een in mijn ogen gemankeerd raadsvoorstel hebben, dan wil je dat misschien wel een beetje kwijt. Dat is wel het risico wat ik zie met de vele amendementen die er liggen. Dat wil ik van tevoren wel gezegd hebben. Wij staan als presidium echt voor dit voorstel, omdat we vinden dat het goed afgewogen is. We zijn er anderhalf jaar mee bezig geweest, wat echt heel lang is voor een raadswerkgroep, en er zit alles in. Maar goed, dat is even van tevoren. Ik ga nu alle amendementen langs in de volgorde van indiening en dan kunt u daar natuurlijk allerlei vragen over stellen. Het eerste amendement is amendement M.B van de VVD, Beperk de werkdruk met beperkte spreektijden. Ik behandel het samen met amendement N.B, Beperk de werkdruk met beperkte spreektijden in commissies. We snappen op zich de gedachte dat je ook naar jezelf moet kijken, maar tegelijkertijd zien we ook wel dat je daarmee het risico loopt dat kleinere fracties nog minder spreektijd krijgen en dat de facto het verschil nog groter lijkt.

We vinden misschien dat zeven minuten voor een eenmansfractie wel wat laag is om helemaal toe te kunnen komen aan je controlerende taak. Tegelijkertijd zou het natuurlijk wel kunnen, maar dat is geheel aan u. We zien wel dat het amendement zoekt naar hoe we zelf minder tijd kunnen besteden aan de raad. Dat snappen we. Wij hebben ook gekeken of dat zou kunnen. Uiteindelijk kwamen wij daar niet op uit. Wij kwamen uiteindelijk uit op ongeveer hetzelfde; ik geloof dat we één minuut hebben bespaard. We hebben vooral net een andere verdeling gemaakt, omdat we juist wilden dat de spreektijden in de commissie en in de raad gelijk werden getrokken. In de raad heb je nu spreektijd op basis van fractiegrootte, maar in de commissie niet. De staffel in de commissie is eigenlijk heel erg raar. Of je nou twee of zes zetels hebt, je hebt evenveel spreektijd. Dat is misschien een beetje vreemd, gegeven de democratische verhoudingen. Dan de amendementen M.D en N.D van D66. D66 zegt eigenlijk: zorg nou dat het minder wordt, zorg dat je niet te veel verschil tussen de fracties hebt. Dat kan natuurlijk, maar we willen juist zorgen dat we alle spreektijden in de commissievergaderingen aanpassen en in overeenstemming brengen met de regelingen uit het Reglement van orde.

Het uiteindelijke oordeel over de voorstellen is natuurlijk aan de raad, maar we vinden het wel ingewikkeld aan deze amendementen dat de spreektijden worden bepaald aan de hand van het oorspronkelijke aantal zetels zoals dat na de verkiezingen aan de diverse partijen is toegekend. We begrijpen wel waar dat vandaan komt, maar uiteindelijk heeft ieder raadslid hier een bepaalde waarde. Als een fractie groter wordt, dan moet dat misschien ook wel daarin vertegenwoordigd zijn. Daarom vinden we dat best wel ingewikkeld. Ook de gedachte van de werkgroep dat het aantal minuten spreektijd gebaseerd is op je fractiegrootte, wordt hier wat meer beknot. Bijvoorbeeld Hart voor Den Haag, als grootste fractie in de raad, gaat er dan dan best wel op achteruit. Dat is misschien best wel gek. Marieke van Doorn (D66). Ga je nou voor het huidige zetelaantal of ga je voor het zetelaantal zoals de kiezer in Den Haag het bedoeld heeft? Wij zijn hier wel het lokale huis van de democratie. Het lijkt mij een heel gek signaal aan de stad: u mag straks in maart weer stemmen, maar als u eenmaal gestemd heeft, dan gaan wij zelf wel uitmaken waar we zitten en dan passen we daar ook de spreektijden op aan. Dat lijkt mij zelfs een ondemocratisch signaal. Heeft het presidium dat ook in alle wijsheid afgewogen? Rutger de Ridder (VVD). Ja, dat hebben we afgewogen.

De gedachte is dat wij alles zo veel als mogelijk in de geest van de Kieswet en de Gemeentewet willen houden. Dat jij als raadslid uiteindelijk zelf bepaalt wat jij met jouw stem doet, moet dan natuurlijk wel een vertegenwoordiging hebben in de spreektijd. We zijn bij de verdeling van de spreektijd wat strenger voor afsplitsers; dat is niet veranderd. Maar als je je aansluit bij een andere fractie omdat je vindt dat die fractie meer bij jou past, dan zou dat misschien ook wel gewoon kunnen. Dat kan nu ook, want in de stemmingen is die democratische verandering er ook, los van wat je ervan vindt dat iemand vertrekt bij jouw partij. Marieke van Doorn (D66). We vinden het allemaal uiterst verdrietig als dat gebeurt. Maar zoals de heer De Ridder zegt, wordt dat in de stemmingen heel goed gereflecteerd. In de Kieswet is het nou eenmaal zo dat je met zetel en al naar een andere partij kan lopen. Daar komt dat ook goed tot 59

uitdrukking. Daar gaat de Kieswet over, niet wij als raad. Maar wij gaan als raad wel over de spreektijden. Vandaar onze insteek om zetelroof niet te honoreren met de spreektijden. Rutger de Ridder (VVD). Het woord 'zetelroof' laat ik natuurlijk voor rekening van mevrouw Van Doorn. Zelfs als je je afsplitst, heb je een aantal minuten spreektijd, namelijk de helft van een eenmansfractie. Dat is uiteindelijk meer dan die ene minuut die je meeneemt naar die andere partij. In feite belonen we het al als personen niet meer bij hun fractie willen blijven, maar op zichzelf gaan. Dan krijgen ze nog meer spreektijd dan als ze zich aansluiten bij een andere partij. Je zou zelfs nog kunnen denken dat je misschien juist moet opplussen. Dat hebben we niet gedaan en dat gaan we ook niet voorstellen. De voorzitter. Mevrouw Van Doorn, voor de derde maal. Marieke van Doorn (D66). Gelukkig! Afsplitsen mag inderdaad. Daar kunnen we van alles van vinden, maar dat is gewoon een mogelijkheid in de Kieswet. Maar de partij die zo'n afsplitser ontvangt, noem ik ook weleens 'de helende partij in gestolen waar', heel scherp gesteld. De vraag is of wij als raad die moeten willen belonen. Ik zou dus nogmaals aan het presidium willen vragen: is dat nog te heroverwegen? Rutger de Ridder (VVD). U vraagt om te heroverwegen of wij … Ik begrijp niet helemaal wat u mij vraagt om te heroverwegen.

Ik heb net gezegd wat wij ervan vinden en hoe wij zo veel als mogelijk aansluiting willen zoeken met de Kieswet en de Gemeentewet; ik ga zo naar het amendement van GroenLinks. Nee, sowieso hebben wij niet zelf dat voorstel gedaan. Gisteren of vanmiddag zei een wethouder: ik ga niet zelf mijn eigen voorstel amenderen. Het presidium was ook niet van plan dat te doen. Sterker nog, ik vind dat we eigenlijk het voorstel gewoon in stand moeten houden, omdat daar heel weloverwogen over is nagedacht. De heer Martini zei daar in het begin van zijn inbreng best wel slimme dingen over. Hera Butt (GroenLinks). Ik ga toch proberen een verhelderende vraag te stellen aan het presidium. Volgens mij hoorde ik het presidium net zeggen dat het ergens een verslechtering zou kunnen zijn voor mensen die zijn afgesplitst, iets in die richting. Ik vroeg me af of het presidium dat ook bedoelt. Mijn fractie maakt zich zorgen om het volgende. Het mag niet zo zijn dat er qua spreektijd een soort punitief karakter is voor mensen die zich zouden afsplitsen. Kan het presidium dat een beetje verhelderen? Rutger de Ridder (VVD). Op dit moment krijgt een afsplitser, iemand die zijn partij verlaat en een eigen groep begint, de helft van de spreektijd van een eenmansfractie, dus niet hetzelfde maar de helft.

Dat hebben we ook gedaan om het een beetje te beperken, zodat niet iedereen denkt: ik ga op mijn eigen houtje verder. Wij hebben dat niet verder willen aanpassen; dat is ooit in het verleden al gedaan. We hebben er verder ook niet over gesproken. Er was namelijk helemaal geen reden om het daarover te hebben. Wij hebben dus niet gedacht dat het extra, minder of anders moet. Mevrouw Van Doorn stelt voor om de spreektijden wat meer naar elkaar toe te laten groeien. Wij vinden dat een zetel ook een bepaalde waarde moet hebben in spreektijd. De democratische legitimiteit van een fractie, omdat die zoveel mensen heeft of zoveel kiezers achter zich heeft, moet ook neerslaan in de spreektijd. In het voorstel van mevrouw Van Doorn zou bijvoorbeeld Hart voor Den Haag 14 minuten krijgen, ook in de raad, terwijl ze er nu 22 hebben. Dat vind ik best wel een gigantische verslechtering. Dat is misschien wat onverstandig, juist omdat wij de raad en de commissie gelijk willen trekken. Dat is het uitgangspunt dat wij hebben genomen. Daarmee heb ik de amendementen over de spreektijd besproken. Wij vinden dat het voorstel dat wij hebben gedaan weloverwogen, evenwichtig en voldoende is. We zien in de andere manier van omgaan met de procedures dat we elkaar meer kunnen normeren - beknotten - 'beknotten' is het verkeerde woord - op de manier zoals we het voorgesteld hebben.

Dan staat op mijn lijstje amendement N.B van de VVD, De voorzitter bepaalt. We snappen op zich wel wat hier staat: dat de voorzitter uiteindelijk zelf de duur van een eventuele schorsing kan bepalen. We vinden ook wel dat een voorzitter veel meer positie moet krijgen. Dat is helemaal niet zo 60

slecht. Het amendement is, net als alles, oordeel raad. Op dit moment kan dat ook al. De voorzitter kan al zeggen: ik schors tien minuten en u doet het daar maar mee. Ik ben het met mevrouw Van Basten Batenburg eens dat dat in de praktijk niet altijd gebeurt. In de praktijk schorsen we tien minuten en dan zegt een wethouder: ik heb die en die ambtenaar nog niet gesproken en ik moet daar echt informatie van hebben, dus mag het wat langer? In negen van de tien gevallen vindt de voorzitter dat dan goed. Het amendement is een ondersteuning van de positie van de voorzitter. We snappen dat en we begrijpen wat u daarmee zegt. We staan er niet negatief tegenover, maar we vinden dat het voorstel dat we hebben gedaan weloverwogen is in alles. Dan amendement M.C van de VVD, Geen onbeperkte interrupties; het geldt natuurlijk ook voor amendement N.C, Geen onbeperkte interrupties in commissies. Ook hier begrijpen we wat de VVD doet om naar analogie van de Tweede Kamer zelf het aantal interrupties te bepalen. Je maakt het wel ingewikkelder voor een voorzitter in een commissie om dat dan te bepalen. Het moet aan het begin van de vergadering bepaald worden en daar kan je dan weer ordevoorstellen over krijgen. Je had ook kunnen denken: we doen überhaupt wat minder interrupties en we doen het in tweeën in plaats van in drieën. Dat had ook een voorstel kunnen zijn.

Maar uiteindelijk is het aan de raad wat u ermee wilt doen. Het is zeker waar dat het beperkt. Het beperkt onszelf, en dat is volgens mij de gedachte die de VVD hier naar voren wil brengen met deze amendementen. Zoals gezegd is het amendement oordeel raad, maar het is wel een extra taak voor de voorzitter. Dan ga ik naar amendement N.E van GroenLinks, Jonger(en) vertegenwoordigd. Hier hebben wij toch wel een beetje moeite mee. Dat heeft ermee te maken dat het echt een grote wijziging is in onze manier van werken hier. Ik zei net al dat we zo veel als mogelijk willen aansluiten bij de Kieswet. In de raadsperiode dat je 18 jaar wordt, mag je op de kieslijst als je nog geen 18 bent. Maar je mag pas raadslid worden als je 18 bent geworden. Dat is best wel een logisch verhaal, en ook het interruptiedebatje met mevrouw Arp daarover. Of je nou 15, 16 of 17 bent, het ligt er maar een beetje aan voor wie het is, of dat kan werken of niet. Op zich geldt dat natuurlijk ook voor 18, 19, 20 en 21 en misschien zelfs tot 33 of tot … Nou ja, hè? Dat kan en daar is iedere persoon natuurlijk anders in. Alleen hebben we in Nederland nou eenmaal bedacht dat 18 een belangrijke leeftijd is. Wij willen daarbij blijven. Wat wel belangrijk is, is de verantwoordelijkheid voor mensen onder de 18, de Arbeidstijdenwet en al dat soort zaken.

De griffie, het presidium of anderen kunnen daar echt niets in doen, echt niets. Dat gaan we ook niet doen, dus laat ik dat maar even heel helder gezegd hebben. Als het amendement wordt aangenomen en we dit gaan doen, dan is het echt aan de fracties zelf, met alle gevolgen en problemen die ik voorzie van dien. Dat lijkt mij zeer onverantwoordelijk, maar het amendement is oordeel raad. Ik zou het graag iets inkleden, maar zo werkt het nou eenmaal. We vragen ons ook af wat nou precies echt het probleem is. Speelt hier nou echt wel een heel groot probleem of is dat er misschien wat minder? Het is in de raadswerkgroep niet ter sprake gekomen. Bij de raadsconferentie is er niets over naar voren gekomen en in de enquête heeft niemand er iets over gezegd. Toen ik het debatje net volgde, dacht ik dat het misschien nog even wat uitzoekwerk vergt: wat doen we dan met minderjarigen, onder welke verantwoordelijkheid, hoe werkt dat dan en hoe gaat dat dan? Ik zou u adviseren: neem 'm nog even terug en doe een kort initiatiefvoorstelletje tussendoor. U kunt verordeningen altijd aanpassen, iedere raad opnieuw. Dan zal ik u beloven dat een preadvies van het college niet zo lang zal duren. Dan wil ik naar amendement N.F van de Partij voor de Dieren, Tweeminutendebat als laagdrempelig raadsinstrument.

Hiervoor geldt eigenlijk ook wat ik helemaal in het begin zei, namelijk dat het voor kleinere fracties misschien ingewikkeld is om twee andere fracties en die drie zetels te vinden. Wij hebben juist die drie fracties en drie zetels gedaan, omdat je dan met drie eenmansfracties drie zetels hebt. Maar ook Hart voor Den Haag, met twaalf zetels, moet zoeken naar twee andere fracties. Het amendement is er wel sterk in, als we het hebben over de macht van één zetel versus twaalf, zes, vijf of acht. We zien dat er aan de lopende band tweeminutendebatten worden aangevraagd waarvan je je kan afvragen of dat nou moet. Leefomgeving is echt een voorbeeld waarvan we denken: jeetje, wat gebeurt daar? Daar kan de voorzitter niks aan doen, weet ik. Daar zijn zoveel tweeminutendebatten dat je denkt: ja, jeetje. Als het nou iets meer body heeft, dan snappen we dat zo'n tweeminutendebat nodig is. Tegelijkertijd zou het goed zijn om te weten hoeveel mensen gaan spreken in een tweeminutendebat. Neem een tweeminutendebat over turfvrije potgrond; ik noem even het eerste tweeminutendebat dat ik me kan herinneren. Toen werd ik gelijk wakker wat betreft het niveau van detaillering in deze raad, want ik wist niet eens wat dat was. Zo leer je ook wat. Stel nou 61

dat heel veel fracties daar het woord over voeren, misschien meer dan zes, zeven. Eigenlijk weet je dan dat je een volwaardig debat moet inplannen. Als je dat van tevoren weet, kan je het beter inschatten en beter aan timemanagement doen. Het amendement is oordeel raad - dat begrijpt u - maar er zijn nog voldoende andere mogelijkheden voor één raadslid om iets te doen. Het spoeddebat kan te allen tijde als er spoed is, schriftelijke vragen, het indienen van een motie et cetera. Lesley Arp (SP). Mijn fractie staat natuurlijk onder dit amendement en gaat het steunen. Ik vond ook een deel van het voorstel van de werkgroep, over de sprekerslijst, een heel goed idee om het aantal tweeminutendebatten te beperken, maar hoe gaat dit werken? Ik heb in de wandelgangen ook weleens een aantal collega's gehoord: dan steun jij toch mij en dan steun ik jou. Als dat zo gaat werken, dan hebben we misschien nog steeds evenveel tweeminutendebatten. Moeten wij niet na een halfjaar of zo gaan kijken hoe dat uitwerkt? Rutger de Ridder (VVD). Evalueren is sowieso een goed idee. Volgens mij had ik in de commissie al toegezegd dat we dat zouden evalueren. Ik zie de plaatsvervangend griffier heel enthousiast knikken, dus dat hebben we toegezegd. Als we het hebben over onze eigen vergaderhygiëne, over efficiënter vergaderen en betere oordeelsvorming, dan moet je ook naar jezelf durven kijken.

Ik ben er niet zo bang voor dat er koehandel ontstaat. Ik denk wel dat een aantal partijen die ideologisch dichter bij elkaar zitten, elkaar wat vaker gaan opzoeken: kan jij mij steunen, dan kan ik jou steunen; hoe zit dat? Misschien krijg je daardoor wel iets betere debatten. Ik kan mij combinaties voorstellen van - noem eens een dwarsstraat - de SP en de HSP samen met GroenLinks of met de ChristenUnie, of de ChristenUnie en het CDA en de VVD, of D66, GroenLinks en de Partij van de Arbeid. Dat zijn allemaal combinaties die je best logisch kan maken. De voorzitter. De woorden 'vergaderdiscipline' en 'timemanagement' zijn al gevallen. Ik zeg verder niks, meneer Smit. (Hilariteit) Robin Smit (PvdD). Ik zit nog ruim in mijn jas qua spreektijd, dus ik ga nog lekker tien minuten lang ranten in deze … Ik wilde bijna 'commissie' zeggen. Het is inderdaad een soort commissiedebat. De heer De Ridder zei namens de werkgroep: je kan het met elkaar uitonderhandelen, je kan elkaar steunen. Maar soms is er in de commissie gebrek aan animo bij mensen die het woord gaan voeren. Als je dan in een procedurevergadering zit en een punt maakt, dan haal je bakzeil. Zeker als je een eenpitter bent, verlies je het momentum om iets te agenderen. Rutger de Ridder (VVD). Meneer Smit zei in zijn inbreng iets heel goeds, en daarom snap ik eigenlijk zijn amendement niet.

Hij zei: er wordt meer nadruk gelegd op de procedurevergadering en dat is eigenlijk wel goed, weet ik uit een andere rol. Nou, dat klopt. Je moet dus van tevoren, voordat de commissievergadering begint, heel goed hebben nagedacht: oké, waar kan ik twee andere partijen vinden voor mijn tweeminutendebat? Misschien kom je er dan wel achter dat een meerderheid ervoor is en kan je er een volwaardig debat van maken. Hoe goed is dat: meer voorbereiden? Robin Smit (PvdD). Ik hoor de heer De Ridder zeggen dat we elkaar meer moeten normeren. Je ziet dat men bij de agendering van zo'n voorstel elkaar niet altijd even proactief helpt: er staat iets op de termijnplanning, betrek het daar bijvoorbeeld bij. Daarom denk ik dat je bij die procedurevergadering veel meer daarop moet inzoomen. Je moet veel meer inzoomen op: kan je het ergens bij betrekken of wat dan ook? Volgens mij moet je het recht van een raadslid niet gaan beknotten om het te hebben over een onderwerp zoals turfvrije potgrond, waarvan misschien nog niet bij iedereen bekend is hoe schadelijk dat wel niet is. Je kan daar als eenpitter uiteindelijk wel het verschil maken. Rutger de Ridder (VVD). Ik ben er dus niet van overtuigd dat we het uiteindelijk zo erg hebben beknopt dat dat niet meer zou lukken. Ik geloof alleen dat we wel iets terugduwen op wat we allemaal makkelijk kunnen.

Het is een recht vanuit de Gemeentewet om schriftelijke vragen te kunnen stellen. Het is een recht om een motie te kunnen indienen tijdens een debat. Het is geen grondrecht om een 62

tweeminutendebat te kunnen aanvragen. Het tweeminutendebat kenden we tot 2012 of 2014 eigenlijk nog niet. Er was eerst een eenminuutdebat, bedacht door Chris van der Helm, en toen werd het een tweeminutendebat. Het is niet zo dat we de interpellatie afschaffen of zo. Dat is namelijk wel een ding in de Gemeentewet. De voorzitter. Meneer Smit, voor de derde maal. Robin Smit (PvdD). Daarom staat ook in de toelichting van het amendement de aanscherping dat je bij de procedurevergadering gaat inventariseren wie het woord gaat voeren. Ook met mijn andere pet op, als voorzitter commissie Bestuur, zie ik stelselmatig dat een tweeminutendebat in de commissie Bestuur een volledig debat wordt, omdat iedereen maar denkt 'laten we hier ook maar wat van zeggen', terwijl het ook een optie zou kunnen zijn om drie woorden te spreken of gewoon je knopje niet in te drukken. Rutger de Ridder (VVD). Dat ben ik met u eens. Daarom staat dat er ook in. Maar ik denk dat het een beter verhaal zou moeten zijn. Ik heb nog één opmerking, over motie M.2 van mevrouw Faïd. Niets is voor eeuwig, denk ik, en eigenlijk wil ik niet heel veel meer zeggen over zo'n gevoelig onderwerp. Dat laten we dus allemaal lekker aan u. Volgens mij is het wel heel duidelijk. Het presidium heeft heel goed geluisterd naar wat er in de commissie is gezegd over inspraak. Daarom hebben we het eruit gehaald.

Ik vind het een beetje … 'Wantrouwend' is een heel groot woord, maar het is wel zo van: nou ja, ik ben er nog niet helemaal gerust op. Het staat er niet in en het presidium heeft ook niet het voornemen om dat tot aan de verkiezingen in te brengen, want we hebben ook andere dingen te doen. Tot slot. Mevrouw Klokkenburg zei iets heel moois. We hebben hopelijk straks nietgeamendeerde voorstellen, maar het gaat niet om die voorstellen. Het gaat erom dat we de cultuur in het debat veranderen, dat we eindelijk durven normeren, dat we elkaar durven aan te spreken op wat we aan het doen zijn. Als we dat niet doen, dan hebben we prachtige nieuwe reglementen maar verandert er uiteindelijk helemaal niets. Dat hebben we in de raadsconferentie gezegd en we zeggen dat namens het presidium nu weer. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Hartelijk dank, meneer De Ridder, voor uw beantwoording en de appreciaties. Daarmee zijn wij keurig op tijd klaar. Het is net iets over zessen. Wij gaan voor de dinerpauze schorsen tot tien over zeven. Daarna starten wij meteen met het besloten gedeelte, zoals besproken. Excuus, voordat ik de vergadering schors: meneer Thepass, u heeft nog wat te zeggen? Isabel Bos (GroenLinks). Niet de heer Thepass, maar mevrouw Bos. Ik zit op de verkeerde plek, zie ik. Er is een gewijzigde versie rondgestuurd van het amendement dat wij zojuist hebben ingediend.

Dat wilde ik nog even vermelden. De voorzitter. Amendement N.E GL is in die zin gewijzigd, dat het thans luidt:

Amendement N.E GL Jonger(en) vertegenwoordigd gewijzigd De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 10 juli 2025, ter bespreking van ‘Voorstel van het presidium inzake vaststelling nieuwe Verordening Raadscommissies 2025 (RIS322488)’. Besluit om uit artikel 4, lid 2 als volgt aan te vullen: ▪

Om voor benoeming als fractievertegenwoordiger in aanmerking te komen moet betrokkene voorkomen op de geldig verklaarde lijst van kandidaten voor de laatst gehouden

63

gemeenteraadsverkiezingen van de betreffende partij. De eisen gesteld in de artikelen 10 (met uitzondering van de in lid 1 gestelde eis dat men de leeftijd van 18 jaar moet hebben bereikt. Hiervoor wordt de leeftijdseis van 16 jaar gehanteerd.), 12 en 13 van de Gemeentewet zijn op de fractievertegenwoordiger van overeenkomstige toepassing. Het onderzoek naar de bescheiden, waaruit moet blijken of een kandidaatfractievertegenwoordiger aan de benoemingseisen voldoet, geschiedt met overeenkomstige toepassing van het bepaalde in artikel 4 van het Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad. Ten behoeve van dit onderzoek legt de kandidaat de benodigde bescheiden voor aan de gemeenteraad. Voordat zij hun functie kunnen uitoefenen leggen zij in een vergadering van de gemeenteraad de eed dan wel de verklaring en belofte af conform de tekst van artikel 14 van de Gemeentewet. Het gewijzigde amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. De vergadering wordt van 18.08 uur tot 19.14 uur geschorst. Voorzitter: de heer Van Zanen.

Aan de orde is: Openbare aankondiging tot het sluiten van de deuren ten behoeve van een besloten vergadering in verband met geheime bijlage bij raadsvoorstel RIS322415. De voorzitter. Er is behoefte om geheim te vergaderen over de ontwikkelingsovereenkomst United Fish Auctions. Dat verzoek is gedaan en daaraan wordt voldaan. We gaan onder verwijzing naar artikel 23 van de Gemeentewet over tot een geheime vergadering. Ik verzoek het publiek de zaal te verlaten. Ambtelijke ondersteuning van het college en van de griffie is toegestaan. Per fractie mag één vertegenwoordiger/medewerker aanwezig zijn. Tijdens de geheime vergadering blijft de zaal gesloten. Leden mogen de zaal alleen verlaten voor een sanitaire stop. We moeten afspraken maken over het al dan niet terugkeren. Telefoneren is niet toegestaan. De aanwezigen tekenen een presentielijst. Ik ga nu het openbare deel van de vergadering schorsen en we gaan over tot het sluiten van de deuren. (De openbare vergadering gaat om 19.17 uur over in een besloten deel tot 19.52 uur) De voorzitter. De openbare vergadering wordt hervat. Mevrouw Van Basten Batenburg heeft een punt van orde. Lotte van Basten Batenburg (VVD). Voorzitter. Ik zou graag de amendementen M.B VVD en N.A VVD, over spreektijden, willen intrekken. Wij hebben de beantwoording van het presidium heel goed gehoord. Wij hebben ook de bezwaren uit de raad gehoord.

Gezien het beroep dat is gedaan op de raad om de balans die het presidium en de werkgroep hebben gevonden te respecteren, brengen wij deze amendementen niet in stemming, maar trekken wij ze graag in. De voorzitter. Aangezien de amendementen M.B VVD en N.A VVD zijn ingetrokken, maken zij geen onderdeel meer uit van de behandeling.

Aan de orde is: O. Voorstel van het college inzake Programmaboek versterken ondernemersklimaat Schilderswijk en Transvaal (RIS320937). De beraadslaging wordt geopend. 64

Mairan Sewtahal (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Overal waar je in Transvaal en Schilderswijk bij de ondernemers komt, draait het om Nur Icar; zoveel vertrouwen en draagvlak geniet deze wethouder. Er is serieus veel werk op de schouders van deze wethouder, en de ondernemers rekenen op hem. Bij het lezen van het programmaplan ziet u direct dat de nadruk ligt op grote knelpunten in die wijken. Die knelpunten herkennen wij ook: bereikbaarheid, het parkeren dat onder druk staat, het winkelaanbod dat verarmt, het gevoel van onveiligheid dat groeit, de organisatiegraad van de ondernemers die beperkt is, en sommige delen van de openbare ruimte hebben een matige uitstraling. Een aantal winkels is letterlijk meer dan 90% beplakt en dat zonder enig zicht naar binnen. Dit ontsiert de straat, roept irritaties bij de andere ondernemers en vergroot het onveiligheidsgevoel. Daarom dien ik de motie Handhaving op overmatige beplakking in, met als dictum: verzoekt het college per direct te starten met actieve handhaving op overtredingen van de beplakkingsnorm bij winkelpanden in Den Haag, hierbij prioriteit te geven aan winkelstraten met een hoge concentratie aan overtredingen of waar de leefbaarheid onder druk staat zoals in de vijf winkelgebieden, en de raad uiterlijk in Q4 2025 te informeren over de voortgang en resultaten van deze handhavingsinzet.